वैद्यनाथमाहात्म्यवर्णनम् Vaidyanathamahatmyavarnanam

वन्दे जटायुनगरीं वन्दे सिद्धामृतं सरः ।वन्दे कल्पकविघ्नेशं वन्दे शङ्खवनोद्भवम् ॥वन्दे श्रीवैद्यनाथेशं भवरोगचिकित्सकम् ।वन्दे श्रीगन्धकण्ठीं वन्दे बालाम्बिकामुमाम् ॥ऋषि अगस्त्य उवाच ।भूयो वक्ष्यामि माहात्म्यं वैद्यनाथस्य शूलिनः ।शृण्वतां पठतां पुंसामायुरारोग्यदायकम् ॥ १॥

vande jaṭāyunagarīṃ vande siddhāmṛtaṃ saraḥ |vande kalpakavighneśaṃ vande śaṅkhavanodbhavam ||vande śrīvaidyanātheśaṃ bhavarogacikitsakam |vande śrīgandhakaṇṭhīṃ vande bālāmbikāmumām ||ṛṣi agastya uvāca |bhūyo vakṣyāmi māhātmyaṃ vaidyanāthasya śūlinaḥ |śṛṇvatāṃ paṭhatāṃ puṃsāmāyurārogyadāyakam || 1||

वैद्यनाथस्य पूर्वस्यां दिशि मन्नामतीर्थकम् ।पुण्यं चकास्ति पापघ्नं तत्तीर्थस्नानमात्रतः ॥ २॥

vaidyanāthasya pūrvasyāṃ diśi mannāmatīrthakam |puṇyaṃ cakāsti pāpaghnaṃ tattīrthasnānamātrataḥ || 2||

सिध्येत् कल्याणमाग्नेय्यां ब्रह्मकुण्डमिति श्रुतम् ।तत्र स्नात्वा महापुण्ये यद्दद्यादणुमात्रकम् ॥ ३॥

sidhyet kalyāṇamāgneyyāṃ brahmakuṇḍamiti śrutam |tatra snātvā mahāpuṇye yaddadyādaṇumātrakam || 3||

तत्सर्वं कोटिगुणितं स्नानं दानं शिवार्चनम् ।भिषगीशस्य नैऋत्यां कोदण्डतटिनी वरा ॥ ४॥

tatsarvaṃ koṭiguṇitaṃ snānaṃ dānaṃ śivārcanam |bhiṣagīśasya naiṛtyāṃ kodaṇḍataṭinī varā || 4||

रामतीर्थमिति ख्यातं महापापहरं नॄणाम् ।वैद्यनाथस्य निकटे दक्षिणे परमाद्भुतम् ॥ ५॥

rāmatīrthamiti khyātaṃ mahāpāpaharaṃ nṝṇām |vaidyanāthasya nikaṭe dakṣiṇe paramādbhutam || 5||

सिद्धामृतमिति ख्यातं कलौ सर्वार्थसिद्धिदम् ।मृत्तिकां गृध्रकुण्डस्य वैद्यनाथाभिषेकजैः ॥ ६॥

siddhāmṛtamiti khyātaṃ kalau sarvārthasiddhidam |mṛttikāṃ gṛdhrakuṇḍasya vaidyanāthābhiṣekajaiḥ || 6||

गन्धोदकैः पञ्चगव्यैः मर्दयित्वा समाहिताः ।ये लेपयेयुर्भक्त्या च श्वेतकुष्ठादि रोगतः ॥ ७॥

gandhodakaiḥ pañcagavyaiḥ mardayitvā samāhitāḥ |ye lepayeyurbhaktyā ca śvetakuṣṭhādi rogataḥ || 7||

क्षुद्रदोषैर्विनिर्मुक्ता दिव्यदेहाश्च सुन्दराः ।गन्धर्वरूपसदृशा महापापैर्विवर्जिताः ॥ ८॥

kṣudradoṣairvinirmuktā divyadehāśca sundarāḥ |gandharvarūpasadṛśā mahāpāpairvivarjitāḥ || 8||

