अतिमानुषस्तवः Atimanushastavah

पञ्चस्तव्यां २ अतिमानुषस्तवःश्रीरस्तु ।श्रीमते हयग्रीवाय नमः ।श्रीमते रामानुजाय नमः ॥श्रीवत्सचिह्नमिश्रेभ्यो नमौक्तिमधीमहे ।यदुक्तयस्त्रयीकण्ठे यान्ति मङ्गलसूत्रताम् ॥अतिमानुषशीलवृत्तवेषैरतिवृत्तामरविक्रमप्रतापैः ।अतिलङ्घितसर्वलोकसाम्यं वरये वैष्णववैभवावतारम् ॥ १॥

pañcastavyāṃ 2 atimānuṣastavaḥśrīrastu |śrīmate hayagrīvāya namaḥ |śrīmate rāmānujāya namaḥ ||śrīvatsacihnamiśrebhyo namauktimadhīmahe |yaduktayastrayīkaṇṭhe yānti maṅgalasūtratām ||atimānuṣaśīlavṛttaveṣairativṛttāmaravikramapratāpaiḥ |atilaṅghitasarvalokasāmyaṃ varaye vaiṣṇavavaibhavāvatāram || 1||

श्रेयः किरन्तु किरणाश्चरणारविन्दनिष्यन्दमानमकरन्दरसौघदेश्याः ।तज्जाः श्रुतेर्मधुन उत्स इति प्रतीतामाङ्गल्यरङ्गनिलयस्य परस्य धाम्नः ॥ २॥

śreyaḥ kirantu kiraṇāścaraṇāravindaniṣyandamānamakarandarasaughadeśyāḥ |tajjāḥ śrutermadhuna utsa iti pratītāmāṅgalyaraṅganilayasya parasya dhāmnaḥ || 2||

श्रीमत्पराङ्कुशमुनीन्द्रमनोनिवासात्तज्जानुरागरसमज्जनमञ्जसाऽऽप्य ।अद्याप्यनारततदुत्थितरागयोगंश्रीरङ्गराजचरणाम्बुजमुन्नयामः ॥ ३॥

śrīmatparāṅkuśamunīndramanonivāsāttajjānurāgarasamajjanamañjasā''pya |adyāpyanāratatadutthitarāgayogaṃśrīraṅgarājacaraṇāmbujamunnayāmaḥ || 3||

वज्रध्वजाङ्कुशसुधाकलशातपत्रपङ्केरुहाङ्कपरिकर्मपरीतमन्तः ।आपादपङ्कजविशृङ्खलदीप्रमौलेश्श्रीरङ्गिणश्चरणयोर्युगमाश्रयामः ॥ ४॥

vajradhvajāṅkuśasudhākalaśātapatrapaṅkeruhāṅkaparikarmaparītamantaḥ |āpādapaṅkajaviśṛṅkhaladīpramauleśśrīraṅgiṇaścaraṇayoryugamāśrayāmaḥ || 4||

श्रीरङ्गराजचरणौ प्रणुमो ययोः खल्वेकस्त्रिविक्रमविधौ वसुधामशेषाम् ।व्यक्रंस्त साचलकुलामपि विप्रकीर्णस्थूलावलग्नसिकतामिव निर्णतोच्चम् ॥ ५॥

śrīraṅgarājacaraṇau praṇumo yayoḥ khalvekastrivikramavidhau vasudhāmaśeṣām |vyakraṃsta sācalakulāmapi viprakīrṇasthūlāvalagnasikatāmiva nirṇatoccam || 5||

ज्ञानं बलं विपुलमीशनवीर्यशक्तितेजांसि च त्रियुगभूयमुपागतानि ।पूर्णानि षट् च परिगृह्य भवंश्चतुर्धाभक्तं जनं त्वमनुजग्रहिथानुरागात् ॥ ६॥

jñānaṃ balaṃ vipulamīśanavīryaśaktitejāṃsi ca triyugabhūyamupāgatāni |pūrṇāni ṣaṭ ca parigṛhya bhavaṃścaturdhābhaktaṃ janaṃ tvamanujagrahithānurāgāt || 6||

एकान्तमङ्गलगुणास्पदमस्तहेयंनित्यं पदं तव यतस्तत एव देव! ।आम्नायते तदिह विश्वविरूपरूपंतेनैव नन्विदमशब्दमरूपमाहुः ॥ ७॥

ekāntamaṅgalaguṇāspadamastaheyaṃnityaṃ padaṃ tava yatastata eva deva! |āmnāyate tadiha viśvavirūparūpaṃtenaiva nanvidamaśabdamarūpamāhuḥ || 7||

