श्रीमद्भागवतम् - ०५ - पञ्चमस्कन्धः Shrimad Bhagavatam Chhhanto 5 – Panchamaskandhah

राजोवाच ।प्रियव्रतो भागवत आत्मारामः कथं मुने ।गृहेऽरमत यन्मूलः कर्मबन्धः पराभवः ॥ १॥

rājovāca |priyavrato bhāgavata ātmārāmaḥ kathaṃ mune |gṛhe'ramata yanmūlaḥ karmabandhaḥ parābhavaḥ || 1||

न नूनं मुक्तसङ्गानां तादृशानां द्विजर्षभ ।गृहेष्वभिनिवेशोऽयं पुंसां भवितुमर्हति ॥ २॥

na nūnaṃ muktasaṅgānāṃ tādṛśānāṃ dvijarṣabha |gṛheṣvabhiniveśo'yaṃ puṃsāṃ bhavitumarhati || 2||

महतां खलु विप्रर्षे उत्तमश्लोकपादयोः ।छायानिर्वृतचित्तानां न कुटुम्बे स्पृहा मतिः ॥ ३॥

mahatāṃ khalu viprarṣe uttamaślokapādayoḥ |chāyānirvṛtacittānāṃ na kuṭumbe spṛhā matiḥ || 3||

संशयोऽयं महान् ब्रह्मन् दारागारसुतादिषु ।सक्तस्य यत्सिद्धिरभूत्कृष्णे च मतिरच्युता ॥ ४॥

saṃśayo'yaṃ mahān brahman dārāgārasutādiṣu |saktasya yatsiddhirabhūtkṛṣṇe ca matiracyutā || 4||

श्रीशुक उवाच ।बाढमुक्तं भगवत उत्तमश्लोकस्य श्रीमच्चरणारविन्दमकरन्दरस आवेशितचेतसो भागवत परमहंसदयितकथां किञ्चिदन्तरायविहतां स्वां शिवतमांपदवीं न प्रायेण हिन्वन्ति ॥ ५॥

śrīśuka uvāca |bāḍhamuktaṃ bhagavata uttamaślokasya śrīmaccaraṇāravindamakarandarasa āveśitacetaso bhāgavata paramahaṃsadayitakathāṃ kiñcidantarāyavihatāṃ svāṃ śivatamāṃpadavīṃ na prāyeṇa hinvanti || 5||

यर्हि वाव ह राजन् स राजपुत्रः प्रियव्रतःपरमभागवतो नारदस्य चरणोपसेवयाञ्जसावगतपरमार्थसतत्त्वो ब्रह्मसत्रेण दीक्षिष्यमाणोऽवनितलपरिपालनायाम्नातप्रवरगुणगणैकान्तभाजनतयास्वपित्रोपामन्त्रितो भगवति वासुदेव एवाव्यवधानसमाधियोगेन समावेशितसकलकारकक्रियाकलापोनैवाभ्यनन्दद्यद्यपि तदप्रत्याम्नातव्यं तदधिकरणआत्मनोऽन्यस्मादसतोऽपि पराभवमन्वीक्षमाणः ॥ ६॥

yarhi vāva ha rājan sa rājaputraḥ priyavrataḥparamabhāgavato nāradasya caraṇopasevayāñjasāvagataparamārthasatattvo brahmasatreṇa dīkṣiṣyamāṇo'vanitalaparipālanāyāmnātapravaraguṇagaṇaikāntabhājanatayāsvapitropāmantrito bhagavati vāsudeva evāvyavadhānasamādhiyogena samāveśitasakalakārakakriyākalāponaivābhyanandadyadyapi tadapratyāmnātavyaṃ tadadhikaraṇaātmano'nyasmādasato'pi parābhavamanvīkṣamāṇaḥ || 6||

अथ ह भगवानादिदेव एतस्य गुणविसर्गस्यपरिबृंहणानुध्यानव्यवसितसकलजगदभिप्रायआत्मयोनिरखिलनिगमनिजगणपरिवेष्टितःस्वभवनादवततार ॥ ७॥

atha ha bhagavānādideva etasya guṇavisargasyaparibṛṃhaṇānudhyānavyavasitasakalajagadabhiprāyaātmayonirakhilanigamanijagaṇapariveṣṭitaḥsvabhavanādavatatāra || 7||

