शिवार्याशतकम् Shivarya Shatakam

(\* उपातिच्छन्दः)काचित्सोमा धवला कृतविषकवला पटीयसी देवी ।जटिला शशधरनिटिला कुहितकुटिला नमस्या मे ॥ १॥

(\* upāticchandaḥ)kācitsomā dhavalā kṛtaviṣakavalā paṭīyasī devī |jaṭilā śaśadharaniṭilā kuhitakuṭilā namasyā me || 1||

अस्तु निरञ्जनमेकं वस्तु त्रय्याः शिरोभागे ।अरुणं तरुणीधरणं विलसत्करुणं तु नः श्रेयः ॥ २॥

astu nirañjanamekaṃ vastu trayyāḥ śirobhāge |aruṇaṃ taruṇīdharaṇaṃ vilasatkaruṇaṃ tu naḥ śreyaḥ || 2||

नैगमपटलीरूढं मनसि निरूढं जगत्त्रय्याः ।हिमगिरिरत्नसमूढं स्मरति न मृढं कुतश्चेतः? ॥ ३॥

naigamapaṭalīrūḍhaṃ manasi nirūḍhaṃ jagattrayyāḥ |himagiriratnasamūḍhaṃ smarati na mṛḍhaṃ kutaścetaḥ? || 3||

अयि! । मामनाथमल्पं करुणाजल्पं प्रभो! पाहि ।जहि वा विरुदाकल्पं कल्पं कल्पं यमाधरसे ॥ ४॥

ayi! | māmanāthamalpaṃ karuṇājalpaṃ prabho! pāhi |jahi vā virudākalpaṃ kalpaṃ kalpaṃ yamādharase || 4||

विषयविषाशनमत्तं विषयिषु यत्तं स्मराराते ! ।स्मर मां मुहुरनिमित्तं यदि तव चित्तं कृपायोनिः ॥ ५॥

viṣayaviṣāśanamattaṃ viṣayiṣu yattaṃ smarārāte ! |smara māṃ muhuranimittaṃ yadi tava cittaṃ kṛpāyoniḥ || 5||

किं न च्छिन्नं शम्भो ! । यदि भवदम्भो विवृद्धोऽसौ ।परमिह भवहरमपरं विद्मो न परम्पराजाले ॥ ६॥

kiṃ na cchinnaṃ śambho ! | yadi bhavadambho vivṛddho'sau |paramiha bhavaharamaparaṃ vidmo na paramparājāle || 6||

विषपीयूषनिकेतन! । धृतविषकेतन ! भवाराते !चेतितविष्टपचेतन! करुणावेतनमिदं कुरु मे ॥ ७॥

viṣapīyūṣaniketana! | dhṛtaviṣaketana ! bhavārāte !cetitaviṣṭapacetana! karuṇāvetanamidaṃ kuru me || 7||

व्यालाकलितजटालादिह विधुभालां ददक्षिणे बालात् ।न हि रे ! कण्ठे कालात्कलितकपालात्परं किञ्चित् ॥ ८॥

vyālākalitajaṭālādiha vidhubhālāṃ dadakṣiṇe bālāt |na hi re ! kaṇṭhe kālātkalitakapālātparaṃ kiñcit || 8||

काचित्कदनितमदना चित्सुखसदना तनू गौरीगौरीचुम्बितवदना चन्दिररदना नमस्या मे ॥ ९॥

kācitkadanitamadanā citsukhasadanā tanū gaurīgaurīcumbitavadanā candiraradanā namasyā me || 9||

काचिचिदिह सदारा दाहितदारा ममेदानीम् ।करुणापारावारा जगदाकारा पुरः पश्चात् ॥ १०॥

kācicidiha sadārā dāhitadārā mamedānīm |karuṇāpārāvārā jagadākārā puraḥ paścāt || 10||

कपिलः कालीशाली वीटपपाली जगज्जीवः ।हरिहरमस्तकमाली मनसि कपाली सदा ध्येयः ॥ ११॥

kapilaḥ kālīśālī vīṭapapālī jagajjīvaḥ |hariharamastakamālī manasi kapālī sadā dhyeyaḥ || 11||

ऐरावणेन्दुवर्णा शोभितकर्णा फणीन्द्राभ्यां ।वामे विलसदपर्णा शिवमितिवर्णा तनुर्ध्येया ॥ १२॥

airāvaṇenduvarṇā śobhitakarṇā phaṇīndrābhyāṃ |vāme vilasadaparṇā śivamitivarṇā tanurdhyeyā || 12||

न वयं वेदविधिज्ञा न च कृतयज्ञाः कृतज्ञा वा ।किं स्वाशापटलं पटमकपटमीशं प्रपश्यामः ॥ १३॥

na vayaṃ vedavidhijñā na ca kṛtayajñāḥ kṛtajñā vā |kiṃ svāśāpaṭalaṃ paṭamakapaṭamīśaṃ prapaśyāmaḥ || 13||

