शिवपुराणम् २.४ Shri Shiva Mahapuranam 2.4 Rudra Samhita Kumarakhandah

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥॥ श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥॥ श्रीशिवमहापुराणम् ॥द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थः कुमारखण्डे

|| śrīgaṇeśāya namaḥ |||| śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ |||| śrīśivamahāpurāṇam ||dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ caturthaḥ kumārakhaṇḍe

वन्दे वन्दनतुष्टमानसमतिप्रेमप्रियं प्रेमदंपूर्णं पूर्णकरं प्रपूर्णनिखिलैश्वर्यैकवासं शिवम् ।सत्यं सत्यमयं त्रिसत्यविभवं सत्यप्रियं सत्यदंविष्णुब्रह्मनुतं स्वकीयकृपयोपात्ताकृतिं शङ्करम् ॥ १॥

vande vandanatuṣṭamānasamatipremapriyaṃ premadaṃpūrṇaṃ pūrṇakaraṃ prapūrṇanikhilaiśvaryaikavāsaṃ śivam |satyaṃ satyamayaṃ trisatyavibhavaṃ satyapriyaṃ satyadaṃviṣṇubrahmanutaṃ svakīyakṛpayopāttākṛtiṃ śaṅkaram || 1||

नारद उवाच ।विवाहयित्वा गिरिजां शङ्करो लोकशङ्करः ।गत्वा स्वपर्वतं ब्रह्मन् किमकार्षीद्धि तद्वद ॥ २॥

nārada uvāca |vivāhayitvā girijāṃ śaṅkaro lokaśaṅkaraḥ |gatvā svaparvataṃ brahman kimakārṣīddhi tadvada || 2||

कथं हि तनयो जज्ञे शिवस्य परमात्मनः ।यदर्थमात्मारामोऽपि समुवाह शिवां प्रभुः ॥ ३॥

kathaṃ hi tanayo jajñe śivasya paramātmanaḥ |yadarthamātmārāmo'pi samuvāha śivāṃ prabhuḥ || 3||

तारकस्य कथं ब्रह्मन् वधोऽभूद्देवशङ्कर ।एतत्सर्वमशेषेण वद कृत्वा दयां मयि ॥ ४॥

tārakasya kathaṃ brahman vadho'bhūddevaśaṅkara |etatsarvamaśeṣeṇa vada kṛtvā dayāṃ mayi || 4||

सूत उवाच ।इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदस्य प्रजापतिः ।सुप्रसन्नमनाः स्मृत्वा शङ्करं प्रत्युवाच ह ॥ ५॥

sūta uvāca |ityākarṇya vacastasya nāradasya prajāpatiḥ |suprasannamanāḥ smṛtvā śaṅkaraṃ pratyuvāca ha || 5||

ब्रह्मोवाच ।चरितं शृणु वक्ष्यामि शशिमौलेस्तु नारद ।गुहजन्मकथां दिव्यां तारकासुरसद्वधम् ॥ ६॥

brahmovāca |caritaṃ śṛṇu vakṣyāmi śaśimaulestu nārada |guhajanmakathāṃ divyāṃ tārakāsurasadvadham || 6||

श्रूयतां कथयाम्यद्य कथां पापप्रणाशिनीम् ।यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो ध्रुवम् ॥ ७॥

śrūyatāṃ kathayāmyadya kathāṃ pāpapraṇāśinīm |yāṃ śrutvā sarvapāpebhyo mucyate mānavo dhruvam || 7||

इदमाख्यानमनघं रहस्यं परमाद्भुतम् ।पापसन्तापहरणं सर्वविघ्नविनाशनम् ॥ ८॥

idamākhyānamanaghaṃ rahasyaṃ paramādbhutam |pāpasantāpaharaṇaṃ sarvavighnavināśanam || 8||

सर्वमङ्गलदं सारं सर्वश्रुतिमनोहरम् ।सुखदं मोक्षबीजं च कर्ममूलनिकृन्तनम् ॥ ९॥

sarvamaṅgaladaṃ sāraṃ sarvaśrutimanoharam |sukhadaṃ mokṣabījaṃ ca karmamūlanikṛntanam || 9||

कैलासमागत्य शिवां विवाह्यशोभां प्रपेदे नितरां शिवोऽपि ।विचारयामास च देवकृत्यंपीडां जनस्यापि च देवकृत्ये ॥ १०॥

kailāsamāgatya śivāṃ vivāhyaśobhāṃ prapede nitarāṃ śivo'pi |vicārayāmāsa ca devakṛtyaṃpīḍāṃ janasyāpi ca devakṛtye || 10||

शिवःस भगवान् साक्षात्कैलासमगमद्यदा ।सौख्यं च विविधं चक्रुर्गणाः सर्वे सुहर्षिताः ॥ ११॥

