धर्मशिक्षावलिः Shri Tanatulasidasacharyapranita Dharmashikshavalih

प्रणम्य भाष्यकृद्रामानन्दं रामं गुरुं तथा ।धर्मबोधाय कुर्वेऽहं धर्मशिक्षावलीं शुभाम् ॥ १॥

praṇamya bhāṣyakṛdrāmānandaṃ rāmaṃ guruṃ tathā |dharmabodhāya kurve'haṃ dharmaśikṣāvalīṃ śubhām || 1||

सर्वात्मा च मतो रामस्तद्देहाः सर्व एव हि ।समादृत्य ततः सर्वान् सुखिनः सर्वथा कुरु ॥ २॥

sarvātmā ca mato rāmastaddehāḥ sarva eva hi |samādṛtya tataḥ sarvān sukhinaḥ sarvathā kuru || 2||

अहिंसासदृशो धर्मो लोके वेदे च नास्ति तत् ।अहितं कस्यचित् क्वापि कदाचिदपि नो कुरु ॥ ३॥

ahiṃsāsadṛśo dharmo loke vede ca nāsti tat |ahitaṃ kasyacit kvāpi kadācidapi no kuru || 3||

सत्यं हि परमो धर्मः सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ।मनसा कर्मणा वाचा सदा सत्यं समाचर ॥ ४॥

satyaṃ hi paramo dharmaḥ sarvaṃ satye pratiṣṭhitam |manasā karmaṇā vācā sadā satyaṃ samācara || 4||

इन्द्रियाणां समूहं च विषयाद् विनिवर्त्य हि ।श्रीमद्रामस्य कैङ्कर्ये सर्वदा विनियोजय ॥ ५॥

indriyāṇāṃ samūhaṃ ca viṣayād vinivartya hi |śrīmadrāmasya kaiṅkarye sarvadā viniyojaya || 5||

सर्वेषां हितकर्त्ता च स्वामी रामः परेश्वरः ।तस्य सर्वात्मनो जीवो दासोऽणुः चेतनो वपुः ॥ ६॥

sarveṣāṃ hitakarttā ca svāmī rāmaḥ pareśvaraḥ |tasya sarvātmano jīvo dāso'ṇuḥ cetano vapuḥ || 6||

अद्वितीयो जगद्धेतू रामो दिव्यवपुर्गुणः ।सर्वेषां रक्षकश्चाथ भक्त्या मुक्तिप्रदायकः ॥ ७॥

advitīyo jagaddhetū rāmo divyavapurguṇaḥ |sarveṣāṃ rakṣakaścātha bhaktyā muktipradāyakaḥ || 7||

स्वस्य दास्यं च रामस्य स्वामितां स्मर नित्यशः ।बद्धतां स्वस्य रामस्य मोचकत्वं च भावय ॥ ८॥

svasya dāsyaṃ ca rāmasya svāmitāṃ smara nityaśaḥ |baddhatāṃ svasya rāmasya mocakatvaṃ ca bhāvaya || 8||

त्वां त्वदीयं च सर्वं हि श्रीमद्रामस्य चिन्तय ।स्वीय तथा निजात्मानं श्रीमद्रामाय चार्पय ॥ ९॥

tvāṃ tvadīyaṃ ca sarvaṃ hi śrīmadrāmasya cintaya |svīya tathā nijātmānaṃ śrīmadrāmāya cārpaya || 9||

स्वस्याहितविधातारं प्रति हितं समाचर ।देहेन मनसा वाचा सर्वदैव शुचिर्भव ॥ १०॥

svasyāhitavidhātāraṃ prati hitaṃ samācara |dehena manasā vācā sarvadaiva śucirbhava || 10||

रामभक्तैर्न कर्त्तव्या चिन्ताभोजनवस्त्रयोः ।यतो विश्वम्भरो रामो नैव भक्तानुपेक्षते ॥ ११॥

rāmabhaktairna karttavyā cintābhojanavastrayoḥ |yato viśvambharo rāmo naiva bhaktānupekṣate || 11||

पूर्वाचार्यप्रबन्धानां सर्वदा चिन्तनं कुरु ।रामायणादिपाठं च कुरु नित्यं हि श्रद्धया ॥ १२॥

pūrvācāryaprabandhānāṃ sarvadā cintanaṃ kuru |rāmāyaṇādipāṭhaṃ ca kuru nityaṃ hi śraddhayā || 12||

मुनिभिः सर्वशास्त्रैश्च निश्चितमेतदेव हि ।ज्ञेयो ध्येयश्च गेयश्च सीतानाथोऽखिलेश्वरः ॥ १३॥

munibhiḥ sarvaśāstraiśca niścitametadeva hi |jñeyo dhyeyaśca geyaśca sītānātho'khileśvaraḥ || 13||

आचार्यसहितौ सीतारामौ पूज्यौ च सर्वदा ।सायं प्रातश्च रामस्य स्तुतिः कार्या मुमुक्षणा ॥ १४॥

ācāryasahitau sītārāmau pūjyau ca sarvadā |sāyaṃ prātaśca rāmasya stutiḥ kāryā mumukṣaṇā || 14||

रामं च रामभक्ताँश्च ये नमन्ति सदा भुवि ।सन्ति ते मानवा देवा नमस्कार्या हि तेऽनिशम् ॥ १५॥

rāmaṃ ca rāmabhaktām̐śca ye namanti sadā bhuvi |santi te mānavā devā namaskāryā hi te'niśam || 15||

सर्वेषु रममाणं हि रामं स्मरति यः सदा ।यज्ञो दानं तपश्चात्र सन्तु तस्य न वा भुवि ॥ १६॥

sarveṣu ramamāṇaṃ hi rāmaṃ smarati yaḥ sadā |yajño dānaṃ tapaścātra santu tasya na vā bhuvi || 16||

न च रामात् परं नाम न मन्त्रस्तारकात् परः ।श्रीरामान्न परो देवः शास्त्रं वेदात् परं न हि ॥ १७॥

na ca rāmāt paraṃ nāma na mantrastārakāt paraḥ |śrīrāmānna paro devaḥ śāstraṃ vedāt paraṃ na hi || 17||

रामं ब्रह्म विहायात्र परस्योपासनं च यत् ।जाह्रव्याश्च जलं त्यक्तवा पानं कूपजलस्य तत् ॥ १८॥

rāmaṃ brahma vihāyātra parasyopāsanaṃ ca yat |jāhravyāśca jalaṃ tyaktavā pānaṃ kūpajalasya tat || 18||

लाभस्तस्य जयस्तस्य नैव तस्य पराजयः ।रामःकमलपत्राक्षो विषयो यस्य संस्मृतेः ॥ १९॥

lābhastasya jayastasya naiva tasya parājayaḥ |rāmaḥkamalapatrākṣo viṣayo yasya saṃsmṛteḥ || 19||

श्रीतनतुलसीदासद्वाराचार्येण निर्मिता ।धर्मशिक्षावली भूयाद् धर्मतत्त्वावबोधिनी ॥ २०॥

śrītanatulasīdāsadvārācāryeṇa nirmitā |dharmaśikṣāvalī bhūyād dharmatattvāvabodhinī || 20||

इति श्रीतनतुलसीदासाचार्यप्रणीता धर्मशिक्षावलिः सम्पूर्णा ।

iti śrītanatulasīdāsācāryapraṇītā dharmaśikṣāvaliḥ sampūrṇā |