mUlam Narayaniyam

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।ॐ नमो नारायणाय ।

oṃ namo bhagavate vāsudevāya |oṃ namo nārāyaṇāya |

शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशान्तये ॥

śuklāmbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam |prasannavadanaṃ dhyāyetsarvavighnopaśāntaye ||

नारायण नारायण नारायण नारायण ।नारायण नारायण नारायण नारायण ॥

nārāyaṇa nārāyaṇa nārāyaṇa nārāyaṇa |nārāyaṇa nārāyaṇa nārāyaṇa nārāyaṇa ||

पीताम्बरं करविराजितशङ्खचक्रकौमोदकीसरसिजं करुणासमुद्रम् ।राधासहायमतिसुन्दरमन्दहासं वातालयेशमनिशं हृदि भावयामि ॥

pītāmbaraṃ karavirājitaśaṅkhacakrakaumodakīsarasijaṃ karuṇāsamudram |rādhāsahāyamatisundaramandahāsaṃ vātālayeśamaniśaṃ hṛdi bhāvayāmi ||

मूकं करोति वाचालं पङ्गुं लङ्घयते गिरिम् ।यत्कृपा तमहं वन्दे परमानन्दमाधवम् ॥

mūkaṃ karoti vācālaṃ paṅguṃ laṅghayate girim |yatkṛpā tamahaṃ vande paramānandamādhavam ||

वन्दे नन्दव्रजस्त्रीणां पादरेणुमभीक्ष्णशः ।यासां हरिकथोद्गीतं पुनाति भुवनत्रयम् ॥

vande nandavrajastrīṇāṃ pādareṇumabhīkṣṇaśaḥ |yāsāṃ harikathodgītaṃ punāti bhuvanatrayam ||

कोमळं कूजयन् वेणुं श्यामळोऽयं कुमारकः ।वेदवेद्यं परं ब्रह्म भासतां पुरतो मम ॥

komaḷaṃ kūjayan veṇuṃ śyāmaḷo'yaṃ kumārakaḥ |vedavedyaṃ paraṃ brahma bhāsatāṃ purato mama ||

ध्यानश्लोकानि

dhyānaślokāni

ॐ नमःश्रीगणेशशारदागुरुभ्यो नमः । अविघ्नमस्तु ।

oṃ namaḥśrīgaṇeśaśāradāgurubhyo namaḥ |avighnamastu |

अगजाननपद्मार्कं गजाननमहर्निशम् ।अनेकदन्तं भक्तानामेकदन्तमुपास्महे ॥

agajānanapadmārkaṃ gajānanamaharniśam |anekadantaṃ bhaktānāmekadantamupāsmahe ||

श्रीमहागणपतये नमः ।

śrīmahāgaṇapataye namaḥ |

गुरवे सर्वलोकानां भिषजे भवरोगिणाम् ।निधयो सर्वविद्यानां श्रीदक्षिणामूर्तये नमः ॥

gurave sarvalokānāṃ bhiṣaje bhavarogiṇām |nidhayo sarvavidyānāṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye namaḥ ||

अस्मद्गुरुचरणारविन्दाभ्यां नमः ।

asmadgurucaraṇāravindābhyāṃ namaḥ |

ज्ञानानन्दमयं देवं निर्मलस्फटिकाकृतिम् ।आधारं सर्वविद्यानां हयग्रीवमुपास्महे ॥

jñānānandamayaṃ devaṃ nirmalasphaṭikākṛtim |ādhāraṃ sarvavidyānāṃ hayagrīvamupāsmahe ||

श्रीहयग्रीवमूर्तये नमः ।

śrīhayagrīvamūrtaye namaḥ |

सरस्वति नमस्तुभ्यं वरदे कामरूपिणि ।विद्यारम्भं करिष्यामि सिद्धिर्भवतु मे सदा ॥

sarasvati namastubhyaṃ varade kāmarūpiṇi |vidyārambhaṃ kariṣyāmi siddhirbhavatu me sadā ||

