रामायणमाहात्म्यम् Shri Skandopapuranoktam Shriramayanamahatmyam

॥ श्रीस्कन्दोपपुराणोक्तं श्रीरामायणमाहात्म्यम् ॥॥ श्रीरामो जयति ॥॥ अथ श्रीस्कन्दोपपुराणोक्तम् ॥॥ श्रीरामायणमाहात्म्यम् ॥

|| śrīskandopapurāṇoktaṃ śrīrāmāyaṇamāhātmyam |||| śrīrāmo jayati |||| atha śrīskandopapurāṇoktam |||| śrīrāmāyaṇamāhātmyam ||

नारद उवाचपितामहोऽसि लोकानां पिताऽसि च मम प्रभो ।तत् त्वां पृच्छामि लोकेश लोकानां मम चाब्जज ॥ १॥

nārada uvācapitāmaho'si lokānāṃ pitā'si ca mama prabho |tat tvāṃ pṛcchāmi lokeśa lokānāṃ mama cābjaja || 1||

हिताय करुणासिन्धो कृपयाऽऽख्याहि सादरम् ।उक्तं किल त्वया ब्रह्मन् पठनाच्छ्रवणादपि ॥ २॥

hitāya karuṇāsindho kṛpayā''khyāhi sādaram |uktaṃ kila tvayā brahman paṭhanācchravaṇādapi || 2||

श्रीरामायणकाव्यस्य चतुर्वर्गो भवेदिति ।कथं पाठाद्भवेद्धर्मः कथं चार्थश्च सिध्यति ॥ ३॥

śrīrāmāyaṇakāvyasya caturvargo bhavediti |kathaṃ pāṭhādbhaveddharmaḥ kathaṃ cārthaśca sidhyati || 3||

कथं कामो भवेत्पुंसां मोक्षो वाऽपि कथं भवेत् ।विभवं विस्तरं चैव नियमं च सकल्पनम् ॥ ४॥

kathaṃ kāmo bhavetpuṃsāṃ mokṣo vā'pi kathaṃ bhavet |vibhavaṃ vistaraṃ caiva niyamaṃ ca sakalpanam || 4||

प्रब्रूहि जगतां नाथ सर्वज्ञोऽसि मतो मम ।ब्रह्मोवाचशृणु नारद वक्ष्यामि श्रीरामायणवैभवम् ॥ ५॥

prabrūhi jagatāṃ nātha sarvajño'si mato mama |brahmovācaśṛṇu nārada vakṣyāmi śrīrāmāyaṇavaibhavam || 5||

यस्य स्मरणमात्रेण नरः पापात्प्रमुच्यते ।त्वन्मुखेनाखिला लोका उत्तरेयु रघार्णवात् ॥ ६॥

yasya smaraṇamātreṇa naraḥ pāpātpramucyate |tvanmukhenākhilā lokā uttareyu raghārṇavāt || 6||

श्रीमद्रामायणं पुण्यमितिहासं पुरातनम् ।येऽर्चयन्ति रघूत्तंसं स्मरन्तस्ते सुखा नराः ॥ ७॥

śrīmadrāmāyaṇaṃ puṇyamitihāsaṃ purātanam |ye'rcayanti raghūttaṃsaṃ smarantaste sukhā narāḥ || 7||

ब्रह्मक्षत्रियविट्छूद्रैश्चतुर्वर्गफलेप्सुभिः ।श्रोतव्यं नियमान्नित्यं श्रीरामायणमादरात् ॥ ८॥

brahmakṣatriyaviṭchūdraiścaturvargaphalepsubhiḥ |śrotavyaṃ niyamānnityaṃ śrīrāmāyaṇamādarāt || 8||

पठनं च प्रवचनं ब्राह्मणाधीनमेव च ।श्रीमद्रामायणाख्यस्य कल्पवृक्षस्य नारद ॥ ९॥

paṭhanaṃ ca pravacanaṃ brāhmaṇādhīnameva ca |śrīmadrāmāyaṇākhyasya kalpavṛkṣasya nārada || 9||

सप्तकाण्डाह्वयारशाखा सप्तरूपफलप्रदाः ।पठनाच्छ्रवणं पुण्यमधिकं सम्प्रयच्छति ॥ १०॥

saptakāṇḍāhvayāraśākhā saptarūpaphalapradāḥ |paṭhanācchravaṇaṃ puṇyamadhikaṃ samprayacchati || 10||

अर्थप्रवचनं तस्मान्महापुण्यतमं स्मृतम् ।पुत्रपौत्रादिसम्पत्तिं सर्वरोगनिवारणम् ॥ ११॥

arthapravacanaṃ tasmānmahāpuṇyatamaṃ smṛtam |putrapautrādisampattiṃ sarvaroganivāraṇam || 11||

