जलकण्ठेश्वरशतकम् Shivaramakrishnasudhikritam Jalakantheshvara Shatakam

(३२)ॐ श्रीगणेशाय नमः ।वाणीशप्रमुखाखिलामरशिरोराजत्किरीटाञ्चलप्रोतस्फूर्जदमन्ददिव्यमणिभाभास्वत्पदाम्भोरुहम् ।कुन्देन्दुद्युतिजिष्णुपादनखरप्रोद्यत्प्रभासुन्दरंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १॥

(32)oṃ śrīgaṇeśāya namaḥ |vāṇīśapramukhākhilāmaraśirorājatkirīṭāñcalaprotasphūrjadamandadivyamaṇibhābhāsvatpadāmbhoruham |kundendudyutijiṣṇupādanakharaprodyatprabhāsundaraṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 1||

कारुण्यार्द्रकटाक्षवीक्षणलवैरुद्गाढनिर्मापितत्रैलोक्यं स्फुरदभ्रवारणगतिं (लेखावलि) देवासुरैर्वन्दितम् ।सेवानम्रसुरेन्द्रमौलिमधुपव्यालीढपादाम्बुजंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २॥

kāruṇyārdrakaṭākṣavīkṣaṇalavairudgāḍhanirmāpitatrailokyaṃ sphuradabhravāraṇagatiṃ (lekhāvali) devāsurairvanditam |sevānamrasurendramaulimadhupavyālīḍhapādāmbujaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 2||

उन्मत्तद्विपराजपर्वतमहादम्भोलिधारावहंनिर्वेलोदयमद्वयं सुरुचिराकारं कृपाशेवधिम् ।वैयाघ्रीं त्वचमायतां चटपटध्वानां वसानं कटौवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३॥

unmattadviparājaparvatamahādambholidhārāvahaṃnirvelodayamadvayaṃ surucirākāraṃ kṛpāśevadhim |vaiyāghrīṃ tvacamāyatāṃ caṭapaṭadhvānāṃ vasānaṃ kaṭauvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 3||

नानावेदशिरोभिरुन्नतगुणैः संवेद्यमुद्यत्प्रभंकैलासाचलसौधसीम्नि सततं खेलन्तमुच्चैस्तराम् ।अच्छाभी रुचिभिर्दिशामपि मुखं कुर्वन्तमापाण्डरंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४॥

nānāvedaśirobhirunnataguṇaiḥ saṃvedyamudyatprabhaṃkailāsācalasaudhasīmni satataṃ khelantamuccaistarām |acchābhī rucibhirdiśāmapi mukhaṃ kurvantamāpāṇḍaraṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 4||

नीहाराचलकन्यया सह तया नित्यं समालिङ्गितंनित्यानन्दमनन्तमादिरहितं श्रीनीलकण्ठं शिवम् ।यक्षेशाय निधिप्रदं निजपदानम्राय मुक्तिप्रदं (सायुज्यदं)वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ५॥

nīhārācalakanyayā saha tayā nityaṃ samāliṅgitaṃnityānandamanantamādirahitaṃ śrīnīlakaṇṭhaṃ śivam |yakṣeśāya nidhipradaṃ nijapadānamrāya muktipradaṃ (sāyujyadaṃ)vande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 5||

आधारादिषु मण्टपेषु च मिथो भिन्नेषु नानात्मनानानाशक्तिभिरन्वितस्तनुभृतां देहाभिधाने पुरे ।नाड्या यस्तु सुषुम्नया परिचितस्तद्ब्रह्मरन्ध्रङ्गतोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ६॥

ādhārādiṣu maṇṭapeṣu ca mitho bhinneṣu nānātmanānānāśaktibhiranvitastanubhṛtāṃ dehābhidhāne pure |nāḍyā yastu suṣumnayā paricitastadbrahmarandhraṅgatovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 6||

येनानाहि जटाकटाहकुहरे गङ्गा च तत्तादृशीयेनादाहि ललाटनेत्रदहनस्यार्चिर्निकायैरजः ।यस्याङ्घ्री भजते जनाय जगतीश्लाघ्या ददाते श्रियोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७॥

yenānāhi jaṭākaṭāhakuhare gaṅgā ca tattādṛśīyenādāhi lalāṭanetradahanasyārcirnikāyairajaḥ |yasyāṅghrī bhajate janāya jagatīślāghyā dadāte śriyovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 7||

यस्य स्मेरकटाक्षवीक्षणबलात् त्रैलोक्यसंरक्षणंसम्प्लोषस्तिसृणां पुरामिव पुनस्तस्य क्षणाज्जायते ।यस्मादस्य समुद्भवश्च पृषतां वारामिवाधीशितुर्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ८॥

yasya smerakaṭākṣavīkṣaṇabalāt trailokyasaṃrakṣaṇaṃsamploṣastisṛṇāṃ purāmiva punastasya kṣaṇājjāyate |yasmādasya samudbhavaśca pṛṣatāṃ vārāmivādhīśiturvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 8||

यः कालं प्रपिपेष यं गिरिसुता शिश्लेष येन स्मरोनिर्दग्धः परमार्थशास्त्रकुशला यस्मै नमस्कुर्वते ।यस्मान्नान्यदिदं च यस्य कलया यस्मिन् पुनर्लीयतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ९॥

yaḥ kālaṃ prapipeṣa yaṃ girisutā śiśleṣa yena smaronirdagdhaḥ paramārthaśāstrakuśalā yasmai namaskurvate |yasmānnānyadidaṃ ca yasya kalayā yasmin punarlīyatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 9||

पाशग्रस्तशिरोधिमप्यथ निजस्वीयाङ्घ्रिपङ्केरुहद्वन्द्वार्चैकपरं मृकण्डुतनयं विश्वैकसाक्षी हि यः ।सद्यः प्रोद्यदमन्दसन्ततकृपासारस्तथापालयद्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १०॥

pāśagrastaśirodhimapyatha nijasvīyāṅghripaṅkeruhadvandvārcaikaparaṃ mṛkaṇḍutanayaṃ viśvaikasākṣī hi yaḥ |sadyaḥ prodyadamandasantatakṛpāsārastathāpālayadvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 10||

चन्द्रार्कानलविद्युतः सुरुचयो यस्यांशभासाश्रिताःचेष्टन्ते यदनुप्रवेशवशतः सत्यं जगन्त्यञ्जसा ।यद्बोधाय मुनीश्वराश्चिरतरं तीव्रं तपः कुर्वतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ११॥

candrārkānalavidyutaḥ surucayo yasyāṃśabhāsāśritāḥceṣṭante yadanupraveśavaśataḥ satyaṃ jagantyañjasā |yadbodhāya munīśvarāścirataraṃ tīvraṃ tapaḥ kurvatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 11||

यः कल्पद्रुममूलभूतलमलङ्कुर्वंश्चतुर्भिः स्वकैरिष्टार्थाभयकृष्णसारपरशून् हस्तैर्दधानः क्रमात् ।वामाङ्गस्थितयोमया कृतपरीरम्भोत्सवः शोभतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १२॥

yaḥ kalpadrumamūlabhūtalamalaṅkurvaṃścaturbhiḥ svakairiṣṭārthābhayakṛṣṇasāraparaśūn hastairdadhānaḥ kramāt |vāmāṅgasthitayomayā kṛtaparīrambhotsavaḥ śobhatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 12||

यः शुद्धस्फटिकोपमेन वपुषा सर्वा दिशः शोभयन्सोमास्कन्दविनायकः सह गणैः कैलासशैलाङ्गणे ।देवैर्विष्णुपुरोगमैरपि यथाकालं मुहुः सेव्यतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १३॥

yaḥ śuddhasphaṭikopamena vapuṣā sarvā diśaḥ śobhayansomāskandavināyakaḥ saha gaṇaiḥ kailāsaśailāṅgaṇe |devairviṣṇupurogamairapi yathākālaṃ muhuḥ sevyatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 13||

जात्यन्धोऽपि महाजडोऽपि विगलत्प्राणोऽपि निःस्वोऽपि वारोगार्तोऽपि भयाकुलोऽपि सुतरां प्राप्तोऽपि कष्टां दशाम् ।यत्सेवासमकालमेव लभते वाञ्छानुकूलं फलंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १४॥

jātyandho'pi mahājaḍo'pi vigalatprāṇo'pi niḥsvo'pi vārogārto'pi bhayākulo'pi sutarāṃ prāpto'pi kaṣṭāṃ daśām |yatsevāsamakālameva labhate vāñchānukūlaṃ phalaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 14||

