श्रीमद्भागवतम् - १२ - द्वादशस्कन्धः Shrimad Bhagavatam Chhhanto 12 – Dvadashaskandhah

राजोवाच ।स्वधामानुगते कृष्णे यदुवंशविभूषणे ।कस्य वंशोऽभवत्पृथ्व्यामेतदाचक्ष्व मे मुने ॥ १॥

rājovāca |svadhāmānugate kṛṣṇe yaduvaṃśavibhūṣaṇe |kasya vaṃśo'bhavatpṛthvyāmetadācakṣva me mune || 1||

श्रीशुक उवाच ।योऽन्त्यः पुरञ्जयो नाम भाव्यो बार्हद्रथो नृप ।तस्यामात्यस्तु शुनको हत्वा स्वामिनमात्मजम् ॥ २॥

śrīśuka uvāca |yo'ntyaḥ purañjayo nāma bhāvyo bārhadratho nṛpa |tasyāmātyastu śunako hatvā svāminamātmajam || 2||

प्रद्योतसंज्ञं राजानं कर्ता यत्पालकः सुतः ।विशाखयूपस्तत्पुत्रो भविता राजकस्ततः ॥ ३॥

pradyotasaṃjñaṃ rājānaṃ kartā yatpālakaḥ sutaḥ |viśākhayūpastatputro bhavitā rājakastataḥ || 3||

नन्दिवर्धनस्तत्पुत्रः पञ्च प्रद्योतना इमे ।अष्टत्रिंशोत्तरशतं भोक्ष्यन्ति पृथिवीं नृपाः ॥ ४॥

nandivardhanastatputraḥ pañca pradyotanā ime |aṣṭatriṃśottaraśataṃ bhokṣyanti pṛthivīṃ nṛpāḥ || 4||

शिशुनागस्ततो भाव्यः काकवर्णस्तु तत्सुतः ।क्षेमधर्मा तस्य सुतः क्षेत्रज्ञः क्षेमधर्मजः ॥ ५॥

śiśunāgastato bhāvyaḥ kākavarṇastu tatsutaḥ |kṣemadharmā tasya sutaḥ kṣetrajñaḥ kṣemadharmajaḥ || 5||

विधिसारः सुतस्तस्याजातशत्रुर्भविष्यति ।दर्भकस्तत्सुतो भावी दर्भकस्याजयः स्मृतः ॥ ६॥

vidhisāraḥ sutastasyājātaśatrurbhaviṣyati |darbhakastatsuto bhāvī darbhakasyājayaḥ smṛtaḥ || 6||

नन्दिवर्धन आजेयो महानन्दिः सुतस्ततः ।शिशुनागा दशैवैते षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ ७॥

nandivardhana ājeyo mahānandiḥ sutastataḥ |śiśunāgā daśaivaite ṣaṣṭyuttaraśatatrayam || 7||

समा भोक्ष्यन्ति पृथिवीं कुरुश्रेष्ठ कलौ नृपाः ।महानन्दिसुतो राजन् शूद्रीगर्भोद्भवो बली ॥ ८॥

samā bhokṣyanti pṛthivīṃ kuruśreṣṭha kalau nṛpāḥ |mahānandisuto rājan śūdrīgarbhodbhavo balī || 8||

महापद्मपतिः कश्चिन्नन्दः क्षत्रविनाशकृत् ।ततो नृपा भविष्यन्ति शूद्रप्रायास्त्वधार्मिकाः ॥ ९॥

mahāpadmapatiḥ kaścinnandaḥ kṣatravināśakṛt |tato nṛpā bhaviṣyanti śūdraprāyāstvadhārmikāḥ || 9||

स एकच्छत्रां पृथिवीमनुल्लङ्घितशासनः ।शासिष्यति महापद्मो द्वितीय इव भार्गवः ॥ १०॥

sa ekacchatrāṃ pṛthivīmanullaṅghitaśāsanaḥ |śāsiṣyati mahāpadmo dvitīya iva bhārgavaḥ || 10||