श्रीमहासरस्वत्यै नमः ।

śrīmahāsarasvatyai namaḥ |

उमाकोमळहस्ताब्जसम्भावितललाटकम् ।हिरण्यकुण्डलं वन्दे कुमारं पुष्कलस्रजम् ॥

umākomaḷahastābjasambhāvitalalāṭakam |hiraṇyakuṇḍalaṃ vande kumāraṃ puṣkalasrajam ||

शक्तिधरश्रीसुब्रह्मण्यस्वामिने नमः ।

śaktidharaśrīsubrahmaṇyasvāmine namaḥ |

भूतनाथ सदानन्द सर्वभूतदयापर ।रक्ष रक्ष महाबाहो शास्त्रे तुभ्यं नमो नमः ॥

bhūtanātha sadānanda sarvabhūtadayāpara |rakṣa rakṣa mahābāho śāstre tubhyaṃ namo namaḥ ||

स्वामि श्रीशबरीशशास्तारं शरणं गच्छामि ।

svāmi śrīśabarīśaśāstāraṃ śaraṇaṃ gacchāmi |

कोमळं कूजयन् वेणुं श्यामळोऽयं कुमारकः ।वेदवेद्यं परं ब्रह्म भासतां पुरतो मम ॥

komaḷaṃ kūjayan veṇuṃ śyāmaḷo'yaṃ kumārakaḥ |vedavedyaṃ paraṃ brahma bhāsatāṃ purato mama ||

यं ब्रह्मा वरुणेन्द्ररुद्रमरुतः स्तुन्वन्ति दिव्यैः स्तवैःवेदैस्साङ्गपदक्रमोपनिषदैर्गायन्ति यं सामगाः ।ध्यानावस्थिततद्गतेनमनसा पश्यन्ति यं योगिनोयस्यान्तं न विदुः सुरासुरगणाः देवाय तस्मै नमः ॥

yaṃ brahmā varuṇendrarudramarutaḥ stunvanti divyaiḥ stavaiḥvedaissāṅgapadakramopaniṣadairgāyanti yaṃ sāmagāḥ |dhyānāvasthitatadgatenamanasā paśyanti yaṃ yoginoyasyāntaṃ na viduḥ surāsuragaṇāḥ devāya tasmai namaḥ ||

कृष्णाय वासुदेवाय देवकीनन्दनाय च ।नन्दगोपकुमाराय गोविन्दाय नमो नमः ॥

kṛṣṇāya vāsudevāya devakīnandanāya ca |nandagopakumārāya govindāya namo namaḥ ||

सायङ्काले वनान्ते कुसुमितसमये सैकते चन्द्रिकायांत्रैलोक्याकर्षणाङ्गं सुरवरगणिकामोहनापाङ्गमूर्तिम् ।सेव्यं शृङ्गारभावैर्नवरसभरितैर्गोपकन्यासहस्रैःवन्देऽहं रासकेळीरतमतिसुभगं वश्यगोपालकृष्णम् ॥

sāyaṅkāle vanānte kusumitasamaye saikate candrikāyāṃtrailokyākarṣaṇāṅgaṃ suravaragaṇikāmohanāpāṅgamūrtim |sevyaṃ śṛṅgārabhāvairnavarasabharitairgopakanyāsahasraiḥvande'haṃ rāsakeḷīratamatisubhagaṃ vaśyagopālakṛṣṇam ||

आनीलश्लक्ष्णकेशं ज्वलितमकरसत्कुण्डलं मन्दहासस्यन्दार्द्रं कौस्तुभश्रीपरिगतवनमालोरुहाराभिरामम् ।श्रीवत्साङ्कं सुबाहुं मृदुलसदुदरं काञ्चनच्छायचेलंचारुस्निग्धोरुमम्भोरुहललितपदं भावयेयं भवन्तम् ॥

