शिवपुराणम् २.२ Shri Shiva Mahapuranam 2 2 Rudra Shamhita Shatikhandah

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥॥ श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥॥ श्रीशिवमहापुराणम् ॥॥ द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयः सतीखण्डे

|| śrīgaṇeśāya namaḥ |||| śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ |||| śrīśivamahāpurāṇam |||| dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ dvitīyaḥ satīkhaṇḍe

सतीसङ्क्षेपचरित्रवर्णनं नारद उवाच ।विधे सर्वं विजानासि कृपया शङ्करस्य च ।त्वयाद्भुता हि कथिताः कथा मे शिवयोः शुभाः ॥ १॥

satīsaṅkṣepacaritravarṇanaṃ nārada uvāca |vidhe sarvaṃ vijānāsi kṛpayā śaṅkarasya ca |tvayādbhutā hi kathitāḥ kathā me śivayoḥ śubhāḥ || 1||

त्वन्मुखाम्भोजसंवृत्तां श्रुत्वा शिवकथां पराम् ।अतृप्तो हि पुनस्तां वै श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ २॥

tvanmukhāmbhojasaṃvṛttāṃ śrutvā śivakathāṃ parām |atṛpto hi punastāṃ vai śrotumicchāmyahaṃ prabho || 2||

पूर्णांशः शङ्करस्यैव यो रुद्रो वर्णितः पुरा ।विधे त्वया महेशानः कैलासनिलयो वशी ॥ ३॥

pūrṇāṃśaḥ śaṅkarasyaiva yo rudro varṇitaḥ purā |vidhe tvayā maheśānaḥ kailāsanilayo vaśī || 3||

स योगी सर्वविष्ण्वादिसुरसेव्यः सतां गतिः ।निर्द्वन्द्वः क्रीडति सदा निर्विकारो महाप्रभुः ॥ ४॥

sa yogī sarvaviṣṇvādisurasevyaḥ satāṃ gatiḥ |nirdvandvaḥ krīḍati sadā nirvikāro mahāprabhuḥ || 4||

सोऽभूत्पुनर्गृहस्थश्च विवाह्य परमां स्त्रियम् ।हरिप्रार्थनया प्रीत्या मङ्गलां सुतपस्विनीम् ॥ ५॥

so'bhūtpunargṛhasthaśca vivāhya paramāṃ striyam |hariprārthanayā prītyā maṅgalāṃ sutapasvinīm || 5||

प्रथमं दक्षपुत्री सा पश्चात्सा पर्वतात्मजा ।कथमेकशरीरेण द्वयोरप्यात्मजा मता ॥ ६॥

prathamaṃ dakṣaputrī sā paścātsā parvatātmajā |kathamekaśarīreṇa dvayorapyātmajā matā || 6||

कथं सती पार्वती सा पुनः शिवमुपागता ।एतत्सर्वं तथान्यच्च ब्रह्मन् गदितुमर्हसि ॥ ७॥

kathaṃ satī pārvatī sā punaḥ śivamupāgatā |etatsarvaṃ tathānyacca brahman gaditumarhasi || 7||

सूत उवाच ।इति तस्य वचः श्रुत्वा सुरर्षेः शङ्करात्मनः ।प्रसन्नमानसो भूत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत् ॥ ८॥

sūta uvāca |iti tasya vacaḥ śrutvā surarṣeḥ śaṅkarātmanaḥ |prasannamānaso bhūtvā brahmā vacanamabravīt || 8||

ब्रह्मोवाच ।शृणु तात मुनिश्रेष्ठ कथयामि कथां शुभाम् ।यां श्रुत्वा सफलं जन्म भविष्यति न संशयः ॥ ९॥

brahmovāca |śṛṇu tāta muniśreṣṭha kathayāmi kathāṃ śubhām |yāṃ śrutvā saphalaṃ janma bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 9||

पुराहं स्वसुतां दृष्ट्वा सन्ध्याह्वां तनयैः सह ।अभवं विकृतस्तात कामबाणप्रपीडितः ॥ १०॥

purāhaṃ svasutāṃ dṛṣṭvā sandhyāhvāṃ tanayaiḥ saha |abhavaṃ vikṛtastāta kāmabāṇaprapīḍitaḥ || 10||

धर्मः स्मृतस्तदा रुद्रो महायोगी परः प्रभुः ।धिक्कृत्य मां सुतैस्तात स्वस्थानं गतवानयम् ॥ ११॥

dharmaḥ smṛtastadā rudro mahāyogī paraḥ prabhuḥ |dhikkṛtya māṃ sutaistāta svasthānaṃ gatavānayam || 11||

