रेणुकासहस्रनामस्तोत्रम् Shri Renuka Sahasranama Stotram

अथ श्रीरेणुकातन्त्रान्तर्गतं श्रीरेणुकासहस्रनामस्तोत्रम् ।श्री गणेशाय नमः । श्री रेणुकायै नमः ।गिरिपृष्ठे समासीनं शङ्करं लोकशङ्करम् ।प्रणतः परिपप्रच्छ संशयस्थः षडाननः ॥ १॥

atha śrīreṇukātantrāntargataṃ śrīreṇukāsahasranāmastotram |śrī gaṇeśāya namaḥ | śrī reṇukāyai namaḥ |giripṛṣṭhe samāsīnaṃ śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram |praṇataḥ paripapraccha saṃśayasthaḥ ṣaḍānanaḥ || 1||

स्कन्द उवाचतात सर्वेश्वरस्त्वं हि सर्वज्ञः सर्वभावनः ।कथयस्व प्रसादेन रहस्यं सकलार्थदम् ॥ २॥

skanda uvācatāta sarveśvarastvaṃ hi sarvajñaḥ sarvabhāvanaḥ |kathayasva prasādena rahasyaṃ sakalārthadam || 2||

विजयः सङ्कटे घोरे निर्विघ्नं बलमुत्कटम् ।अन्येऽपि वाञ्छितार्थाश्च सिद्ध्यन्त्याशु विना श्रमम् ॥ ३॥

vijayaḥ saṅkaṭe ghore nirvighnaṃ balamutkaṭam |anye'pi vāñchitārthāśca siddhyantyāśu vinā śramam || 3||

शङ्कर उवाचसाधु पृष्टं महाबाहो संशयो मास्तु मास्तु ते ।यदनुष्ठानमात्रेण सर्वान्कामानवाप्स्यसि ॥ ४॥

śaṅkara uvācasādhu pṛṣṭaṃ mahābāho saṃśayo māstu māstu te |yadanuṣṭhānamātreṇa sarvānkāmānavāpsyasi || 4||

कस्यचिन्नयदाख्यातं तद्रहस्यं वदाम्यहम् ।स्तोत्रं सहस्रनामाख्यं रेणुकायास्तु सिद्धिदम् ॥ ५॥

kasyacinnayadākhyātaṃ tadrahasyaṃ vadāmyaham |stotraṃ sahasranāmākhyaṃ reṇukāyāstu siddhidam || 5||

सद्यः प्रत्ययकामस्त्वं शृणु षण्मुख भक्तितः ।सर्वदेवाश्च वेदाश्चक्षीणवीर्या युगे युगे ॥ ६॥

sadyaḥ pratyayakāmastvaṃ śṛṇu ṣaṇmukha bhaktitaḥ |sarvadevāśca vedāścakṣīṇavīryā yuge yuge || 6||

अक्षीणफलदात्रीयं त्रिसत्यं मम भाषितम् ।सर्वदेवमयी देवी रेणुका कामदार्चिता ॥ ७॥

akṣīṇaphaladātrīyaṃ trisatyaṃ mama bhāṣitam |sarvadevamayī devī reṇukā kāmadārcitā || 7||

पुरदाहे मया ध्याता तथैव गरलाशने ।विष्णुना सागरोन्माथे ब्रह्मणा सृष्टिकर्मणि ॥ ८॥

puradāhe mayā dhyātā tathaiva garalāśane |viṣṇunā sāgaronmāthe brahmaṇā sṛṣṭikarmaṇi || 8||

गोत्रभेदे मघवता जगती धारणेऽहिना ।कामेन शम्बरवधे रत्या तत्प्राप्तये पुनः ॥ ९॥

gotrabhede maghavatā jagatī dhāraṇe'hinā |kāmena śambaravadhe ratyā tatprāptaye punaḥ || 9||

गणाधीशेन सततं विघ्नवारणकर्मणि ।किं वत्स बहुनोक्तेन हैमवत्या मदाख्यया ॥ १०॥

gaṇādhīśena satataṃ vighnavāraṇakarmaṇi |kiṃ vatsa bahunoktena haimavatyā madākhyayā || 10||

ध्यात्वा सर्वार्थदा सा हि सर्वलोकैकसंश्रया ।महत्कार्योद्यतैरन्यैर्बहुभिश्चिन्तिता शिवा ॥ ११॥

dhyātvā sarvārthadā sā hi sarvalokaikasaṃśrayā |mahatkāryodyatairanyairbahubhiścintitā śivā || 11||