स तत्र तत्र गगनतल उडुपतिरिव विमानावलिभिरनुपथममरपरिवृढैरभिपूज्यमानः पथि पथि चवरूथशः सिद्धगन्धर्वसाध्यचारणमुनिगणैरुपगीयमानोगन्धमादनद्रोणीमवभासयन्नुपससर्प ॥ ८॥

sa tatra tatra gaganatala uḍupatiriva vimānāvalibhiranupathamamaraparivṛḍhairabhipūjyamānaḥ pathi pathi cavarūthaśaḥ siddhagandharvasādhyacāraṇamunigaṇairupagīyamānogandhamādanadroṇīmavabhāsayannupasasarpa || 8||

तत्र ह वा एनं देवर्षिर्हंसयानेन पितरं भगवन्तंहिरण्यगर्भमुपलभमानः सहसैवोत्थायार्हणेन सहपितापुत्राभ्यामवहिताञ्जलिरुपतस्थे ॥ ९॥

tatra ha vā enaṃ devarṣirhaṃsayānena pitaraṃ bhagavantaṃhiraṇyagarbhamupalabhamānaḥ sahasaivotthāyārhaṇena sahapitāputrābhyāmavahitāñjalirupatasthe || 9||

भगवानपि भारत तदुपनीतार्हणः सूक्तवाकेनातितरामुदितगुणगणावतारसुजयः प्रियव्रतमादिपुरुषस्तंसदयहासावलोक इति होवाच ॥ १०॥

bhagavānapi bhārata tadupanītārhaṇaḥ sūktavākenātitarāmuditaguṇagaṇāvatārasujayaḥ priyavratamādipuruṣastaṃsadayahāsāvaloka iti hovāca || 10||

श्रीभगवानुवाच ।निबोध तातेदमृतं ब्रवीमिमासूयितुं देवमर्हस्यप्रमेयम् ।वयं भवस्ते तत एष महर्षिर्वहाम सर्वे विवशा यस्य दिष्टम् ॥ ११॥

śrībhagavānuvāca |nibodha tātedamṛtaṃ bravīmimāsūyituṃ devamarhasyaprameyam |vayaṃ bhavaste tata eṣa maharṣirvahāma sarve vivaśā yasya diṣṭam || 11||

न तस्य कश्चित्तपसा विद्यया वान योगवीर्येण मनीषया वा ।नैवार्थधर्मैः परतः स्वतो वाकृतं विहन्तुं तनुभृद्विभूयात् ॥ १२॥

na tasya kaścittapasā vidyayā vāna yogavīryeṇa manīṣayā vā |naivārthadharmaiḥ parataḥ svato vākṛtaṃ vihantuṃ tanubhṛdvibhūyāt || 12||

भवाय नाशाय च कर्म कर्तुंशोकाय मोहाय सदा भयाय ।सुखाय दुःखाय च देहयोगमव्यक्तदिष्टं जनताङ्ग धत्ते ॥ १३॥

bhavāya nāśāya ca karma kartuṃśokāya mohāya sadā bhayāya |sukhāya duḥkhāya ca dehayogamavyaktadiṣṭaṃ janatāṅga dhatte || 13||

यद्वाचि तन्त्यां गुणकर्मदामभिःसुदुस्तरैर्वत्स वयं सुयोजिताः ।सर्वे वहामो बलिमीश्वरायप्रोता नसीव द्विपदे चतुष्पदः ॥ १४॥

yadvāci tantyāṃ guṇakarmadāmabhiḥsudustarairvatsa vayaṃ suyojitāḥ |sarve vahāmo balimīśvarāyaprotā nasīva dvipade catuṣpadaḥ || 14||

ईशाभिसृष्टं ह्यवरुन्ध्महेऽङ्गदुःखं सुखं वा गुणकर्मसङ्गात् ।आस्थाय तत्तद्यदयुङ्क्त नाथश्चक्षुष्मतान्धा इव नीयमानाः ॥ १५॥

īśābhisṛṣṭaṃ hyavarundhmahe'ṅgaduḥkhaṃ sukhaṃ vā guṇakarmasaṅgāt |āsthāya tattadyadayuṅkta nāthaścakṣuṣmatāndhā iva nīyamānāḥ || 15||