विष्वकरुणावेषा दत्ताशेषा स्वभक्तेभ्यः ।शेषाकल्पविशेषा जगतः शेषा तनुः पायात् ॥ १४॥

viṣvakaruṇāveṣā dattāśeṣā svabhaktebhyaḥ |śeṣākalpaviśeṣā jagataḥ śeṣā tanuḥ pāyāt || 14||

शमनः श्रेणीशमनी शमदमगमनीयमाहात्म्या ।भूतिः कापि च रमणी स्वीकृतरमणी मुदे नः स्यात् ॥ १५॥

śamanaḥ śreṇīśamanī śamadamagamanīyamāhātmyā |bhūtiḥ kāpi ca ramaṇī svīkṛtaramaṇī mude naḥ syāt || 15||

निरयत्रासनिहन्त्री बुद्धिनियन्त्री मुमुक्षूणां ।कलितकलामयतन्त्री गिरिजारन्त्री तनुर्ध्येया ॥ १६॥

nirayatrāsanihantrī buddhiniyantrī mumukṣūṇāṃ |kalitakalāmayatantrī girijārantrī tanurdhyeyā || 16||

बालकलाधरचूला सुहृदनुकूला जगज्जननी ।ध्योतचर्मदुकूला धृतत्रिशूला तनुर्जयति ॥ १७॥

bālakalādharacūlā suhṛdanukūlā jagajjananī |dhyotacarmadukūlā dhṛtatriśūlā tanurjayati || 17||

अलसं जडमतिचपलं कितवं धूर्तं शठं हृष्टं ।विषमिव विषयिणमपि माभिधेहि त्रिपुरान्तक! स्वपदोः ॥ १८॥

alasaṃ jaḍamaticapalaṃ kitavaṃ dhūrtaṃ śaṭhaṃ hṛṣṭaṃ |viṣamiva viṣayiṇamapi mābhidhehi tripurāntaka! svapadoḥ || 18||

भुजगान्कर्तुं भुजगाननलं निटिले विषं कण्ठे ।नैव विवेकस्तेऽभूदर्तुं पदयोः क्षमामेव ॥ १९॥

bhujagānkartuṃ bhujagānanalaṃ niṭile viṣaṃ kaṇṭhe |naiva vivekaste'bhūdartuṃ padayoḥ kṣamāmeva || 19||

त्वत्तो मातुस्तातादिह नो धाता पुराराते ! ।नापि च भवतः पातादपरः पातास्ति किं कुर्मः ॥ २०॥

tvatto mātustātādiha no dhātā purārāte ! |nāpi ca bhavataḥ pātādaparaḥ pātāsti kiṃ kurmaḥ || 20||

वेदावेदितशोधाः प्रत्यग्योधाः शृणुध्वं मे ।अर्धाङ्गाहितदारं परमोदारं महः श्रेयः ॥ २१॥

vedāveditaśodhāḥ pratyagyodhāḥ śṛṇudhvaṃ me |ardhāṅgāhitadāraṃ paramodāraṃ mahaḥ śreyaḥ || 21||

तर्कादुदर्कभाजां कर्कशवाचां प्रपञ्चोऽयम् ।यच्छ्रीकण्ठे तेजसि सत्यपि सिद्धान्तमिच्छन्तः ॥ २२॥

tarkādudarkabhājāṃ karkaśavācāṃ prapañco'yam |yacchrīkaṇṭhe tejasi satyapi siddhāntamicchantaḥ || 22||

सङ्ख्या सङ्ख्याहीनं सङ्ख्यावन्तो ब्रुवन्तु सङ्ख्यें ।पश्यन्त्वथवा वल्लयां वल्ल्यां भिल्लीचरं कञ्चित् ॥ २३॥

saṅkhyā saṅkhyāhīnaṃ saṅkhyāvanto bruvantu saṅkhyeṃ |paśyantvathavā vallayāṃ vallyāṃ bhillīcaraṃ kañcit || 23||

तावद्धर्मोऽधर्मस्तावत्कर्माप्यकर्मैव ।यावत्रिगुणविलासी निगमनिवासी नुतो नेशः ॥ २४॥

tāvaddharmo'dharmastāvatkarmāpyakarmaiva |yāvatriguṇavilāsī nigamanivāsī nuto neśaḥ || 24||

यदिदं निगमविचारे स्मृतिसंसारेऽपि यथावत् ।तदिदं निखिलाधारं सारं कैलासकुञ्जेषु ॥ २५॥

yadidaṃ nigamavicāre smṛtisaṃsāre'pi yathāvat |tadidaṃ nikhilādhāraṃ sāraṃ kailāsakuñjeṣu || 25||

विषधरविषयविषादं मामविषादं धरः स्वपदोः ।नो चेत्रिभुवनरक्षणविरुदं भवतोऽद्य भाराय ॥ २६॥

viṣadharaviṣayaviṣādaṃ māmaviṣādaṃ dharaḥ svapadoḥ |no cetribhuvanarakṣaṇavirudaṃ bhavato'dya bhārāya || 26||