यन्मायामोहितश्चाहं वेदवक्ता च मूढधीः ।तेनाकार्षं सहाकार्यं परमेशेन शम्भुना ॥ १२॥

yanmāyāmohitaścāhaṃ vedavaktā ca mūḍhadhīḥ |tenākārṣaṃ sahākāryaṃ parameśena śambhunā || 12||

तदीर्षयाहमाकार्षं बहूपायान्सुतैः सह ।कर्तुं तन्मोहनं मूढः शिवमायाविमोहितः ॥ १३॥

tadīrṣayāhamākārṣaṃ bahūpāyānsutaiḥ saha |kartuṃ tanmohanaṃ mūḍhaḥ śivamāyāvimohitaḥ || 13||

अभवंस्तेऽथ वै सर्वे तस्मिन् शम्भौ परप्रभौ ।उपाया निष्फलास्तेषां मम चापि मुनीश्वर ॥ १४॥

abhavaṃste'tha vai sarve tasmin śambhau paraprabhau |upāyā niṣphalāsteṣāṃ mama cāpi munīśvara || 14||

तदास्मरं रमेशानं व्यर्थोपायः सुतैः सह ।अबोधयत्स आगत्य शिवभक्तिरतः सुधीः ॥ १५॥

tadāsmaraṃ rameśānaṃ vyarthopāyaḥ sutaiḥ saha |abodhayatsa āgatya śivabhaktirataḥ sudhīḥ || 15||

प्रबोधितो रमेशेन शिवतत्त्वप्रदर्शिना ।तदीर्षामत्यजं सोऽहं तं हठं न विमोहितः ॥ १६॥

prabodhito rameśena śivatattvapradarśinā |tadīrṣāmatyajaṃ so'haṃ taṃ haṭhaṃ na vimohitaḥ || 16||

शक्तिं संसेव्य तत्प्रीत्योत्पादयामास तां तदा ।दक्षादसिक्न्यां वीरिण्यां स्वपुत्राद्धरमोहने ॥ १७॥

śaktiṃ saṃsevya tatprītyotpādayāmāsa tāṃ tadā |dakṣādasiknyāṃ vīriṇyāṃ svaputrāddharamohane || 17||

सोमा भूत्वा दक्षसुता तपः कृत्वा तु दुःसहम् ।रुद्रपत्न्यभवद्भक्त्या स्वभक्तहितकारिणी ॥ १८॥

somā bhūtvā dakṣasutā tapaḥ kṛtvā tu duḥsaham |rudrapatnyabhavadbhaktyā svabhaktahitakāriṇī || 18||

सोमो रुद्रो गृही भूत्वाकार्षील्लीलां परां प्रभुः ।मोहयित्वाथ मां तत्र स्वविवाहेऽविकारधीः ॥ १९॥

somo rudro gṛhī bhūtvākārṣīllīlāṃ parāṃ prabhuḥ |mohayitvātha māṃ tatra svavivāhe'vikāradhīḥ || 19||

विवाह्य तां स आगत्य स्वगिरौ सूतिकृत्तया ।रेमे बहुविमोहो हि स्वतन्त्रः स्वात्तविग्रहः ॥ २०॥

vivāhya tāṃ sa āgatya svagirau sūtikṛttayā |reme bahuvimoho hi svatantraḥ svāttavigrahaḥ || 20||

तया विहरतस्तस्य व्यतीयाय महान् मुने ।कालः सुखकरः शम्भोर्निर्विकारस्य सद्रतेः ॥ २१॥

tayā viharatastasya vyatīyāya mahān mune |kālaḥ sukhakaraḥ śambhornirvikārasya sadrateḥ || 21||

ततो रुद्रस्य दक्षेण स्पर्धा जाता निजेच्छया ।महामूढस्य तन्मायामोहितस्य सुगर्विणः ॥ २२॥

tato rudrasya dakṣeṇa spardhā jātā nijecchayā |mahāmūḍhasya tanmāyāmohitasya sugarviṇaḥ || 22||

तत्प्रभावाद्धरं दक्षो महागर्वी विमूढधीः ।महाशान्तं निर्विकारं निनिन्द बहुमोहितः ॥ २३॥

tatprabhāvāddharaṃ dakṣo mahāgarvī vimūḍhadhīḥ |mahāśāntaṃ nirvikāraṃ nininda bahumohitaḥ || 23||