यत्पादाम्बुजदर्शनाय स हरिः पाताललोकानधःप्राविश्याभिगवेषयन्नपि मनागप्राप्य कामं पुनः ।आगत्यारमहं जडोऽस्म्यतितरामित्युक्तितः पूज्यतेवन्दे तं जलकण्ठ देवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १५॥

yatpādāmbujadarśanāya sa hariḥ pātālalokānadhaḥprāviśyābhigaveṣayannapi manāgaprāpya kāmaṃ punaḥ |āgatyāramahaṃ jaḍo'smyatitarāmityuktitaḥ pūjyatevande taṃ jalakaṇṭha devamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 15||

वेधाः सर्वचराचरव्रजविधादक्षोऽपि यन्मस्तकालोकाय स्फुटमूर्ध्वलोकमखिलं गत्वापि भूयः पतन् ।भ्रश्यत्केतकसङ्गतोऽनृतगिरा स्थानार्चनैर्वर्जितोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १६॥

vedhāḥ sarvacarācaravrajavidhādakṣo'pi yanmastakālokāya sphuṭamūrdhvalokamakhilaṃ gatvāpi bhūyaḥ patan |bhraśyatketakasaṅgato'nṛtagirā sthānārcanairvarjitovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 16||

यः सर्वं सचराचरं जगदिदं निर्माति नर्माणि चप्रापय्यावति तत् पुनश्च समये यः संहरत्यन्ततः ।सृष्ट्यादित्रयसाक्षिमात्रकतया यः केवलो वर्ततेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १७॥

yaḥ sarvaṃ sacarācaraṃ jagadidaṃ nirmāti narmāṇi caprāpayyāvati tat punaśca samaye yaḥ saṃharatyantataḥ |sṛṣṭyāditrayasākṣimātrakatayā yaḥ kevalo vartatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 17||

यश्चैकोऽखिलभूतसन्ततिगुहागृढः प्रकाशात्मकोऽप्युच्चैर्व्याप्य जगन्ति राजति परिच्छिन्नोऽपि यः प्राणिषु ।कर्माध्यक्षतया स्थितो भवति यः साक्षी परं निर्गुणोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १८॥

yaścaiko'khilabhūtasantatiguhāgṛḍhaḥ prakāśātmako'pyuccairvyāpya jaganti rājati paricchinno'pi yaḥ prāṇiṣu |karmādhyakṣatayā sthito bhavati yaḥ sākṣī paraṃ nirguṇovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 18||

द्रष्टापि स्वयमस्य यस्तु जगतः सर्वस्य नो दृश्यतेमन्ता यस्तु न मन्यतेऽपि विबुधैः श्रोतापि न श्रूयते ।चक्ता न स्फुटमुच्यते क्वचिदपि ज्ञातापि न ज्ञायतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १९॥

draṣṭāpi svayamasya yastu jagataḥ sarvasya no dṛśyatemantā yastu na manyate'pi vibudhaiḥ śrotāpi na śrūyate |caktā na sphuṭamucyate kvacidapi jñātāpi na jñāyatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 19||

ऋग्भिर्यं मखिनो मखेषु नियताः शंसन्ति मन्त्रैः पुनःसद्रव्यैर्यजुषां यजन्ति विलसद्गानैश्च यं सामभिः ।ब्रह्माद्याः किल संस्तुवन्ति यदनुध्यानादपास्तैहिकावन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २०॥

ṛgbhiryaṃ makhino makheṣu niyatāḥ śaṃsanti mantraiḥ punaḥsadravyairyajuṣāṃ yajanti vilasadgānaiśca yaṃ sāmabhiḥ |brahmādyāḥ kila saṃstuvanti yadanudhyānādapāstaihikāvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 20||

योऽन्तः स्थावरजङ्गमेषु च बहिश्चोर्ध्वं विराजत्यधःकर्ता कारयिता क्रियापि च हविर्बोद्धा च बोध्यश्च यः ।बोधश्च प्रभवन्त्यमन्दमतयो यद्वेदनप्रोद्यमावन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २१॥

yo'ntaḥ sthāvarajaṅgameṣu ca bahiścordhvaṃ virājatyadhaḥkartā kārayitā kriyāpi ca havirboddhā ca bodhyaśca yaḥ |bodhaśca prabhavantyamandamatayo yadvedanaprodyamāvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 21||

यद्बोधाय किलाचरन्ति सुमहत् तीव्रं तपो योगिनोयागं भूपरिचङ्क्रमं निरशनं तीर्थाभिषेकं मुहुः ।दानानि प्रथितानि षोडश महाराजाश्च भोगत्यजोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २२॥

yadbodhāya kilācaranti sumahat tīvraṃ tapo yoginoyāgaṃ bhūparicaṅkramaṃ niraśanaṃ tīrthābhiṣekaṃ muhuḥ |dānāni prathitāni ṣoḍaśa mahārājāśca bhogatyajovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 22||

केचिद्धन्यतमाः स्थिरा अपि गृहे सद्देशिकोक्त्या स्फुटंश्रुत्यन्तार्थमनन्तसौख्यगमकं भूयस्तरां जानते ।गाहन्तेऽपि च पुण्यतीर्थनिकरं यस्य प्रसादात् परंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २३॥

keciddhanyatamāḥ sthirā api gṛhe saddeśikoktyā sphuṭaṃśrutyantārthamanantasaukhyagamakaṃ bhūyastarāṃ jānate |gāhante'pi ca puṇyatīrthanikaraṃ yasya prasādāt paraṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 23||

यं ध्यायन् मनसि क्षणं गिरिजया गाढोपगूढं प्रभुंसस्कन्दं सविनायकं सुरगणाध्यक्षं महोक्षाश्रयम् ।स्वाराज्यं च चराचरस्य भजते सर्गादिषु प्राभवंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २४॥

yaṃ dhyāyan manasi kṣaṇaṃ girijayā gāḍhopagūḍhaṃ prabhuṃsaskandaṃ savināyakaṃ suragaṇādhyakṣaṃ mahokṣāśrayam |svārājyaṃ ca carācarasya bhajate sargādiṣu prābhavaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 24||

यत्पादाम्बुरुहार्चनं सविनयं स्वस्येक्षणाम्भोरुहापद्मस्थानजुषा विधाय भगवान् नारायणस्तरक्षणात् ।भक्ताग्रेसरतामवाप्य सरसीजाताक्षतामभ्यगात्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २५॥

yatpādāmburuhārcanaṃ savinayaṃ svasyekṣaṇāmbhoruhāpadmasthānajuṣā vidhāya bhagavān nārāyaṇastarakṣaṇāt |bhaktāgresaratāmavāpya sarasījātākṣatāmabhyagātvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 25||

वेदान्ता निखिला यमेव परमात्मानं समाचक्षतेयत्तत्त्वावगमाय निश्चितधियो मुह्यन्ति नानागिरा ।शुद्धं बुद्धमनन्तमुज्झितगुणं शंसन्ति यं चागमावन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं चन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २६॥

vedāntā nikhilā yameva paramātmānaṃ samācakṣateyattattvāvagamāya niścitadhiyo muhyanti nānāgirā |śuddhaṃ buddhamanantamujjhitaguṇaṃ śaṃsanti yaṃ cāgamāvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ candārucintāmaṇim || 26||

कोपव्याकुलितेन दारुकवने संस्थास्नुना भूसुरव्रातेनेरितयोर्महाबलयुजोः शार्दूलमत्तेभयोः ।उत्पाठ्योगमनीयतां विदधतीं यः पर्यधत्त त्वचंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २७॥

kopavyākulitena dārukavane saṃsthāsnunā bhūsuravrāteneritayormahābalayujoḥ śārdūlamattebhayoḥ |utpāṭhyogamanīyatāṃ vidadhatīṃ yaḥ paryadhatta tvacaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 27||

शत्रून् मारयताभिचारविधिना प्रोत्साहितो हव्यवाट्क्षोणीदेवगणैस्त्विषा दश दिशः साटोपमाहिण्डयन् ।येनादाय करेण लोचनपदं निन्येऽधिफालान्तरंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २८॥

śatrūn mārayatābhicāravidhinā protsāhito havyavāṭkṣoṇīdevagaṇaistviṣā daśa diśaḥ sāṭopamāhiṇḍayan |yenādāya kareṇa locanapadaṃ ninye'dhiphālāntaraṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 28||