ānīlaślakṣṇakeśaṃ jvalitamakarasatkuṇḍalaṃ mandahāsasyandārdraṃ kaustubhaśrīparigatavanamāloruhārābhirāmam |śrīvatsāṅkaṃ subāhuṃ mṛdulasadudaraṃ kāñcanacchāyacelaṃcārusnigdhorumambhoruhalalitapadaṃ bhāvayeyaṃ bhavantam ||

श्रीकृष्ण गोविन्द हरे मुरारे श्रीनाथ नारायण वासुदेव ॥ (त्रिवारम्)

śrīkṛṣṇa govinda hare murāre śrīnātha nārāyaṇa vāsudeva || (trivāram)

सर्वत्र गोविन्दनामसङ्कीर्तनं गोविन्द गोविन्द गोविन्द ।

sarvatra govindanāmasaṅkīrtanaṃ govinda govinda govinda |

मोक्षाब्धिसारमयभागवताख्यदध्नोनारायणीयनवनीतमहो गृहीत्वा ।मायामयौघपरितप्तजनाय योगात्नारायणावनिसुराय नमोऽस्तु तस्मै ॥

mokṣābdhisāramayabhāgavatākhyadadhnonārāyaṇīyanavanītamaho gṛhītvā |māyāmayaughaparitaptajanāya yogātnārāyaṇāvanisurāya namo'stu tasmai ||

गङ्गा गीता च गायत्र्यपि च तुलसिका गोपिकाचन्दनं तत्सालग्रामाभिपूजा परपुरुष तथैकादशी नामवर्णाः ।एतान्यष्टाप्ययत्नान्ययि कलिसमये त्वत्प्रसादप्रवृद्।ह्ध्याक्षिप्रं मुक्तिप्रदानीत्यभिदधुरृषयस्तेषु मां सज्जयेथाः ॥

gaṅgā gītā ca gāyatryapi ca tulasikā gopikācandanaṃ tatsālagrāmābhipūjā parapuruṣa tathaikādaśī nāmavarṇāḥ |etānyaṣṭāpyayatnānyayi kalisamaye tvatprasādapravṛd|hdhyākṣipraṃ muktipradānītyabhidadhurṛṣayasteṣu māṃ sajjayethāḥ ||

सर्वत्र गोविन्दनामसङ्कीर्तनं गोविन्द गोविन्द गोविन्द ।

sarvatra govindanāmasaṅkīrtanaṃ govinda govinda govinda |

णरयनीयं ष्तोत्रम्।

ṇarayanīyaṃ ṣtotram|

मेल्पत्तूर् नारायणभट्टतिरिवर्यविरचितंश्रीमन्नारायणीयं स्तोत्रम्

melpattūr nārāyaṇabhaṭṭatirivaryaviracitaṃśrīmannārāyaṇīyaṃ stotram

भगवतः स्वरूपं तथा माहात्म्यम् ।सान्द्रानन्दावबोधात्मकमनुपमितं कालदेशावधिभ्यांनिर्मुक्तं नित्यमुक्तं निगमशतसहस्रेण निर्भास्यमानम् ।अस्पष्टं दृष्टमात्रे पुनरुरुपुरुषार्थात्मकं ब्रह्मतत्त्वंतत्तावद्भाति साक्षाद्गुरुपवनपुरे हन्त भाग्यं जनानाम् ॥ ११॥

bhagavataḥ svarūpaṃ tathā māhātmyam |sāndrānandāvabodhātmakamanupamitaṃ kāladeśāvadhibhyāṃnirmuktaṃ nityamuktaṃ nigamaśatasahasreṇa nirbhāsyamānam |aspaṣṭaṃ dṛṣṭamātre punarurupuruṣārthātmakaṃ brahmatattvaṃtattāvadbhāti sākṣādgurupavanapure hanta bhāgyaṃ janānām || 11||