मुक्तोऽपि तावद्बिभृयात्स्वदेहमारब्धमश्नन्नभिमानशून्यः ।यथानुभूतं प्रतियातनिद्रःकिं त्वन्यदेहाय गुणान्न वृङ्क्ते ॥ १६॥

mukto'pi tāvadbibhṛyātsvadehamārabdhamaśnannabhimānaśūnyaḥ |yathānubhūtaṃ pratiyātanidraḥkiṃ tvanyadehāya guṇānna vṛṅkte || 16||

भयं प्रमत्तस्य वनेष्वपि स्याद्यतः स आस्ते सह षट्सपत्नः ।जितेन्द्रियस्यात्मरतेर्बुधस्यगृहाश्रमः किं नु करोत्यवद्यम् ॥ १७॥

bhayaṃ pramattasya vaneṣvapi syādyataḥ sa āste saha ṣaṭsapatnaḥ |jitendriyasyātmaraterbudhasyagṛhāśramaḥ kiṃ nu karotyavadyam || 17||

यः षट्सपत्नान् विजिगीषमाणोगृहेषु निर्विश्य यतेत पूर्वम् ।अत्येति दुर्गाश्रित ऊर्जितारीन्क्षीणेषु कामं विचरेद्विपश्चित् ॥ १८॥

yaḥ ṣaṭsapatnān vijigīṣamāṇogṛheṣu nirviśya yateta pūrvam |atyeti durgāśrita ūrjitārīnkṣīṇeṣu kāmaṃ vicaredvipaścit || 18||

त्वं त्वब्जनाभाङ्घ्रिसरोजकोशदुर्गाश्रितो निर्जितषट्सपत्नः ।भुङ्क्ष्वेह भोगान् पुरुषातिदिष्टान्विमुक्तसङ्गः प्रकृतिं भजस्व ॥ १९॥

tvaṃ tvabjanābhāṅghrisarojakośadurgāśrito nirjitaṣaṭsapatnaḥ |bhuṅkṣveha bhogān puruṣātidiṣṭānvimuktasaṅgaḥ prakṛtiṃ bhajasva || 19||

श्रीशुक उवाच ।इति समभिहितो महाभागवतो भगवतस्त्रिभुवनगुरोरनुशासनमात्मनो लघुतयावनतशिरोधरो बाढमितिसबहुमानमुवाह ॥ २०॥

śrīśuka uvāca |iti samabhihito mahābhāgavato bhagavatastribhuvanaguroranuśāsanamātmano laghutayāvanataśirodharo bāḍhamitisabahumānamuvāha || 20||

भगवानपि मनुना यथावदुपकल्पितापचितिःप्रियव्रतनारदयोरविषममभिसमीक्षमाणयोरात्मसमवस्थानमवाङ्मनसं क्षयमव्यवहृतं प्रवर्तयन्नगमत् ॥ २१॥

bhagavānapi manunā yathāvadupakalpitāpacitiḥpriyavratanāradayoraviṣamamabhisamīkṣamāṇayorātmasamavasthānamavāṅmanasaṃ kṣayamavyavahṛtaṃ pravartayannagamat || 21||

मनुरपि परेणैवं प्रतिसन्धितमनोरथः सुरर्षिवरानुमतेनात्मजमखिलधरामण्डलस्थितिगुप्तय आस्थाप्य स्वयमतिविषमविषयविषजलाशयाशाया उपरराम ॥ २२॥

manurapi pareṇaivaṃ pratisandhitamanorathaḥ surarṣivarānumatenātmajamakhiladharāmaṇḍalasthitiguptaya āsthāpya svayamativiṣamaviṣayaviṣajalāśayāśāyā upararāma || 22||

इति ह वाव स जगतीपतिरीश्वरेच्छयाधिनिवेशितकर्माधिकारोऽखिलजगद्बन्धध्वंसनपरानुभावस्यभगवत आदिपुरुषस्याङ्घ्रियुगलानवरतध्यानानुभावेनपरिरन्धितकषायाशयोऽवदातोऽपि मानवर्धनोमहतां महीतलमनुशशास ॥ २३॥

iti ha vāva sa jagatīpatirīśvarecchayādhiniveśitakarmādhikāro'khilajagadbandhadhvaṃsanaparānubhāvasyabhagavata ādipuruṣasyāṅghriyugalānavaratadhyānānubhāvenaparirandhitakaṣāyāśayo'vadāto'pi mānavardhanomahatāṃ mahītalamanuśaśāsa || 23||

