नरनारायणस्तोत्रं १ अप्सरोभिःकृतम् Apsarobhih Kritam Naranarayana Stotram

अप्सरस ऊचुःपश्याम नादिं तव देव नान्तं न मध्यमव्याकृतरूपपारम् ।परायणं त्वा जगतामनन्तं नताः स्म नारायणमात्मभूतम् ॥ १६॥

apsarasa ūcuḥpaśyāma nādiṃ tava deva nāntaṃ na madhyamavyākṛtarūpapāram |parāyaṇaṃ tvā jagatāmanantaṃ natāḥ sma nārāyaṇamātmabhūtam || 16||

मही दिवं वायुजलाग्नयस्त्वं शब्दादिरूपश्च परापरात्मन् ।त्वत्तो भवत्यच्युत सर्वमेतदभेदरूपोऽसि विभो त्वमेभिः ॥ १७॥

mahī divaṃ vāyujalāgnayastvaṃ śabdādirūpaśca parāparātman |tvatto bhavatyacyuta sarvametadabhedarūpo'si vibho tvamebhiḥ || 17||

द्रष्टासि रूपस्य रसस्य वेत्ता श्रोता च शब्दस्य हरे त्वमेकः ।स्प्रष्टा भवान्स्प्रशवतोऽखिलस्य घ्रातासि गन्धस्य पृथक्शरीरी ॥ १८॥

draṣṭāsi rūpasya rasasya vettā śrotā ca śabdasya hare tvamekaḥ |spraṣṭā bhavānspraśavato'khilasya ghrātāsi gandhasya pṛthakśarīrī || 18||

सुरेषु सर्वेषु न सोऽस्ति कश्चिन्मनुष्यलोके च न सोऽस्ति कश्चित् ।पश्वादिवर्गे च न सोऽस्ति कश्चिद्यो नांशभूतस्तव देवदेव ॥ १९॥

sureṣu sarveṣu na so'sti kaścinmanuṣyaloke ca na so'sti kaścit |paśvādivarge ca na so'sti kaścidyo nāṃśabhūtastava devadeva || 19||

ब्रह्माद्युपेन्द्रप्रमुखानि सौम्येष्विन्द्राग्निरूपाणि च वीर्यवत्सु ।रुद्रान्तकादीनि च रौद्रवत्सु रूपेषु रूपाणि तवोत्तमानि ॥ २०॥

brahmādyupendrapramukhāni saumyeṣvindrāgnirūpāṇi ca vīryavatsu |rudrāntakādīni ca raudravatsu rūpeṣu rūpāṇi tavottamāni || 20||

समुद्ररूपं तव धैर्यवत्सु तेजस्विरूपेषु रविस्तथाग्निः ।क्षमाधनेषु क्षितिरूपमग्र्यं रूपं तवाग्र्यं बलवत्सु वायुः ॥ २१॥

samudrarūpaṃ tava dhairyavatsu tejasvirūpeṣu ravistathāgniḥ |kṣamādhaneṣu kṣitirūpamagryaṃ rūpaṃ tavāgryaṃ balavatsu vāyuḥ || 21||

मनुष्यरूपं तव राजसेषु मूढेषु सर्वेश्वर पादपोऽसि ।दर्पान्वितेष्वच्युत दानवस्त्वं सनत्सुजातश्च विवेकवत्सु ॥ २२॥

manuṣyarūpaṃ tava rājaseṣu mūḍheṣu sarveśvara pādapo'si |darpānviteṣvacyuta dānavastvaṃ sanatsujātaśca vivekavatsu || 22||

रसस्वरूपेण जले स्थितोऽसि गन्धस्वरूपो भवतो धरित्र्यम् ।दृश्यस्वरूपश्च हुताशने त्वं स्पर्शस्वरूपो भगवान्समीरे ॥ २३॥

rasasvarūpeṇa jale sthito'si gandhasvarūpo bhavato dharitryam |dṛśyasvarūpaśca hutāśane tvaṃ sparśasvarūpo bhagavānsamīre || 23||

शब्दात्मकं ते नभसि स्वरूपं मन्तव्यरूपो मनसि प्रभो त्वम् ।बोधव्यरूपश्च विभो त्वमेकः सर्वत्र सर्वेश्वर सर्वभूतः ॥ २४॥

śabdātmakaṃ te nabhasi svarūpaṃ mantavyarūpo manasi prabho tvam |bodhavyarūpaśca vibho tvamekaḥ sarvatra sarveśvara sarvabhūtaḥ || 24||

पश्याम ते नाभिसरोजमध्ये ब्रह्माणमेतं च हरं भ्रुकूट्यम् ।तत्राश्विनौ कर्णगतौ समस्ताणवस्थितान्बाहुषु लोकपालान् ॥ २५॥

paśyāma te nābhisarojamadhye brahmāṇametaṃ ca haraṃ bhrukūṭyam |tatrāśvinau karṇagatau samastāṇavasthitānbāhuṣu lokapālān || 25||