तस्य चाष्टौ भविष्यन्ति सुमाल्यप्रमुखाः सुताः ।य इमां भोक्ष्यन्ति महीं राजानः स्म शतं समाः ॥ ११॥

tasya cāṣṭau bhaviṣyanti sumālyapramukhāḥ sutāḥ |ya imāṃ bhokṣyanti mahīṃ rājānaḥ sma śataṃ samāḥ || 11||

नवनन्दान् द्विजः कश्चित्प्रपन्नानुद्धरिष्यति ।तेषामभावे जगतीं मौर्या भोक्ष्यन्ति वै कलौ ॥ १२॥

navanandān dvijaḥ kaścitprapannānuddhariṣyati |teṣāmabhāve jagatīṃ mauryā bhokṣyanti vai kalau || 12||

स एव चन्द्रगुप्तं वै द्विजो राज्येऽभिषेक्ष्यति ।तत्सुतो वारिसारस्तु ततश्चाशोकवर्धनः ॥ १३॥

sa eva candraguptaṃ vai dvijo rājye'bhiṣekṣyati |tatsuto vārisārastu tataścāśokavardhanaḥ || 13||

सुयशा भविता तस्य सङ्गतः सुयशः सुतः ।शालिशूकस्ततस्तस्य सोमशर्मा भविष्यति ॥ १४॥

suyaśā bhavitā tasya saṅgataḥ suyaśaḥ sutaḥ |śāliśūkastatastasya somaśarmā bhaviṣyati || 14||

शतधन्वा ततस्तस्य भविता तद्बृहद्रथः ।मौर्या ह्येते दश नृपाः सप्तत्रिंशच्छतोत्तरम् ।समा भोक्ष्यन्ति पृथिवीं कलौ कुरुकुलोद्वह ॥ १५॥

śatadhanvā tatastasya bhavitā tadbṛhadrathaḥ |mauryā hyete daśa nṛpāḥ saptatriṃśacchatottaram |samā bhokṣyanti pṛthivīṃ kalau kurukulodvaha || 15||

हत्वा बृहद्रथं मौर्यं तस्य सेनापतिः कलौ ।पुष्यमित्रस्तु शुङ्गाह्वः स्वयं राज्यं करिष्यतिअग्निमित्रस्ततस्तस्मात्सुज्येष्ठोऽथ भविष्यति ॥ १६॥

hatvā bṛhadrathaṃ mauryaṃ tasya senāpatiḥ kalau |puṣyamitrastu śuṅgāhvaḥ svayaṃ rājyaṃ kariṣyatiagnimitrastatastasmātsujyeṣṭho'tha bhaviṣyati || 16||

वसुमित्रो भद्रकश्च पुलिन्दो भविता ततः ।ततो घोषः सुतस्तस्माद्वज्रमित्रो भविष्यति ॥ १७॥

vasumitro bhadrakaśca pulindo bhavitā tataḥ |tato ghoṣaḥ sutastasmādvajramitro bhaviṣyati || 17||

ततो भागवतस्तस्माद्देवभूतिरिति श्रुतः ।शुङ्गा दशैते भोक्ष्यन्ति भूमिं वर्षशताधिकम् ॥ १८॥

tato bhāgavatastasmāddevabhūtiriti śrutaḥ |śuṅgā daśaite bhokṣyanti bhūmiṃ varṣaśatādhikam || 18||

ततः कण्वानियं भूमिर्यास्यत्यल्पगुणान् नृप ।शुङ्गं हत्वा देवभूतिं कण्वोऽमात्यस्तु कामिनम् ॥ १९॥

tataḥ kaṇvāniyaṃ bhūmiryāsyatyalpaguṇān nṛpa |śuṅgaṃ hatvā devabhūtiṃ kaṇvo'mātyastu kāminam || 19||