धर्मार्थकाममोक्षार्थमवाङ्मनसगोचरा ।तस्या एव प्रसादात्तां स्तौमि नामावलिच्छलात् ॥ १२॥

dharmārthakāmamokṣārthamavāṅmanasagocarā |tasyā eva prasādāttāṃ staumi nāmāvalicchalāt || 12||

ऋष्यादिकं च सङ्क्षेपात्कथयामि षडानन ।त्र्यम्बकश्च ऋषिः प्रोक्तोऽनुष्टुप्छन्दः प्रकीर्तितम् ॥ १३॥

ṛṣyādikaṃ ca saṅkṣepātkathayāmi ṣaḍānana |tryambakaśca ṛṣiḥ prokto'nuṣṭupchandaḥ prakīrtitam || 13||

एकवीरा महामाया रेणुका दैवतं स्मृतम् ।सर्वपापक्षयद्वारा प्रीत्यै देव्या मुहुर्मुहुः ॥ १४॥

ekavīrā mahāmāyā reṇukā daivataṃ smṛtam |sarvapāpakṣayadvārā prītyai devyā muhurmuhuḥ || 14||

सर्वाभीष्टफलप्राप्तौ विनियोग उदाहृतः ।रेणुका राममातेति महापुरनिवासिनी ॥ १५॥

sarvābhīṣṭaphalaprāptau viniyoga udāhṛtaḥ |reṇukā rāmamāteti mahāpuranivāsinī || 15||

एकवीरा कालरात्रिरेकला नामभिः क्रमात्अङ्गुष्ठादि करन्यासो हृदयादि षडङ्गकम् ।चतुर्थ्यन्तैर्नमोन्तैश्च प्रणवादिभिराचरेत् ॥ १६॥

ekavīrā kālarātrirekalā nāmabhiḥ kramātaṅguṣṭhādi karanyāso hṛdayādi ṣaḍaṅgakam |caturthyantairnamontaiśca praṇavādibhirācaret || 16||

अस्य श्री रेणुका सहस्रनामस्तोत्रमन्त्रस्य त्र्यम्बक ऋषिःश्रीरेणुका देवता । अनुष्टुप्छन्दः । सर्वपापक्षयद्वाराश्री जगदम्बा रेणुका प्रीत्यर्थं सर्वाभीष्टफलप्राप्त्यर्थंच जपे विनियोगः ।अथ न्यासः श्रीरेणुकायै नमः अङ्गुष्ठाभ्यां नमः ।ॐ राममात्रे नमः तर्जनीभ्यां नमः ।ॐ महापुरवासिन्यै नमः मध्यमाभ्यां नमः ।ॐ एकवीरायै नमः अनामिकाभ्यां नमः ।ॐ कालरात्र्यै नमः कनिष्ठिकाभ्यां नमः ।ॐ एकलायै नमः करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ।एवं हृदयादि ॐ रेणुकायै नमः हृदयाय नमः ।ॐ राममात्रे नमः शिरसे स्वाहा ।ॐ महापुरवासिन्यै नमः शिखायै वषट् ।ॐ एकवीरायै नमः कवचाय हुं ।ॐ कालरात्र्यै नमः नेत्रत्रयाय वौषट् ।ॐ एकलायै नमः अस्त्राय फट् ।ध्यानम्ध्यायेन्नित्यमपूर्ववेषललितां कन्दर्पलावण्यदांदेवीं देवगणैरुपास्यचरणां कारुण्यरत्नाकराम् ।लीलाविग्रहिणीं विराजितभुजां सच्चन्द्रहासादिभिर्भक्तानन्दविधायिनीं प्रमुदितां नित्योत्सवां रेणुकाम् ॥ १७॥