ततो दक्षः स्वयं यज्ञं कृतवान्गर्वितोऽहरम् ।सर्वानाहूय देवादीन् विष्णुं मां चाखिलाधिपः ॥ २४॥

tato dakṣaḥ svayaṃ yajñaṃ kṛtavāngarvito'haram |sarvānāhūya devādīn viṣṇuṃ māṃ cākhilādhipaḥ || 24||

नाजुहाव तथाभूतो रुद्रं रोषसमाकुलः ।तथा तत्र सतीं नाम्नीं स्वपुत्रीं विधिमोहितः ॥ २५॥

nājuhāva tathābhūto rudraṃ roṣasamākulaḥ |tathā tatra satīṃ nāmnīṃ svaputrīṃ vidhimohitaḥ || 25||

यदा नाकारिता पित्रा मायामोहित चेतसा ।लीलां चकार सुज्ञाना महासाध्वी शिवा तदा ॥ २६॥

yadā nākāritā pitrā māyāmohita cetasā |līlāṃ cakāra sujñānā mahāsādhvī śivā tadā || 26||

अथागता सती तत्र शिवाज्ञामधिगम्य सा ।अनाहूतापि दक्षेण गर्विणा स्वपितुर्गृहम् ॥ २७॥

athāgatā satī tatra śivājñāmadhigamya sā |anāhūtāpi dakṣeṇa garviṇā svapiturgṛham || 27||

विलोक्य रुद्रभागं नो प्राप्यावज्ञां च ताततः ।विनिन्द्य तत्र तान्सर्वान्देहत्यागमथाकरोत् ॥ २८॥

vilokya rudrabhāgaṃ no prāpyāvajñāṃ ca tātataḥ |vinindya tatra tānsarvāndehatyāgamathākarot || 28||

तच्छ्रुत्वा देवदेवेशः क्रोधं कृत्वा तु दुःसहम् ।जटामुत्कृत्य महतीं वीरभद्रमजीजनत् ॥ २९॥

tacchrutvā devadeveśaḥ krodhaṃ kṛtvā tu duḥsaham |jaṭāmutkṛtya mahatīṃ vīrabhadramajījanat || 29||

सगणं तं समुत्पाद्य किं कुर्यामिति वादिनम् ।सर्वापमानपूर्वं हि यज्ञध्वंसं दिदेश ह ॥ ३०॥

sagaṇaṃ taṃ samutpādya kiṃ kuryāmiti vādinam |sarvāpamānapūrvaṃ hi yajñadhvaṃsaṃ dideśa ha || 30||

गणाधीशस्तदाज्ञां स प्राप्य बहुबलान्वितः ।गतोऽरं तत्र सहसा महाबलपराक्रमः ॥ ३१॥

gaṇādhīśastadājñāṃ sa prāpya bahubalānvitaḥ |gato'raṃ tatra sahasā mahābalaparākramaḥ || 31||

महोपद्रवमाचेरुर्गणास्तत्र तदाज्ञया ।सर्वान्स दण्डयामास न कश्चिदवशेषितः ॥ ३२॥

mahopadravamācerurgaṇāstatra tadājñayā |sarvānsa daṇḍayāmāsa na kaścidavaśeṣitaḥ || 32||

विष्णुं सञ्जित्य यत्नेन सामरं गणसत्तमः ।चक्रे दक्षशिरश्छेदं तच्छिरोऽग्नौ जुहाव च ॥ ३३॥

viṣṇuṃ sañjitya yatnena sāmaraṃ gaṇasattamaḥ |cakre dakṣaśiraśchedaṃ tacchiro'gnau juhāva ca || 33||

यज्ञध्वंसं चकाराशु महोपद्रवमाचरन् ।ततो जगाम स्वगिरिं प्रणनाम प्रभुं शिवम् ॥ ३४॥

yajñadhvaṃsaṃ cakārāśu mahopadravamācaran |tato jagāma svagiriṃ praṇanāma prabhuṃ śivam || 34||

यज्ञध्वंसोऽभवच्चेत्थं देवलोके हि पश्यति ।रुद्रस्यानुचरैस्तत्र वीरभद्रादिभिः कृतः ॥ ३५॥

yajñadhvaṃso'bhavaccetthaṃ devaloke hi paśyati |rudrasyānucaraistatra vīrabhadrādibhiḥ kṛtaḥ || 35||

मुने नीतिरियं ज्ञेया श्रुतिस्मृतिषु सम्मता ।रुद्रे रुष्टे कथं लोके सुखं भवति सुप्रभौ ॥ ३६॥

mune nītiriyaṃ jñeyā śrutismṛtiṣu sammatā |rudre ruṣṭe kathaṃ loke sukhaṃ bhavati suprabhau || 36||

