विष्णुस्तोत्रम् (पृथिवीकृतं १ मत्स्यपुराणान्तर्गतम् त्रिविक्रमायामितविक्राय महावराहाय सुरोत्तमाय) Prithivikritam 1 Vishnu Stotram

पृथिव्युवाच ।त्रिविक्रमायामितविक्रमाय महावराहाय सुरोत्तमाय ।श्रीशार्ङ्गचक्रासिगदाधराय नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद ॥ १२॥

pṛthivyuvāca |trivikramāyāmitavikramāya mahāvarāhāya surottamāya |śrīśārṅgacakrāsigadādharāya namo'stu te devavara prasīda || 12||

तव देहाज्जगज्जातं पुष्करद्वीपमुत्थितम् ।ब्रह्माणमिहलोकानां भूतानां शाश्वतं विदुः ॥ १३॥

tava dehājjagajjātaṃ puṣkaradvīpamutthitam |brahmāṇamihalokānāṃ bhūtānāṃ śāśvataṃ viduḥ || 13||

तव प्रसादाद्देवोऽयं दिवं भुङ्क्ते पुरन्दरः ।तव क्रोधाद्धि बलवाञ्जनार्दन जितो बलिः ॥ १४॥

tava prasādāddevo'yaṃ divaṃ bhuṅkte purandaraḥ |tava krodhāddhi balavāñjanārdana jito baliḥ || 14||

धाता विधाता संहर्ता त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।मनुः कृतान्तोऽधिपतिर्ज्वलनः पवनो घनः ॥ १५॥

dhātā vidhātā saṃhartā tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam |manuḥ kṛtānto'dhipatirjvalanaḥ pavano ghanaḥ || 15||

वर्णाश्चाऽऽश्रमधर्माश्च सागरास्तरवोऽचलाः ।नद्यो धर्मश्च कामश्च यज्ञा यज्ञस्य च क्रियाः ॥ १६॥

varṇāścā''śramadharmāśca sāgarāstaravo'calāḥ |nadyo dharmaśca kāmaśca yajñā yajñasya ca kriyāḥ || 16||

विद्या वेद्यं च सत्त्वं च ह्रीः श्रीः कीर्तिर्धृतिः क्षमा ।पुराणं वेदवेदाङ्गं साङ्ख्ययोगौ भवाभवौ ॥ १७॥

vidyā vedyaṃ ca sattvaṃ ca hrīḥ śrīḥ kīrtirdhṛtiḥ kṣamā |purāṇaṃ vedavedāṅgaṃ sāṅkhyayogau bhavābhavau || 17||

जङ्गमं स्थावरं चैव भविष्यं च भवच्च यत् ।सर्वं तच्च त्रिलोकेषु प्रभावोपहितं तव ॥ १८॥

jaṅgamaṃ sthāvaraṃ caiva bhaviṣyaṃ ca bhavacca yat |sarvaṃ tacca trilokeṣu prabhāvopahitaṃ tava || 18||

त्रिदशोदारफलदः स्वर्गस्त्रीचारुपल्लवः ।सर्वलोकमनःकान्तः सर्वसत्त्वमनोहरः ॥ १९॥

tridaśodāraphaladaḥ svargastrīcārupallavaḥ |sarvalokamanaḥkāntaḥ sarvasattvamanoharaḥ || 19||

विमानानेकविटपस्तोयदाम्बुमधुस्रवः ।दिव्यलोकमहास्कन्धः सत्यलोकप्रशाखवान् ॥ २०॥

vimānānekaviṭapastoyadāmbumadhusravaḥ |divyalokamahāskandhaḥ satyalokapraśākhavān || 20||

सागराकारनिर्यासो रसातलजलाश्रयः ।नागेन्द्रपादपोपेतो जन्तुपक्षिनिषेवितः ॥ २१॥

sāgarākāraniryāso rasātalajalāśrayaḥ |nāgendrapādapopeto jantupakṣiniṣevitaḥ || 21||

शीलाचारार्यगन्धस्त्वं सर्वलोकमयो द्रुमः ।द्वादशार्कमयद्वीपो रुद्रैकादशपत्तनः ॥ २२॥

śīlācārāryagandhastvaṃ sarvalokamayo drumaḥ |dvādaśārkamayadvīpo rudraikādaśapattanaḥ || 22||