शब्दादिहेय इह गोचर इन्द्रियाणांतत्प्रत्यनीकविभवस्त्वमतीन्द्रियोऽसि ।तेनैव ते न बत दर्शनमस्ति किञ्चिद्वाचो धियश्च तत एव न गोचरोऽसि ॥ ८॥

śabdādiheya iha gocara indriyāṇāṃtatpratyanīkavibhavastvamatīndriyo'si |tenaiva te na bata darśanamasti kiñcidvāco dhiyaśca tata eva na gocaro'si || 8||

एवं स्थिते त्वदुपसंश्रयणाभ्युपायोमानेन केनचिदलप्स्यत नोपलब्धुम् ।नो चेदमर्त्यमनुजादिषु योनिषु त्वमिच्छाविहारविधिना समवातरिष्यः ॥ ९॥

evaṃ sthite tvadupasaṃśrayaṇābhyupāyomānena kenacidalapsyata nopalabdhum |no cedamartyamanujādiṣu yoniṣu tvamicchāvihāravidhinā samavātariṣyaḥ || 9||

शीलः क एष तव हन्त दयैकसिन्धो!क्षुद्रे पृथग्जनपदे जगदण्डमध्ये ।क्षोदीयसोऽपि हि जनस्य कृते कृती त्वमत्रावतीर्य ननु लोचनगोचरोऽभूः ॥ १०॥

śīlaḥ ka eṣa tava hanta dayaikasindho!kṣudre pṛthagjanapade jagadaṇḍamadhye |kṣodīyaso'pi hi janasya kṛte kṛtī tvamatrāvatīrya nanu locanagocaro'bhūḥ || 10||

यं पातकात्सुमहतोऽप्युदधारयस्त्वंत्वत्पादवारिपरिपूतशिराश्च योऽभूत् ।तं वन्दसे किल ततश्च वरं वृणीषेक्रीडाविधिर्बत! विलक्षणलक्षणस्ते ॥ ११॥

yaṃ pātakātsumahato'pyudadhārayastvaṃtvatpādavāriparipūtaśirāśca yo'bhūt |taṃ vandase kila tataśca varaṃ vṛṇīṣekrīḍāvidhirbata! vilakṣaṇalakṣaṇaste || 11||

क्रीडाविधेः परिकरस्तव या तु मायासा मोहनी न कतमस्य तु हन्त! जन्तोः ।है मर्त्यसिंहवपुषस्तव तेजसोंऽशेशम्भुर्भवन् हि शरभश्शलभो बभूव ॥ १२॥

krīḍāvidheḥ parikarastava yā tu māyāsā mohanī na katamasya tu hanta! jantoḥ |hai martyasiṃhavapuṣastava tejasoṃ'śeśambhurbhavan hi śarabhaśśalabho babhūva || 12||

यस्यात्मतां त्रिपुरभङ्गविधावधास्त्वंत्वच्छक्तितेजितशरो विजयी च योऽभूत् ।दक्षक्रतौ तु किल तेन विनिर्जितस्त्वंयुक्तो विधेयविषयेषु हि कामचारः ॥ १३॥

yasyātmatāṃ tripurabhaṅgavidhāvadhāstvaṃtvacchaktitejitaśaro vijayī ca yo'bhūt |dakṣakratau tu kila tena vinirjitastvaṃyukto vidheyaviṣayeṣu hi kāmacāraḥ || 13||

मुग्धश्शिशुर्वटदले शयितोऽतितन्वातन्वा जगन्ति बिभृषे सविकासमेव ।ऐशीमिमां तु तव शक्तिमतर्कितव्यामव्याजतः प्रथयसे किमिहावतीर्णः ॥ १४॥

mugdhaśśiśurvaṭadale śayito'titanvātanvā jaganti bibhṛṣe savikāsameva |aiśīmimāṃ tu tava śaktimatarkitavyāmavyājataḥ prathayase kimihāvatīrṇaḥ || 14||

ब्रह्मेशमध्यगणना गणनाऽर्कपङ्क्तौइन्द्रानुजत्वमदितेस्तनयत्वयोगात् ।इक्ष्वाकुवंशयदुवंशजनिश्च हन्तश्लाघ्यान्यमून्यनुपमस्य परस्य धाम्नः ॥ १५॥

brahmeśamadhyagaṇanā gaṇanā'rkapaṅktauindrānujatvamaditestanayatvayogāt |ikṣvākuvaṃśayaduvaṃśajaniśca hantaślāghyānyamūnyanupamasya parasya dhāmnaḥ || 15||