एवं दुर्लभ्यवस्तुन्यपि सुलभतया हस्तलब्धे यदन्यत्तन्वा वाचा धिया वा भजति बत जनः क्षुद्रतैव स्फुटेयम् ।एते तावद्वयं तु स्थिरतरमनसा विश्वपीडापहत्यैनिश्शेषात्मानमेनं गुरुपवनपुराधीशमेवाश्रयामः ॥ १२॥

evaṃ durlabhyavastunyapi sulabhatayā hastalabdhe yadanyattanvā vācā dhiyā vā bhajati bata janaḥ kṣudrataiva sphuṭeyam |ete tāvadvayaṃ tu sthirataramanasā viśvapīḍāpahatyainiśśeṣātmānamenaṃ gurupavanapurādhīśamevāśrayāmaḥ || 12||

सत्त्वं यत्तत्पराभ्यामपरिकलनतो निर्मलं तेन तावद्भूतैर्भूतेन्द्रियैस्ते वपुरिति बहुशः श्रूयते व्यासवाक्यम् ।तत्स्वच्छत्वाद्यदच्छादितपरसुखचिद्गर्भनिर्भासरूपंतस्मिन् धन्या रमन्ते श्रुतिमतिमधुरे सुग्रहे विग्रहे ते ॥ १३॥

sattvaṃ yattatparābhyāmaparikalanato nirmalaṃ tena tāvadbhūtairbhūtendriyaiste vapuriti bahuśaḥ śrūyate vyāsavākyam |tatsvacchatvādyadacchāditaparasukhacidgarbhanirbhāsarūpaṃtasmin dhanyā ramante śrutimatimadhure sugrahe vigrahe te || 13||

निष्कम्पे नित्यपूर्णे निरवधि परमानन्दपीयूषरूपेनिर्लीनानेकमुक्तावलिसुभगतमे निर्मलब्रह्मसिन्धौ ।कल्लोलोल्लासतुल्यं खलु विमलतरं सत्त्वमाहुस्तदात्माकस्मान्नो निष्कलस्त्वं सकल इति वचस्त्वत्कलास्वेव भूमन् ॥ १४॥

niṣkampe nityapūrṇe niravadhi paramānandapīyūṣarūpenirlīnānekamuktāvalisubhagatame nirmalabrahmasindhau |kallolollāsatulyaṃ khalu vimalataraṃ sattvamāhustadātmākasmānno niṣkalastvaṃ sakala iti vacastvatkalāsveva bhūman || 14||

निर्व्यापारोऽपि निष्कारणमज भजसे यत्क्रियामीक्षणाख्यांतेनैवोदेति लीना प्रकृतिरसतिकल्पाऽपि कल्पादिकाले ।तस्याः संशुद्धमंशं कमपि तमतिरोधायकं सत्त्वरूपंस त्वं धृत्वा दधासि स्वमहिमविभवाकुण्ठ वैकुण्ठरूपम् ॥ १५॥

nirvyāpāro'pi niṣkāraṇamaja bhajase yatkriyāmīkṣaṇākhyāṃtenaivodeti līnā prakṛtirasatikalpā'pi kalpādikāle |tasyāḥ saṃśuddhamaṃśaṃ kamapi tamatirodhāyakaṃ sattvarūpaṃsa tvaṃ dhṛtvā dadhāsi svamahimavibhavākuṇṭha vaikuṇṭharūpam || 15||

तत्ते प्रत्यग्रधाराधरललितकलायावलीकेलिकारंलावण्यस्यैकसारं सुकृतिजनदृशां पूर्णपुण्यावतारम् ।लक्ष्मीनिश्शङ्कलीलानिलयनममृतस्यन्दसन्दोहमन्तःसिञ्चत्सञ्चिन्तकानां वपुरनुकलये मारुतागारनाथ ॥ १६॥

tatte pratyagradhārādharalalitakalāyāvalīkelikāraṃlāvaṇyasyaikasāraṃ sukṛtijanadṛśāṃ pūrṇapuṇyāvatāram |lakṣmīniśśaṅkalīlānilayanamamṛtasyandasandohamantaḥsiñcatsañcintakānāṃ vapuranukalaye mārutāgāranātha || 16||