यस्यागारति काननं पितृपतेरुञ्चैर्मणीहारतिग्रीवायां फणिनां कुलं हिमकरो बालः सदापीडति ।भस्मालेपति दन्तिचर्म वसनत्युक्षा महान् वाहतिवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ २९॥

yasyāgārati kānanaṃ pitṛpateruñcairmaṇīhāratigrīvāyāṃ phaṇināṃ kulaṃ himakaro bālaḥ sadāpīḍati |bhasmālepati danticarma vasanatyukṣā mahān vāhativande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 29||

येनादाहि पुरत्रयं मदनवद् येनोद्धृतं चन्द्रवद्गङ्गाम्भः शिरसि प्रसर्पति तनौ यस्याहिराड् भस्मवत् ।यस्य प्रीतिपदं भवत्यनुकलं नन्दीश्वरः स्कन्दवद्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३०॥

yenādāhi puratrayaṃ madanavad yenoddhṛtaṃ candravadgaṅgāmbhaḥ śirasi prasarpati tanau yasyāhirāḍ bhasmavat |yasya prītipadaṃ bhavatyanukalaṃ nandīśvaraḥ skandavadvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 30||

शक्तिर्यस्य पुनस्त्रिलोकजननी माया परा शाम्भवीसत्यज्ञानमयीश्वरी परशिवा दुर्गाम्बिका चण्डिका ।इत्याख्या बहुधा पुराणनिगमख्याता जरीजृम्भतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३१॥

śaktiryasya punastrilokajananī māyā parā śāmbhavīsatyajñānamayīśvarī paraśivā durgāmbikā caṇḍikā |ityākhyā bahudhā purāṇanigamakhyātā jarījṛmbhatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 31||

यस्माज्जन्म दिवो भुवश्च सवितुश्चन्द्रस्य वह्नेर्विधेर्विष्णोश्च त्रिदिवौकसां शतमखादीनां महातेजसाम् ।सिद्धं सोम इति श्रुतिर्भगवती तत्र प्रमाणं महद्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३२॥

yasmājjanma divo bhuvaśca savituścandrasya vahnervidherviṣṇośca tridivaukasāṃ śatamakhādīnāṃ mahātejasām |siddhaṃ soma iti śrutirbhagavatī tatra pramāṇaṃ mahadvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 32||

इन्द्राग्नी यममित्रमारुतहरिब्रह्मादि मुख्यान् सुरानेकं यं परमामनन्ति बहुधा विप्रास्तु विज्ञानिनः ।इन्द्रं मित्रमिति श्रुतिः सुमहती तत्रास्ति मानं महद्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३३॥

indrāgnī yamamitramārutaharibrahmādi mukhyān surānekaṃ yaṃ paramāmananti bahudhā viprāstu vijñāninaḥ |indraṃ mitramiti śrutiḥ sumahatī tatrāsti mānaṃ mahadvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 33||

ध्यायन्तो हृदयारविन्दकुहरे यं साधुबुद्धया जनाःपुण्यं स्वन्नमुपस्कृतं रसनया गृह्णन्ति षड्मी रसैः ।अन्ये हन्त मलाशिनो गमनिका तत्रान्तरिच्छन्तिवाग्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३४॥

dhyāyanto hṛdayāravindakuhare yaṃ sādhubuddhayā janāḥpuṇyaṃ svannamupaskṛtaṃ rasanayā gṛhṇanti ṣaḍmī rasaiḥ |anye hanta malāśino gamanikā tatrāntaricchantivāgvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 34||

चण्डालोऽपि शिवेति वर्णयुगलं यद्वाचकं व्याहरन्सम्भाषासहजग्धिकार्ह इति हि ब्रूते श्रुतिर्जाग्रती ।यश्चाण्डाल इति द्विजो यदि किल ब्रूयात् किमत्रोच्यतांवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३५॥

caṇḍālo'pi śiveti varṇayugalaṃ yadvācakaṃ vyāharansambhāṣāsahajagdhikārha iti hi brūte śrutirjāgratī |yaścāṇḍāla iti dvijo yadi kila brūyāt kimatrocyatāṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 35||

श्रीकण्ठेति वृषध्वजेति गिरिजाकान्तेति भूताधिपेत्युग्रेति स्मरसूदनेति गिरिशेतीशेति शम्भो इति ।यन्नामानि सकृत् पठन्नपि जनः प्राप्नोति मोक्षश्रियंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३६॥

śrīkaṇṭheti vṛṣadhvajeti girijākānteti bhūtādhipetyugreti smarasūdaneti giriśetīśeti śambho iti |yannāmāni sakṛt paṭhannapi janaḥ prāpnoti mokṣaśriyaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 36||

पापानामधिवासभूरपि जनो यस्मिन् प्रभाभक्तिभागेकं वा क्षणमाशु मुक्तदुरितध्वान्तो नितान्तोज्ज्वलः ।योगीव प्रतिपद्य पश्चिमदशां प्राप्नोति दिव्यं पदंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३७॥

pāpānāmadhivāsabhūrapi jano yasmin prabhābhaktibhāgekaṃ vā kṣaṇamāśu muktaduritadhvānto nitāntojjvalaḥ |yogīva pratipadya paścimadaśāṃ prāpnoti divyaṃ padaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 37||

यच्छ्रुद्धान्तसदेशसह्यतनयातीरद्रुमालोकनध्वस्ताशेषमहाघपञ्जरकुटीगाढावृतानां नृणाम् ।तस्मिन्नेव जनुष्यतर्कितपदं ब्रह्मावबोधोत्सवोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३८॥

yacchruddhāntasadeśasahyatanayātīradrumālokanadhvastāśeṣamahāghapañjarakuṭīgāḍhāvṛtānāṃ nṛṇām |tasminneva januṣyatarkitapadaṃ brahmāvabodhotsavovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 38||

पादाम्भोरुहयोः सकृत्प्रणमनं यस्यादरात् कुर्वतामष्टैश्चर्यमुदारचारुकवितासाम्राज्यमुञ्जैःपदम् ।आयुष्मत्सुगुणात्मजत्वमुद्यत्यन्तेऽप्यनन्तं सुखंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ३९॥

pādāmbhoruhayoḥ sakṛtpraṇamanaṃ yasyādarāt kurvatāmaṣṭaiścaryamudāracārukavitāsāmrājyamuñjaiḥpadam |āyuṣmatsuguṇātmajatvamudyatyante'pyanantaṃ sukhaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 39||

लोकानामपकारिणे निशिचराधीशाय मूर्ध्ना दशाप्युत्कृत्य स्वपदाम्बुजन्मयुगलीमभ्यर्चते यः पुरा ।त्रैलोक्याघिपतामनन्यसदृशीं प्रादात् कृपाम्भोनिधिर्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४०॥

lokānāmapakāriṇe niśicarādhīśāya mūrdhnā daśāpyutkṛtya svapadāmbujanmayugalīmabhyarcate yaḥ purā |trailokyāghipatāmananyasadṛśīṃ prādāt kṛpāmbhonidhirvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 40||

यः स्वामी कुलदैवतं द्विजनुषां यश्च स्वयं ब्राह्मणःसर्वोवम्बुधिकन्यकापरिबृढप्रष्ठेषु देवेष्वपि ।त्वं देवेष्विति वेद एव गमको यस्यास्ति तत्राग्रहोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४१॥

yaḥ svāmī kuladaivataṃ dvijanuṣāṃ yaśca svayaṃ brāhmaṇaḥsarvovambudhikanyakāparibṛḍhapraṣṭheṣu deveṣvapi |tvaṃ deveṣviti veda eva gamako yasyāsti tatrāgrahovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 41||

यस्मिन् भक्तिमपास्तसर्वविषयः कृत्वा क्षणार्धं जनश्चित्ते ध्यायति चेन्नितान्तमलिनस्वान्तोऽप्यशान्तोऽपि सः ।सद्यो मुक्तसमस्तबन्धनिकरः सर्वश्रियामाकरोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४२॥

yasmin bhaktimapāstasarvaviṣayaḥ kṛtvā kṣaṇārdhaṃ janaścitte dhyāyati cennitāntamalinasvānto'pyaśānto'pi saḥ |sadyo muktasamastabandhanikaraḥ sarvaśriyāmākarovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 42||

यस्यापाङ्गविलोकभङ्गिकणिकापातान्निधीनां पतिर्जातो वैश्रवणः सिताचलतटीमासेदिवानुच्चकैः ।यन्नामस्मृतिलब्धतुङ्गविभवाः सर्वेऽपि दिक्पालकावन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४३॥

yasyāpāṅgavilokabhaṅgikaṇikāpātānnidhīnāṃ patirjāto vaiśravaṇaḥ sitācalataṭīmāsedivānuccakaiḥ |yannāmasmṛtilabdhatuṅgavibhavāḥ sarve'pi dikpālakāvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 43||