त्वन्निर्मिता जठरगा च तव त्रिलोकीकिं भिक्षणादियमृते भवता दुरापा ।मध्ये कदा तु न विचक्रमिषे जगच्चेत्त्वद्विक्रमैः कथमिव श्रुतिरञ्चिता स्यात् ॥ १६॥

tvannirmitā jaṭharagā ca tava trilokīkiṃ bhikṣaṇādiyamṛte bhavatā durāpā |madhye kadā tu na vicakramiṣe jagaccettvadvikramaiḥ kathamiva śrutirañcitā syāt || 16||

पृच्छामि किञ्चन यदा किल राघवत्वेमायामृगस्य वशगो मनुजत्वमौग्ध्यात् ।सीतावियोगविवशो न च तद्गतिज्ञःप्रादास्तदा परगतिं हि कथं स्वगाय ॥ १७॥

pṛcchāmi kiñcana yadā kila rāghavatvemāyāmṛgasya vaśago manujatvamaugdhyāt |sītāviyogavivaśo na ca tadgatijñaḥprādāstadā paragatiṃ hi kathaṃ svagāya || 17||

अक्षुण्णयोगपथमग्र्यहतं जटायुंतिर्यञ्चमेव बत! मोक्षपथे नियोक्तुम् ।शक्नोषि वेत्सि च यदा स तदा कथं त्वंदेवीमवाप्तुमनलं व्यथितो विचिन्वन् ॥ १८॥

akṣuṇṇayogapathamagryahataṃ jaṭāyuṃtiryañcameva bata! mokṣapathe niyoktum |śaknoṣi vetsi ca yadā sa tadā kathaṃ tvaṃdevīmavāptumanalaṃ vyathito vicinvan || 18||

सालान् हि सप्त सगिरीन्सरसातलान्यानेकेषुमन्दजवतो निरपत्रयस्त्वम् ।तेष्वेकविव्यथनखिन्नकपिप्रणुन्नंशाखामृगं मृमयसे स्म कथं सहायम् ॥ १९॥

sālān hi sapta sagirīnsarasātalānyānekeṣumandajavato nirapatrayastvam |teṣvekavivyathanakhinnakapipraṇunnaṃśākhāmṛgaṃ mṛmayase sma kathaṃ sahāyam || 19||

दासस्सखा समभवत्तव यः कपीन्द्रस्तद्विद्विषं कपिममर्षवशाज्जिघांसुः ।त्वत्स्नेहविक्लबधियं तमिमं कपीन्द्रंविस्रम्भयन् सपदि सालगिरीनविध्यः ॥ २०॥

dāsassakhā samabhavattava yaḥ kapīndrastadvidviṣaṃ kapimamarṣavaśājjighāṃsuḥ |tvatsnehaviklabadhiyaṃ tamimaṃ kapīndraṃvisrambhayan sapadi sālagirīnavidhyaḥ || 20||

यद्वा मृगं मृगयुवन्मृगयापथेनच्छन्नो जघन्थ न तु शत्रुवधाभिमुख्यात् ।तद्युक्तमेव तव राघव वंशजस्यतिर्यक्षु नैव हि विपक्षतयोपचारः ॥ २१॥

yadvā mṛgaṃ mṛgayuvanmṛgayāpathenacchanno jaghantha na tu śatruvadhābhimukhyāt |tadyuktameva tava rāghava vaṃśajasyatiryakṣu naiva hi vipakṣatayopacāraḥ || 21||

मानुष्यकं चरितमाचरितुं प्रवृत्तोदेवातिगं चरितमङ्ग! किमङ्ग्यकार्षीः ।यत्सागरे बत बबन्धिथ नाथ! सेतुंशैलैःप्लवङ्गमसमिङ्गितसंप्रणुन्नैः ॥ २२॥

mānuṣyakaṃ caritamācarituṃ pravṛttodevātigaṃ caritamaṅga! kimaṅgyakārṣīḥ |yatsāgare bata babandhitha nātha! setuṃśailaiḥplavaṅgamasamiṅgitasaṃpraṇunnaiḥ || 22||