स्वयं करिष्यते राज्यं वसुदेवो महामतिः ।तस्य पुत्रस्तु भूमित्रस्तस्य नारायणः सुतः ।नारायणस्य भविता सुशर्मा नाम विश्रुतः ॥ २०॥

svayaṃ kariṣyate rājyaṃ vasudevo mahāmatiḥ |tasya putrastu bhūmitrastasya nārāyaṇaḥ sutaḥ |nārāyaṇasya bhavitā suśarmā nāma viśrutaḥ || 20||

काण्वायना इमे भूमिं चत्वारिंशच्च पञ्च च ।शतानि त्रीणि भोक्ष्यन्ति वर्षाणां च कलौ युगे ॥ २१॥

kāṇvāyanā ime bhūmiṃ catvāriṃśacca pañca ca |śatāni trīṇi bhokṣyanti varṣāṇāṃ ca kalau yuge || 21||

हत्वा काण्वं सुशर्माणं तद्भृत्यो वृषलो बली ।गां भोक्ष्यत्यन्ध्रजातीयः कञ्चित्कालमसत्तमः ॥ २२॥

hatvā kāṇvaṃ suśarmāṇaṃ tadbhṛtyo vṛṣalo balī |gāṃ bhokṣyatyandhrajātīyaḥ kañcitkālamasattamaḥ || 22||

कृष्णनामाथ तद्भ्राता भविता पृथिवीपतिः ।श्रीशान्तकर्णस्तत्पुत्रः पौर्णमासस्तु तत्सुतः ॥ २३॥

kṛṣṇanāmātha tadbhrātā bhavitā pṛthivīpatiḥ |śrīśāntakarṇastatputraḥ paurṇamāsastu tatsutaḥ || 23||

लम्बोदरस्तु तत्पुत्रस्तस्माच्चिबिलको नृपः ।मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च ॥ २४॥

lambodarastu tatputrastasmāccibilako nṛpaḥ |meghasvātiścibilakādaṭamānastu tasya ca || 24||

अनिष्टकर्मा हालेयस्तलकस्तस्य चात्मजः ।पुरीषभीरुस्तत्पुत्रस्ततो राजा सुनन्दनः ॥ २५॥

aniṣṭakarmā hāleyastalakastasya cātmajaḥ |purīṣabhīrustatputrastato rājā sunandanaḥ || 25||

चकोरो बहवो यत्र शिवस्वातिररिन्दमः ।तस्यापि गोमतीपुत्रः पुरीमान् भविता ततः ॥ २६॥

cakoro bahavo yatra śivasvātirarindamaḥ |tasyāpi gomatīputraḥ purīmān bhavitā tataḥ || 26||

मेदशिराः शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्तत्सुतस्ततः ।विजयस्तत्सुतो भाव्यश्चन्द्रविज्ञः स लोमधिः ॥ २७॥

medaśirāḥ śivaskando yajñaśrīstatsutastataḥ |vijayastatsuto bhāvyaścandravijñaḥ sa lomadhiḥ || 27||

एते त्रिंशन्नृपतयश्चत्वार्यब्दशतानि च ।षट्पञ्चाशच्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरुनन्दन ॥ २८॥

ete triṃśannṛpatayaścatvāryabdaśatāni ca |ṣaṭpañcāśacca pṛthivīṃ bhokṣyanti kurunandana || 28||

सप्ताभीरा आवभृत्या दशगर्दभिनो नृपाः ।कङ्काः षोडश भूपाला भविष्यन्त्यतिलोलुपाः ॥ २९॥

saptābhīrā āvabhṛtyā daśagardabhino nṛpāḥ |kaṅkāḥ ṣoḍaśa bhūpālā bhaviṣyantyatilolupāḥ || 29||

ततोऽष्टौ यवना भाव्याश्चतुर्दश तुरुष्ककाः ।भूयो दश गुरुण्डाश्च मौला एकादशैव तु ॥ ३०॥

tato'ṣṭau yavanā bhāvyāścaturdaśa turuṣkakāḥ |bhūyo daśa guruṇḍāśca maulā ekādaśaiva tu || 30||