घ्राणेऽनिलं नेत्रगतौ रवीन्दू जिह्वा च ते नाथ सरस्वतीयम् ।पादौ धरित्रीं जठरं समस्तांल्लोकान्हृषीकेश विलोकयामः ॥ २६॥

ghrāṇe'nilaṃ netragatau ravīndū jihvā ca te nātha sarasvatīyam |pādau dharitrīṃ jaṭharaṃ samastāṃllokānhṛṣīkeśa vilokayāmaḥ || 26||

जङ्घे वियत्पादकराङ्गुलीषु पिशाचरक्षोरगसिद्धसङ्घान् ।पुंस्त्वे प्रजानां पतिरोष्ठयुग्मे प्रतिष्ठितास्ते क्रतवः समस्ताः ॥ २७॥

jaṅghe viyatpādakarāṅgulīṣu piśācarakṣoragasiddhasaṅghān |puṃstve prajānāṃ patiroṣṭhayugme pratiṣṭhitāste kratavaḥ samastāḥ || 27||

सर्वेष्टयस्ते दशनेषु देव दंष्ट्रासु विद्या भवतश्चतस्रःरोमस्वशेषास्तव देवसङ्घा विद्याधरा नाथ कराङ्घ्रिरेखाः ।साङ्घाः समस्तास्तव देव वेदाः समास्थिता बहुषु सन्धिभूताः ॥ २८॥

sarveṣṭayaste daśaneṣu deva daṃṣṭrāsu vidyā bhavataścatasraḥromasvaśeṣāstava devasaṅghā vidyādharā nātha karāṅghrirekhāḥ |sāṅghāḥ samastāstava deva vedāḥ samāsthitā bahuṣu sandhibhūtāḥ || 28||

वराहरूपं धरणीधृतस्ते नृसिंहरूपं च सटाकरालम् ।पश्याम ते वाजिशिरस्तथोच्चैस्त्रिविक्रमे यश्च तवाप्रमेयः ॥ २९॥

varāharūpaṃ dharaṇīdhṛtaste nṛsiṃharūpaṃ ca saṭākarālam |paśyāma te vājiśirastathoccaistrivikrame yaśca tavāprameyaḥ || 29||

अमी समुद्रास्तव देव देहे मेर्वादयः शैलवरास्तवामी ।इमाश्च गङ्गाप्रमुखाः स्रवत्यो द्वीपान्यशेषाणि वनानि चैव ॥ ३०॥

amī samudrāstava deva dehe mervādayaḥ śailavarāstavāmī |imāśca gaṅgāpramukhāḥ sravatyo dvīpānyaśeṣāṇi vanāni caiva || 30||

स्तुवन्ति चैते मुनयस्तवेश देहे स्थितास्त्वन्महिमानमग्र्यम् ।त्वामीशितारं जगतामनन्तं यज्ञेशमर्चन्ति च यज्विनोऽमी ॥ ३१॥

stuvanti caite munayastaveśa dehe sthitāstvanmahimānamagryam |tvāmīśitāraṃ jagatāmanantaṃ yajñeśamarcanti ca yajvino'mī || 31||

त्वत्तो न सौम्यं जगतीह किञ्चित्त्वत्तो न रौद्रं च समस्तमूर्ते ।त्वत्तो न शीतं न च केशवोष्णं सर्वस्वरूपातिशयी त्वमेकः ॥ ३२॥

tvatto na saumyaṃ jagatīha kiñcittvatto na raudraṃ ca samastamūrte |tvatto na śītaṃ na ca keśavoṣṇaṃ sarvasvarūpātiśayī tvamekaḥ || 32||

प्रसीद सर्वेश्वर सर्वभूत सनातनात्मन्परमेश्वरेश ।त्वन्मायया मोहितमानसाभिर्यत्तेऽपराद्धं तदिदं क्षमस्व ॥ ३३॥

prasīda sarveśvara sarvabhūta sanātanātmanparameśvareśa |tvanmāyayā mohitamānasābhiryatte'parāddhaṃ tadidaṃ kṣamasva || 33||

किं वापराद्धं तव देव मूढैर्यन्मायया नो हृदयं तथापि ।पापावशं किं प्रणतार्तिहारिन्मनो हि नो विङ्कलता?मुपैति ॥ ३४॥

kiṃ vāparāddhaṃ tava deva mūḍhairyanmāyayā no hṛdayaṃ tathāpi |pāpāvaśaṃ kiṃ praṇatārtihārinmano hi no viṅkalatā?mupaiti || 34||

न तेऽपराद्धं यदि वापराद्धमस्माभिरुन्मार्गविवर्तनीभिः ।तत्क्षम्यतां सृष्टिकरस्तवैव देवापराधं सृजतो विवेकान् ॥ ३५॥

na te'parāddhaṃ yadi vāparāddhamasmābhirunmārgavivartanībhiḥ |tatkṣamyatāṃ sṛṣṭikarastavaiva devāparādhaṃ sṛjato vivekān || 35||