आरोग्यं बलमायुष्यं दीर्घमायुरवाप्नुयुः ।देशान्तरस्थितो यो वा गृध्रॠक्स्कन्दनामके ॥ ९॥

ārogyaṃ balamāyuṣyaṃ dīrghamāyuravāpnuyuḥ |deśāntarasthito yo vā gṛdhraṝkskandanāmake || 9||

मणिमन्त्रौषधात् कुण्डात् मृदमादाय भक्तितः ।धृत्वा क्षुद्रादिरोगेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १०॥

maṇimantrauṣadhāt kuṇḍāt mṛdamādāya bhaktitaḥ |dhṛtvā kṣudrādirogebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ || 10||

गृध्रस्य गृध्रकुण्डस्य दर्शनं भाग्यसिद्धये ।ज्वरादिभिः पीडितोऽपि तथा कुष्ठादिभिवृतः ॥ ११॥

gṛdhrasya gṛdhrakuṇḍasya darśanaṃ bhāgyasiddhaye |jvarādibhiḥ pīḍito'pi tathā kuṣṭhādibhivṛtaḥ || 11||

अपस्मारादिभिश्चैव भूतप्रेतादिभिस्तथा ।अन्यैः क्षुद्रादिसङ्घैश्च संवृतः पीडितोऽपि वा ॥ १२॥

apasmārādibhiścaiva bhūtapretādibhistathā |anyaiḥ kṣudrādisaṅghaiśca saṃvṛtaḥ pīḍito'pi vā || 12||

तेभ्यां विमुच्यते सद्यः गृध्रकुण्डस्य दर्शनात् ।वैद्यनाथस्थले पुण्ये रुद्राक्षं धारयन्नरः ॥ १३॥

tebhyāṃ vimucyate sadyaḥ gṛdhrakuṇḍasya darśanāt |vaidyanāthasthale puṇye rudrākṣaṃ dhārayannaraḥ || 13||

विभूतिं धारयन् धीमान् शिवपूजां करोति यः ।सर्वोपद्रवसङ्घतैर्मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४॥

vibhūtiṃ dhārayan dhīmān śivapūjāṃ karoti yaḥ |sarvopadravasaṅghatairmucyate nātra saṃśayaḥ || 14||

कृष्णश्रीगन्धकण्ठीं ये वैद्यनाथं प्रदक्षिणम् ।ये कारयन्ति कुर्वन्ति तेषां वक्ष्ये फलं द्विजाः ॥ १५॥

kṛṣṇaśrīgandhakaṇṭhīṃ ye vaidyanāthaṃ pradakṣiṇam |ye kārayanti kurvanti teṣāṃ vakṣye phalaṃ dvijāḥ || 15||

अश्वमेधसहस्रस्य प्राप्नुवन्ति फलं ध्रुवम् ।वैद्यनाथस्थले पुण्ये पुण्यारामं महेशितुः ॥ १६॥

aśvamedhasahasrasya prāpnuvanti phalaṃ dhruvam |vaidyanāthasthale puṇye puṇyārāmaṃ maheśituḥ || 16||

यः करोति नरो भक्त्या चेहाभीष्टमवाप्य सः ।कैलासभागे वासो वा देवेन्द्रत्वं भवेत् ध्रुवम् ॥ १७॥

yaḥ karoti naro bhaktyā cehābhīṣṭamavāpya saḥ |kailāsabhāge vāso vā devendratvaṃ bhavet dhruvam || 17||

भिषगीशपुरे यज्ञं ये कुर्वन्ति द्विजोत्तमाः ।तेऽवाप्य सकलान् कामान् व्रजेयुः शाम्भवं पदम् ॥ १८॥

bhiṣagīśapure yajñaṃ ye kurvanti dvijottamāḥ |te'vāpya sakalān kāmān vrajeyuḥ śāmbhavaṃ padam || 18||

शिवरात्रव्रतादीनि वैद्यनाथस्थले द्विजाः ।ये कुर्वन्ति नरा भक्त्या तेषां वक्ष्ये फलादिकम् ॥ १९॥