एते भोक्ष्यन्ति पृथिवीं दशवर्षशतानि च ।नवाधिकां च नवतिं मौला एकादश क्षितिम् ॥ ३१॥

ete bhokṣyanti pṛthivīṃ daśavarṣaśatāni ca |navādhikāṃ ca navatiṃ maulā ekādaśa kṣitim || 31||

भोक्ष्यन्त्यब्दशतान्यङ्ग त्रीणि तैः संस्थिते ततः ।किलकिलायां नृपतयो भूतनन्दोऽथ वङ्गिरिः ॥ ३२॥

bhokṣyantyabdaśatānyaṅga trīṇi taiḥ saṃsthite tataḥ |kilakilāyāṃ nṛpatayo bhūtanando'tha vaṅgiriḥ || 32||

शिशुनन्दिश्च तद्भ्राता यशोनन्दिः प्रवीरकः ।इत्येते वै वर्षशतं भविष्यन्त्यधिकानि षट् ॥ ३३॥

śiśunandiśca tadbhrātā yaśonandiḥ pravīrakaḥ |ityete vai varṣaśataṃ bhaviṣyantyadhikāni ṣaṭ || 33||

तेषां त्रयोदश सुता भवितारश्च बाह्लिकाः ।पुष्पमित्रोऽथ राजन्यो दुर्मित्रोऽस्य तथैव च ॥ ३४॥

teṣāṃ trayodaśa sutā bhavitāraśca bāhlikāḥ |puṣpamitro'tha rājanyo durmitro'sya tathaiva ca || 34||

एककाला इमे भूपाः सप्तान्ध्राः सप्त कोसलाः ।विदूरपतयो भाव्या निषधास्तत एव हि ॥ ३५॥

ekakālā ime bhūpāḥ saptāndhrāḥ sapta kosalāḥ |vidūrapatayo bhāvyā niṣadhāstata eva hi || 35||

मागधानां तु भविता विश्वस्फूर्जिः पुरञ्जयः ।करिष्यत्यपरो वर्णान् पुलिन्दयदुमद्रकान् ॥ ३६॥

māgadhānāṃ tu bhavitā viśvasphūrjiḥ purañjayaḥ |kariṣyatyaparo varṇān pulindayadumadrakān || 36||

प्रजाश्चाब्रह्मभूयिष्ठाः स्थापयिष्यति दुर्मतिः ।वीर्यवान् क्षत्रमुत्साद्य पद्मवत्यां स वै पुरि ।अनुगङ्गामाप्रयागं गुप्तां भोक्ष्यति मेदिनीम् ॥ ३७॥

prajāścābrahmabhūyiṣṭhāḥ sthāpayiṣyati durmatiḥ |vīryavān kṣatramutsādya padmavatyāṃ sa vai puri |anugaṅgāmāprayāgaṃ guptāṃ bhokṣyati medinīm || 37||

सौराष्ट्रावन्त्याभीराश्च शूरा अर्बुदमालवाः ।व्रात्या द्विजा भविष्यन्ति शूद्रप्राया जनाधिपाः ॥ ३८॥

saurāṣṭrāvantyābhīrāśca śūrā arbudamālavāḥ |vrātyā dvijā bhaviṣyanti śūdraprāyā janādhipāḥ || 38||

सिन्धोस्तटं चन्द्रभागां कौन्तीं काश्मीरमण्डलम् ।भोक्ष्यन्ति शूद्रा व्रात्याद्या म्लेच्छाश्चाब्रह्मवर्चसः ॥ ३९॥

sindhostaṭaṃ candrabhāgāṃ kauntīṃ kāśmīramaṇḍalam |bhokṣyanti śūdrā vrātyādyā mlecchāścābrahmavarcasaḥ || 39||

