आर्तत्राणनारायणाष्टादशकम् Artatrananarayanashtadashakam

प्रह्लाद प्रभुरस्ति चेत्तव दृरिः सर्वत्र मे दर्शयस्तम्भे चैनमिति ब्रुवन्तमसुरं तत्राविरासीद्धरिः ।वक्षस्तस्यविदारयन्निजनखैर्वात्सल्यमावेदयन्न्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १॥

prahlāda prabhurasti cettava dṛriḥ sarvatra me darśayastambhe cainamiti bruvantamasuraṃ tatrāvirāsīddhariḥ |vakṣastasyavidārayannijanakhairvātsalyamāvedayannārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 1||

श्रीरामाव विभीषणोयमधुना त्वार्तो भयादागतःसुग्रीवानय पालयेहमधुना पौलस्त्वयेवागतम् ।एवं योऽभयमस्य सर्वविदितं लङ्काधिपत्यन्ददावार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ २॥

śrīrāmāva vibhīṣaṇoyamadhunā tvārto bhayādāgataḥsugrīvānaya pālayehamadhunā paulastvayevāgatam |evaṃ yo'bhayamasya sarvaviditaṃ laṅkādhipatyandadāvārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 2||

नक्रग्रस्तपदं समुद्यतकरं ब्रह्मेश देवेश मांपाहीति प्रचुरार्तरावकरिणं देवेश शक्तीश च ।मा शोचेति ररक्ष नक्रवदनाञ्चक्रश्रिया तत्क्षणाद्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ३॥

nakragrastapadaṃ samudyatakaraṃ brahmeśa deveśa māṃpāhīti pracurārtarāvakariṇaṃ deveśa śaktīśa ca |mā śoceti rarakṣa nakravadanāñcakraśriyā tatkṣaṇādārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 3||

हा कृष्णाच्युत हा कृपाजलनिधे हा पाण्डवानां सखेक्वासि क्वासि सुयोधनादवगतां हा रक्ष मां द्रौपदीम् ।इत्युक्तोऽक्षयमस्त्ररक्षिततनुं योऽरक्षदापद्गणाद्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ४॥

hā kṛṣṇācyuta hā kṛpājalanidhe hā pāṇḍavānāṃ sakhekvāsi kvāsi suyodhanādavagatāṃ hā rakṣa māṃ draupadīm |ityukto'kṣayamastrarakṣitatanuṃ yo'rakṣadāpadgaṇādārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 4||

यत्पादाब्जनखोदकं त्रिजगतां पापौघविध्वसनंयन्नामामृतपूरणं च पिबतां सन्तापसंहारकम् ।पाषाणश्च यदङ्घ्रितो निजवधूरूपं मुनेराप्तवान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ५॥

yatpādābjanakhodakaṃ trijagatāṃ pāpaughavidhvasanaṃyannāmāmṛtapūraṇaṃ ca pibatāṃ santāpasaṃhārakam |pāṣāṇaśca yadaṅghrito nijavadhūrūpaṃ munerāptavānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 5||

यन्नाम श्रुतिमात्रतोऽपरिमितं संसारवारान्निधिंत्यक्त्वा गच्छति दुर्जनोऽपि परमं विष्णोः पदं शाश्वतम् ।तन्नैवाद्भुतकारणं त्रिजगतां नाथस्य दासोऽस्म्यहम्आर्तत्राणपरायणः त्राणपरायणःस भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ६॥

yannāma śrutimātrato'parimitaṃ saṃsāravārānnidhiṃtyaktvā gacchati durjano'pi paramaṃ viṣṇoḥ padaṃ śāśvatam |tannaivādbhutakāraṇaṃ trijagatāṃ nāthasya dāso'smyahamārtatrāṇaparāyaṇaḥ trāṇaparāyaṇaḥsa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 6||

पित्रा भ्रातरमुत्तमाङ्कगमितं भक्तोत्तमं यो ध्रुवंदृष्ट्वा तत्सममारुरुक्षुमुदितं मात्राऽवमानं गतम् ।योदात्तं शरणागतं तु तपसा हेमाद्रिसिंहासनंह्यार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ७॥

pitrā bhrātaramuttamāṅkagamitaṃ bhaktottamaṃ yo dhruvaṃdṛṣṭvā tatsamamārurukṣumuditaṃ mātrā'vamānaṃ gatam |yodāttaṃ śaraṇāgataṃ tu tapasā hemādrisiṃhāsanaṃhyārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 7||

नाथेति श्रुतयो न तत्त्वमतयो घोषस्थिता गोपिकाजारिण्यः कुलजातिधर्मविमुखा अध्यात्मभावं ययुः ।भक्तिर्यस्य ददाति मुक्तिमतुलां जारस्य यः सद्गतिर्ह्यार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ८॥

nātheti śrutayo na tattvamatayo ghoṣasthitā gopikājāriṇyaḥ kulajātidharmavimukhā adhyātmabhāvaṃ yayuḥ |bhaktiryasya dadāti muktimatulāṃ jārasya yaḥ sadgatirhyārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 8||

क्षुत्तृष्णार्तसहस्रशिष्यसहितं दुर्वाससं क्षोभितंद्रौपद्याभय भक्तियुक्तमनसा शाकं स्वहस्तार्पितम् ।भुक्त्वाऽतर्पयदात्मवृत्तिमखिलामावेदयन् यः पुमान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ९॥

kṣuttṛṣṇārtasahasraśiṣyasahitaṃ durvāsasaṃ kṣobhitaṃdraupadyābhaya bhaktiyuktamanasā śākaṃ svahastārpitam |bhuktvā'tarpayadātmavṛttimakhilāmāvedayan yaḥ pumānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 9||