यो विक्रमेण मनुजत्वविभूषणेनदेवं वरं वरुणराजमज! व्यजेष्ठाः ।कृत्वोपदां दशरथं विधिरुद्रमुख्यैर्देवैस्स्तुतश्च स किलेन्द्रजिता जितोऽसि ॥ २३॥

yo vikrameṇa manujatvavibhūṣaṇenadevaṃ varaṃ varuṇarājamaja! vyajeṣṭhāḥ |kṛtvopadāṃ daśarathaṃ vidhirudramukhyairdevaisstutaśca sa kilendrajitā jito'si || 23||

अब्धिं न तेरिथ न जिग्यिथ राक्षसेन्द्रंनैवास्य जज्ञिथ यदा च बलाबलं त्वम् ।निस्संशयस्सपदि तस्य पदेऽभ्यषिञ्चस्तस्यानुजं कथमिदं हि विभीषणं च ॥ २४॥

abdhiṃ na teritha na jigyitha rākṣasendraṃnaivāsya jajñitha yadā ca balābalaṃ tvam |nissaṃśayassapadi tasya pade'bhyaṣiñcastasyānujaṃ kathamidaṃ hi vibhīṣaṇaṃ ca || 24||

त्वं दक्षिणस्य निवसन्नुदधेस्तटेऽपिदूरान्तरोत्तरपयोधिमहान्तरीपे ।दैत्यान्निजैकशरपारणयून् किमेतांलङ्कां स्थितोऽत्र कुरुषे किल न स्म भस्म ॥ २५॥

tvaṃ dakṣiṇasya nivasannudadhestaṭe'pidūrāntarottarapayodhimahāntarīpe |daityānnijaikaśarapāraṇayūn kimetāṃlaṅkāṃ sthito'tra kuruṣe kila na sma bhasma || 25||

एतत्कथं कथय यन्मथितस्त्वयाऽसौहित्वा स्वभावनियमं प्रथितं त्रिलोक्याम् ।अश्वाप्सरोविषसुधाविधुपारिजातलक्ष्म्यात्मना परिणतो जलधिर्बभूव ॥ २६॥

etatkathaṃ kathaya yanmathitastvayā'sauhitvā svabhāvaniyamaṃ prathitaṃ trilokyām |aśvāpsaroviṣasudhāvidhupārijātalakṣmyātmanā pariṇato jaladhirbabhūva || 26||

यत्तादृशागसमरिं रघुवीर! वीक्ष्यविश्रम्यतामिति मुमोचिथ मुग्धमाजौ ।कोऽयं गुणः कतरकोटिगतः कियान्वाकस्य स्तुतेः पदमहो बत! कस्य भूमिः ॥ २७॥

yattādṛśāgasamariṃ raghuvīra! vīkṣyaviśramyatāmiti mumocitha mugdhamājau |ko'yaṃ guṇaḥ katarakoṭigataḥ kiyānvākasya stuteḥ padamaho bata! kasya bhūmiḥ || 27||

यल्लक्ष्मणस्त्वदनुजो रिपुशक्तिमुग्धश्शत्रोर्गुरुर्हनुमतस्तु लघुर्बभूव ।एतेन वै सुविदितोऽभवदिन्द्रशत्रोर्मायास्त्रबन्धननिबन्धनजो विमोहः ॥ २८॥

yallakṣmaṇastvadanujo ripuśaktimugdhaśśatrorgururhanumatastu laghurbabhūva |etena vai suvidito'bhavadindraśatrormāyāstrabandhananibandhanajo vimohaḥ || 28||

हा हन्त हन्त ! भवतश्चरणारविन्दद्वन्द्वं कदा नु भविता विषयो ममाक्ष्णोः ।योऽहं निरर्गलविनिर्गलदन्धकारैर्वृक्षैस्तृणैश्च सुलभं समयं व्यतीतः ॥ २९॥

hā hanta hanta ! bhavataścaraṇāravindadvandvaṃ kadā nu bhavitā viṣayo mamākṣṇoḥ |yo'haṃ nirargalavinirgaladandhakārairvṛkṣaistṛṇaiśca sulabhaṃ samayaṃ vyatītaḥ || 29||

वंशं रघोरनुजिघृक्षुरिहावतीर्णोदिव्यैर्ववर्षिथ तथाऽत्र भवद्गुणौघैः ।त्वत्सन्निधिप्रभवशैत्यजुषो यथा हिवृक्षाश्च तान्तिमलभन्त भवद्वियोगे ॥ ३०॥

vaṃśaṃ raghoranujighṛkṣurihāvatīrṇodivyairvavarṣitha tathā'tra bhavadguṇaughaiḥ |tvatsannidhiprabhavaśaityajuṣo yathā hivṛkṣāśca tāntimalabhanta bhavadviyoge || 30||