तुल्यकाला इमे राजन् म्लेच्छप्रायाश्च भूभृतः ।एतेऽधर्मानृतपराः फल्गुदास्तीव्रमन्यवः ॥ ४०॥

tulyakālā ime rājan mlecchaprāyāśca bhūbhṛtaḥ |ete'dharmānṛtaparāḥ phalgudāstīvramanyavaḥ || 40||

स्त्रीबालगोद्विजघ्नाश्च परदारधनादृताः ।उदितास्तमितप्राया अल्पसत्त्वाल्पकायुषः ॥ ४१॥

strībālagodvijaghnāśca paradāradhanādṛtāḥ |uditāstamitaprāyā alpasattvālpakāyuṣaḥ || 41||

असंस्कृताः क्रियाहीना रजसा तमसाऽऽवृताः ।प्रजास्ते भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छा राजन्यरूपिणः ॥ ४२॥

asaṃskṛtāḥ kriyāhīnā rajasā tamasā''vṛtāḥ |prajāste bhakṣayiṣyanti mlecchā rājanyarūpiṇaḥ || 42||

तन्नाथास्ते जनपदास्तच्छीलाचारवादिनः ।अन्योन्यतो राजभिश्च क्षयं यास्यन्ति पीडिताः ॥ ४३॥

tannāthāste janapadāstacchīlācāravādinaḥ |anyonyato rājabhiśca kṣayaṃ yāsyanti pīḍitāḥ || 43||

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यांसंहितायां द्वादशस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः ॥ १॥

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃsaṃhitāyāṃ dvādaśaskandhe prathamo'dhyāyaḥ || 1||

श्रीशुक उवाच ।ततश्चानुदिनं धर्मः सत्यं शौचं क्षमा दया ।कालेन बलिना राजन्नङ्क्ष्यत्यायुर्बलं स्मृतिः ॥ १॥

śrīśuka uvāca |tataścānudinaṃ dharmaḥ satyaṃ śaucaṃ kṣamā dayā |kālena balinā rājannaṅkṣyatyāyurbalaṃ smṛtiḥ || 1||

वित्तमेव कलौ नॄणां जन्माचारगुणोदयः ।धर्मन्यायव्यवस्थायां कारणं बलमेव हि ॥ २॥

vittameva kalau nṝṇāṃ janmācāraguṇodayaḥ |dharmanyāyavyavasthāyāṃ kāraṇaṃ balameva hi || 2||

दाम्पत्येऽभिरुचिर्हेतुर्मायैव व्यावहारिके ।स्त्रीत्वे पुंस्त्वे च हि रतिर्विप्रत्वे सूत्रमेव हि ॥ ३॥

dāmpatye'bhirucirheturmāyaiva vyāvahārike |strītve puṃstve ca hi ratirvipratve sūtrameva hi || 3||

लिङ्गमेवाश्रमख्यातावन्योन्यापत्तिकारणम् ।अवृत्त्या न्यायदौर्बल्यं पाण्डित्ये चापलं वचः ॥ ४॥

liṅgamevāśramakhyātāvanyonyāpattikāraṇam |avṛttyā nyāyadaurbalyaṃ pāṇḍitye cāpalaṃ vacaḥ || 4||

अनाढ्यतैवासाधुत्वे साधुत्वे दम्भ एव तु ।स्वीकार एव चोद्वाहे स्नानमेव प्रसाधनम् ॥ ५॥

anāḍhyataivāsādhutve sādhutve dambha eva tu |svīkāra eva codvāhe snānameva prasādhanam || 5||

दूरे वार्ययनं तीर्थं लावण्यं केशधारणम् ।उदरम्भरता स्वार्थः सत्यत्वे धार्ष्ट्यमेव हि ॥ ६॥

dūre vāryayanaṃ tīrthaṃ lāvaṇyaṃ keśadhāraṇam |udarambharatā svārthaḥ satyatve dhārṣṭyameva hi || 6||