नमो नमस्ते गोविन्द नारायण जनार्दन ।त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु ॥ ३६॥

namo namaste govinda nārāyaṇa janārdana |tvannāmasmaraṇātpāpamaśeṣaṃ naḥ praṇaśyatu || 36||

ततोऽनन्त नमस्तुभ्यं विश्वात्मन्विश्वभावनत्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतुनमो नमस्ते वैकुण्ठ श्रीवत्साङ्काब्जलोचनवरेण्य यज्ञपुरुष प्रजापालक वामननमोऽस्तु तेऽब्जनाभाय प्रजापतिकृते हरे ।त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु ॥ ३७॥

tato'nanta namastubhyaṃ viśvātmanviśvabhāvanatvannāmasmaraṇātpāpamaśeṣaṃ naḥ praṇaśyatunamo namaste vaikuṇṭha śrīvatsāṅkābjalocanavareṇya yajñapuruṣa prajāpālaka vāmananamo'stu te'bjanābhāya prajāpatikṛte hare |tvannāmasmaraṇātpāpamaśeṣaṃ naḥ praṇaśyatu || 37||

संसारार्णवपोताय नमस्तुभ्यमधोक्षज ।त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु ॥ ३८॥

saṃsārārṇavapotāya namastubhyamadhokṣaja |tvannāmasmaraṇātpāpamaśeṣaṃ naḥ praṇaśyatu || 38||

नमः परस्मै श्रीशाय वासुदेवाय वेधसे ।स्वेच्छया गुणभोक्तृत्वे सर्गान्तस्थितिकारिणे ॥ ३९॥

namaḥ parasmai śrīśāya vāsudevāya vedhase |svecchayā guṇabhoktṛtve sargāntasthitikāriṇe || 39||

उपसंहर विश्वात्मन् रूपमेतत्समन्ततः ।वर्धमानं न नो द्रष्टुं समर्थं चक्षुरीश्वर ॥ ४०॥

upasaṃhara viśvātman rūpametatsamantataḥ |vardhamānaṃ na no draṣṭuṃ samarthaṃ cakṣurīśvara || 40||

प्रलयाग्निसहस्रस्य समा दीप्तिस्तवाच्युत ।प्रमाणेन दिशो भूमिर्गगनं च समावृतम् ॥ ४१॥

pralayāgnisahasrasya samā dīptistavācyuta |pramāṇena diśo bhūmirgaganaṃ ca samāvṛtam || 41||

न विद्मः क्व नु वर्तामो भवान्नैवोपलक्ष्यते ।सर्वं जगदिहैकस्थं पिण्डितं लक्षयामहे ॥ ४२॥

na vidmaḥ kva nu vartāmo bhavānnaivopalakṣyate |sarvaṃ jagadihaikasthaṃ piṇḍitaṃ lakṣayāmahe || 42||

किं वर्णयामो रूपं ते किं प्रमाणमिदं हरे ।माहात्म्यं किन्तु ते देव जिह्वाया यन्न गोचरम् ॥ ४३॥

kiṃ varṇayāmo rūpaṃ te kiṃ pramāṇamidaṃ hare |māhātmyaṃ kintu te deva jihvāyā yanna gocaram || 43||

वक्त्राणामयुतेनापि बुद्धीनामयुतायुतैः ।गुणानां वर्णनं नाथ तव वक्तुं न शक्यते ॥ ४४॥

vaktrāṇāmayutenāpi buddhīnāmayutāyutaiḥ |guṇānāṃ varṇanaṃ nātha tava vaktuṃ na śakyate || 44||

तदेतद्दर्शितं रूपं प्रसादः परमः कृतः ।छन्दतो जगतामीश तदेतदुपसंहर ॥ ४५॥

tadetaddarśitaṃ rūpaṃ prasādaḥ paramaḥ kṛtaḥ |chandato jagatāmīśa tadetadupasaṃhara || 45||

शौनक उवाचइत्येवं संस्तुतस्ताभिरप्सरोभिर्जनार्दनः ।दिव्यज्ञानोपपन्नानां तासां प्रत्यक्षमीश्वरः ।विवेश सर्वभूतानि स्वैरंशैर्भूतभावनः ॥ ४६॥

śaunaka uvācaityevaṃ saṃstutastābhirapsarobhirjanārdanaḥ |divyajñānopapannānāṃ tāsāṃ pratyakṣamīśvaraḥ |viveśa sarvabhūtāni svairaṃśairbhūtabhāvanaḥ || 46||

इति विष्णुधर्मेषु त्र्यधिकशततमोऽध्यायान्तर्गतं अप्सरोभिः कृतंनरनारायणस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti viṣṇudharmeṣu tryadhikaśatatamo'dhyāyāntargataṃ apsarobhiḥ kṛtaṃnaranārāyaṇastotraṃ sampūrṇam |