ये धर्ममाचरितुमभ्यसितुं च योगंबोद्धुं च किञ्चन न जात्वधिकारभाजः ।तेऽपि त्वदाचरितभूतलबन्धगन्धाद्बन्धातिगाः परगतिं गमितास्तृणाद्याः ॥ ३१॥

ye dharmamācaritumabhyasituṃ ca yogaṃboddhuṃ ca kiñcana na jātvadhikārabhājaḥ |te'pi tvadācaritabhūtalabandhagandhādbandhātigāḥ paragatiṃ gamitāstṛṇādyāḥ || 31||

तादृग्गुणो ननु बभूविथ राघवत्वेयस्तावकं चरितमन्वहमन्वभुङ्क्तः ।सोऽत्रैव हन्त हनुमान् परमां विमुक्तिंबुद्।ह्ध्याऽवधूय चरितं तव सेवतेऽसौ ॥ ३२॥

tādṛgguṇo nanu babhūvitha rāghavatveyastāvakaṃ caritamanvahamanvabhuṅktaḥ |so'traiva hanta hanumān paramāṃ vimuktiṃbud|hdhyā'vadhūya caritaṃ tava sevate'sau || 32||

यत्त्वं कृतागसमपि प्रणतिप्रसक्तंतं वायसं परमया दययाऽक्षमिष्ठाः ।तेनैव मादृशजनस्य महागसोऽपियुक्तं समाश्वसनमित्युपधारयामि ॥ ३३॥

yattvaṃ kṛtāgasamapi praṇatiprasaktaṃtaṃ vāyasaṃ paramayā dayayā'kṣamiṣṭhāḥ |tenaiva mādṛśajanasya mahāgaso'piyuktaṃ samāśvasanamityupadhārayāmi || 33||

सा पूतना शकटमर्जुनयोश्च युग्मंबाल्योचिताऽन्यपरचेष्टितविस्फुलिङ्गे ।यस्यालभन्त शलभत्वमहो निगूढस्स त्वं व्रजे ववृधिषे किल कंसभीत्या ॥ ३४॥

sā pūtanā śakaṭamarjunayośca yugmaṃbālyocitā'nyaparaceṣṭitavisphuliṅge |yasyālabhanta śalabhatvamaho nigūḍhassa tvaṃ vraje vavṛdhiṣe kila kaṃsabhītyā || 34||

पश्यत्सु सूरिषु सदा परमं पदं तेदेव्या श्रिया सह वसन्परया विभूत्या ।योगेन योगनिरतैः परिमृग्यमाणःकिं त्वं व्रजेषु नवनीतमहो ! व्यमुष्णाः ॥ ३५॥

paśyatsu sūriṣu sadā paramaṃ padaṃ tedevyā śriyā saha vasanparayā vibhūtyā |yogena yoganirataiḥ parimṛgyamāṇaḥkiṃ tvaṃ vrajeṣu navanītamaho ! vyamuṣṇāḥ || 35||

यं दुर्ग्रहं सुमनसो मनसाऽपि नित्यंबन्धच्छिदं परममीशमुदाहरन्ति ।दाम्ना निबद्ध इति शुश्रुम तं भवन्तंनालं बभूविथ बत ! श्लथनाय तस्य ॥ ३६॥

yaṃ durgrahaṃ sumanaso manasā'pi nityaṃbandhacchidaṃ paramamīśamudāharanti |dāmnā nibaddha iti śuśruma taṃ bhavantaṃnālaṃ babhūvitha bata ! ślathanāya tasya || 36||

ऐशं हि शैशवमपि व्यतिवेलखेलंयत्पूतना शकटमर्जुनयोश्च युग्मम् ।बाल्योचितान्यपरसाचिविचेष्टितेनहन्तालभन्त शलभायितमोजसस्ते ॥ ३७॥

aiśaṃ hi śaiśavamapi vyativelakhelaṃyatpūtanā śakaṭamarjunayośca yugmam |bālyocitānyaparasāciviceṣṭitenahantālabhanta śalabhāyitamojasaste || 37||