अथ च दुहितरं प्रजापतेर्विश्वकर्मण उपयेमे बर्हिष्मतींनाम तस्यामु ह वाव आत्मजानात्मसमानशीलगुणकर्मरूपवीर्योदारान् दश भावयाम्बभूव कन्यां च यवीयसीमूर्जस्वतीं नाम ॥ २४॥

atha ca duhitaraṃ prajāpaterviśvakarmaṇa upayeme barhiṣmatīṃnāma tasyāmu ha vāva ātmajānātmasamānaśīlaguṇakarmarūpavīryodārān daśa bhāvayāmbabhūva kanyāṃ ca yavīyasīmūrjasvatīṃ nāma || 24||

आग्नीध्रेध्मजिह्वयज्ञबाहुमहावीरहिरण्यरेतोघृतपृष्ठसवनमेधातिथिवीतिहोत्रकवय इति सर्व एवाग्निनामानः ॥ २५॥

āgnīdhredhmajihvayajñabāhumahāvīrahiraṇyaretoghṛtapṛṣṭhasavanamedhātithivītihotrakavaya iti sarva evāgnināmānaḥ || 25||

एतेषां कविर्महावीरः सवन इति त्रय आसन्नूर्ध्वरेतसस्तआत्मविद्यायामर्भभावादारभ्य कृतपरिचयाः पारमहंस्यमेवाश्रममभजन् ॥ २६॥

eteṣāṃ kavirmahāvīraḥ savana iti traya āsannūrdhvaretasastaātmavidyāyāmarbhabhāvādārabhya kṛtaparicayāḥ pāramahaṃsyamevāśramamabhajan || 26||

तस्मिन्नु ह वा उपशमशीलाः परमर्षयः सकलजीवनिकायावासस्य भगवतो वासुदेवस्य भीतानां शरणभूतस्यश्रीमच्चरणारविन्दाविरतस्मरणाविगलितपरमभक्तियोगानुभावेन परिभावितान्तर्हृदयाधिगते भगवति सर्वेषां भूतानामात्मभूते प्रत्यगात्मन्येवात्मनस्तादात्म्यमविशेषेण समीयुः ॥ २७॥

tasminnu ha vā upaśamaśīlāḥ paramarṣayaḥ sakalajīvanikāyāvāsasya bhagavato vāsudevasya bhītānāṃ śaraṇabhūtasyaśrīmaccaraṇāravindāviratasmaraṇāvigalitaparamabhaktiyogānubhāvena paribhāvitāntarhṛdayādhigate bhagavati sarveṣāṃ bhūtānāmātmabhūte pratyagātmanyevātmanastādātmyamaviśeṣeṇa samīyuḥ || 27||

अन्यस्यामपि जायायां त्रयः पुत्रा आसन्नुत्तमस्तामसोरैवत इति मन्वन्तराधिपतयः ॥ २८॥

anyasyāmapi jāyāyāṃ trayaḥ putrā āsannuttamastāmasoraivata iti manvantarādhipatayaḥ || 28||

एवमुपशमायनेषु स्वतनयेष्वथ जगतीपतिर्जगतीमर्बुदान्येकादशपरिवत्सराणामव्याहताखिलपुरुषकारसारसम्भृतदोर्दण्डयुगलापीडितमौर्वीगुणस्तनितविरमितधर्मप्रतिपक्षो बर्हिष्मत्याश्चानुदिनमेधमानप्रमोदप्रसरणयौषिण्यव्रीडाप्रमुषितहासावलोकरुचिरक्ष्वेल्यादिभिःपराभूयमानविवेक इवानवबुध्यमान इव महामना बुभुजे ॥ २९॥

evamupaśamāyaneṣu svatanayeṣvatha jagatīpatirjagatīmarbudānyekādaśaparivatsarāṇāmavyāhatākhilapuruṣakārasārasambhṛtadordaṇḍayugalāpīḍitamaurvīguṇastanitaviramitadharmapratipakṣo barhiṣmatyāścānudinamedhamānapramodaprasaraṇayauṣiṇyavrīḍāpramuṣitahāsāvalokarucirakṣvelyādibhiḥparābhūyamānaviveka ivānavabudhyamāna iva mahāmanā bubhuje || 29||