काचिच्चित्तकुटीरे चित्पटपेटीगता मूर्तिः ।उद्भटतटिनीमुकुटा घटतो रटतः स्फुटं मेऽस्ति ॥ २७॥

kāciccittakuṭīre citpaṭapeṭīgatā mūrtiḥ |udbhaṭataṭinīmukuṭā ghaṭato raṭataḥ sphuṭaṃ me'sti || 27||

काचिच्चित्तचमत्कृतिरुग्रा सोमासिता काली ।स्त्रीपुंस्तनुरप्येका चिन्त्यविवेका मुदे नस्तात् ॥ २८॥

kāciccittacamatkṛtirugrā somāsitā kālī |strīpuṃstanurapyekā cintyavivekā mude nastāt || 28||

न हि रे! । काचन चिन्ता त्रिजगचिन्तामणिः शम्भुः ।अन्तः परितः पुरतः स्फुरति प्रेम्णा समाकृतः ॥ २९॥

na hi re! | kācana cintā trijagacintāmaṇiḥ śambhuḥ |antaḥ paritaḥ purataḥ sphurati premṇā samākṛtaḥ || 29||

मन्त्रैः किं किं तन्त्रैरपि किं वेदान्तसिद्धान्तैः ।यावत्तत्त्वगुरूणां गुरुरयमाशो न सर्वस्वम् ॥ ३०॥

mantraiḥ kiṃ kiṃ tantrairapi kiṃ vedāntasiddhāntaiḥ |yāvattattvagurūṇāṃ gururayamāśo na sarvasvam || 30||

मास्तु ममागमबोधो मास्तु च शोधोऽपि सर्वत्र ।अस्तु श्रुतिषु यदेकं वस्तु स्वान्ते मृडान्येव ॥ ३१॥

māstu mamāgamabodho māstu ca śodho'pi sarvatra |astu śrutiṣu yadekaṃ vastu svānte mṛḍānyeva || 31||

स्मरहर पुरहर भव हर शिव मृड गिरिशेति अल्पतामग्रे ।भृत्यायते सुरेज्यः कालो बालायते सद्यः ॥ ३२॥

smarahara purahara bhava hara śiva mṛḍa giriśeti alpatāmagre |bhṛtyāyate surejyaḥ kālo bālāyate sadyaḥ || 32||

नाहं विभेमि कालान्नो भवजालादपि भ्रष्टः ।दीनानाथत्रातरि पातरि शिरसि स्थिते स्थाणौ ॥ ३३॥

nāhaṃ vibhemi kālānno bhavajālādapi bhraṣṭaḥ |dīnānāthatrātari pātari śirasi sthite sthāṇau || 33||

शिवदः शम्भुः शङ्कर ईश्वर एवासि सर्वेषु ।वामेषु वामदेवो देव ! त्वं मत्कृते स्थाणुः ॥ ३४॥

śivadaḥ śambhuḥ śaṅkara īśvara evāsi sarveṣu |vāmeṣu vāmadevo deva ! tvaṃ matkṛte sthāṇuḥ || 34||

सन्ततमाद्रिनिवासात्कठोरनाम्नावनौ नीतः ।अपि काकोलहरत्वात्करुणाकृपार एवासि ॥ ३५॥

santatamādrinivāsātkaṭhoranāmnāvanau nītaḥ |api kākolaharatvātkaruṇākṛpāra evāsi || 35||

दग्धे दिविद्वृन्दे परितः प्लुष्टेऽपि गोविन्दे ।ब्रह्माण्डमण्डपेऽस्मिन्क्षुब्धे ६वेडाश एव त्वम् ॥ ३६॥

dagdhe dividvṛnde paritaḥ pluṣṭe'pi govinde |brahmāṇḍamaṇḍape'sminkṣubdhe 6veḍāśa eva tvam || 36||

पयसा प्लावितसत्ये कॢप्त वैकुण्ठ आकण्टे ।स्मारितविष्टपवृत्त धर्ता त्वं स्वेव गङ्गायाः ॥ ३७॥

payasā plāvitasatye kḷpta vaikuṇṭha ākaṇṭe |smāritaviṣṭapavṛtta dhartā tvaṃ sveva gaṅgāyāḥ || 37||

वृन्दायामपि विष्णुं तद्वत्परमेष्ठिनं च कन्यायां ।युङ्क्त्वाप्यतो जिगीषुः स्मर्तव्यात्मा स्मरस्त्वत्तः ॥ ३८॥

vṛndāyāmapi viṣṇuṃ tadvatparameṣṭhinaṃ ca kanyāyāṃ |yuṅktvāpyato jigīṣuḥ smartavyātmā smarastvattaḥ || 38||

गर्वादखर्वकर्ता त्वहमिति भावादृतो बोधः ।त्वामपि सविधे विमनंश्छिन्नः कापालभूषायै ॥ ३९॥

garvādakharvakartā tvahamiti bhāvādṛto bodhaḥ |tvāmapi savidhe vimanaṃśchinnaḥ kāpālabhūṣāyai || 39||

केचिद्वदन्ति गुणिनं निर्गुणमेकेऽपि विद्वांसः ।निर्णेतुमेव धत्से त्रिगुणीं मुण्डावलिं नित्यः ॥ ४०॥

kecidvadanti guṇinaṃ nirguṇameke'pi vidvāṃsaḥ |nirṇetumeva dhatse triguṇīṃ muṇḍāvaliṃ nityaḥ || 40||