वस्वष्टाचलसंयुक्तस्त्रैलोक्याम्भोमहोदधिः ।सिद्धसाध्योर्मिकलिलः सुपर्णानिलसेवितः ॥ २३॥

vasvaṣṭācalasaṃyuktastrailokyāmbhomahodadhiḥ |siddhasādhyormikalilaḥ suparṇānilasevitaḥ || 23||

दैत्यलोकमहाग्राहो रक्षोरगझषाकुलः ।पितामहमहाधैर्यः स्वर्गस्त्रीरत्नभूषितः ॥ २४॥

daityalokamahāgrāho rakṣoragajhaṣākulaḥ |pitāmahamahādhairyaḥ svargastrīratnabhūṣitaḥ || 24||

धीश्रीह्रीकान्तिभिर्नित्यं नदीभिरुपशोभितः ।कालयोगमहापर्वप्रयागगतिवेगवान् ॥ २५॥

dhīśrīhrīkāntibhirnityaṃ nadībhirupaśobhitaḥ |kālayogamahāparvaprayāgagativegavān || 25||

त्वं स्वयोगमहावीर्यो नारायण महार्णवः ।कालो भूत्वा प्रसन्नाभिरद्भिर्ह्लादयसे पुनः ॥ २६॥

tvaṃ svayogamahāvīryo nārāyaṇa mahārṇavaḥ |kālo bhūtvā prasannābhiradbhirhlādayase punaḥ || 26||

त्वया सृष्टास्त्रयो लोकास्त्वयैव प्रतिसंहृताः ।विशन्ति योगिनः सर्वे त्वामेव प्रतियोजिताः ॥ २७॥

tvayā sṛṣṭāstrayo lokāstvayaiva pratisaṃhṛtāḥ |viśanti yoginaḥ sarve tvāmeva pratiyojitāḥ || 27||

युगे युगे युगान्ताग्निः कालमेघो युगे युगे ।मम भारावताराय देव त्वं हि युगे युगे ॥ २८॥

yuge yuge yugāntāgniḥ kālamegho yuge yuge |mama bhārāvatārāya deva tvaṃ hi yuge yuge || 28||

त्वं हि शुक्लः कृतयुगे त्रेतायां चम्पकप्रभः ।द्वापरे रक्तसङ्काशः कृष्णः कलियुगे भवान् ॥ २९॥

tvaṃ hi śuklaḥ kṛtayuge tretāyāṃ campakaprabhaḥ |dvāpare raktasaṅkāśaḥ kṛṣṇaḥ kaliyuge bhavān || 29||

वैवर्ण्यमभिधत्से त्वं प्राप्तेषु युगसन्धिषु ।वैवर्ण्यं सर्वधर्माणामुत्पादयसि वेदवित् ॥ ३०॥

vaivarṇyamabhidhatse tvaṃ prāpteṣu yugasandhiṣu |vaivarṇyaṃ sarvadharmāṇāmutpādayasi vedavit || 30||

भासि वासि प्रतपसि त्वं च पासि विचेष्टसे ।क्रुध्यसि क्षान्तिमायासि त्वं दीपयसि वर्षसि ॥ ३१॥

bhāsi vāsi pratapasi tvaṃ ca pāsi viceṣṭase |krudhyasi kṣāntimāyāsi tvaṃ dīpayasi varṣasi || 31||

त्वं हास्यसि न निर्यासि निर्वापयसि जाग्रसि ।निःशेषयसि भूतानि कालो भूत्वा युगक्षये ॥ ३२॥

tvaṃ hāsyasi na niryāsi nirvāpayasi jāgrasi |niḥśeṣayasi bhūtāni kālo bhūtvā yugakṣaye || 32||

शेषमात्मानमालोक्य विशेषयसि त्वं पुनः ।युगान्ताग्न्यवलीढेषु सर्वभूतेषु किञ्चन ॥ ३३॥

śeṣamātmānamālokya viśeṣayasi tvaṃ punaḥ |yugāntāgnyavalīḍheṣu sarvabhūteṣu kiñcana || 33||