यावदवभासयति सुरगिरिमनुपरिक्रामन् भगवानादित्योवसुधातलमर्धेनैव प्रतपत्यर्धेनावच्छादयति तदा हिभगवदुपासनोपचितातिपुरुषप्रभावस्तदनभिनन्दन्समजवेन रथेन ज्योतिर्मयेन रजनीमपि दिनं करिष्यामीतिसप्तकृत्वस्तरणिमनुपर्यक्रामद्द्वितीय इव पतङ्गः ॥ ३०॥

yāvadavabhāsayati suragirimanuparikrāman bhagavānādityovasudhātalamardhenaiva pratapatyardhenāvacchādayati tadā hibhagavadupāsanopacitātipuruṣaprabhāvastadanabhinandansamajavena rathena jyotirmayena rajanīmapi dinaṃ kariṣyāmītisaptakṛtvastaraṇimanuparyakrāmaddvitīya iva pataṅgaḥ || 30||

ये वा उ ह तद्रथचरणनेमिकृतपरिखातास्ते सप्तसिन्धवआसन् यत एव कृताः सप्त भुवो द्वीपाः ॥ ३१॥

ye vā u ha tadrathacaraṇanemikṛtaparikhātāste saptasindhavaāsan yata eva kṛtāḥ sapta bhuvo dvīpāḥ || 31||

जम्बूप्लक्षशाल्मलिकुशक्रौञ्चशाकपुष्करसंज्ञास्तेषां परिमाणंपूर्वस्मात्पूर्वस्मादुत्तर उत्तरो यथासङ्ख्यं द्विगुणमानेन बहिःसमन्तत उपकॢप्ताः ॥ ३२॥

jambūplakṣaśālmalikuśakrauñcaśākapuṣkarasaṃjñāsteṣāṃ parimāṇaṃpūrvasmātpūrvasmāduttara uttaro yathāsaṅkhyaṃ dviguṇamānena bahiḥsamantata upakḷptāḥ || 32||

क्षारोदेक्षुरसोदसुरोदघृतोदक्षीरोददधिमण्डोदशुद्धोदाःसप्तजलधयः सप्तद्वीपपरिखा इवाभ्यन्तरद्वीपसमानाएकैकश्येन यथानुपूर्वं सप्तस्वपि बहिर्द्वीपेषु पृथक्परितउपकल्पितास्तेषु जम्ब्वादिषु बर्हिष्मतीपतिरनुव्रतानात्मजानाग्नीध्रेध्मजिह्वयज्ञबाहुहिरण्यरेतोघृतपृष्ठमेधातिथिवीतिहोत्रसंज्ञान् यथासङ्ख्येनैकैकस्मिन्नेकमेवाधिपतिं विदधे ॥ ३३॥

kṣārodekṣurasodasurodaghṛtodakṣīrodadadhimaṇḍodaśuddhodāḥsaptajaladhayaḥ saptadvīpaparikhā ivābhyantaradvīpasamānāekaikaśyena yathānupūrvaṃ saptasvapi bahirdvīpeṣu pṛthakparitaupakalpitāsteṣu jambvādiṣu barhiṣmatīpatiranuvratānātmajānāgnīdhredhmajihvayajñabāhuhiraṇyaretoghṛtapṛṣṭhamedhātithivītihotrasaṃjñān yathāsaṅkhyenaikaikasminnekamevādhipatiṃ vidadhe || 33||

दुहितरं चोर्जस्वतीं नामोशनसे प्रायच्छद्यस्यामासीद्देवयानी नाम काव्यसुता ॥ ३४॥

duhitaraṃ corjasvatīṃ nāmośanase prāyacchadyasyāmāsīddevayānī nāma kāvyasutā || 34||

नैवंविधः पुरुषकार उरुक्रमस्यपुंसां तदङ्घ्रिरजसा जितषड्गुणानाम् ।चित्रं विदूरविगतः सकृदाददीतयन्नामधेयमधुना स जहाति बन्धम् ॥ ३४॥

naivaṃvidhaḥ puruṣakāra urukramasyapuṃsāṃ tadaṅghrirajasā jitaṣaḍguṇānām |citraṃ vidūravigataḥ sakṛdādadītayannāmadheyamadhunā sa jahāti bandham || 34||