यस्योन्मत्तजलन्धरासुरपतिप्राणापहर्तुः प्रभोःकारुण्येन विजृम्भितेन स महाविष्णुश्च चक्रायुधम् ।सम्प्राप्य प्रबलोद्धतानपि दनोः पुत्रान् निहन्त्यञ्जसावन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४४॥

yasyonmattajalandharāsurapatiprāṇāpahartuḥ prabhoḥkāruṇyena vijṛmbhitena sa mahāviṣṇuśca cakrāyudham |samprāpya prabaloddhatānapi danoḥ putrān nihantyañjasāvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 44||

क्षीराम्भोनिधिमन्थनोत्थितजगन्निर्दाहिहालाहलज्वालालीढमुकुन्दसेवितपदद्वन्द्वः कृपाशेवधिः ।यस्तादृक्षमपि क्षणेन कबलीचक्रे विषं विस्तृतंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४५॥

kṣīrāmbhonidhimanthanotthitajagannirdāhihālāhalajvālālīḍhamukundasevitapadadvandvaḥ kṛpāśevadhiḥ |yastādṛkṣamapi kṣaṇena kabalīcakre viṣaṃ vistṛtaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 45||

यस्य स्मेरललाटलोचनशिखालेशेन लग्नाः पुरस्तिस्रोऽपि प्रथितास्त्रिलोकहननक्रीडाधुरीणा अपि ।हन्त प्राहुणिकाः कृतान्तनगरीसीम्नः क्षणेनाभवन्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४६॥

yasya smeralalāṭalocanaśikhāleśena lagnāḥ purastisro'pi prathitāstrilokahananakrīḍādhurīṇā api |hanta prāhuṇikāḥ kṛtāntanagarīsīmnaḥ kṣaṇenābhavanvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 46||

गङ्गा सापि पुरा भगीरथमहीपालार्थिता सम्भ्रमादायान्ती सहसावलेपभरसङ्क्रान्तान्तरङ्गा भृशम् ।यस्योन्नद्धजटाग्रसीम्नि पतिता कुत्रापि लीनाभवद्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४७॥

gaṅgā sāpi purā bhagīrathamahīpālārthitā sambhramādāyāntī sahasāvalepabharasaṅkrāntāntaraṅgā bhṛśam |yasyonnaddhajaṭāgrasīmni patitā kutrāpi līnābhavadvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 47||

मत्तोऽप्युज्झितसत्क्रियोऽपि सततं धूर्तोऽपि सम्पूरुषद्रोहाचाररतोऽपि हन्त निधनं पित्रोस्तु कुर्वन्नपि ।यल्लिङ्गक्षणसेवनेन सकलाघौधाजनो मुच्यतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४८॥

matto'pyujjhitasatkriyo'pi satataṃ dhūrto'pi sampūruṣadrohācārarato'pi hanta nidhanaṃ pitrostu kurvannapi |yalliṅgakṣaṇasevanena sakalāghaudhājano mucyatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 48||

यस्मै द्रोहममर्त्यराजवचनप्रोत्साहितो मन्मथःकर्तुं मूढमतिर्धनुष्यपि शरं व्यापारयन्नञ्जसा ।सर्वेषाममृताशिनामपि पुरो भस्मावशेषोऽभवद्वन्दे तं जलकण्ठ देवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ४९॥

yasmai drohamamartyarājavacanaprotsāhito manmathaḥkartuṃ mūḍhamatirdhanuṣyapi śaraṃ vyāpārayannañjasā |sarveṣāmamṛtāśināmapi puro bhasmāvaśeṣo'bhavadvande taṃ jalakaṇṭha devamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 49||

यल्लिङ्गे चुलुकोदकं सकृदपि क्षिप्त्वा विधिं विस्मरन्बिल्वस्यापि दलं किमप्यहह चेत् तत्र क्षिपेद् देहवान् ।स प्राप्नोति पुनर्भवं नहि भुवि व्याधोऽत्र दृष्टान्ततोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ५०॥

yalliṅge culukodakaṃ sakṛdapi kṣiptvā vidhiṃ vismaranbilvasyāpi dalaṃ kimapyahaha cet tatra kṣiped dehavān |sa prāpnoti punarbhavaṃ nahi bhuvi vyādho'tra dṛṣṭāntatovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 50||

स्नानौपासनवेदशास्त्रकथिताचारप्रमत्तोऽपि वापञ्चानामपि वासभूरपि चिरादध्यूषुषामंहसाम् ।यत्र कापि च पर्यटन् यमवशात् पश्येत् यदीशत्यसौवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ५१॥

snānaupāsanavedaśāstrakathitācārapramatto'pi vāpañcānāmapi vāsabhūrapi cirādadhyūṣuṣāmaṃhasām |yatra kāpi ca paryaṭan yamavaśāt paśyet yadīśatyasauvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 51||

सूत्राणि प्रथिता (नि यस्य नटने ढक्को) त्थितान्यादितःसंशोध्यैव चतुर्दश स्वयमुदाहार्षीन्मुनिः पाणिनिः ।सूत्रैरात्मकृतैः स्फुटार्थघटनां सुप्तिपदव्याकृतिंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ५२॥

sūtrāṇi prathitā (ni yasya naṭane ḍhakko) tthitānyāditaḥsaṃśodhyaiva caturdaśa svayamudāhārṣīnmuniḥ pāṇiniḥ |sūtrairātmakṛtaiḥ sphuṭārthaghaṭanāṃ suptipadavyākṛtiṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 52||

(यस्या) नुग्रहलब्धभूरिमहिमा पश्यत्पदस्तापसःशास्त्रन्यायमुदाजहार सकलव्याहारसञ्जीवनम् ।यत्पादाब्जयुगीनमस्कृतिबलाच्छौतीः \।\।\।\।\।\।\।\॥वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ५३॥

(yasyā) nugrahalabdhabhūrimahimā paśyatpadastāpasaḥśāstranyāyamudājahāra sakalavyāhārasañjīvanam |yatpādābjayugīnamaskṛtibalācchautīḥ \|\|\|\|\|\|\|\||vande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 53||

दुर्वासाश्च पराशरश्च महतामाद्यो मुनिश्चाङ्गिराःकण्वोऽत्रिर्भृगुगौतमौ कुशिकजश्चान्ये (महायोगिनः) ।(यद्भ) क्त्या जगदुद्भवस्थितिलयेष्वव्याहतप्रोद्यमावन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ५४॥

durvāsāśca parāśaraśca mahatāmādyo muniścāṅgirāḥkaṇvo'trirbhṛgugautamau kuśikajaścānye (mahāyoginaḥ) |(yadbha) ktyā jagadudbhavasthitilayeṣvavyāhataprodyamāvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 54||

यस्मिन्नीश्वरतामनन्यसदृशीमालोक्य सा (पार्वती)भक्तिभारभरिता प्रक्षोभितापि स्फुटम् ।यस्तादृग्गुणगुम्भितां च दयितामर्धं निनायात्मनोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ५५॥

yasminnīśvaratāmananyasadṛśīmālokya sā (pārvatī)bhaktibhārabharitā prakṣobhitāpi sphuṭam |yastādṛgguṇagumbhitāṃ ca dayitāmardhaṃ nināyātmanovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 55||

\।\।\।\।\।\।\।\।कारुण्यामृतसारपूरितहृदश्लिष्येत् क्षणं प्राणिनि ।स क्षोणीवलयेश्वरत्वमयते पा \।\।\।\।\।\।\।\॥बन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ५६॥

\|\|\|\|\|\|\|\|kāruṇyāmṛtasārapūritahṛdaśliṣyet kṣaṇaṃ prāṇini |sa kṣoṇīvalayeśvaratvamayate pā \|\|\|\|\|\|\|\||bande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 56||

कण्ठे यस्य हि कालिमा धवलिमा देहेऽपसव्ये स्वकेसव्ये दीव्यति नीलिमा सुमहिमा यस्यैव मू (र्त्यष्टके) ।(यन्नाम) श्रुतिमूर्ध्नि भाति तपसां सीमा सुधामा च योवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तमणिम् ॥ ५७॥

kaṇṭhe yasya hi kālimā dhavalimā dehe'pasavye svakesavye dīvyati nīlimā sumahimā yasyaiva mū (rtyaṣṭake) |(yannāma) śrutimūrdhni bhāti tapasāṃ sīmā sudhāmā ca yovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintamaṇim || 57||