नित्यानित्यविवेके नित्यस्त्वत्तोऽस्ति नैवान्यः ।निखिलं त्वमेव दग्धा धत्से भस्माङ्गरागाय ॥ ४१॥

nityānityaviveke nityastvatto'sti naivānyaḥ |nikhilaṃ tvameva dagdhā dhatse bhasmāṅgarāgāya || 41||

भस्मासुरोऽपि कश्चिद्धस्मरशक्तिः पुरा भक्तः ।विस्मृतशैवचपेटः कपटी भस्मैव सञ्जातः ॥ ४२॥

bhasmāsuro'pi kaściddhasmaraśaktiḥ purā bhaktaḥ |vismṛtaśaivacapeṭaḥ kapaṭī bhasmaiva sañjātaḥ || 42||

ख्यातस्त्वमेव देवस्त्वमेव निखिले महादेवः ।रुद्रादन्याभावे स नास्मि विष्णुर्न वा धाता ॥ ४३॥

khyātastvameva devastvameva nikhile mahādevaḥ |rudrādanyābhāve sa nāsmi viṣṇurna vā dhātā || 43||

धातुस्त्वमेव धाता पाता विष्णोश्च विष्णुत्वात ।अपि च हरस्य हरस्त्वं नातस्त्रातः परा काष्टा ॥ ४४॥

dhātustvameva dhātā pātā viṣṇośca viṣṇutvāta |api ca harasya harastvaṃ nātastrātaḥ parā kāṣṭā || 44||

काष्ठावासो वासो यस्य त्रैलोक्यधृलीषु ।युक्तं निखिले दग्धे शेषावासश्च वासाय ॥ ४५॥

kāṣṭhāvāso vāso yasya trailokyadhṛlīṣu |yuktaṃ nikhile dagdhe śeṣāvāsaśca vāsāya || 45||

वासो यस्य हृदब्जे भासः सर्वेषु भूतेषु ।हासः कालो नृत्याद्दासस्तस्याहमेकस्य ॥ ४६॥

vāso yasya hṛdabje bhāsaḥ sarveṣu bhūteṣu |hāsaḥ kālo nṛtyāddāsastasyāhamekasya || 46||

एकस्य द्वे नियमात्कश्चिद्वैपश्चितोऽस्स्वर्थः ।जानेऽहं तु यदङ्गे गिरिजागङ्गे तमेवैकम् ॥ ४७॥

ekasya dve niyamātkaścidvaipaścito'ssvarthaḥ |jāne'haṃ tu yadaṅge girijāgaṅge tamevaikam || 47||

एको रुद्रः प्रथमा सर्वो रुद्रः परा बृते ।परमृग्यजुषोक्तीनां सिद्धः सिद्धान्त एवैकः ॥ ४८॥

eko rudraḥ prathamā sarvo rudraḥ parā bṛte |paramṛgyajuṣoktīnāṃ siddhaḥ siddhānta evaikaḥ || 48||

एकोऽहं तु बहु स्यामनया वाचैव सा सिद्धिः ।तस्मात्सिद्धिनिदानं रुद्रं जानन्तु भद्राय ॥ ४९॥

eko'haṃ tu bahu syāmanayā vācaiva sā siddhiḥ |tasmātsiddhinidānaṃ rudraṃ jānantu bhadrāya || 49||

भद्राय राजमुद्रा वेदो ब्रूते शिवः शिवदः ।नातः पुमर्थसिद्धिः काचित्कश्चिन्न सिद्धान्तः ॥ ५०॥

bhadrāya rājamudrā vedo brūte śivaḥ śivadaḥ |nātaḥ pumarthasiddhiḥ kācitkaścinna siddhāntaḥ || 50||

सिद्धान्तादरदूरं दूरत्वान्नाम पीयूषात् ।पीयूषांशुकलाधरधर मां चानाथनाथत्वात् ॥ ५१॥

siddhāntādaradūraṃ dūratvānnāma pīyūṣāt |pīyūṣāṃśukalādharadhara māṃ cānāthanāthatvāt || 51||

नाथ! । त्वामनुयातस्याधःपातः कथं मे स्यात् ।स्यादथ दैवनियोगाद्योगाभक्त्याथ मुक्त्या च ॥ ५२॥

nātha! | tvāmanuyātasyādhaḥpātaḥ kathaṃ me syāt |syādatha daivaniyogādyogābhaktyātha muktyā ca || 52||

मुक्त्यालमस्तु भक्तिप्रसादलभ्यो ममास्त्विष्टः ।ब्रह्माण्डव्रजबीजः कैलासाद्रिद्रुमः कश्चित् ॥ ५३॥

muktyālamastu bhaktiprasādalabhyo mamāstviṣṭaḥ |brahmāṇḍavrajabījaḥ kailāsādridrumaḥ kaścit || 53||