स एवमपरिमितबलपराक्रम एकदा तु देवर्षिचरणानुशयनानुपतितगुणविसर्गसंसर्गेणानिर्वृतमिवात्मानंमन्यमान आत्मनिर्वेद इदमाह ॥ ३५॥

sa evamaparimitabalaparākrama ekadā tu devarṣicaraṇānuśayanānupatitaguṇavisargasaṃsargeṇānirvṛtamivātmānaṃmanyamāna ātmanirveda idamāha || 35||

अहो असाध्वनुष्ठितं यदभिनिवेशितोऽहमिन्द्रियैरविद्यारचितविषमविषयान्धकूपे तदलमलममुष्या वनितायाविनोदमृगं मां धिग्धिगिति गर्हयाञ्चकार ॥ ३६॥

aho asādhvanuṣṭhitaṃ yadabhiniveśito'hamindriyairavidyāracitaviṣamaviṣayāndhakūpe tadalamalamamuṣyā vanitāyāvinodamṛgaṃ māṃ dhigdhigiti garhayāñcakāra || 36||

परदेवताप्रसादाधिगतात्मप्रत्यवमर्शेनानुप्रवृत्तेभ्यः पुत्रेभ्यइमां यथादायं विभज्य भुक्तभोगां च महिषीं मृतकमिवसह महाविभूतिमपहाय स्वयं निहितनिर्वेदो हृदि गृहीतहरिविहारानुभावो भगवतो नारदस्य पदवीं पुनरेवानुससार ॥ ३७॥

paradevatāprasādādhigatātmapratyavamarśenānupravṛttebhyaḥ putrebhyaimāṃ yathādāyaṃ vibhajya bhuktabhogāṃ ca mahiṣīṃ mṛtakamivasaha mahāvibhūtimapahāya svayaṃ nihitanirvedo hṛdi gṛhītaharivihārānubhāvo bhagavato nāradasya padavīṃ punarevānusasāra || 37||

तस्य ह वा एते श्लोकाःप्रियव्रतकृतं कर्म को नु कुर्याद्विनेश्वरम् ।यो नेमिनिम्नैरकरोच्छायां घ्नन् सप्तवारिधीन् ॥ ३८॥

tasya ha vā ete ślokāḥpriyavratakṛtaṃ karma ko nu kuryādvineśvaram |yo neminimnairakarocchāyāṃ ghnan saptavāridhīn || 38||

भूसंस्थानं कृतं येन सरिद्गिरिवनादिभिः ।सीमा च भूतनिर्वृत्यै द्वीपे द्वीपे विभागशः ॥ ३९॥

bhūsaṃsthānaṃ kṛtaṃ yena saridgirivanādibhiḥ |sīmā ca bhūtanirvṛtyai dvīpe dvīpe vibhāgaśaḥ || 39||

भौमं दिव्यं मानुषं च महित्वं कर्मयोगजम् ।यश्चक्रे निरयौपम्यं पुरुषानुजनप्रियः ॥ ४०॥

bhaumaṃ divyaṃ mānuṣaṃ ca mahitvaṃ karmayogajam |yaścakre nirayaupamyaṃ puruṣānujanapriyaḥ || 40||

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायांपञ्चमस्कन्धे प्रियव्रतविजये प्रथमोऽध्यायः ॥ १॥

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃpañcamaskandhe priyavratavijaye prathamo'dhyāyaḥ || 1||

श्रीशुक उवाच ।एवं पितरि सम्प्रवृत्ते तदनुशासने वर्तमान आग्नीध्रोजम्बूद्वीपौकसः प्रजा औरसवद्धर्मावेक्षमाणःपर्यगोपायत् ॥ १॥

śrīśuka uvāca |evaṃ pitari sampravṛtte tadanuśāsane vartamāna āgnīdhrojambūdvīpaukasaḥ prajā aurasavaddharmāvekṣamāṇaḥparyagopāyat || 1||

स च कदाचित्पितृलोककामः सुरवरवनिताक्रीडाचलद्रोण्यांभगवन्तं विश्वसृजां पतिमाभृतपरिचर्योपकरण आत्मैकाग्र्येणतपस्व्याराधयाम्बभूव ॥ २॥

sa ca kadācitpitṛlokakāmaḥ suravaravanitākrīḍācaladroṇyāṃbhagavantaṃ viśvasṛjāṃ patimābhṛtaparicaryopakaraṇa ātmaikāgryeṇatapasvyārādhayāmbabhūva || 2||