सत्येव गव्यनिवहे निजधाम्नि भूम्नापर्यन्तसद्मसु किमर्थमचूचुरस्त्वम् ।मुष्णंश्च किं व्यजघटो घटशेषमग्रेगोपीजनस्य परिहासपदं किमासीः ? ॥ ३८॥

satyeva gavyanivahe nijadhāmni bhūmnāparyantasadmasu kimarthamacūcurastvam |muṣṇaṃśca kiṃ vyajaghaṭo ghaṭaśeṣamagregopījanasya parihāsapadaṃ kimāsīḥ ? || 38||

यन्नाम नाथ नवनीतमचूचुरस्त्वंतच्छादनाय यदि ते मतिराविरासीत् ।किं मुग्ध ! दिग्धममुना करपल्लवं तेगात्रे प्रमृज्य निरगाः किल निर्विशङ्कः ॥ ३९॥

yannāma nātha navanītamacūcurastvaṃtacchādanāya yadi te matirāvirāsīt |kiṃ mugdha ! digdhamamunā karapallavaṃ tegātre pramṛjya niragāḥ kila nirviśaṅkaḥ || 39||

त्वामन्यगोपगृहगव्यमुषं यशोदागुर्वी त्वदीयमवमानममृष्यमाणा ।प्रेम्णाऽथ दामपरिणामजुषा बबन्धतादृङ् न ते चरितमार्यजनास्सहन्ते ॥ ४०॥

tvāmanyagopagṛhagavyamuṣaṃ yaśodāgurvī tvadīyamavamānamamṛṣyamāṇā |premṇā'tha dāmapariṇāmajuṣā babandhatādṛṅ na te caritamāryajanāssahante || 40||

मात्रा यदि त्वमसि दामनि सन्निबद्धस्तच्छ्राविणामुदितचाक्षुषनिर्झराणाम् ।बध्नासि हन्त हृदयं भगवन्कुतस्तत्सर्वो हि वश्यविषये विवृणोति वीर्यम् ॥ ४१॥

mātrā yadi tvamasi dāmani sannibaddhastacchrāviṇāmuditacākṣuṣanirjharāṇām |badhnāsi hanta hṛdayaṃ bhagavankutastatsarvo hi vaśyaviṣaye vivṛṇoti vīryam || 41||

कान्तालकान्तममलं कमलायताक्षमुद्भ्रूविलासमुदितस्मितमुन्नसं च ।वक्त्रं वहन् परम ! गोपगृहेषु किं त्वंगोपीमनांसि नवनीतमुताभ्यमोषीः ॥ ४२॥

kāntālakāntamamalaṃ kamalāyatākṣamudbhrūvilāsamuditasmitamunnasaṃ ca |vaktraṃ vahan parama ! gopagṛheṣu kiṃ tvaṃgopīmanāṃsi navanītamutābhyamoṣīḥ || 42||

सर्वं गुणाय गुणिनामिति सत्यमेतद्यत्खल्विहेतरजने मलिनत्वहेतुः ।यद्गोपवेषविनिषेवणमुत्तमं तेगोपालनं च गणयन्ति गुणं गुणेषु ॥ ४३॥

sarvaṃ guṇāya guṇināmiti satyametadyatkhalvihetarajane malinatvahetuḥ |yadgopaveṣaviniṣevaṇamuttamaṃ tegopālanaṃ ca gaṇayanti guṇaṃ guṇeṣu || 43||

गोपालपोतकतया निभृतं धरित्रींआवस्तुकाम इव सन्नपि बाल्यलौल्यात् ।ऐन्द्रं निहन्य मखमद्रिमथो दधानःकिं तस्थिषे सुरगणाय सवासवाय ॥ ४४॥

gopālapotakatayā nibhṛtaṃ dharitrīṃāvastukāma iva sannapi bālyalaulyāt |aindraṃ nihanya makhamadrimatho dadhānaḥkiṃ tasthiṣe suragaṇāya savāsavāya || 44||

वेणुक्वणप्रणयिनि त्वयि लोकनाथ!वृन्दावनं चरणसञ्चरणैः पुनाने ।भावास्तदा वनभुवः किल कीदृशस्तेत्वद्गीतसिक्तसिकतासु वसुन्धरासु ॥ ४५॥

veṇukvaṇapraṇayini tvayi lokanātha!vṛndāvanaṃ caraṇasañcaraṇaiḥ punāne |bhāvāstadā vanabhuvaḥ kila kīdṛśastetvadgītasiktasikatāsu vasundharāsu || 45||