कश्चिद्गिरिजावल्लीवातो ललितो जगत्पर्णैः ।स्वान्तालवालवासी स्मृत्या फलितो भवेत्सद्यः ॥ ५४॥

kaścidgirijāvallīvāto lalito jagatparṇaiḥ |svāntālavālavāsī smṛtyā phalito bhavetsadyaḥ || 54||

सद्यः पापविनाशः सद्यस्त्रैतापिकी शान्तिः ।सद्यः सकलसुखानां सिद्धिर्भविता शिवस्मरणात् ॥ ५५॥

sadyaḥ pāpavināśaḥ sadyastraitāpikī śāntiḥ |sadyaḥ sakalasukhānāṃ siddhirbhavitā śivasmaraṇāt || 55||

स्मरणादेव हि देवा मरणान्मुक्ताः सुखं चेरुः ।स्मरणादेव मुनीशाः शम्भोः कारुण्यपात्राणि ॥ ५६॥

smaraṇādeva hi devā maraṇānmuktāḥ sukhaṃ ceruḥ |smaraṇādeva munīśāḥ śambhoḥ kāruṇyapātrāṇi || 56||

पात्राणि तानि मन्ये हिमगिरिकन्येशपूर्णानि ।शेषाणि खर्पराणि प्रायो विण्मूत्रदिग्धानि ॥ ५७॥

pātrāṇi tāni manye himagirikanyeśapūrṇāni |śeṣāṇi kharparāṇi prāyo viṇmūtradigdhāni || 57||

दिग्धानि भान्ति येषां भसितैर्भालानि भाग्येन ।धन्यास्त एव वन्या नान्यान्मन्यामहे नूनम् ॥ ५८॥

digdhāni bhānti yeṣāṃ bhasitairbhālāni bhāgyena |dhanyāsta eva vanyā nānyānmanyāmahe nūnam || 58||

नूनं विभूतिकवचाः शिवमृडरुद्रेति दिव्यास्त्राः ।त्रिषु लोकेषु जयन्तः सन्ततमन्तः कृपावन्तः ॥ ५९॥

nūnaṃ vibhūtikavacāḥ śivamṛḍarudreti divyāstrāḥ |triṣu lokeṣu jayantaḥ santatamantaḥ kṛpāvantaḥ || 59||

कृपया तेन विमुक्ता जीवन्मुक्तास्त एवैते ।येषामन्तःकरणे जगदावरणेश्वरः शम्भुः ॥ ६०॥

kṛpayā tena vimuktā jīvanmuktāsta evaite |yeṣāmantaḥkaraṇe jagadāvaraṇeśvaraḥ śambhuḥ || 60||

शम्भुर्मुक्तिलताया मण्डप एवास्ति निश्चितं फलवान् ।यस्तामिच्छति कश्चित्सुततं मनसा श्रयेत्स्वस्थः ॥ ६१॥

śambhurmuktilatāyā maṇḍapa evāsti niścitaṃ phalavān |yastāmicchati kaścitsutataṃ manasā śrayetsvasthaḥ || 61||

स्वस्थस्तदेव भविता भविता सिद्धिस्तदा काचित् ।सुरनरफणिनामविता त्रिजगत्सविता सदा ध्यातः ॥ ६२॥

svasthastadeva bhavitā bhavitā siddhistadā kācit |suranaraphaṇināmavitā trijagatsavitā sadā dhyātaḥ || 62||

ध्यातः शुद्धमनोभिः ख्यातः श्रौतार्थविस्तारैः ।ज्ञातः परमगुरुभ्योऽस्यातः शम्भोरहं भृत्यः ॥ ६३॥

dhyātaḥ śuddhamanobhiḥ khyātaḥ śrautārthavistāraiḥ |jñātaḥ paramagurubhyo'syātaḥ śambhorahaṃ bhṛtyaḥ || 63||

भृत्यः कृतातिकृत्यः शम्भोरेवास्ति नान्यस्य ।कुपिते कदाप्यगस्त्ये सिन्धुर्बिदूपमो जातः ॥ ६४॥

bhṛtyaḥ kṛtātikṛtyaḥ śambhorevāsti nānyasya |kupite kadāpyagastye sindhurbidūpamo jātaḥ || 64||

जातो दशावतारी भृगुणा शप्तोऽपि गोविन्दः ।गोविन्दोऽपि यदीयो मधुहा मुरहाथ लक्ष्मीशः ॥ ६५॥

jāto daśāvatārī bhṛguṇā śapto'pi govindaḥ |govindo'pi yadīyo madhuhā murahātha lakṣmīśaḥ || 65||

लक्ष्मीश्वरोऽथ चक्री खगपतिरपि यो जगत्राता ।वरदे गौरीरमणे विष्णुदैत्यान्तको जातः ॥ ६६॥

lakṣmīśvaro'tha cakrī khagapatirapi yo jagatrātā |varade gaurīramaṇe viṣṇudaityāntako jātaḥ || 66||

जातो मरत्यवश्यं मृत्योर्जायेत वा निरयी ।प्राप्ते कायनिकाये शिवमेवालम्ब रे चेतः! ॥ ६७॥

jāto maratyavaśyaṃ mṛtyorjāyeta vā nirayī |prāpte kāyanikāye śivamevālamba re cetaḥ! || 67||