asya śrī reṇukā sahasranāmastotramantrasya tryambaka ṛṣiḥśrīreṇukā devatā | anuṣṭupchandaḥ | sarvapāpakṣayadvārāśrī jagadambā reṇukā prītyarthaṃ sarvābhīṣṭaphalaprāptyarthaṃca jape viniyogaḥ |atha nyāsaḥ śrīreṇukāyai namaḥ aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ |oṃ rāmamātre namaḥ tarjanībhyāṃ namaḥ |oṃ mahāpuravāsinyai namaḥ madhyamābhyāṃ namaḥ |oṃ ekavīrāyai namaḥ anāmikābhyāṃ namaḥ |oṃ kālarātryai namaḥ kaniṣṭhikābhyāṃ namaḥ |oṃ ekalāyai namaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ namaḥ |evaṃ hṛdayādi oṃ reṇukāyai namaḥ hṛdayāya namaḥ |oṃ rāmamātre namaḥ śirase svāhā |oṃ mahāpuravāsinyai namaḥ śikhāyai vaṣaṭ |oṃ ekavīrāyai namaḥ kavacāya huṃ |oṃ kālarātryai namaḥ netratrayāya vauṣaṭ |oṃ ekalāyai namaḥ astrāya phaṭ |dhyānamdhyāyennityamapūrvaveṣalalitāṃ kandarpalāvaṇyadāṃdevīṃ devagaṇairupāsyacaraṇāṃ kāruṇyaratnākarām |līlāvigrahiṇīṃ virājitabhujāṃ saccandrahāsādibhirbhaktānandavidhāyinīṃ pramuditāṃ nityotsavāṃ reṇukām || 17||

अथ श्रीरेणुकासहस्रनामस्तोत्रम् ।ॐ रेणुका रामजननी जमदग्निप्रिया सती ।एकवीरा महामाया कालरात्रिः शिवात्मिका ॥ १८॥

atha śrīreṇukāsahasranāmastotram |oṃ reṇukā rāmajananī jamadagnipriyā satī |ekavīrā mahāmāyā kālarātriḥ śivātmikā || 18||

महामोहा महादीप्तिः सिद्धविद्या सरस्वती ।योगिनी चन्द्रिकासिद्धा सिद्धलक्ष्मीः शिवप्रिया ॥ १९॥

mahāmohā mahādīptiḥ siddhavidyā sarasvatī |yoginī candrikāsiddhā siddhalakṣmīḥ śivapriyā || 19||

कामदा कामजननी मातृका मन्त्रसिद्धिदा ।मन्त्रसिद्धिर्महालक्ष्मी मातृमण्डलवल्लभा ॥ २०॥

kāmadā kāmajananī mātṛkā mantrasiddhidā |mantrasiddhirmahālakṣmī mātṛmaṇḍalavallabhā || 20||

चन्द्रिका चन्द्रकान्तिश्च सूर्यकान्तिः शुचिस्मिता ।योगेश्वरी योगनिद्रा योगदात्री प्रभावती ॥ २१॥

candrikā candrakāntiśca sūryakāntiḥ śucismitā |yogeśvarī yoganidrā yogadātrī prabhāvatī || 21||

अनाद्यन्तस्वरूपा श्रीः क्रोधरूपा महागतिः ।मनःश्रुतिस्मृतिर्घ्राणचक्षुस्त्वग्रसना रसा ॥ २२॥

anādyantasvarūpā śrīḥ krodharūpā mahāgatiḥ |manaḥśrutismṛtirghrāṇacakṣustvagrasanā rasā || 22||

मातृका पतिरुत्क्रोशा चण्डहासा महावरा ।महावीरा महाशूरा महाचापा रथस्थिता ॥ २३॥

mātṛkā patirutkrośā caṇḍahāsā mahāvarā |mahāvīrā mahāśūrā mahācāpā rathasthitā || 23||

बर्हिपत्रप्रिया तन्वी बर्हिपत्रा चतुर्भुजा ।नादप्रिया नादलुब्धा त्र्यक्षरा मृतजीवनी ॥ २४॥

barhipatrapriyā tanvī barhipatrā caturbhujā |nādapriyā nādalubdhā tryakṣarā mṛtajīvanī || 24||

अमृतामृतपानेष्टा सिन्धुपा पात्रशालिनी ।चण्डहासधरा शूरा वीरा डमरुमालिनी ॥ २५॥

amṛtāmṛtapāneṣṭā sindhupā pātraśālinī |caṇḍahāsadharā śūrā vīrā ḍamarumālinī || 25||

शिरोधरा पात्रकरा वरदा वरवर्णिनी ।त्रिमूर्तिर्वेदजननी वेदविद्या तपोनिधिः ॥ २६॥

śirodharā pātrakarā varadā varavarṇinī |trimūrtirvedajananī vedavidyā taponidhiḥ || 26||