पत्नीपुत्त्रादिकलहनाशनं क्षेमवर्द्धनम् ।करोति बालकाण्डस्य पठनश्रवणादिकम् ॥ १२॥

patnīputtrādikalahanāśanaṃ kṣemavarddhanam |karoti bālakāṇḍasya paṭhanaśravaṇādikam || 12||

अभीष्टकार्यप्रत्यूहनाशनं धर्मवर्धनम् ।पितापुत्रादिवात्सल्यं रामदास्येऽधिकां रुचिम् ॥ १३॥

abhīṣṭakāryapratyūhanāśanaṃ dharmavardhanam |pitāputrādivātsalyaṃ rāmadāsye'dhikāṃ rucim || 13||

अयोध्याकाण्डपठनं करोति रुचिरं नृणाम् ।वियुक्तबन्धुसंश्लेषं पतिभक्तिं च योषिताम् ॥ १४॥

ayodhyākāṇḍapaṭhanaṃ karoti ruciraṃ nṛṇām |viyuktabandhusaṃśleṣaṃ patibhaktiṃ ca yoṣitām || 14||

धर्माविरुद्धं कामानामवाप्तिं साधुषु स्पृहाम् ।लभते वनकाण्डस्य पठनश्रवणान्नरः ॥ १५॥

dharmāviruddhaṃ kāmānāmavāptiṃ sādhuṣu spṛhām |labhate vanakāṇḍasya paṭhanaśravaṇānnaraḥ || 15||

अर्थावातिं च विपुलां मित्रलाभगुणानपि ।सत्साहाय्यं सुखप्राप्तिं स्वामिभक्तिं च निर्मलाम् ॥ १६॥

arthāvātiṃ ca vipulāṃ mitralābhaguṇānapi |satsāhāyyaṃ sukhaprāptiṃ svāmibhaktiṃ ca nirmalām || 16||

किष्किन्धाकाण्डसर्गाणां पठनात् प्राप्नुयान्नरः ।यद्यत्सङ्कल्पितं चित्ते सुकरं वाऽपि दुष्करम् ॥ १७॥

kiṣkindhākāṇḍasargāṇāṃ paṭhanāt prāpnuyānnaraḥ |yadyatsaṅkalpitaṃ citte sukaraṃ vā'pi duṣkaram || 17||

शत्रुहस्ताद्विमुक्तिं च कारागाराद्विमोक्षणम् ।लभते सुन्दराख्यस्य काण्डस्य पठनान्नरः ॥ १८॥

śatruhastādvimuktiṃ ca kārāgārādvimokṣaṇam |labhate sundarākhyasya kāṇḍasya paṭhanānnaraḥ || 18||

दिनेदिने सप्त सर्गान् तस्य काण्डस्य यो नरः ।पठेद्भक्त्यातु काकुत्स्थं हृदि कृत्वा नमस्य च ॥ १९॥

dinedine sapta sargān tasya kāṇḍasya yo naraḥ |paṭhedbhaktyātu kākutsthaṃ hṛdi kṛtvā namasya ca || 19||

तस्य जन्मान्तरशतैस्सञ्चितस्यापि पाप्मनः ।नाशं कुर्यात् सुप्रसन्नो रामो विष्णुस्सनातनः ॥ २०॥

tasya janmāntaraśataissañcitasyāpi pāpmanaḥ |nāśaṃ kuryāt suprasanno rāmo viṣṇussanātanaḥ || 20||

किम्पुनश्चिन्तितार्थाप्तिं चिन्तयामः पुनः पुनः ।युद्धकाण्डस्य पठनात् श्रवणाच्च प्रवाचनात् ॥ २१॥

kimpunaścintitārthāptiṃ cintayāmaḥ punaḥ punaḥ |yuddhakāṇḍasya paṭhanāt śravaṇācca pravācanāt || 21||

सर्वशत्रुक्षयो भूयात् असाध्यं साध्यतामियात् ।श्रीमदुत्तरकाण्डस्य पठनात् भक्तितो नरः ॥ २२॥

sarvaśatrukṣayo bhūyāt asādhyaṃ sādhyatāmiyāt |śrīmaduttarakāṇḍasya paṭhanāt bhaktito naraḥ || 22||

जीवन्मुक्तस्स विज्ञेयो राघवस्य प्रसादतः ।न पुनस्तु जायेत कर्म भोक्तुं स्वयं कृतम् ॥ २३॥

jīvanmuktassa vijñeyo rāghavasya prasādataḥ |na punastu jāyeta karma bhoktuṃ svayaṃ kṛtam || 23||

उषित्वा स तु वैकुण्ठे कार्यब्रह्मसमीपतः ।ब्रह्मज्ञानं प्रपन्नोऽथ विष्णोस्सायुज्यमाप्नुयात् ॥ २४॥

uṣitvā sa tu vaikuṇṭhe kāryabrahmasamīpataḥ |brahmajñānaṃ prapanno'tha viṣṇossāyujyamāpnuyāt || 24||