गङ्गा यस्य चिराय राजति जटाजूटे (ऽगजार्धाङ्गकेसर्वाङ्गे) षु च भस्मधूलिरलिके नेत्रं ज्वलत्पिङ्गलम् ।वैयाघ्रं वसनं पुनः कटितटे चर्म स्फुरत् कर्कशंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारूचिन्तामणिम् ॥ ५८॥

gaṅgā yasya cirāya rājati jaṭājūṭe ('gajārdhāṅgakesarvāṅge) ṣu ca bhasmadhūliralike netraṃ jvalatpiṅgalam |vaiyāghraṃ vasanaṃ punaḥ kaṭitaṭe carma sphurat karkaśaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārūcintāmaṇim || 58||

\।\।\।\।\।\।\।\। गमयं महः सगरिमोत्तुङ्गे कुचक्ष्माधरेमध्ये सक्रशिमोल्लसत्तरुणिम स्वाङ्गेषु सर्वेष्वपि ।गात्रे नीलिमशालि चा \।\।\।\।\।\।\।\। लोचनेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ५९॥

\|\|\|\|\|\|\|\| gamayaṃ mahaḥ sagarimottuṅge kucakṣmādharemadhye sakraśimollasattaruṇima svāṅgeṣu sarveṣvapi |gātre nīlimaśāli cā \|\|\|\|\|\|\|\| locanevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 59||

यस्य स्वात्मजयोर्द्वयोर्गजमुखः कश्चित् पुनः षण्मुखःकश्चिद् गृह्यसमस्तसाधनचणो वन्दी \।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\। यस्य वधूटिकाकटुगणोदन्तं निशान्तं पुनर्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ६०॥

yasya svātmajayordvayorgajamukhaḥ kaścit punaḥ ṣaṇmukhaḥkaścid gṛhyasamastasādhanacaṇo vandī \|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\| yasya vadhūṭikākaṭugaṇodantaṃ niśāntaṃ punarvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 60||

यल्लिङ्गं निखिलागमस्मृतिपुराणाद्येषु शास्त्रेषु च\।\।\।\।\।\।\।\। चतु)र्भुजमुखप्रष्ठैः समाराधितम् ।दृष्ट्वा दैववशात् प्रदोषसमये जन्तुर्भवान्मुच्यतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारु चिन्तामणिम् ॥ ६१॥

yalliṅgaṃ nikhilāgamasmṛtipurāṇādyeṣu śāstreṣu ca\|\|\|\|\|\|\|\| catu)rbhujamukhapraṣṭhaiḥ samārādhitam |dṛṣṭvā daivavaśāt pradoṣasamaye janturbhavānmucyatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandāru cintāmaṇim || 61||

कृत्याकृत्यविवेच \।\।\।\।\।\।\।\। न्नाभकःपूजाविघ्नविधायिनं जनकमप्याहिण्ड्य चण्डः क्रुधा ।यलिङ्गर्चनपुण्यराशिवशतश्चण्डेशतामा (प्तवान्)वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ६२॥

kṛtyākṛtyaviveca \|\|\|\|\|\|\|\| nnābhakaḥpūjāvighnavidhāyinaṃ janakamapyāhiṇḍya caṇḍaḥ krudhā |yaliṅgarcanapuṇyarāśivaśataścaṇḍeśatāmā (ptavān)vande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 62||

कश्चिद्बालकदारकः स्वभवनप्राप्तातिथिप्रीणनोमध्याह्नेऽतिथिरूपिणः स जरठाकारस्य यस्याज्ञया ।\।\।\।\।\।\।\। जनुषं हा हन्त माहात्म्य भूर्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ६३॥

kaścidbālakadārakaḥ svabhavanaprāptātithiprīṇanomadhyāhne'tithirūpiṇaḥ sa jaraṭhākārasya yasyājñayā |\|\|\|\|\|\|\| januṣaṃ hā hanta māhātmya bhūrvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 63||

कुन्तीसूनुषु मध्यमेन सतपश्चर्येण सन्ताडितःकोदण्डेन वराहपोषणकृता मध्येशिरो \।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\। बलोपलालितमनाः प्रीत्या शमस्मै ददौवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ६४॥

kuntīsūnuṣu madhyamena satapaścaryeṇa santāḍitaḥkodaṇḍena varāhapoṣaṇakṛtā madhyeśiro \|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\| balopalālitamanāḥ prītyā śamasmai dadauvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 64||

आखेटव्यसनाकुलो वनचरो भ्रान्त्वा दिनान्ते मुहुःश्रान्तः सा \।\।\।\।\।\।\। बिल्वस्य यं मूलगम् ।अभ्यर्च्यास्य शिफं गतो विलुलितैः पत्रैर्विमुक्तिं गतोवन्दे तं जलकण्डदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ६५॥

ākheṭavyasanākulo vanacaro bhrāntvā dinānte muhuḥśrāntaḥ sā \|\|\|\|\|\|\| bilvasya yaṃ mūlagam |abhyarcyāsya śiphaṃ gato vilulitaiḥ patrairvimuktiṃ gatovande taṃ jalakaṇḍadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 65||

यन्मूर्तिं \।\।\।\।\।\।\। मपि ध्यायन् जडोऽप्युच्चकैर्वाचामोश्वरतामवाप्य सकलग्रन्थार्थनिर्णायकः ।प्रख्यातं लभते परावर \।\।\।\।\।\।\।वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ६६॥

yanmūrtiṃ \|\|\|\|\|\|\| mapi dhyāyan jaḍo'pyuccakairvācāmośvaratāmavāpya sakalagranthārthanirṇāyakaḥ |prakhyātaṃ labhate parāvara \|\|\|\|\|\|\|vande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 66||

सौन्दर्यैकपरायणं मनसिजस्यैकान्तसञ्जीवनंवेधाः कामपि सुन्दरीं सुरकृते सृष्ट्वा च दृष्ट्वा च ताम् ।यव्धुं तादृगनुद्रवन्मृगमयीं येनाशिराः कल्पितोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ६७॥

saundaryaikaparāyaṇaṃ manasijasyaikāntasañjīvanaṃvedhāḥ kāmapi sundarīṃ surakṛte sṛṣṭvā ca dṛṣṭvā ca tām |yavdhuṃ tādṛganudravanmṛgamayīṃ yenāśirāḥ kalpitovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 67||

यस्योद्यञ्चतुरर्णवीजलमभूत् कण्ठोपकण्ठं गतंभूयः कुक्षिगतावनाय पिबता तद्येन कण्ठे कृतम् ।इत्यादीन् जलकण्ठतां प्रति बुधा हेतून् समाचक्षतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ६८॥

yasyodyañcaturarṇavījalamabhūt kaṇṭhopakaṇṭhaṃ gataṃbhūyaḥ kukṣigatāvanāya pibatā tadyena kaṇṭhe kṛtam |ityādīn jalakaṇṭhatāṃ prati budhā hetūn samācakṣatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 68||

आयन्तं हरिसेवनाय विलसद्रुद्राक्षभस्माङ्गकंपश्यद्भिः स्वमथालयं सुघटितद्वारं जडैस्तान्त्रिकैः ।यद्धयानाद् विदधे क्षणेन विवृतद्वारं मुनिः कुम्भजोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ६९॥

āyantaṃ harisevanāya vilasadrudrākṣabhasmāṅgakaṃpaśyadbhiḥ svamathālayaṃ sughaṭitadvāraṃ jaḍaistāntrikaiḥ |yaddhayānād vidadhe kṣaṇena vivṛtadvāraṃ muniḥ kumbhajovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 69||

स्वां पत्नीमसुरालिपालनपरां निघ्नन्तमप्यच्युतंदूरादेव समागतो भृगुमुनिर्भक्तेषु यस्योत्तमः ।मर्त्यत्वं प्रतिपद्य दारविरही भूया इति प्राशपद्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७०॥

svāṃ patnīmasurālipālanaparāṃ nighnantamapyacyutaṃdūrādeva samāgato bhṛgumunirbhakteṣu yasyottamaḥ |martyatvaṃ pratipadya dāravirahī bhūyā iti prāśapadvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 70||

क्षुभ्यत्तुङ्गतरङ्गसङ्घतटिनीसङ्घातसङ्घट्टितंपाथोधिं यमयाञ्चकार सहितं सङ्घैर्महायादसाम् ।रामो ब्रह्मचतुर्भुजादिदिविषद्वन्द्यस्य यस्य स्मृतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७१॥

kṣubhyattuṅgataraṅgasaṅghataṭinīsaṅghātasaṅghaṭṭitaṃpāthodhiṃ yamayāñcakāra sahitaṃ saṅghairmahāyādasām |rāmo brahmacaturbhujādidiviṣadvandyasya yasya smṛtevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 71||