चेतस्तवैव भाग्याञ्चक्षुःश्रोत्रास्यमुख्यानि ।सन्तीन्द्रियाणि यावत्तावत्सम्भावयेशानम् ॥ ६८॥

cetastavaiva bhāgyāñcakṣuḥśrotrāsyamukhyāni |santīndriyāṇi yāvattāvatsambhāvayeśānam || 68||

ईशानमेव शरणं व्रजतो मरणं तु मोक्षाय ।नो चेन्मायावरणं व शिवाचरणं विना नश्येत् ? ॥ ६९॥

īśānameva śaraṇaṃ vrajato maraṇaṃ tu mokṣāya |no cenmāyāvaraṇaṃ va śivācaraṇaṃ vinā naśyet ? || 69||

नश्येत्पापकलापः शिव शिव जप्ते क्व सन्तापः ?स्यादथ कोऽपि दुरापः सुमेरुचापः पुरः पश्चात् ॥ ७०॥

naśyetpāpakalāpaḥ śiva śiva japte kva santāpaḥ ?syādatha ko'pi durāpaḥ sumerucāpaḥ puraḥ paścāt || 70||

पश्चात्तापनिमित्तं ब्रूमश्चितं प्रति क्षोभात् ।स्मर रे! शिवेति वित्तं भित्त्वा भित्तं तु विषयाणाम् ॥ ७१॥

paścāttāpanimittaṃ brūmaścitaṃ prati kṣobhāt |smara re! śiveti vittaṃ bhittvā bhittaṃ tu viṣayāṇām || 71||

विषयाणामपि चिन्ता का तव चिन्ता ।शिव शिव शिवेति जते शिव एवं त्वं न सन्देहः ॥ ७२॥

viṣayāṇāmapi cintā kā tava cintā |śiva śiva śiveti jate śiva evaṃ tvaṃ na sandehaḥ || 72||

सन्देहोऽपि न कश्चित्सर्यो रुद्रः श्रुतिर्बूते ।तस्माद्भावनयाहं बद्धो मुक्तोऽहमित्युक्तिः ॥ ७३॥

sandeho'pi na kaścitsaryo rudraḥ śrutirbūte |tasmādbhāvanayāhaṃ baddho mukto'hamityuktiḥ || 73||

उक्तिस्तावद्द्विविधा विद्याऽविद्यात्मिका भवति ।विधा शिवपदफलदाऽविद्या संसारभोगाय ॥ ७४॥

uktistāvaddvividhā vidyā'vidyātmikā bhavati |vidhā śivapadaphaladā'vidyā saṃsārabhogāya || 74||

भोगायापि श्चेद्।ह्ध्यातो दद्यात्स सद्भोगान् ।विषयप्रेमजभोगो भुक्तो भवतैव रोगाय ॥ ७५॥

bhogāyāpi śced|hdhyāto dadyātsa sadbhogān |viṣayapremajabhogo bhukto bhavataiva rogāya || 75||

रोगायौषधमकं दृष्ट्वा नैकं वदाम्येतत् ।एका पुण्यत रङ्गा गङ्गा गङ्गाधरोऽप्येकः ॥ ७६॥

rogāyauṣadhamakaṃ dṛṣṭvā naikaṃ vadāmyetat |ekā puṇyata raṅgā gaṅgā gaṅgādharo'pyekaḥ || 76||

एको वस्तुविवेको धात्रामेकोपनिषदुक्तः ।शिवमिति स परिच्छेको न चेति भेकोपमो ब्रूते ॥ ७७॥

eko vastuviveko dhātrāmekopaniṣaduktaḥ |śivamiti sa pariccheko na ceti bhekopamo brūte || 77||

ब्रूते यस्तु कदाचिच्छिवेति नामाक्षरद्वितयं ।तस्य तदेव भवाहे मुक्तिर्भुक्तिश्च मुक्तिश्च ॥ ७८॥

brūte yastu kadācicchiveti nāmākṣaradvitayaṃ |tasya tadeva bhavāhe muktirbhuktiśca muktiśca || 78||

मुक्तिः शमदमसिद्धा यस्याः सिद्धा अपि भ्रष्टाः ।भ्रष्टा अपि शिवभक्त्या स्रष्टारस्ते तु शास्त्राणाम् ॥ ७९॥

muktiḥ śamadamasiddhā yasyāḥ siddhā api bhraṣṭāḥ |bhraṣṭā api śivabhaktyā sraṣṭāraste tu śāstrāṇām || 79||

शास्त्राणि सन्तु दूरं दूरं मन्त्राश्च तन्त्राणि ।नेदीयसीह चेतसि नित्यानन्दे जगत्कन्दे ॥ ८०॥

śāstrāṇi santu dūraṃ dūraṃ mantrāśca tantrāṇi |nedīyasīha cetasi nityānande jagatkande || 80||