येषां गृहेषु तिष्ठेत श्रीरामायणपुस्तकम् ।यक्षरक्षः पिशाचाद्या भिया धावन्ति तद्गृहात् ॥ २५॥

yeṣāṃ gṛheṣu tiṣṭheta śrīrāmāyaṇapustakam |yakṣarakṣaḥ piśācādyā bhiyā dhāvanti tadgṛhāt || 25||

श्रीरामायणकोशस्य यैः पूजा क्रियतेऽऽदरात् ।तस्य देवास्तु निखिलाः प्रसीदन्ति स्वयं सुत ॥ २६॥

śrīrāmāyaṇakośasya yaiḥ pūjā kriyate''darāt |tasya devāstu nikhilāḥ prasīdanti svayaṃ suta || 26||

यैर्नित्यं पठ्यते भक्त्या दिनविच्छित्तिशून्यकम् ।गच्छन्तमनुगच्छेत्तं श्रीरामः करुणावशः ॥ २७॥

yairnityaṃ paṭhyate bhaktyā dinavicchittiśūnyakam |gacchantamanugacchettaṃ śrīrāmaḥ karuṇāvaśaḥ || 27||

पाठः काम्यश्च नित्यश्च मोक्षार्थश्चेति स त्रिधा ।सङ्कल्प्यानिष्टनाशं वा इष्टावाप्तिं मनोरथे ॥ २८॥

pāṭhaḥ kāmyaśca nityaśca mokṣārthaśceti sa tridhā |saṅkalpyāniṣṭanāśaṃ vā iṣṭāvāptiṃ manorathe || 28||

श्रीरामायणपाठस्तु काम्यस्स परिकीर्तितः ।काण्डस्य सुन्दराख्यस्य सप्तसर्गीविधानतः ॥ २९॥

śrīrāmāyaṇapāṭhastu kāmyassa parikīrtitaḥ |kāṇḍasya sundarākhyasya saptasargīvidhānataḥ || 29||

सम्पूर्णस्यापि षट्काण्डसम्मितस्य विधानतः ।पुनर्वसौ समारम्भः सम्पूर्तिश्च पुनर्वसौ ॥ ३०॥

sampūrṇasyāpi ṣaṭkāṇḍasammitasya vidhānataḥ |punarvasau samārambhaḥ sampūrtiśca punarvasau || 30||

चैत्रे वाऽश्वयुजे मासि नवरात्रे महोत्सवे ।पठनं कुरुते विप्रः कामानां परिपूर्तये ॥ ३१॥

caitre vā'śvayuje māsi navarātre mahotsave |paṭhanaṃ kurute vipraḥ kāmānāṃ paripūrtaye || 31||

सङ्गवादौ समारभ्य मुहूर्तत्रयपाठनम् ।काम्यपाठ इति प्रोक्तो नित्यपाठमथो शृणु ॥ ३२॥

saṅgavādau samārabhya muhūrtatrayapāṭhanam |kāmyapāṭha iti prokto nityapāṭhamatho śṛṇu || 32||

दिने दिने त्वविच्छिच्या मनसा द्रव्यऽतोऽपि वा ।सम्पूज्य सीतारमणं तं ध्यात्वा पुस्त के धिया ॥ ३३॥

dine dine tvavicchicyā manasā dravya'to'pi vā |sampūjya sītāramaṇaṃ taṃ dhyātvā pusta ke dhiyā || 33||

नित्यकर्माविरोधेन प्रातः सङ्गव एव वा ।पठेद्रामायणं पुण्यमुच्चैः सुस्वरमेव च ॥ ३५॥

nityakarmāvirodhena prātaḥ saṅgava eva vā |paṭhedrāmāyaṇaṃ puṇyamuccaiḥ susvarameva ca || 35||

अनश्नन्नेव च पठेद्राघवस्य कृपाप्तये ।पठेत्तु सर्गान्दश वा पञ्च वा त्रीनथापि वा ॥ ३६॥

anaśnanneva ca paṭhedrāghavasya kṛpāptaye |paṭhettu sargāndaśa vā pañca vā trīnathāpi vā || 36||

एकं वाऽपि पठेत्सर्ग प्रयतो नान्यमानसः ।उत्तमं दश सर्गास्तु मध्यमं सर्गपञ्चकम् ॥ ३७॥

ekaṃ vā'pi paṭhetsarga prayato nānyamānasaḥ |uttamaṃ daśa sargāstu madhyamaṃ sargapañcakam || 37||

अधर्म तु त्रयःसर्गा एकसर्गोऽधमाधमः ।न सर्गमध्ये विरमेद्यदि दैवाद्विरम्यते ॥ ३८॥

adharma tu trayaḥsargā ekasargo'dhamādhamaḥ |na sargamadhye viramedyadi daivādviramyate || 38||