śivaḥsa bhagavān sākṣātkailāsamagamadyadā |saukhyaṃ ca vividhaṃ cakrurgaṇāḥ sarve suharṣitāḥ || 11||

महोत्सवो महानासीच्छिवे कैलासमागते ।देवाः स्वविषयं प्राप्ता हर्षनिर्भरमानसाः ॥ १२॥

mahotsavo mahānāsīcchive kailāsamāgate |devāḥ svaviṣayaṃ prāptā harṣanirbharamānasāḥ || 12||

अथ शम्भुर्महादेवो गृहीत्वा गिरिजां शिवाम् ।जगाम निर्जनं स्थानं महादिव्यं मनोहरम् ॥ १३॥

atha śambhurmahādevo gṛhītvā girijāṃ śivām |jagāma nirjanaṃ sthānaṃ mahādivyaṃ manoharam || 13||

शय्यां रतिकरीं कृत्वा पुष्पचन्दनचर्चिताम् ।अद्भुतां तत्र परमां भोगवस्त्वन्वितां शुभाम् ॥ १४॥

śayyāṃ ratikarīṃ kṛtvā puṣpacandanacarcitām |adbhutāṃ tatra paramāṃ bhogavastvanvitāṃ śubhām || 14||

स रेमे तत्र भगवान् शम्भुर्गिरिजया सह ।सहस्रवर्षपर्यन्तं देवमानेन मानदः ॥ १५॥

sa reme tatra bhagavān śambhurgirijayā saha |sahasravarṣaparyantaṃ devamānena mānadaḥ || 15||

दुर्गाङ्गस्पर्शमात्रेण लीलया मूर्च्छितः शिवः ।मूर्च्छिता सा शिवस्पर्शाद्बुबुधे न दिवानिशम् ॥ १६॥

durgāṅgasparśamātreṇa līlayā mūrcchitaḥ śivaḥ |mūrcchitā sā śivasparśādbubudhe na divāniśam || 16||

हरे भोगप्रवृत्ते तु लोकधर्मप्रवर्तिनि ।महान् कालो व्यतीयाय तयोः क्षण इवानघ ॥ १७॥

hare bhogapravṛtte tu lokadharmapravartini |mahān kālo vyatīyāya tayoḥ kṣaṇa ivānagha || 17||

अथ सर्वे सुरास्तात एकत्रीभूय चैकदा ।मन्त्रयाञ्चक्रुरागत्य मेरौ शक्रपुरोगमाः ॥ १८॥

atha sarve surāstāta ekatrībhūya caikadā |mantrayāñcakrurāgatya merau śakrapurogamāḥ || 18||

सुरा ऊचुः ।विवाहं कृतवाञ्छम्भुरस्मत्कार्यार्थमीश्वरः ।योगीश्वरो निर्विकारो स्वात्मारामो निरञ्जनः ॥ १९॥

surā ūcuḥ |vivāhaṃ kṛtavāñchambhurasmatkāryārthamīśvaraḥ |yogīśvaro nirvikāro svātmārāmo nirañjanaḥ || 19||

नोत्पन्नस्तनयस्तस्य न जानीमोऽत्र कारणम् ।विलम्बः क्रियते तेन कथं देवेश्वरेण ह ॥ २०॥

notpannastanayastasya na jānīmo'tra kāraṇam |vilambaḥ kriyate tena kathaṃ deveśvareṇa ha || 20||

ब्रह्मोवाच ।एतस्मिन्नन्तरे देवा नारदाद्देवदर्शनात् ।बुबुधुस्तन्मितं भोगं तयोश्च रममाणयोः ॥ २१॥

brahmovāca |etasminnantare devā nāradāddevadarśanāt |bubudhustanmitaṃ bhogaṃ tayośca ramamāṇayoḥ || 21||

चिरं ज्ञात्वा तयोर्भोगं चिन्तामापुः सुराश्च ते ।ब्रह्माणं मां पुरस्कृत्य ययुर्नारायणान्तिकम् ॥ २२॥

ciraṃ jñātvā tayorbhogaṃ cintāmāpuḥ surāśca te |brahmāṇaṃ māṃ puraskṛtya yayurnārāyaṇāntikam || 22||

तं नत्वा कथितं सर्वं मया वृत्तान्तमीप्सितम् ।सन्तस्थिरे सर्वदेवाः चित्रे पुत्तलिका यथा ॥ २३॥

taṃ natvā kathitaṃ sarvaṃ mayā vṛttāntamīpsitam |santasthire sarvadevāḥ citre puttalikā yathā || 23||