तदुपलभ्य भगवानादिपुरुषः सदसि गायन्तीं पूर्वचित्तिंनामाप्सरसमभियापयामास ॥ ३॥

tadupalabhya bhagavānādipuruṣaḥ sadasi gāyantīṃ pūrvacittiṃnāmāpsarasamabhiyāpayāmāsa || 3||

सा च तदाश्रमोपवनमतिरमणीयं विविधनिबिडविटपिविटपनिकरसंश्लिष्टपुरटलतारूढस्थलविहङ्गममिथुनैःप्रोच्यमानश्रुतिभिः प्रतिबोध्यमानसलिलकुक्कुटकारण्डवकलहंसादिभिर्विचित्रमुपकूजितामलजलाशयकमलाकरमुपबभ्राम ॥ ४॥

sā ca tadāśramopavanamatiramaṇīyaṃ vividhanibiḍaviṭapiviṭapanikarasaṃśliṣṭapuraṭalatārūḍhasthalavihaṅgamamithunaiḥprocyamānaśrutibhiḥ pratibodhyamānasalilakukkuṭakāraṇḍavakalahaṃsādibhirvicitramupakūjitāmalajalāśayakamalākaramupababhrāma || 4||

तस्याः सुललितगमनपदविन्यासगतिविलासायाश्चानुपदंखणखणायमानरुचिरचरणाभरणस्वनमुपाकर्ण्यनरदेवकुमारः समाधियोगेनामीलितनयननलिनमुकुलयुगलमीषद्विकचय्य व्यचष्ट ॥ ५॥

tasyāḥ sulalitagamanapadavinyāsagativilāsāyāścānupadaṃkhaṇakhaṇāyamānaruciracaraṇābharaṇasvanamupākarṇyanaradevakumāraḥ samādhiyogenāmīlitanayananalinamukulayugalamīṣadvikacayya vyacaṣṭa || 5||

तामेवाविदूरे मधुकरीमिव सुमनस उपजिघ्रन्तींदिविजमनुजमनोनयनाह्लाददुघैर्गतिविहारव्रीडाविनयावलोकसुस्वराक्षरावयवैर्मनसि नृणां कुसुमायुधस्यविदधतीं विवरं निजमुखविगलितामृतासवसहासभाषणामोदमदान्धमधुकरनिकरोपरोधेन द्रुतपदविन्यासेनवल्गुस्पन्दनस्तनकलशकबरभाररशनां देवीं तदवलोकनेनविवृतावसरस्य भगवतो मकरध्वजस्य वशमुपनीतोजडवदिति होवाच ॥ ६॥

tāmevāvidūre madhukarīmiva sumanasa upajighrantīṃdivijamanujamanonayanāhlādadughairgativihāravrīḍāvinayāvalokasusvarākṣarāvayavairmanasi nṛṇāṃ kusumāyudhasyavidadhatīṃ vivaraṃ nijamukhavigalitāmṛtāsavasahāsabhāṣaṇāmodamadāndhamadhukaranikaroparodhena drutapadavinyāsenavalguspandanastanakalaśakabarabhāraraśanāṃ devīṃ tadavalokanenavivṛtāvasarasya bhagavato makaradhvajasya vaśamupanītojaḍavaditi hovāca || 6||

का त्वं चिकीर्षसि च किं मुनिवर्य शैलेमायासि कापि भगवत्परदेवतायाः ।विज्ये बिभर्षि धनुषी सुहृदात्मनोऽर्थेकिं वा मृगान् मृगयसे विपिने प्रमत्तान् ॥ ७॥

kā tvaṃ cikīrṣasi ca kiṃ munivarya śailemāyāsi kāpi bhagavatparadevatāyāḥ |vijye bibharṣi dhanuṣī suhṛdātmano'rthekiṃ vā mṛgān mṛgayase vipine pramattān || 7||

बाणाविमौ भगवतः शतपत्रपत्रौशान्तावपुङ्खरुचिरावतितिग्मदन्तौ ।कस्मै युयुङ्क्षसि वने विचरन् न विद्मःक्षेमाय नो जडधियां तव विक्रमोऽस्तु ॥ ८॥

bāṇāvimau bhagavataḥ śatapatrapatrauśāntāvapuṅkharucirāvatitigmadantau |kasmai yuyuṅkṣasi vane vicaran na vidmaḥkṣemāya no jaḍadhiyāṃ tava vikramo'stu || 8||