कन्दं छिनत्ति जनुषां भिनत्ति भेदभ्रमं सद्यः ।यच्छति रूपमरूपं चित्तमचिन्तामणेः शम्भोः ॥ ८१॥

kandaṃ chinatti januṣāṃ bhinatti bhedabhramaṃ sadyaḥ |yacchati rūpamarūpaṃ cittamacintāmaṇeḥ śambhoḥ || 81||

शम्भोर्ध्यानममन्दं ज्ञानानन्दं नयत्युच्चैः ।अश्रममपि तन्मन्दास्त्यजन्ति पापे च युञ्जन्ति ॥ ८२॥

śambhordhyānamamandaṃ jñānānandaṃ nayatyuccaiḥ |aśramamapi tanmandāstyajanti pāpe ca yuñjanti || 82||

युञ्जन्ति योगमपरे भोगं भुञ्जन्ति चैवान्ये ।अस्माकमप्यभङ्गा तृप्तिगङ्गाधरः कश्चित् ॥ ८३॥

yuñjanti yogamapare bhogaṃ bhuñjanti caivānye |asmākamapyabhaṅgā tṛptigaṅgādharaḥ kaścit || 83||

कश्चिच्चिदम्बुमाली जटिलो व्यालीन्सद्व्यालः ।शूली ब्रह्मकपाली विभूतिशाली स नः पायात् ॥ ८४॥

kaściccidambumālī jaṭilo vyālīnsadvyālaḥ |śūlī brahmakapālī vibhūtiśālī sa naḥ pāyāt || 84||

पायादपायहन्ता पुङ्गवगन्ता पुरारातिः ।मुनिजनमानसरन्ता मानससन्तापदावाग्निः ॥ ८५॥

pāyādapāyahantā puṅgavagantā purārātiḥ |munijanamānasarantā mānasasantāpadāvāgniḥ || 85||

दावाग्नेरप्यधिकः सम्भवमरणोद्भवो व्याधिः ।शान्तिस्तदैव भविता भविता भर्गश्च वैद्यश्चेत् ॥ ८६॥

dāvāgnerapyadhikaḥ sambhavamaraṇodbhavo vyādhiḥ |śāntistadaiva bhavitā bhavitā bhargaśca vaidyaścet || 86||

चेदद्य नीलकण्ठं भवगजकण्ठीरवं स्मरसि ।तर्हि त्वमेव जन्तो! बहुविधमन्तो सुखी भविता ॥ ८७॥

cedadya nīlakaṇṭhaṃ bhavagajakaṇṭhīravaṃ smarasi |tarhi tvameva janto! bahuvidhamanto sukhī bhavitā || 87||

भविता तदैव सर्वं शृणु गतगर्वं किमप्यन्तः ।जपतः सर्वदशर्वं दुःखमसर्वं सुखाय स्यात् ॥ ८८॥

bhavitā tadaiva sarvaṃ śṛṇu gatagarvaṃ kimapyantaḥ |japataḥ sarvadaśarvaṃ duḥkhamasarvaṃ sukhāya syāt || 88||

स्यादिह कोऽपि न पाता पातकपातादहं जाने ।दैवाद्गिरिजाजानेरपरः शपथोऽस्ति तत्पदयोः ॥ ८९॥

syādiha ko'pi na pātā pātakapātādahaṃ jāne |daivādgirijājāneraparaḥ śapatho'sti tatpadayoḥ || 89||

पदयोरधरीभूते विधुरीभूतोऽसि चेन्नाथ! ।कः कटु मधुरीकुरुते त्वत्तोऽप्यन्तरधुरीणस्त्वम् ॥ ९०॥

padayoradharībhūte vidhurībhūto'si cennātha! |kaḥ kaṭu madhurīkurute tvatto'pyantaradhurīṇastvam || 90||

त्वं मे माता तातस्राता भ्राता गुरुर्देवः ।त्वं मे जीवस्त्वत्तः परमं परमं न मे किञ्चित् ॥ ९१॥

tvaṃ me mātā tātasrātā bhrātā gururdevaḥ |tvaṃ me jīvastvattaḥ paramaṃ paramaṃ na me kiñcit || 91||

किञ्चित्काचित्कश्चित्रितयं तावद्भवत्यर्वाक् ।शिवलिङ्गादेकस्मात्स्फुरन्ति सर्वाणि लिङ्गानि ॥ ९२॥

kiñcitkācitkaścitritayaṃ tāvadbhavatyarvāk |śivaliṅgādekasmātsphuranti sarvāṇi liṅgāni || 92||

लिङ्गानि पूर्वदेवैर्देवः सर्वेषु लोकेषु ।नत्वा हरिहरमुख्यैर्लब्धानीष्टानि निष्ठातः ॥ ९३॥

liṅgāni pūrvadevairdevaḥ sarveṣu lokeṣu |natvā hariharamukhyairlabdhānīṣṭāni niṣṭhātaḥ || 93||

निष्ठा विमलज्ञानं निष्ठा भक्तिश्च वैराग्यं ।निष्टैव संशयानां हन्त्री निष्टा शिवं दत्ते ॥ ९४॥

niṣṭhā vimalajñānaṃ niṣṭhā bhaktiśca vairāgyaṃ |niṣṭaiva saṃśayānāṃ hantrī niṣṭā śivaṃ datte || 94||