तपोयुक्ता तपोलक्ष्मीस्तपसः सिद्धिदापरा ।ललिता सात्विकी शान्ता राजसी रक्तदन्तिका ॥ २७॥

tapoyuktā tapolakṣmīstapasaḥ siddhidāparā |lalitā sātvikī śāntā rājasī raktadantikā || 27||

एकला रेणुतनया कामाक्षी सत्परायणा ।ऐन्द्री माहेश्वरी ब्राह्मी वैष्णवी वडवानला ॥ २८॥

ekalā reṇutanayā kāmākṣī satparāyaṇā |aindrī māheśvarī brāhmī vaiṣṇavī vaḍavānalā || 28||

कौबेरी धनदा याम्या याम्याग्नेयी तनुर्निशा । (धनदा याम्याग्नेयी वायुतनुर्निशा)ईशानी नैरृतिः सौम्या माहेन्द्री वारुणी समा ॥ २९॥

kauberī dhanadā yāmyā yāmyāgneyī tanurniśā | (dhanadā yāmyāgneyī vāyutanurniśā)īśānī nairṛtiḥ saumyā māhendrī vāruṇī samā || 29||

सर्वर्षिध्येयचरणा वारणा नरवल्लभा ।भिल्लीवेषधरा भिल्ली बर्बरालकमण्डिता ॥ ३०॥

sarvarṣidhyeyacaraṇā vāraṇā naravallabhā |bhillīveṣadharā bhillī barbarālakamaṇḍitā || 30||

शृङ्गीवादनसुरसा गुञ्जाहारविभूषणा ।मयूरपिच्छाभरणा श्यामा नीलाम्बरा शिवा ॥ ३१॥

śṛṅgīvādanasurasā guñjāhāravibhūṣaṇā |mayūrapicchābharaṇā śyāmā nīlāmbarā śivā || 31||

कालिका रेणुदुहिता शिवपूज्या प्रियंवदा ।सृष्टिकृत् स्थितिकृत्क्रुद्धा पृथ्वी नारदसेविता ॥ ३२॥

kālikā reṇuduhitā śivapūjyā priyaṃvadā |sṛṣṭikṛt sthitikṛtkruddhā pṛthvī nāradasevitā || 32||

संहारकारिणीन्द्राक्षी रक्षोघ्नी चन्द्रशेखरा ।हुं फट् वौषट् वषड्रूपा स्वधा स्वाहा नमो मनुः ॥ ३३॥

saṃhārakāriṇīndrākṣī rakṣoghnī candraśekharā |huṃ phaṭ vauṣaṭ vaṣaḍrūpā svadhā svāhā namo manuḥ || 33||

सुषुप्तिर्जाग्रतिर्निद्रा स्वप्ना तुर्या च चक्रिणी ।तारा मन्दोदरी सीताऽहल्याऽरुन्धतिकादितिः ॥ ३४॥

suṣuptirjāgratirnidrā svapnā turyā ca cakriṇī |tārā mandodarī sītā'halyā'rundhatikāditiḥ || 34||

भगीरथी च कावेरी गौतमी नर्मदा मही ।सरयूर्गौतमी भीमा त्रिवेणी गण्डकी सरी ॥ ३५॥

bhagīrathī ca kāverī gautamī narmadā mahī |sarayūrgautamī bhīmā triveṇī gaṇḍakī sarī || 35||

मानसं चन्द्रभागा च रेवा गङ्गा च वेदिका ।हरिद्वारं मातृपुरं दत्तात्रेयनिवासभूः ॥ ३६॥

mānasaṃ candrabhāgā ca revā gaṅgā ca vedikā |haridvāraṃ mātṛpuraṃ dattātreyanivāsabhūḥ || 36||

मातृस्थादिसंस्थाना मातृमण्डलमण्डिता ।मातृमण्डलसम्पूज्या मातृमण्डलमध्यगा ॥ ३७॥

mātṛsthādisaṃsthānā mātṛmaṇḍalamaṇḍitā |mātṛmaṇḍalasampūjyā mātṛmaṇḍalamadhyagā || 37||

नानास्थानावताराद्या नानास्थानचरित्रकृत् ।कमला तुलजाऽऽत्रेयी कोह्लापुरनिवासिनी ॥ ३८॥

nānāsthānāvatārādyā nānāsthānacaritrakṛt |kamalā tulajā''treyī kohlāpuranivāsinī || 38||