पुनस्तदादिमारभ्य पठेन्नियमपूर्वकम् ।एवं कृते फलं यत्स्यात्तद्वदिष्यामि नारद ॥ ३९॥

punastadādimārabhya paṭhenniyamapūrvakam |evaṃ kṛte phalaṃ yatsyāttadvadiṣyāmi nārada || 39||

दारिद्यनाशो रोगाणां द्रावणं सुखवर्धनम् ।भवेञ्जन्मान्तरे चैव यत्पापं रचितं नृभिः ॥ ४०॥

dāridyanāśo rogāṇāṃ drāvaṇaṃ sukhavardhanam |bhaveñjanmāntare caiva yatpāpaṃ racitaṃ nṛbhiḥ || 40||

तच्चापि नश्यति क्षिप्रं ज्ञानं स्यान्मोक्षसाधनम् ।न पुनर्जायते सोऽयं सवित्रीयोनितो भुवि ॥ ४१॥

taccāpi naśyati kṣipraṃ jñānaṃ syānmokṣasādhanam |na punarjāyate so'yaṃ savitrīyonito bhuvi || 41||

मोक्षार्थपाठं वक्ष्यामि शृणु वीणामुने शुभम् ।दिवा भुक्तत्यन्तरं विप्रस्त्वपराह्वे यतव्रतः ॥ ४२॥

mokṣārthapāṭhaṃ vakṣyāmi śṛṇu vīṇāmune śubham |divā bhuktatyantaraṃ viprastvaparāhve yatavrataḥ || 42||

एकावरं तु श्रोतारं कल्पयित्वा शुचिव्रतम् ।अखादित्वा तु ताम्बूलमपीत्वाऽपि जलं शुचिः ॥ ४३॥

ekāvaraṃ tu śrotāraṃ kalpayitvā śucivratam |akhāditvā tu tāmbūlamapītvā'pi jalaṃ śuciḥ || 43||

यथाशक्ति च सम्पूज्य श्रीरामायणपुस्तकम् ।एकावरान् पठेत्सर्गान् विरक्तस्तु त्रिवर्गक ॥ ४४॥

yathāśakti ca sampūjya śrīrāmāyaṇapustakam |ekāvarān paṭhetsargān viraktastu trivargaka || 44||

न सम्भाषेत दारैर्वा पुत्रैर्वा पाठमध्यतः ।आरभ्य नारदप्रोक्तं सर्गं वाल्मीकये पुरा ॥ ४५॥

na sambhāṣeta dārairvā putrairvā pāṭhamadhyataḥ |ārabhya nāradaproktaṃ sargaṃ vālmīkaye purā || 45||

यावदुत्तरकाण्डान्तं पठेदेवं क्रमेण तु ।चतुर्विंशतिसाहस्त्र श्लोकमण्डलमादरात् ॥ ४६॥

yāvaduttarakāṇḍāntaṃ paṭhedevaṃ krameṇa tu |caturviṃśatisāhastra ślokamaṇḍalamādarāt || 46||

पठित्वा तु समाप्याथ ब्राह्मणान् भोजयेद्धहून् ।प्रतिसाहस्रकश्लोकमेकैकं भोजयेद्द्विजम् ॥ ४७॥

paṭhitvā tu samāpyātha brāhmaṇān bhojayeddhahūn |pratisāhasrakaślokamekaikaṃ bhojayeddvijam || 47||

श्रीरामजनने चैव सीतायाः पाणिपीडने ।पादुकाराज्यला मे च जटायो र्मोक्षसङ्गतौ ॥ ४८॥

śrīrāmajanane caiva sītāyāḥ pāṇipīḍane |pādukārājyalā me ca jaṭāyo rmokṣasaṅgatau || 48||

सुग्रीवराज्यलाभे च तरणेऽब्धेर्हनूमतः ।अङ्गुलीयकदाने च विभीषणसमागमे ।विभीषणस्य राज्यार्थं लङ्कायामभिषेचने ॥ ४९॥

sugrīvarājyalābhe ca taraṇe'bdherhanūmataḥ |aṅgulīyakadāne ca vibhīṣaṇasamāgame |vibhīṣaṇasya rājyārthaṃ laṅkāyāmabhiṣecane || 49||

रामपट्टाभिषेके च कारयेदुत्सवं प्रमोः ।श्रीमदुत्तरकाण्डस्य समाप्तौ तु द्विजोत्तम ।महोत्सवं प्रकुर्वीत रामस्य परमात्मनः ॥ ५०॥

rāmapaṭṭābhiṣeke ca kārayedutsavaṃ pramoḥ |śrīmaduttarakāṇḍasya samāptau tu dvijottama |mahotsavaṃ prakurvīta rāmasya paramātmanaḥ || 50||