यातेषु शेषो भवसि तस्माच्छेषोऽसि कीर्तितः ।च्यवनोत्पत्तियुक्तेषु ब्रह्मेन्द्रवरुणादिषु ॥ ३४॥

yāteṣu śeṣo bhavasi tasmāccheṣo'si kīrtitaḥ |cyavanotpattiyukteṣu brahmendravaruṇādiṣu || 34||

यस्मान्न च्यवसे स्थानात्तस्मात्सङ्कीर्त्यसेऽच्युतः ।ब्रह्माणमिन्द्रं च यमं रुद्रं वरुणमेव च ॥ ३५॥

yasmānna cyavase sthānāttasmātsaṅkīrtyase'cyutaḥ |brahmāṇamindraṃ ca yamaṃ rudraṃ varuṇameva ca || 35||

निगृह्य हरसे यस्मात्तस्माद्धरिरिहोच्यसे ।सन्तानयसि भूतानि वपुषा यशसा श्रिया ॥ ३६॥

nigṛhya harase yasmāttasmāddharirihocyase |santānayasi bhūtāni vapuṣā yaśasā śriyā || 36||

परेण वपुषा देव तस्माच्चासि सनातनः ।यस्माद्ब्रह्मादयो देवा मुनयश्चोग्रतेजसः ॥ ३७॥

pareṇa vapuṣā deva tasmāccāsi sanātanaḥ |yasmādbrahmādayo devā munayaścogratejasaḥ || 37||

न तेऽन्तं त्वधिगच्छन्ति तेनानन्तस्त्वमुच्यसे ।न क्षीयसे न क्षरसे कल्पकोटिशतैरपि ॥ ३८॥

na te'ntaṃ tvadhigacchanti tenānantastvamucyase |na kṣīyase na kṣarase kalpakoṭiśatairapi || 38||

तस्मात्त्वमक्षरत्वाच्च अक्षरश्च प्रकीर्तितः ।विष्टब्धं यत्त्वया सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ३९॥

tasmāttvamakṣaratvācca akṣaraśca prakīrtitaḥ |viṣṭabdhaṃ yattvayā sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam || 39||

जगद्विष्टम्भनाच्चैव विष्णुरेवेति कीर्त्यसे ।विष्टभ्य तिष्ठसे नित्यं त्रैलोक्यं सचारचरम् ॥ ४०॥

jagadviṣṭambhanāccaiva viṣṇureveti kīrtyase |viṣṭabhya tiṣṭhase nityaṃ trailokyaṃ sacāracaram || 40||

यक्षगन्धर्वनगरं सुमहद्भूतपन्नगम् ।व्याप्तं त्वयैव विशता त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ४१॥

yakṣagandharvanagaraṃ sumahadbhūtapannagam |vyāptaṃ tvayaiva viśatā trailokyaṃ sacarācaram || 41||

तस्माद्विष्णुरिति प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा ।नारा इत्युच्यते ह्यापो ह्यृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ ४२॥

tasmādviṣṇuriti proktaḥ svayameva svayambhuvā |nārā ityucyate hyāpo hyṛṣibhistattvadarśibhiḥ || 42||

अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ।युगे युगे प्रनष्टां गां विष्णो विन्दसि तत्त्वतः ॥ ४३॥

ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ |yuge yuge pranaṣṭāṃ gāṃ viṣṇo vindasi tattvataḥ || 43||

गोविन्देति ततो नाम्ना प्रोच्यसे ऋषिभिस्तथा ।हृषीकाणीन्द्रियाण्याहुस्तत्त्वज्ञानविशारदाः ॥ ४४॥

govindeti tato nāmnā procyase ṛṣibhistathā |hṛṣīkāṇīndriyāṇyāhustattvajñānaviśāradāḥ || 44||

ईशिता च त्वमेतेषां हृषीकेशस्तथोच्यसे ।वसन्ति त्वयि भूतानि ब्रह्मादीनि युगक्षये ॥ ४५॥

īśitā ca tvameteṣāṃ hṛṣīkeśastathocyase |vasanti tvayi bhūtāni brahmādīni yugakṣaye || 45||

त्वं वा वससि भूतेषु वासुदेवस्तथोच्यसे ।सङ्कर्षयसि भूतानि कल्पे कल्पे पुनः पुनः ॥ ४६॥

tvaṃ vā vasasi bhūteṣu vāsudevastathocyase |saṅkarṣayasi bhūtāni kalpe kalpe punaḥ punaḥ || 46||