सहस्रवर्षपर्यन्तं देवमानेन शङ्करः ।रतौ रतश्च निश्चेष्टो योगी विरमते न हि ॥ २४॥

sahasravarṣaparyantaṃ devamānena śaṅkaraḥ |ratau rataśca niśceṣṭo yogī viramate na hi || 24||

श्रीभगवानुवाच ।चिन्ता नास्ति जगद्धातः सर्वं भद्रं भविष्यति ।शरणं व्रज देवेश शङ्करस्य महाप्रभोः ॥ २५॥

śrībhagavānuvāca |cintā nāsti jagaddhātaḥ sarvaṃ bhadraṃ bhaviṣyati |śaraṇaṃ vraja deveśa śaṅkarasya mahāprabhoḥ || 25||

महेशशरणापन्ना ये जना मनसा मुदा ।तेषां प्रजेश भक्तानां न कुतश्चिद्भयं क्वचित् ॥ २६॥

maheśaśaraṇāpannā ye janā manasā mudā |teṣāṃ prajeśa bhaktānāṃ na kutaścidbhayaṃ kvacit || 26||

शृङ्गारभङ्गः समये भविता नाधुना विधे ।कालप्रयुक्तं कार्यं च सिद्धिं प्राप्नोति नान्यथा ॥ २७॥

śṛṅgārabhaṅgaḥ samaye bhavitā nādhunā vidhe |kālaprayuktaṃ kāryaṃ ca siddhiṃ prāpnoti nānyathā || 27||

शम्भोः सम्भोगमिष्टं को भद्रां कर्तुमिहेश्वरः ।पूर्णे वर्षसहस्रे च स्वेच्छया हि विरंस्यति ॥ २८॥

śambhoḥ sambhogamiṣṭaṃ ko bhadrāṃ kartumiheśvaraḥ |pūrṇe varṣasahasre ca svecchayā hi viraṃsyati || 28||

स्त्रीपुंसो रतिविच्छेदमुपायेन करोति यः ।तस्य स्त्रीपुत्रयोर्भेदो भवेज्जन्मनि जन्मनि ॥ २९॥

strīpuṃso rativicchedamupāyena karoti yaḥ |tasya strīputrayorbhedo bhavejjanmani janmani || 29||

भ्रष्टज्ञानो नष्टकीर्त्तिरलक्ष्मीको भवेदिह ।प्रयात्यन्ते कालसूत्रं वर्षलक्षं स पातकी ॥ ३०॥

bhraṣṭajñāno naṣṭakīrttiralakṣmīko bhavediha |prayātyante kālasūtraṃ varṣalakṣaṃ sa pātakī || 30||

रम्भायुक्तं शक्रमिमं चकार विरतं रतौ ।महामुनीन्द्रो दुर्वासास्तत्स्त्रीभेदो बभूव ह ॥ ३१॥

rambhāyuktaṃ śakramimaṃ cakāra virataṃ ratau |mahāmunīndro durvāsāstatstrībhedo babhūva ha || 31||

पुनरन्यां स सम्प्राप्य विषेव्य शुभपाणिकाम् ।दिव्यं वर्षसहस्रं च विजहौ विरहज्वरम् ॥ ३२॥

punaranyāṃ sa samprāpya viṣevya śubhapāṇikām |divyaṃ varṣasahasraṃ ca vijahau virahajvaram || 32||

घृताच्या सह संश्लिष्टं कामं वारितवान् गुरुः ।षण्मासाभ्यन्तरे चन्द्रस्तस्य पत्नीं जहार ह ॥ ३३॥

ghṛtācyā saha saṃśliṣṭaṃ kāmaṃ vāritavān guruḥ |ṣaṇmāsābhyantare candrastasya patnīṃ jahāra ha || 33||

पुनश्शिवं समाराध्य कृत्वा तारामयं रणम् ।तारां सगर्भां सम्प्राप्य विजहौ विरहज्वरम् ॥ ३४॥

punaśśivaṃ samārādhya kṛtvā tārāmayaṃ raṇam |tārāṃ sagarbhāṃ samprāpya vijahau virahajvaram || 34||

मोहिनीसहितं चन्द्रं चकार विरतं रतौ ।महर्षिर्गौतमस्तस्य स्त्रीविच्छेदो बभूव ह ॥ ३५॥

mohinīsahitaṃ candraṃ cakāra virataṃ ratau |maharṣirgautamastasya strīvicchedo babhūva ha || 35||

हरिश्चन्द्रो हालिकं च वृषल्या सह संयुतम् ।वारयामास निश्चेष्टं निर्जने तत्फलं शृणु ॥ ३६॥

hariścandro hālikaṃ ca vṛṣalyā saha saṃyutam |vārayāmāsa niśceṣṭaṃ nirjane tatphalaṃ śṛṇu || 36||