यत्कारुण्यकटाक्षवीक्षणबलावष्टम्भवैयात्यतश्चक्रे सत्यवतीसुतः श्रुतिशिरःसूत्राणि मोक्षार्थिनाम् ।आनन्दाय निरस्तसर्वविषयानन्दाय निर्यत्नतोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७२॥

yatkāruṇyakaṭākṣavīkṣaṇabalāvaṣṭambhavaiyātyataścakre satyavatīsutaḥ śrutiśiraḥsūtrāṇi mokṣārthinām |ānandāya nirastasarvaviṣayānandāya niryatnatovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 72||

ज्योतिःशास्त्रनितान्तरूढनिखिलादृष्टार्थनिर्णायकग्रन्थव्याकृतिकृद् वराहमिहिरः ख्यातो यदाराधनात् ।अन्ये केचिदतीन्द्रियार्थगमकप्रज्ञाः परज्ञानिनोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७३॥

jyotiḥśāstranitāntarūḍhanikhilādṛṣṭārthanirṇāyakagranthavyākṛtikṛd varāhamihiraḥ khyāto yadārādhanāt |anye kecidatīndriyārthagamakaprajñāḥ parajñāninovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 73||

यः संसारदवे दुरन्तविषयप्पोषोन्नते भ्रश्यतामुद्धाराय समेत्य शङ्करपदं वैयासिकीनां गिराम् ।भाप्यं जीवपरैक्यबोधजनकं शारीरकं निर्ममेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७४॥

yaḥ saṃsāradave durantaviṣayappoṣonnate bhraśyatāmuddhārāya sametya śaṅkarapadaṃ vaiyāsikīnāṃ girām |bhāpyaṃ jīvaparaikyabodhajanakaṃ śārīrakaṃ nirmamevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 74||

आम्नायत्रितयं यतः श्वसितवत् प्रादुर्बभूव स्फुटंसर्वार्थप्रतिपादकं द्विजकुलाचारप्रतिष्ठापकम् ।विप्रान् यः स्वयमेव देशिकपदे स्थित्वा तदध्यापयद्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७५॥

āmnāyatritayaṃ yataḥ śvasitavat prādurbabhūva sphuṭaṃsarvārthapratipādakaṃ dvijakulācārapratiṣṭhāpakam |viprān yaḥ svayameva deśikapade sthitvā tadadhyāpayadvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 75||

क्रोधाद् यस्य सतीवियोगकलुषस्वान्तस्य रौद्राकृतिर्भूत्वा मङ्क्षु कपर्दतः कटुतरः श्रीवीरभद्रः पुरा ।दृप्यद्दीक्षितदक्षशिक्षणमधादूर्ध्वं सुरध्वंसनाद्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७६॥

krodhād yasya satīviyogakaluṣasvāntasya raudrākṛtirbhūtvā maṅkṣu kapardataḥ kaṭutaraḥ śrīvīrabhadraḥ purā |dṛpyaddīkṣitadakṣaśikṣaṇamadhādūrdhvaṃ suradhvaṃsanādvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 76||

यस्याज्ञावशगः क्रुधान्धहृदयः कापालिको भैरवःक्षीराम्भोनिधिमध्यसीम्नि फणिराडुत्तुङ्गमञ्चेशयम् ।सम्बोध्य स्वपदाभिघातकशया विष्णुं व्यधादाहतंबन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७७॥

yasyājñāvaśagaḥ krudhāndhahṛdayaḥ kāpāliko bhairavaḥkṣīrāmbhonidhimadhyasīmni phaṇirāḍuttuṅgamañceśayam |sambodhya svapadābhighātakaśayā viṣṇuṃ vyadhādāhataṃbande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 77||

सौरं मण्डलमास्थितस्य महतो देवस्य यस्य त्विषागोपाद्यानि जगन्ति गाढतमसा बद्धानि बुद्धानि च ।सम्पश्यन्ति समस्तवस्तुवितति विभ्रंशितां तत्त्वतोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७८॥

sauraṃ maṇḍalamāsthitasya mahato devasya yasya tviṣāgopādyāni jaganti gāḍhatamasā baddhāni buddhāni ca |sampaśyanti samastavastuvitati vibhraṃśitāṃ tattvatovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 78||

यः सव्यादुदपादयन्निजतनोरंशात् सरोजेक्षणंसृष्ट्यादौ कमलासनं सवनितं देवोऽपसव्यादपि ।पश्चादेव चराचरात्मकमिदं रोम्णां गणेभ्यो जगद्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ७९॥

yaḥ savyādudapādayannijatanoraṃśāt sarojekṣaṇaṃsṛṣṭyādau kamalāsanaṃ savanitaṃ devo'pasavyādapi |paścādeva carācarātmakamidaṃ romṇāṃ gaṇebhyo jagadvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 79||

यश्चोङ्कारमयः कखप्रभृतयो वर्णाः स्वराः षोडशाप्यासन् यत्कलया परादिमगिरां जन्मापि यस्मादभूत् ।नादो बिन्दुरपि प्रभूतममलं सारस्वतं यन्मयंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ८०॥

yaścoṅkāramayaḥ kakhaprabhṛtayo varṇāḥ svarāḥ ṣoḍaśāpyāsan yatkalayā parādimagirāṃ janmāpi yasmādabhūt |nādo bindurapi prabhūtamamalaṃ sārasvataṃ yanmayaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 80||

भूतानामपि पञ्चकं यदुदयं वायू रविश्चन्द्रमावह्निर्जिष्णुरिमे चरन्ति परितो यस्माद् भिया रोदसि (? सी) ।मृत्युर्वृत्तिमशेषमारणचणामाशिश्रिये यद्गिरावन्दे तं जलकण्ठदेवमनिश वन्दारु चिन्तामणिम् ॥ ८१॥

bhūtānāmapi pañcakaṃ yadudayaṃ vāyū raviścandramāvahnirjiṣṇurime caranti parito yasmād bhiyā rodasi (? sī) |mṛtyurvṛttimaśeṣamāraṇacaṇāmāśiśriye yadgirāvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśa vandāru cintāmaṇim || 81||

ख्यातं ब्रह्महणोऽपि निष्कृतिपदं यन्नामसङ्कीर्तनंयल्लिङ्गार्चनतः पदं विधिहरी सृष्टिस्थितीशङ्गतौ ।यद्भक्त्या मुनिराचचाम कलशीजन्मा महाम्भोनिधिंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ८२॥

khyātaṃ brahmahaṇo'pi niṣkṛtipadaṃ yannāmasaṅkīrtanaṃyalliṅgārcanataḥ padaṃ vidhiharī sṛṣṭisthitīśaṅgatau |yadbhaktyā munirācacāma kalaśījanmā mahāmbhonidhiṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 82||

प्राप्ते वैदिकवैरिणा चिरतरं वादे स्वपित्रा समंत्रैलोक्ये मिषति प्रतप्तकठिनां कार्प्णायसीं पीठिकाम् ।आरूढे हरदत्तयोगिनि कृपामाधत्त यस्तादृशींवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ८३॥

prāpte vaidikavairiṇā cirataraṃ vāde svapitrā samaṃtrailokye miṣati prataptakaṭhināṃ kārpṇāyasīṃ pīṭhikām |ārūḍhe haradattayogini kṛpāmādhatta yastādṛśīṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 83||

त्रैलोक्यद्रुहि राक्षसे दशमुखे स्वावासरूप्याचलोत्क्षेपव्यग्रभुजेऽपि सामवचनैरुच्चैरभिष्टोतरि ।यः कारुण्यभरं गिरामविषयं गाढं निचिक्षेप योवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ८४॥

trailokyadruhi rākṣase daśamukhe svāvāsarūpyācalotkṣepavyagrabhuje'pi sāmavacanairuccairabhiṣṭotari |yaḥ kāruṇyabharaṃ girāmaviṣayaṃ gāḍhaṃ nicikṣepa yovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 84||

तादृग्दुर्गतिदुःखिते दशरथापत्ये वनाभ्यन्तरेप्रादुर्भूय पुरः स्वयं परुवके रत्नं यथाढ्यो भुवि ।यः प्रीत्या निधे तथा मनुवरं पञ्चाक्षरं शङ्करंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ८५॥

tādṛgdurgatiduḥkhite daśarathāpatye vanābhyantareprādurbhūya puraḥ svayaṃ paruvake ratnaṃ yathāḍhyo bhuvi |yaḥ prītyā nidhe tathā manuvaraṃ pañcākṣaraṃ śaṅkaraṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 85||