śivarātravratādīni vaidyanāthasthale dvijāḥ |ye kurvanti narā bhaktyā teṣāṃ vakṣye phalādikam || 19||

क्षुद्ररोगविनिर्मुक्तास्सर्वरोगविवर्जिताः ।अवाप्य सकलान् कामान् व्रजेयुः शाङ्करं पदम् ॥ २०॥

kṣudrarogavinirmuktāssarvarogavivarjitāḥ |avāpya sakalān kāmān vrajeyuḥ śāṅkaraṃ padam || 20||

वैद्यनाथस्थले पुण्ये या ददाति द्विजातये ।अन्नदानं रसोपेतं श्रद्धाभक्तियुतो नरः ॥ २१॥

vaidyanāthasthale puṇye yā dadāti dvijātaye |annadānaṃ rasopetaṃ śraddhābhaktiyuto naraḥ || 21||

तस्य पुण्यफलं वक्तुं न शक्नोमि मुनीश्वराः ।वैद्यनाथस्थले पुण्ये कन्यादानं करोति यः ॥ २२॥

tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ na śaknomi munīśvarāḥ |vaidyanāthasthale puṇye kanyādānaṃ karoti yaḥ || 22||

पुत्रपौत्रैः परिवृतः सार्वभौमो भवेद्ध्रुवम् ।सस्ययुक्तां धरां तत्र वैद्यनाथस्थले नरः ॥ २३॥

putrapautraiḥ parivṛtaḥ sārvabhaumo bhaveddhruvam |sasyayuktāṃ dharāṃ tatra vaidyanāthasthale naraḥ || 23||

यो ददाति दरिद्राय ब्राह्मणाय महात्मने ।सप्तसागरपर्यन्तभूमिदानस्य यत्फलम् ॥ २४॥

yo dadāti daridrāya brāhmaṇāya mahātmane |saptasāgaraparyantabhūmidānasya yatphalam || 24||

तत्फलं प्राप्य तेजस्वी सोऽन्ते शिवपदं व्रजेत् ।वैद्यनाथस्यले पुण्ये प्रपादानं करोति यः ॥ २५॥

tatphalaṃ prāpya tejasvī so'nte śivapadaṃ vrajet |vaidyanāthasyale puṇye prapādānaṃ karoti yaḥ || 25||

अश्वमेधफलं प्राप्य शिवसायुज्यमाप्नुयात् ।दुकूलं व्यजनं छत्र शिविकामम्बरं तथा ॥ २६॥

aśvamedhaphalaṃ prāpya śivasāyujyamāpnuyāt |dukūlaṃ vyajanaṃ chatra śivikāmambaraṃ tathā || 26||

किरीटं भूषणं चैव वैद्यनाथस्थलेऽमले ।श्रीगन्धकुसुमं दिव्यं मृगनाभिं च चन्दनम् ॥ २७॥

kirīṭaṃ bhūṣaṇaṃ caiva vaidyanāthasthale'male |śrīgandhakusumaṃ divyaṃ mṛganābhiṃ ca candanam || 27||

गोदानमश्वदानं वा गजदानं च कम्बलम् ।मरीचिदशदानानि ये कुर्वन्ति द्विजातये ॥ २८॥

godānamaśvadānaṃ vā gajadānaṃ ca kambalam |marīcidaśadānāni ye kurvanti dvijātaye || 28||

तेषां पुण्यफलं वक्तुं सहस्रवदनोऽक्षमः ।श्वेतारण्ये च केदारे गजारण्ये वटालये ॥ २९॥

teṣāṃ puṇyaphalaṃ vaktuṃ sahasravadano'kṣamaḥ |śvetāraṇye ca kedāre gajāraṇye vaṭālaye || 29||

रामेशे कुम्भघोणे च गोकर्णे चित्सभास्थले ।विरूपाक्षोऽर्जुनग्रामे त्यागराजपुरे वरे ॥ ३०॥

rāmeśe kumbhaghoṇe ca gokarṇe citsabhāsthale |virūpākṣo'rjunagrāme tyāgarājapure vare || 30||