ततो रुद्रः प्रसन्नोऽभूत्स्तुतिमाकर्ण्य तां पराम् ।विज्ञप्तिं सफलां चक्रे सर्वेषां दीनवत्सलः ॥ ३७॥

tato rudraḥ prasanno'bhūtstutimākarṇya tāṃ parām |vijñaptiṃ saphalāṃ cakre sarveṣāṃ dīnavatsalaḥ || 37||

पूर्ववच्च कृतं तेन कृपालुत्वं महात्मना ।शङ्करेण महेशेन नानालीलाविहारिणा ॥ ३८॥

pūrvavacca kṛtaṃ tena kṛpālutvaṃ mahātmanā |śaṅkareṇa maheśena nānālīlāvihāriṇā || 38||

जीवितस्तेन दक्षो हि तत्र सर्वे हि सत्कृताः ।पुनः स कारितो यज्ञः शङ्करेण कृपालुना ॥ ३९॥

jīvitastena dakṣo hi tatra sarve hi satkṛtāḥ |punaḥ sa kārito yajñaḥ śaṅkareṇa kṛpālunā || 39||

रुद्रश्च पूजितस्तत्र सर्वैर्देवैर्विशेषतः ।यज्ञे विष्ण्वादिभिर्भक्त्या सुप्रसन्नात्मभिर्मुने ॥ ४०॥

rudraśca pūjitastatra sarvairdevairviśeṣataḥ |yajñe viṣṇvādibhirbhaktyā suprasannātmabhirmune || 40||

सतीदेहसमुत्पन्ना ज्वाला लोकसुखावहा ।पतिता पर्वते तत्र पूजिता सुखदायिनी ॥ ४१॥

satīdehasamutpannā jvālā lokasukhāvahā |patitā parvate tatra pūjitā sukhadāyinī || 41||

ज्वालामुखीति विख्याता सर्वकामफलप्रदा ।बभूव परमा देवी दर्शनात्पापहारिणी ॥ ४२॥

jvālāmukhīti vikhyātā sarvakāmaphalapradā |babhūva paramā devī darśanātpāpahāriṇī || 42||

इदानीं पूज्यते लोके सर्वकामफलाप्तये ।संविधाभिरनेकाभिर्महोत्सवपरःसरम् ॥ ४३॥

idānīṃ pūjyate loke sarvakāmaphalāptaye |saṃvidhābhiranekābhirmahotsavaparaḥsaram || 43||

ततश्च सा सती देवी हिमालयसुताभवत् ।तस्याश्च पार्वती नाम प्रसिद्धमभवत्तदा ॥ ४४॥

tataśca sā satī devī himālayasutābhavat |tasyāśca pārvatī nāma prasiddhamabhavattadā || 44||

सा पुनश्च समाराध्य तपसा कठिनेन वै ।तमेव परमेशानं भर्तारं समुपाश्रिता ॥ ४५॥

sā punaśca samārādhya tapasā kaṭhinena vai |tameva parameśānaṃ bhartāraṃ samupāśritā || 45||

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्पृष्टोऽहं मुनीश्वर ।यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ ४६॥

etatsarvaṃ samākhyātaṃ yatpṛṣṭo'haṃ munīśvara |yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ || 46||

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सतीसङ्क्षेपचरित्रवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ २\।२\।१॥॥ श्रीगणेशाय नमः ॥॥ श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥॥ श्रीशिवमहापुराणम् ॥॥ द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयः सतीखण्डे

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ dvitīye satīkhaṇḍe satīsaṅkṣepacaritravarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ || 2\|2\|1|||| śrīgaṇeśāya namaḥ |||| śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ |||| śrīśivamahāpurāṇam |||| dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ dvitīyaḥ satīkhaṇḍe

सूत उवाच ।इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नैमिषारण्यवासिनः ।पप्रच्छ च मुनिश्रेष्ठः कथां पापप्रणाशिनीम् ॥ १॥

sūta uvāca |ityākarṇya vacastasya naimiṣāraṇyavāsinaḥ |papraccha ca muniśreṣṭhaḥ kathāṃ pāpapraṇāśinīm || 1||

नारद उवाच ।विधे विधे महाभाग कथां शम्भोः शुभावहाम् ।शृण्वन् भवन्मुखाम्भोजान्न तृप्तोऽस्मि महाप्रभो ॥ २॥

nārada uvāca |vidhe vidhe mahābhāga kathāṃ śambhoḥ śubhāvahām |śṛṇvan bhavanmukhāmbhojānna tṛpto'smi mahāprabho || 2||