भ्रष्टः स्त्रीपुत्रराज्येभ्यो विश्वामित्रेण ताडितः ।ततः शिवं समाराध्य मुक्तो भूतो हि कश्मलात् ॥ ३७॥

bhraṣṭaḥ strīputrarājyebhyo viśvāmitreṇa tāḍitaḥ |tataḥ śivaṃ samārādhya mukto bhūto hi kaśmalāt || 37||

अजामिलं द्विजश्रेष्ठं वृषल्या सह संयुतम् ।न भिया वारयामासुः सुरास्तां चापि केचन ॥ ३८॥

ajāmilaṃ dvijaśreṣṭhaṃ vṛṣalyā saha saṃyutam |na bhiyā vārayāmāsuḥ surāstāṃ cāpi kecana || 38||

सर्वं निषेकसाध्यं च निषेको बलवान् विधे ।निषेकफलदो वै स निषेकः केन वार्यते ॥ ३९॥

sarvaṃ niṣekasādhyaṃ ca niṣeko balavān vidhe |niṣekaphalado vai sa niṣekaḥ kena vāryate || 39||

दिव्यं वर्षसहस्रं च शम्भोः सम्भोगकर्म तत् ।पूर्णे वर्षसहस्रे च गत्वा तत्र सुरेश्वराः ॥ ४०॥

divyaṃ varṣasahasraṃ ca śambhoḥ sambhogakarma tat |pūrṇe varṣasahasre ca gatvā tatra sureśvarāḥ || 40||

येन वीर्यं पतेद्भूमौ तत् करिष्यथ निश्चितम् ।तत्र वीर्ये च भविता स्कन्दनामा प्रभोः सुतः ॥ ४१॥

yena vīryaṃ patedbhūmau tat kariṣyatha niścitam |tatra vīrye ca bhavitā skandanāmā prabhoḥ sutaḥ || 41||

अधुना स्वगृहं गच्छ विधे सुरगणैः सह ।करोतु शम्भुः सम्भोगं पार्वत्या सह निर्जने ॥ ४२॥

adhunā svagṛhaṃ gaccha vidhe suragaṇaiḥ saha |karotu śambhuḥ sambhogaṃ pārvatyā saha nirjane || 42||

ब्रह्मोवाच ।इत्युक्त्वा कमलाकान्तः शीघ्रं स्वान्तः पुरं ययौ ।स्वालयं प्रययुर्देवा मया सह मुनीश्वर ॥ ४३॥

brahmovāca |ityuktvā kamalākāntaḥ śīghraṃ svāntaḥ puraṃ yayau |svālayaṃ prayayurdevā mayā saha munīśvara || 43||

शक्तिशक्तिमतोश्चाथ विहारेणाति च क्षितिः ।भाराक्रान्ता चकम्पे सा सशेषापि सकच्छपा ॥ ४४॥

śaktiśaktimatoścātha vihāreṇāti ca kṣitiḥ |bhārākrāntā cakampe sā saśeṣāpi sakacchapā || 44||

कच्छपस्य हि भारेण सर्वाधारः समीरणः ।स्तम्भितोऽथ त्रिलोकाश्च बभूवुर्भयविह्वलाः ॥ ४५॥

kacchapasya hi bhāreṇa sarvādhāraḥ samīraṇaḥ |stambhito'tha trilokāśca babhūvurbhayavihvalāḥ || 45||

अथ सर्वे मया देवा हरेश्च शरणं ययुः ।सर्वं निवेदयाञ्चक्रुस्तद्वृत्तं दीनमानसा ॥ ४६॥

atha sarve mayā devā hareśca śaraṇaṃ yayuḥ |sarvaṃ nivedayāñcakrustadvṛttaṃ dīnamānasā || 46||

देवा ऊचुः ।देवदेव रमानाथ सर्वावनकर प्रभो ।रक्ष नः शरणापन्नान् भयव्याकुलमानसान् ॥ ४७॥

devā ūcuḥ |devadeva ramānātha sarvāvanakara prabho |rakṣa naḥ śaraṇāpannān bhayavyākulamānasān || 47||

स्तम्भितस्त्रिजगत्प्राणो न जाने केन हेतुना ।व्याकुलं मुनिभिर्लेखैस्त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ४८॥

stambhitastrijagatprāṇo na jāne kena hetunā |vyākulaṃ munibhirlekhaistrailokyaṃ sacarācaram || 48||

ब्रह्मोवाच ।इत्युक्त्वा सकला देवा मया सह मुनीश्वर ।दीनास्तस्थुः पुरो विष्णोर्मौनीभूताः सुदुःखिताः ॥ ४९॥

brahmovāca |ityuktvā sakalā devā mayā saha munīśvara |dīnāstasthuḥ puro viṣṇormaunībhūtāḥ suduḥkhitāḥ || 49||