ततः सङ्कर्षणः प्रोक्तस्तत्त्वज्ञानविशारदैः ।प्रतिव्यूहेन तिष्ठन्ति सदेवासुरराक्षसाः ॥ ४७॥

tataḥ saṅkarṣaṇaḥ proktastattvajñānaviśāradaiḥ |prativyūhena tiṣṭhanti sadevāsurarākṣasāḥ || 47||

प्रविद्युः सर्वधर्माणां प्रद्युम्नस्तेन चोच्यसे ।निरोद्धा विद्यते यस्मान्न ते भूतेषु कश्चन ॥ ४८॥

pravidyuḥ sarvadharmāṇāṃ pradyumnastena cocyase |niroddhā vidyate yasmānna te bhūteṣu kaścana || 48||

अनिरुद्धस्ततः प्रोक्तः पूर्वमेव महर्षिभिः ।यत्त्वया धार्यते विश्वं त्वया संह्रियते जगत् ॥ ४९॥

aniruddhastataḥ proktaḥ pūrvameva maharṣibhiḥ |yattvayā dhāryate viśvaṃ tvayā saṃhriyate jagat || 49||

त्वं धारयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च ।यत्त्वया धार्यते किञ्चित्तेजसा च बलेन च ॥ ५०॥

tvaṃ dhārayasi bhūtāni bhuvanaṃ tvaṃ bibharṣi ca |yattvayā dhāryate kiñcittejasā ca balena ca || 50||

मया हि धार्यते पश्चान्नाधृतं धारये त्वया ।न हि तद्विद्यते भूतं त्वया यन्नात्र धार्यते ॥ ५१॥

mayā hi dhāryate paścānnādhṛtaṃ dhāraye tvayā |na hi tadvidyate bhūtaṃ tvayā yannātra dhāryate || 51||

त्वमेव कुरुषे देव नारायण युगे युगे ।महाभारावतरणं जगतो हितकाम्यया ॥ ५२॥

tvameva kuruṣe deva nārāyaṇa yuge yuge |mahābhārāvataraṇaṃ jagato hitakāmyayā || 52||

तवैव तेजसाऽऽक्रान्तां रसातलतलं गताम् ।त्रायस्व मां सुरश्रेष्ठ त्वामेव शरणं गताम् ॥ ५३॥

tavaiva tejasā''krāntāṃ rasātalatalaṃ gatām |trāyasva māṃ suraśreṣṭha tvāmeva śaraṇaṃ gatām || 53||

दानवैः पीड्यमानाऽहं राक्षसैश्च दुरात्मभिः ।त्वामेव शरणं नित्यमुपयामि सनातनम् ॥ ५४॥

dānavaiḥ pīḍyamānā'haṃ rākṣasaiśca durātmabhiḥ |tvāmeva śaraṇaṃ nityamupayāmi sanātanam || 54||

तावन्मेऽस्ति भयं देव यावन्न त्वां ककुद्मिनम् ।शरणं यामि मनसा शतशोऽप्युपलक्षये ॥ ५५॥

tāvanme'sti bhayaṃ deva yāvanna tvāṃ kakudminam |śaraṇaṃ yāmi manasā śataśo'pyupalakṣaye || 55||

उपमानं न ते शक्ताः कर्तुं सेन्द्रा दिवौकसः ।तत्त्वं त्वमेव तद्वेत्सि निरुत्तरमतः परम् ॥ ५६॥

upamānaṃ na te śaktāḥ kartuṃ sendrā divaukasaḥ |tattvaṃ tvameva tadvetsi niruttaramataḥ param || 56||

इति मत्स्यपुराणे अष्टचत्वारिंशदधिकद्विशततमाध्यायान्तर्गतंपृथिवीकृतं विष्णुस्तोत्रं समाप्तम् ।मत्स्यपुराण । अध्याय २४८/१२५६॥मत्स्यपुराण । अध्याय २४८/१२-५६॥

iti matsyapurāṇe aṣṭacatvāriṃśadadhikadviśatatamādhyāyāntargataṃpṛthivīkṛtaṃ viṣṇustotraṃ samāptam |matsyapurāṇa | adhyāya 248/1256||matsyapurāṇa | adhyāya 248/12-56||