धन्यैश्श्रुतं तदिह तावकरासकालेगीतेन येन् हि शिलास्सलिलाम्बभूवुः ।पञ्चापि किञ्च परिवृत्तगुणानि भूतान्युर्वीकृशानुमरुदम्बरशम्बराणि ॥ ४६॥

dhanyaiśśrutaṃ tadiha tāvakarāsakālegītena yen hi śilāssalilāmbabhūvuḥ |pañcāpi kiñca parivṛttaguṇāni bhūtānyurvīkṛśānumarudambaraśambarāṇi || 46||

तेभ्यः कृती न किल कश्चिदिहास्ति ये वैरासोत्सवोत्सुकधियस्तव काननान्ते ।वेणुस्वनस्रुतरसौघपरिप्लुतान्तेस्वे सृक्वणी रसनया लिलिहुर्भुजङ्गाः ॥ ४७॥

tebhyaḥ kṛtī na kila kaścidihāsti ye vairāsotsavotsukadhiyastava kānanānte |veṇusvanasrutarasaughapariplutāntesve sṛkvaṇī rasanayā lilihurbhujaṅgāḥ || 47||

अम्भोदनीलमरविन्ददलायताक्षंपिञ्छावतंसमुररीकृतवेणुपाणिम् ।त्वां गोपवेषपरिकर्मितकायकान्तिंधन्यास्तदा ददृशुरुन्मथितान्यभावाः ॥ ४८॥

ambhodanīlamaravindadalāyatākṣaṃpiñchāvataṃsamurarīkṛtaveṇupāṇim |tvāṃ gopaveṣaparikarmitakāyakāntiṃdhanyāstadā dadṛśurunmathitānyabhāvāḥ || 48||

गोवर्धनो गिरिवरो यमुना नदी सावृन्दावनं च मधुरा च पुरी पुराणी ।अद्यापि हन्त सुलभाः कृतिनां जनानामेते भवच्चरणचारजुषः प्रदेशाः ॥ ४९॥

govardhano girivaro yamunā nadī sāvṛndāvanaṃ ca madhurā ca purī purāṇī |adyāpi hanta sulabhāḥ kṛtināṃ janānāmete bhavaccaraṇacārajuṣaḥ pradeśāḥ || 49||

वृन्दावने स्थिरचरात्मककीटदूर्वापर्यन्तजन्तुनिचये बत ! ये तदानीम् ।नैवालभामहि जनिं हतकास्त एतेपापाः पदं तव कदा पुनराश्रयामः ॥ ५०॥

vṛndāvane sthiracarātmakakīṭadūrvāparyantajantunicaye bata ! ye tadānīm |naivālabhāmahi janiṃ hatakāsta etepāpāḥ padaṃ tava kadā punarāśrayāmaḥ || 50||

हा जन्म तासु सिकतासु मया न लब्धंरासे त्वया विरहिताः किल गोपकन्याः ।यास्तावकीनपदपङ्क्तिजुषोऽजुषन्तनिक्षिप्य तत्र निजमङ्गमनङ्गतप्तम् ॥ ५१॥

hā janma tāsu sikatāsu mayā na labdhaṃrāse tvayā virahitāḥ kila gopakanyāḥ |yāstāvakīnapadapaṅktijuṣo'juṣantanikṣipya tatra nijamaṅgamanaṅgataptam || 51||

आचिन्वतः कुसुममंङ्घ्रिसरोरुहं तेये भेजिरे बत ! वनस्पतयो लता वा ।अद्यापि तत्कुलभुवः कुलदैवतं मेवृन्दावनं मम धियं च सनाथयन्ति ॥ ५२॥

ācinvataḥ kusumamaṃṅghrisaroruhaṃ teye bhejire bata ! vanaspatayo latā vā |adyāpi tatkulabhuvaḥ kuladaivataṃ mevṛndāvanaṃ mama dhiyaṃ ca sanāthayanti || 52||

यत्त्वत्प्रियं तदिह पुण्यमपुण्यमन्यन्नान्यत्तयोर्भवति लक्षणमत्र जातु ।धूर्तायितं तव हि यत्किल रासगोष्ठ्यांतत्कीर्तनं परमपावनमामनन्ति ॥ ५३॥

yattvatpriyaṃ tadiha puṇyamapuṇyamanyannānyattayorbhavati lakṣaṇamatra jātu |dhūrtāyitaṃ tava hi yatkila rāsagoṣṭhyāṃtatkīrtanaṃ paramapāvanamāmananti || 53||