मन्दाकिनी भोगवती दत्तात्रेयानुसूयका ।षट्चक्रदेवता पिङ्गा जमदग्नीश्वरार्द्धहृत् ॥ ३९॥

mandākinī bhogavatī dattātreyānusūyakā |ṣaṭcakradevatā piṅgā jamadagnīśvarārddhahṛt || 39||

इडाख्या च सुषुम्नाख्या चन्द्रसूर्यगतिर्वियत् ।चन्द्रसूर्यसमाख्याता सर्वस्त्रीनिलयाध्वनिः ॥ ४०॥

iḍākhyā ca suṣumnākhyā candrasūryagatirviyat |candrasūryasamākhyātā sarvastrīnilayādhvaniḥ || 40||

समस्तविद्यातत्त्वज्ञा सर्वरूपा सुखाश्रया ।पुण्यपापेश्वरी कीर्तिर्भोक्त्री भोगप्रवर्तिनी ॥ ४१॥

samastavidyātattvajñā sarvarūpā sukhāśrayā |puṇyapāpeśvarī kīrtirbhoktrī bhogapravartinī || 41||

जमदग्न्यस्य जननी कविशक्तिः कवित्वदा ।ह्रीङ्काराम्बा तमोरूपा क्लीङ्कारा कामदायिनी ॥ ४२॥

jamadagnyasya jananī kaviśaktiḥ kavitvadā |hrīṅkārāmbā tamorūpā klīṅkārā kāmadāyinī || 42||

वाक्प्रदैङ्काररूपा च मुक्तिदौङ्काररूपिणी ।श्रीङ्काराखिलदानोत्का सर्वबीजाऽऽत्मिकात्मभूः ॥ ४३॥

vākpradaiṅkārarūpā ca muktidauṅkārarūpiṇī |śrīṅkārākhiladānotkā sarvabījā''tmikātmabhūḥ || 43||

जमदग्नि शिवाङ्कस्था धर्मार्थकाममोक्षदा ।जमदग्निक्रोधहरा जमदग्निवचःकरी ॥ ४४॥

jamadagni śivāṅkasthā dharmārthakāmamokṣadā |jamadagnikrodhaharā jamadagnivacaḥkarī || 44||

जमदग्नितमोहन्त्री जमदग्निसुखैकभूः ।जितवीरा वीरमता वीरभूर्वीरसेविता ॥ ४५॥

jamadagnitamohantrī jamadagnisukhaikabhūḥ |jitavīrā vīramatā vīrabhūrvīrasevitā || 45||

वीरदीक्षाकरी शौर्यदीक्षिता सर्वमङ्गला ।कात्यायनी परीवारा कालकाला कलानिधिः ॥ ४६॥

vīradīkṣākarī śauryadīkṣitā sarvamaṅgalā |kātyāyanī parīvārā kālakālā kalānidhiḥ || 46||

अष्टसिद्धिप्रदा क्रूरा क्रूरग्रहविनाशिनी ।साकारा च निराकाराहङ्काराकारणा कृतिः ॥ ४७॥

aṣṭasiddhipradā krūrā krūragrahavināśinī |sākārā ca nirākārāhaṅkārākāraṇā kṛtiḥ || 47||

सम्मता विषमघ्नी च विषहन्त्री विषाशना ।व्यालाभरणसंहृष्टा व्यालमण्डनमण्डिता ॥ ४८॥

sammatā viṣamaghnī ca viṣahantrī viṣāśanā |vyālābharaṇasaṃhṛṣṭā vyālamaṇḍanamaṇḍitā || 48||

अणुरूपा पराणुश्च सद्रूपा च कहापरा ।ह्रस्वा ह्रस्वपरा दीर्घा परदीर्घा परात्परा ॥ ४९॥

aṇurūpā parāṇuśca sadrūpā ca kahāparā |hrasvā hrasvaparā dīrghā paradīrghā parātparā || 49||

अद्वयाद्वयरूपा च प्रपञ्चरहिता पृथुः ।स्थूलसूक्ष्मा निरीहा च स्नेहाञ्जनविवर्जिता ॥ ५०॥

advayādvayarūpā ca prapañcarahitā pṛthuḥ |sthūlasūkṣmā nirīhā ca snehāñjanavivarjitā || 50||