कोदण्डं कनकाचलः शरवरः श्रीशः फणीन्द्रो गुणःसूतः पङ्कजसम्भवः शशिरवी चक्रे रथः काश्यपी ।युद्धे यस्य पुरां तथापि हनने मन्दस्मितं कारणंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ८६॥

kodaṇḍaṃ kanakācalaḥ śaravaraḥ śrīśaḥ phaṇīndro guṇaḥsūtaḥ paṅkajasambhavaḥ śaśiravī cakre rathaḥ kāśyapī |yuddhe yasya purāṃ tathāpi hanane mandasmitaṃ kāraṇaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 86||

न्यग्रोधद्रुममूलभूम्नि वसतिः श्रीदक्षिणाशामुखःसव्यं जानु तदन्यसक्थिनि चिरं विन्यस्य चिन्मुद्रया ।मौनी बोधयति स्म यस्तु यमिनां तत्त्वं पदार्थं स्फुटंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ८७॥

nyagrodhadrumamūlabhūmni vasatiḥ śrīdakṣiṇāśāmukhaḥsavyaṃ jānu tadanyasakthini ciraṃ vinyasya cinmudrayā |maunī bodhayati sma yastu yamināṃ tattvaṃ padārthaṃ sphuṭaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 87||

यः सद्यस्तनदिव्यसौरमसुधासारेण देवद्रुहांसाहित्यस्य चिकीर्षयैव महिलाकारे हरौ कामुकः ।शास्तारं समजीजनत् खलततौ वोढारमन्वर्थतांवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ८८॥

yaḥ sadyastanadivyasauramasudhāsāreṇa devadruhāṃsāhityasya cikīrṣayaiva mahilākāre harau kāmukaḥ |śāstāraṃ samajījanat khalatatau voḍhāramanvarthatāṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 88||

रुद्रप्रश्नविशिष्टवाक्यसमुदायाद्यन्तवर्ती नमःशब्दः सर्व उदारदिव्यमहिमश्लाघानिबद्धाशयः ।शान्ताकाङ्क्षमनन्यदेवसदृशे यस्मिन् परं श्लिप्यतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ८९॥

rudrapraśnaviśiṣṭavākyasamudāyādyantavartī namaḥśabdaḥ sarva udāradivyamahimaślāghānibaddhāśayaḥ |śāntākāṅkṣamananyadevasadṛśe yasmin paraṃ ślipyatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 89||

यत्पूजाविधिमाचचार नयनाम्भोजेन नारायणःशूलोद्भिन्नललाटनिर्यदसृजा यस्मै वितेने बलिम् ।भिक्षादानकृते स्वकं कमलभूर्यस्मैक कपालं ददौवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारु चिन्तामणिम् ॥ ९०॥

yatpūjāvidhimācacāra nayanāmbhojena nārāyaṇaḥśūlodbhinnalalāṭaniryadasṛjā yasmai vitene balim |bhikṣādānakṛte svakaṃ kamalabhūryasmaika kapālaṃ dadauvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandāru cintāmaṇim || 90||

सप्तानां यमिनां मतेन तुहिनक्षोणीधरो बन्धुभिःसार्धं मेनकया तथा दयितया पत्नायुतैर्दैवतैः ।यस्मै स्वां प्रणयिनीं सम्मन्त्र्य चार्धांशगांवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ९१॥

saptānāṃ yamināṃ matena tuhinakṣoṇīdharo bandhubhiḥsārdhaṃ menakayā tathā dayitayā patnāyutairdaivataiḥ |yasmai svāṃ praṇayinīṃ sammantrya cārdhāṃśagāṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 91||

यस्याभून्नयनत्रयं भगवतो ज्योतिस्त्रयं भास्वरंकल्पे फालगताक्षिकोणविलसज्ज्वालोत्थकालानलः ।यः कारुण्यरसार्द्रदृष्टिकणिकोदञ्चद्रमावाक्पतिवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ९२॥

yasyābhūnnayanatrayaṃ bhagavato jyotistrayaṃ bhāsvaraṃkalpe phālagatākṣikoṇavilasajjvālotthakālānalaḥ |yaḥ kāruṇyarasārdradṛṣṭikaṇikodañcadramāvākpativande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 92||

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु प्रतिदिनावस्थासु येनैकतामात्मानं प्रणयन्ति सन्ततमहम्ब्रह्मास्मिवाचा बुधाः ।प्रत्यक्षं भवसि त्वमेव परमब्रह्मति यच्छ्रयसेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ९३॥

jāgratsvapnasuṣuptiṣu pratidināvasthāsu yenaikatāmātmānaṃ praṇayanti santatamahambrahmāsmivācā budhāḥ |pratyakṣaṃ bhavasi tvameva paramabrahmati yacchrayasevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 93||

यत्र स्निह्यति मे मनः श्रुतियुगं शुश्रूषते यत्कथांयद्धामैव दिदृक्षतेऽक्षियुगलं जिह्वा च तुष्टूषते ।त्वग् घ्राणं परिरम्भणाय समवघ्राणाय यस्येहतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ९४॥

yatra snihyati me manaḥ śrutiyugaṃ śuśrūṣate yatkathāṃyaddhāmaiva didṛkṣate'kṣiyugalaṃ jihvā ca tuṣṭūṣate |tvag ghrāṇaṃ parirambhaṇāya samavaghrāṇāya yasyehatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 94||

कर्मब्रह्मपदार्थशब्दविवृतिः प्रख्यापिता जैमिनिव्यासोदारकणादपाणिनिमुखैराचार्यवर्यैः परम् ।तेषां तत्कवनप्रचोदकपरिज्ञानं तु यन्मूलकंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ९५॥

karmabrahmapadārthaśabdavivṛtiḥ prakhyāpitā jaiminivyāsodārakaṇādapāṇinimukhairācāryavaryaiḥ param |teṣāṃ tatkavanapracodakaparijñānaṃ tu yanmūlakaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 95||

वेदाश्च स्मृतयश्च यस्य नयनान्यासन् पुराणागमाब्रह्माण्डैकनिकेतनस्य हृदयं सर्वाणि शास्त्राणि तु ।उच्चैर्व्याप्य चतुर्दशापि भुवनान्यातस्थिवांसं प्रभुंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ९६॥

vedāśca smṛtayaśca yasya nayanānyāsan purāṇāgamābrahmāṇḍaikaniketanasya hṛdayaṃ sarvāṇi śāstrāṇi tu |uccairvyāpya caturdaśāpi bhuvanānyātasthivāṃsaṃ prabhuṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 96||

उच्चैर्देशिकतामवाप्य सुमहान् देवोऽर्धनारीप्रभुःशिष्याणां कृतिनां श्रुतिस्मृतिपुराणार्थोपदेशेषु यः ।चिन्मुद्राः करपङ्कजेऽप्यभिनयन् विद्योतते सर्वतोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारूचिन्तामणिम् ॥ ९७॥

uccairdeśikatāmavāpya sumahān devo'rdhanārīprabhuḥśiṣyāṇāṃ kṛtināṃ śrutismṛtipurāṇārthopadeśeṣu yaḥ |cinmudrāḥ karapaṅkaje'pyabhinayan vidyotate sarvatovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārūcintāmaṇim || 97||

प्राचार्यो गुरुदेशिकाविति महोपाध्याय आचार्य इत्युत्कृष्टो जनकः पितेति परमो मन्त्रोपदेष्टेति च ।यः संज्ञापदभेदतो हि बहुधा निर्दिश्यते पण्डितैर्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ९८॥

prācāryo gurudeśikāviti mahopādhyāya ācārya ityutkṛṣṭo janakaḥ piteti paramo mantropadeṣṭeti ca |yaḥ saṃjñāpadabhedato hi bahudhā nirdiśyate paṇḍitairvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 98||

नानाशास्त्रपरिश्रमादपि बहुग्रन्थालिवन्याभ्रमात्संसारार्णवमज्जनादपि वधूपुत्रादिदुष्टाग्रहात् ।निर्विण्णस्य विमुक्तये ह्युनदिशत्यन्ते य ओमक्षरंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ९९॥

nānāśāstrapariśramādapi bahugranthālivanyābhramātsaṃsārārṇavamajjanādapi vadhūputrādiduṣṭāgrahāt |nirviṇṇasya vimuktaye hyunadiśatyante ya omakṣaraṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 99||