या कंसमुख्यनृपकीटनिबर्हणोत्थासा निर्जितत्रिजगतस्तव नैव कीर्तिः ।गोपालनादि यदिदं भवदीयकर्मेत्यार्द्रीकरोति विदुषां हृदयं तदेतत् ॥ ५४॥

yā kaṃsamukhyanṛpakīṭanibarhaṇotthāsā nirjitatrijagatastava naiva kīrtiḥ |gopālanādi yadidaṃ bhavadīyakarmetyārdrīkaroti viduṣāṃ hṛdayaṃ tadetat || 54||

गोपालवेषपरिकर्म परावरेशंयन्नाम धाम परमं तमसः परस्तात् ।तत्पिञ्छलाञ्छनसुदामकृतोपवीतंगोधूलिधूसरितकुन्तलमन्तरास्ताम् ॥ ५५॥

gopālaveṣaparikarma parāvareśaṃyannāma dhāma paramaṃ tamasaḥ parastāt |tatpiñchalāñchanasudāmakṛtopavītaṃgodhūlidhūsaritakuntalamantarāstām || 55||

यद्वै जरासुतभयाद्विपलायथास्त्वंतच्चेन्मनुष्यचरितानुविधानजं ते ।तर्हि त्रिलोकगुरुमीश्वरमीश्वराणांबाणाहवे किमिति शम्भुमजृम्भयस्त्वम् ॥ ५६॥

yadvai jarāsutabhayādvipalāyathāstvaṃtaccenmanuṣyacaritānuvidhānajaṃ te |tarhi trilokagurumīśvaramīśvarāṇāṃbāṇāhave kimiti śambhumajṛmbhayastvam || 56||

जातं कुतस्तदकृतज्ञविचेष्टितं तेपुत्रीयया किल वरं ववृषेवृषाङ्कात् ।अक्षेषु सक्तमतिना च निरादरेणवाराणसी हरपुरी भवता विदग्धा ॥ ५७॥

jātaṃ kutastadakṛtajñaviceṣṭitaṃ teputrīyayā kila varaṃ vavṛṣevṛṣāṅkāt |akṣeṣu saktamatinā ca nirādareṇavārāṇasī harapurī bhavatā vidagdhā || 57||

सञ्जीवयन्नपि मृतं सुतमुत्तरायास्सान्दीपनेश्चिरमृतं सुतमानयंश्च ।धाम्नो निजाद्द्विजसुतान्पुनरानयन्वास्वामेव तां तनुमहो ! कथमानयस्त्वम् ॥ ५८॥

sañjīvayannapi mṛtaṃ sutamuttarāyāssāndīpaneściramṛtaṃ sutamānayaṃśca |dhāmno nijāddvijasutānpunarānayanvāsvāmeva tāṃ tanumaho ! kathamānayastvam || 58||

अद्यापि नास्म्युपरतस्त्रिविधापचारात्पापः परे निपतितोऽस्मि तमस्यपारे ।एतादृशोऽहमगतिर्भवतो दयायाःपात्रं त्वदीयचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ ५९॥

adyāpi nāsmyuparatastrividhāpacārātpāpaḥ pare nipatito'smi tamasyapāre |etādṛśo'hamagatirbhavato dayāyāḥpātraṃ tvadīyacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 59||

विस्रम्भणं त्वयि न यद्यपि मेऽस्ति नापिश्रद्धा यथोक्तवचनार्थगता तथाऽपि ।वाचं त्विमां सकृदथाप्यसकृन्मयोक्तांसत्यां कुरुष्व दययैव दयैकसिन्धो ॥ ६०॥

visrambhaṇaṃ tvayi na yadyapi me'sti nāpiśraddhā yathoktavacanārthagatā tathā'pi |vācaṃ tvimāṃ sakṛdathāpyasakṛnmayoktāṃsatyāṃ kuruṣva dayayaiva dayaikasindho || 60||

पापीयसोऽपि शरणागतशब्दभाजोनोपेक्षणं मम तवोचितमीश्वरस्य ।त्वज्ज्ञानशक्तिकरुणासु सतीषु नेहपापं पराक्रमितुमर्हति मामकीनम् ॥ ६१॥

pāpīyaso'pi śaraṇāgataśabdabhājonopekṣaṇaṃ mama tavocitamīśvarasya |tvajjñānaśaktikaruṇāsu satīṣu nehapāpaṃ parākramitumarhati māmakīnam || 61||

इति पञ्चस्तव्यां अतिमानुषस्तवः समाप्तः ।

iti pañcastavyāṃ atimānuṣastavaḥ samāptaḥ |