दत्ते भावितमन्तर्धत्ते त्वीयेषु कृत्येषु ।नित्यैव नित्यमीशो यस्तं मत्या श्रयेदन्तः ॥ ९५॥

datte bhāvitamantardhatte tvīyeṣu kṛtyeṣu |nityaiva nityamīśo yastaṃ matyā śrayedantaḥ || 95||

अन्तः शुखमनोभिः सन्तः पश्यन्ति यत्तेजः ।गौरं तदेव गौरीलम्पटमपटं प्रपश्यामः ॥ ९६॥

antaḥ śukhamanobhiḥ santaḥ paśyanti yattejaḥ |gauraṃ tadeva gaurīlampaṭamapaṭaṃ prapaśyāmaḥ || 96||

पश्यन्तस्त्वामीशं के परमीशं प्रपश्यन्ति ।अभजन्तोऽपि भजन्तं के परमं तं न पश्यन्ति ॥ ९७॥

paśyantastvāmīśaṃ ke paramīśaṃ prapaśyanti |abhajanto'pi bhajantaṃ ke paramaṃ taṃ na paśyanti || 97||

पश्यन्ति शाश्वतं ते पदमिह शम्भोः पदे लग्नाः ।अपरे पतति सद्यः परितः क्लिश्यन्ति वा भग्नाः ॥ ९८॥

paśyanti śāśvataṃ te padamiha śambhoḥ pade lagnāḥ |apare patati sadyaḥ paritaḥ kliśyanti vā bhagnāḥ || 98||

भग्नास्त एवं लोके त एव शोके निमज्जन्ति ।यैरधिवाणि भवानीपतिरिह नानीयते यत्नात् ॥ ९९॥

bhagnāsta evaṃ loke ta eva śoke nimajjanti |yairadhivāṇi bhavānīpatiriha nānīyate yatnāt || 99||

मोदादन्तर्गोधाधरमघ्नतो दापतुत्यै ये (?)दधति विषयापनोदानपहस्तो दारभासस्ते ॥ १००॥

modādantargodhādharamaghnato dāpatutyai ye (?)dadhati viṣayāpanodānapahasto dārabhāsaste || 100||

भासन्त एव वासा येषां वासाय विग्वासाः ।तेऽपि सुखोल्लासा वै शैवा शैवस्य देवताकाराः ॥ १०१॥

bhāsanta eva vāsā yeṣāṃ vāsāya vigvāsāḥ |te'pi sukhollāsā vai śaivā śaivasya devatākārāḥ || 101||

(अनुष्टुप्छन्दः)इदमार्यापतेरार्याशतमार्याः पठन्ति ये ।ते तु शैवागमाचार्या नात्र कार्या विचारणा ॥ १०२॥

(anuṣṭupchandaḥ)idamāryāpaterāryāśatamāryāḥ paṭhanti ye |te tu śaivāgamācāryā nātra kāryā vicāraṇā || 102||

इत्याकूतमयूरेशशैवेनाऽऽशैवशासनात् ।उपगीत्यैव गीतानां गाता वीशः प्रसीदतु ॥ १०३॥

ityākūtamayūreśaśaivenā''śaivaśāsanāt |upagītyaiva gītānāṃ gātā vīśaḥ prasīdatu || 103||

इति श्रीरामनन्दनमयूरेश्वरकृतं शिवार्याशतकं सम्पूर्णम् ।टिप्पणि\* अस्य शतकस्यैतत्कविकृतत्वे संशते नश्चतः । नास्य नामापि कविलिखितस्वकृतग्रन्थावल्यामुपलभ्यते । न च कापि मातृका । काव्यसङ्ग्रहकारैस्तु शतकमेतद्यथा मुद्रितं तथैवास्माभिर्मुद्यते । सन्ति खल्वत्र बहव एवाशुद्धयः । अपेक्ष्यन्ते च कचित्कतिपये वर्णाः । यद्यप्यन्ते इदमार्यापतेरार्याशतम् इत्यादि लिख्यते तथापि तत्परलिखितं स्यादित्यस्ति नो विश्वासः । तादृशस्योल्लेखस्य कुत्राप्येतत्कविकाव्येऽदर्शनात् ।

iti śrīrāmanandanamayūreśvarakṛtaṃ śivāryāśatakaṃ sampūrṇam |ṭippaṇi\* asya śatakasyaitatkavikṛtatve saṃśate naścataḥ | nāsya nāmāpi kavilikhitasvakṛtagranthāvalyāmupalabhyate | na ca kāpi mātṛkā | kāvyasaṅgrahakāraistu śatakametadyathā mudritaṃ tathaivāsmābhirmudyate | santi khalvatra bahava evāśuddhayaḥ | apekṣyante ca kacitkatipaye varṇāḥ | yadyapyante idamāryāpaterāryāśatam ityādi likhyate tathāpi tatparalikhitaṃ syādityasti no viśvāsaḥ | tādṛśasyollekhasya kutrāpyetatkavikāvye'darśanāt |