भक्तानां समये कदाचन (पठेत?)श्वासावधौ सन्निधिःप्रैषोदाहरणं शिवेति वचनं स्वस्य स्मृतिं वा हृदि ।यः स्वामी घटयत्ययत्नमुदयत्कारुण्यपूरोर्मिलोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १००॥

bhaktānāṃ samaye kadācana (paṭheta?)śvāsāvadhau sannidhiḥpraiṣodāharaṇaṃ śiveti vacanaṃ svasya smṛtiṃ vā hṛdi |yaḥ svāmī ghaṭayatyayatnamudayatkāruṇyapūrormilovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 100||

शुद्धं बुद्धमबद्धमव्ययमजं दान्तं प्रशान्तं महःकान्तं सन्ततमन्तकारिमनधोदन्तं महान्तं परम् ।नित्यं निर्मलमेकमाद्यमजडं सत्यावबोधात्मकंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १०१॥

śuddhaṃ buddhamabaddhamavyayamajaṃ dāntaṃ praśāntaṃ mahaḥkāntaṃ santatamantakārimanadhodantaṃ mahāntaṃ param |nityaṃ nirmalamekamādyamajaḍaṃ satyāvabodhātmakaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 101||

दुःखार्तेषु दयावता नतिकृतामानन्दवेणीकृताप्रालेयाचलकन्यया विहरता चान्द्रीं कलां बिभ्रता ।भस्मोद्धूलयता जगन्ति वहता येनात्तनाथा वयंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारूचिन्तामणिम् ॥ १०२॥

duḥkhārteṣu dayāvatā natikṛtāmānandaveṇīkṛtāprāleyācalakanyayā viharatā cāndrīṃ kalāṃ bibhratā |bhasmoddhūlayatā jaganti vahatā yenāttanāthā vayaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārūcintāmaṇim || 102||

ध्येयो यस्तु मुमुक्षुभिश्चिरतरं चित्ते निरस्तैषणैर्वन्द्यो भास्करमण्डले प्रविलसन्मूर्तिः फलार्थे च यः ।यः सर्वैरभिनन्द्यते मुनिगणैः श्रीदक्षिणाशामुखोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १०३॥

dhyeyo yastu mumukṣubhiścirataraṃ citte nirastaiṣaṇairvandyo bhāskaramaṇḍale pravilasanmūrtiḥ phalārthe ca yaḥ |yaḥ sarvairabhinandyate munigaṇaiḥ śrīdakṣiṇāśāmukhovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 103||

नान्तो यस्य न जन्म चास्ति न पिता माता च न भ्रातरोनो सन्ति क्वचन स्वसार उत न स्निग्धाश्च नो बान्धवाः ।किंत्वेका दयितास्ति सर्वफलसन्धात्री वपुर्हारिणीवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारु चिन्तामणिम् ॥ १०४॥

nānto yasya na janma cāsti na pitā mātā ca na bhrātarono santi kvacana svasāra uta na snigdhāśca no bāndhavāḥ |kiṃtvekā dayitāsti sarvaphalasandhātrī vapurhāriṇīvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandāru cintāmaṇim || 104||

आपो गन्धवहो विहायसमणिर्वैश्वानरश्चन्द्रमायज्वा भूमिरनन्तमित्यतितरामाम्नातभिन्नाभिधा ।यन्मूर्तिः पुनरेकिकापि जगति प्रख्यातिमेत्यष्टधावन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १०५॥

āpo gandhavaho vihāyasamaṇirvaiśvānaraścandramāyajvā bhūmiranantamityatitarāmāmnātabhinnābhidhā |yanmūrtiḥ punarekikāpi jagati prakhyātimetyaṣṭadhāvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 105||

अन्विष्टे निखिलेऽपि वेदनिचये कुत्रापि न श्रूयतेयस्योत्पत्तिकथाथवा लयकथा साम्बस्य सर्वात्मनः ।तत्तादृक्षमनादिमध्यनिधनं तापत्रयध्वंसिनंवन्दे तं जलकण्ठदेव मनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १०६॥

anviṣṭe nikhile'pi vedanicaye kutrāpi na śrūyateyasyotpattikathāthavā layakathā sāmbasya sarvātmanaḥ |tattādṛkṣamanādimadhyanidhanaṃ tāpatrayadhvaṃsinaṃvande taṃ jalakaṇṭhadeva maniśaṃ vandārucintāmaṇim || 106||

रुद्राक्षान् दधतं त्रिपुण्ड्रविलसत्फालं जटामण्डलश्लिप्यद्देवतरङ्गिणीशशिकलाचक्षुःश्रवोवल्लभम् ।उन्मत्तप्रसवावतंसमुदयन्मन्दस्मितालङ्कृतंवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १०७॥

rudrākṣān dadhataṃ tripuṇḍravilasatphālaṃ jaṭāmaṇḍalaślipyaddevataraṅgiṇīśaśikalācakṣuḥśravovallabham |unmattaprasavāvataṃsamudayanmandasmitālaṅkṛtaṃvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 107||

भक्ताद् यस्य बिभेति मृत्युरिह यत्तत्प्रीतदेवायनंमार्कण्डेयमुनिं विकृष्य यदनुध्यानैकवद्धाशयम् ।कुप्यत्स्वामिपदाभिघातविदलद्वक्षःस्थलः प्रागभूद्वन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १०८॥

bhaktād yasya bibheti mṛtyuriha yattatprītadevāyanaṃmārkaṇḍeyamuniṃ vikṛṣya yadanudhyānaikavaddhāśayam |kupyatsvāmipadābhighātavidaladvakṣaḥsthalaḥ prāgabhūdvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 108||

कावेरीपुरि सह्यजातटभुवि प्राकारतः पूर्वतःस्वामी कुम्भभवेन यः खलु पुरा संस्थापितः प्राक्तनः ।तत्रत्यानवनीसुरानवनिपानन्यांश्च रक्षत्यसौवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १०९॥

kāverīpuri sahyajātaṭabhuvi prākārataḥ pūrvataḥsvāmī kumbhabhavena yaḥ khalu purā saṃsthāpitaḥ prāktanaḥ |tatratyānavanīsurānavanipānanyāṃśca rakṣatyasauvande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 109||

यः श्रीदोड्डयभूमहेन्द्रहृदयं प्राविश्य सम्बोध्य चत्रायस्व द्विजसङ्घमित्यतितरामाकारयित्वा च तम् ।तत् तत्सेवनकैतवादनुदिनं कालद्वये त्रायतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ११०॥

yaḥ śrīdoḍḍayabhūmahendrahṛdayaṃ prāviśya sambodhya catrāyasva dvijasaṅghamityatitarāmākārayitvā ca tam |tat tatsevanakaitavādanudinaṃ kāladvaye trāyatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 110||

यस्याभूत् तुहिनाचलेन्द्रतनया सा पार्वती वल्लभायोगक्षेमविचारणेऽतिनिपुणा तस्याः सखी साजा ।नन्दी मन्त्रिवरः प्रभुः प्रतिदिनं छात्रः स दोड्डेश्वरोवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ १११॥

yasyābhūt tuhinācalendratanayā sā pārvatī vallabhāyogakṣemavicāraṇe'tinipuṇā tasyāḥ sakhī sājā |nandī mantrivaraḥ prabhuḥ pratidinaṃ chātraḥ sa doḍḍeśvarovande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 111||

यस्य स्तोत्रमिदं पठन् विरचितं श्रुत्यर्थसन्दानितंमुक्त्यर्थं शिवरामकृष्णसुधिया दोड्डेश्वरानुज्ञया ।चाग्देवीमधिकां श्रियं च लभते विद्वज्जनैर्वन्द्यतेवन्दे तं जलकण्ठदेवमनिशं वन्दारुचिन्तामणिम् ॥ ११२॥

yasya stotramidaṃ paṭhan viracitaṃ śrutyarthasandānitaṃmuktyarthaṃ śivarāmakṛṣṇasudhiyā doḍḍeśvarānujñayā |cāgdevīmadhikāṃ śriyaṃ ca labhate vidvajjanairvandyatevande taṃ jalakaṇṭhadevamaniśaṃ vandārucintāmaṇim || 112||

हृद्यान् द्वादशसंयुतं शतमपि ।इति शिवरामकृष्णविरचितं जलकण्ठेश्वरशतकं सम्पूर्णम् ।

hṛdyān dvādaśasaṃyutaṃ śatamapi |iti śivarāmakṛṣṇaviracitaṃ jalakaṇṭheśvaraśatakaṃ sampūrṇam |