श्रीशैले चम्पकारण्ये वेदारण्यस्थले द्विजाः ।महादानसहस्राणि यत्कृत्वा फलमाप्नुयात् ॥ ३१॥

śrīśaile campakāraṇye vedāraṇyasthale dvijāḥ |mahādānasahasrāṇi yatkṛtvā phalamāpnuyāt || 31||

तत्कलं वैद्यनाथेऽस्मिन् निष्कमात्रस्य दानतः ।यः करोति नरो भक्त्या चाभिषेकं समाहितः ॥ ३२॥

tatkalaṃ vaidyanāthe'smin niṣkamātrasya dānataḥ |yaḥ karoti naro bhaktyā cābhiṣekaṃ samāhitaḥ || 32||

आराधनशतं क्षीरैर्दधिभिश्च सहस्रकम् ।घृताभिषेकैस्युतमपराधं सहेच्छिवः ॥ ३३॥

ārādhanaśataṃ kṣīrairdadhibhiśca sahasrakam |ghṛtābhiṣekaisyutamaparādhaṃ sahecchivaḥ || 33||

पञ्चामृतेः पञ्चगव्यैः ये कुर्वन्त्यभिषेचनम् ।पञ्चपातकसन्ध्वैस्ते मुच्यन्ते नात्र संशयः ॥ ३४॥

pañcāmṛteḥ pañcagavyaiḥ ye kurvantyabhiṣecanam |pañcapātakasandhvaiste mucyante nātra saṃśayaḥ || 34||

गन्धाभिषेकस्सम्यक् भुक्त्वा भोगाननेकशः ।ततः कैलासपदवीं प्राप्नुयुर्मुनिसत्तमाः ॥ ३५॥

gandhābhiṣekassamyak bhuktvā bhogānanekaśaḥ |tataḥ kailāsapadavīṃ prāpnuyurmunisattamāḥ || 35||

ये वाध्यमानाः क्षुद्रैश्च श्वेतकुष्ठादिभिस्तथा ।वैद्यनाथं समभ्यर्च्य बिल्वैस्साहस्रनामकैः ॥ ३६॥

ye vādhyamānāḥ kṣudraiśca śvetakuṣṭhādibhistathā |vaidyanāthaṃ samabhyarcya bilvaissāhasranāmakaiḥ || 36||

मुक्तास्स्युः नात्र सन्देहः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ।बहुनात्र किमुक्तेन भवन्तोऽपि महात्मनः ॥ ३७॥

muktāssyuḥ nātra sandehaḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham |bahunātra kimuktena bhavanto'pi mahātmanaḥ || 37||

पूजयध्वं महादेवं वैद्यनाथं महेश्वरम् ।स्तुत्वा च विविधैस्तोत्रैः प्रार्थयित्वा मनोरथान् ॥ ३८॥

pūjayadhvaṃ mahādevaṃ vaidyanāthaṃ maheśvaram |stutvā ca vividhaistotraiḥ prārthayitvā manorathān || 38||

तत्रोषित्वा त्रिरात्रं च भोगान् भुञ्जत हे द्विजाः ।इत्यगस्त्योदितान् धर्मान् सर्वपापप्रणाशनान् ॥ ३९॥

tatroṣitvā trirātraṃ ca bhogān bhuñjata he dvijāḥ |ityagastyoditān dharmān sarvapāpapraṇāśanān || 39||

॥ इति वैद्यनाथस्थलमाहात्म्ये वैद्यनाथमाहात्म्यवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ वैद्यनाथस्थलमाहात्म्यम् । द्वादशोऽध्यायः । १२\।१३९॥– ॥ वैद्यनाथस्थलमाहात्म्यम् । द्वादशोऽध्यायः । १२।१-३९॥

|| iti vaidyanāthasthalamāhātmye vaidyanāthamāhātmyavarṇanaṃ sampūrṇam |||| vaidyanāthasthalamāhātmyam | dvādaśo'dhyāyaḥ | 12\|139||– || vaidyanāthasthalamāhātmyam | dvādaśo'dhyāyaḥ | 12|1-39||