येनाराक्षि रघूत्तमेन जलधेस्तीरे दशास्यानुजस्त्वायातं शरणं रघूत्तम विभो रक्षातुर मामिति ।पौलस्त्येन विराकृतोऽथ सदसि भ्रात्रा च लङ्कापुरेह्यार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १०॥

yenārākṣi raghūttamena jaladhestīre daśāsyānujastvāyātaṃ śaraṇaṃ raghūttama vibho rakṣātura māmiti |paulastyena virākṛto'tha sadasi bhrātrā ca laṅkāpurehyārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 10||

येनावाहि महाहवे वसुमती संवर्तकाले महालीलाक्रोडवपुर्धरेण हरिणा नारायणेन स्वयम् ।यःपापिद्रुमसम्प्रवर्तमचिराद्धत्त्वा च योगात् प्रियाम्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ ११॥

yenāvāhi mahāhave vasumatī saṃvartakāle mahālīlākroḍavapurdhareṇa hariṇā nārāyaṇena svayam |yaḥpāpidrumasampravartamacirāddhattvā ca yogāt priyāmārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 11||

योद्धासौ भुवनत्रये मधुपतिर्भर्ता नराणां बलेराधाया अकरोद्रते रतिमनःपूर्तिः सुरेन्द्रानुजः ।यो वा रक्षति दीनपाण्डुतनयान्नाथेति भीतिं गतान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १२॥

yoddhāsau bhuvanatraye madhupatirbhartā narāṇāṃ balerādhāyā akarodrate ratimanaḥpūrtiḥ surendrānujaḥ |yo vā rakṣati dīnapāṇḍutanayānnātheti bhītiṃ gatānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 12||

यःसान्दीपिनिदेशतश्च तनयं लोकान्तरात्सन्नतंचानीय प्रतिपाद्य पुत्रमरणादुज्जृम्भमाणार्तये ।सन्तोषं जनयन्नमेयमहिमा पुत्रार्थसम्पादनाद्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १३॥

yaḥsāndīpinideśataśca tanayaṃ lokāntarātsannataṃcānīya pratipādya putramaraṇādujjṛmbhamāṇārtaye |santoṣaṃ janayannameyamahimā putrārthasampādanādārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 13||

यन्नामस्मरणादघौघसहितो विप्रः पुराऽजामिलःप्राणान्मुक्तिमशेषितामनु च यः पापौधदावातियुक् ।सद्यो भागवतोत्तमात्मनिमतिं प्रापाम्बरीषाभिधश्चार्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १४॥

yannāmasmaraṇādaghaughasahito vipraḥ purā'jāmilaḥprāṇānmuktimaśeṣitāmanu ca yaḥ pāpaudhadāvātiyuk |sadyo bhāgavatottamātmanimatiṃ prāpāmbarīṣābhidhaścārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 14||

योरक्षद्वसनादिनित्यरहितं विप्रं कुचैलाभिधंदीनासनचकोरपालनपरः श्रीशङ्खचक्रोज्ज्वलः ।तज्जीर्णाम्बरमुष्टिपात्रपृथुकानादाय भुक्त्वा क्षणाद्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १५॥

yorakṣadvasanādinityarahitaṃ vipraṃ kucailābhidhaṃdīnāsanacakorapālanaparaḥ śrīśaṅkhacakrojjvalaḥ |tajjīrṇāmbaramuṣṭipātrapṛthukānādāya bhuktvā kṣaṇādārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 15||

यत्कल्याणगुणाभिरामममलं मन्त्राणि संशिक्षतेयत्संशेतिपतिप्रतिष्ठितमिदं विश्वं वदत्यागमः ।यो योगीन्द्रमनःसरोरुहतमःप्रध्वंसविद्भानुमान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १६॥

yatkalyāṇaguṇābhirāmamamalaṃ mantrāṇi saṃśikṣateyatsaṃśetipatipratiṣṭhitamidaṃ viśvaṃ vadatyāgamaḥ |yo yogīndramanaḥsaroruhatamaḥpradhvaṃsavidbhānumānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 16||

कालिन्दीहृदयाभिरामपुलिने पुण्ये जगन्मङ्गलेचन्द्राम्भोजवटे पुटे परिसरे धात्रा समाराधिते ।श्रीरङ्गे भुजगेन्द्रभोगशयने शेते सदा यः पुमान्आर्तत्राणपरायणः स भगवान्नारायणो मे गतिः ॥ १७॥

kālindīhṛdayābhirāmapuline puṇye jaganmaṅgalecandrāmbhojavaṭe puṭe parisare dhātrā samārādhite |śrīraṅge bhujagendrabhogaśayane śete sadā yaḥ pumānārtatrāṇaparāyaṇaḥ sa bhagavānnārāyaṇo me gatiḥ || 17||

वात्सल्यादभयप्रदानसमयादार्तार्तिनिर्वापणाद्औदार्यादघशोषणादगणितश्रेयः पदप्रापणात् ।सेव्यःश्रीपतिरेवसर्वजगतामेते हि तत्साक्षिणप्रह्लादश्च विभीषणश्च करिराट् पाञ्चाल्यहल्या ध्रुवः ॥ १८॥

vātsalyādabhayapradānasamayādārtārtinirvāpaṇādaudāryādaghaśoṣaṇādagaṇitaśreyaḥ padaprāpaṇāt |sevyaḥśrīpatirevasarvajagatāmete hi tatsākṣiṇaprahlādaśca vibhīṣaṇaśca karirāṭ pāñcālyahalyā dhruvaḥ || 18||

इति श्रीमच्छङ्कराचार्यविरचितमार्तत्राणपरायणनारायणाष्टादशकं सम्पूर्णम् ॥

iti śrīmacchaṅkarācāryaviracitamārtatrāṇaparāyaṇanārāyaṇāṣṭādaśakaṃ sampūrṇam ||