कष्टा ते सृष्टिचेष्टा बहुतरभवखेदावहा जीवभाजामित्येवं पूर्वमालोचितमजित मया नैवमद्याभिजाने ।नो चेज्जीवाः कथं वा मधुरतरमिदं त्वद्वपुश्चिद्रसार्द्रंनेत्रैः श्रोत्रैश्च पीत्वा परमरससुधाम्भोधिपूरे रमेरन् ॥ १७॥

kaṣṭā te sṛṣṭiceṣṭā bahutarabhavakhedāvahā jīvabhājāmityevaṃ pūrvamālocitamajita mayā naivamadyābhijāne |no cejjīvāḥ kathaṃ vā madhurataramidaṃ tvadvapuścidrasārdraṃnetraiḥ śrotraiśca pītvā paramarasasudhāmbhodhipūre rameran || 17||

नम्राणां सन्निधत्ते सततमपि पुरस्तैरनभ्यार्थितानप्यर्थान् कामानजस्रं वितरति परमानन्दसान्द्रां गतिं च ।इत्थं निश्शेषलभ्यो निरवधिकफलः पारिजातो हरे त्वंक्षुद्रं तं शक्रवाटीद्रुममभिलषति व्यर्थमर्थिव्रजोऽयम् ॥ १८॥

namrāṇāṃ sannidhatte satatamapi purastairanabhyārthitānapyarthān kāmānajasraṃ vitarati paramānandasāndrāṃ gatiṃ ca |itthaṃ niśśeṣalabhyo niravadhikaphalaḥ pārijāto hare tvaṃkṣudraṃ taṃ śakravāṭīdrumamabhilaṣati vyarthamarthivrajo'yam || 18||

कारुण्यात्काममन्यं ददति खलु परे स्वात्मदस्त्वं विशेषादैश्वर्यादीशतेऽन्ये जगति परजने स्वात्मनोऽपीश्वरस्त्वम् ।त्वय्युच्चैरारमन्ति प्रतिपदमधुरे चेतनाः स्फीतभाग्यास्त्वं चात्माराम एवेत्यतुलगुणगणाधार शौरे नमस्ते ॥ १९॥

kāruṇyātkāmamanyaṃ dadati khalu pare svātmadastvaṃ viśeṣādaiśvaryādīśate'nye jagati parajane svātmano'pīśvarastvam |tvayyuccairāramanti pratipadamadhure cetanāḥ sphītabhāgyāstvaṃ cātmārāma evetyatulaguṇagaṇādhāra śaure namaste || 19||

ऐश्वर्यं शङ्करादीश्वरविनियमनं विश्वतेजोहराणांतेजस्संहारि वीर्यं विमलमपि यशो निस्पृहैश्चोपगीतम् ।अङ्गासङ्गा सदा श्रीरखिलविदसि न क्वापि ते सङ्गवार्तातद्वातागारवासिन् मुरहर भगवच्छब्दमुख्याश्रयोऽसि ॥ ११०॥

aiśvaryaṃ śaṅkarādīśvaraviniyamanaṃ viśvatejoharāṇāṃtejassaṃhāri vīryaṃ vimalamapi yaśo nispṛhaiścopagītam |aṅgāsaṅgā sadā śrīrakhilavidasi na kvāpi te saṅgavārtātadvātāgāravāsin murahara bhagavacchabdamukhyāśrayo'si || 110||

इति प्रथमदशकं समाप्तम् ।

iti prathamadaśakaṃ samāptam |

भगवतः स्वरूपमाधुर्यं तथा भक्तिमहत्त्वम् ।सूर्यस्पर्धिकिरीटमूर्ध्वतिलकप्रोद्भासिफालान्तरंकारुण्याकुलनेत्रमार्द्रहसितोल्लासं सुनासापुटम् ।गण्डोद्यन्मकराभकुण्डलयुगं कण्ठोज्ज्वलत्कौस्तुभंत्वद्रूपं वनमाल्यहारपटलश्रीवत्सदीप्रं भजे ॥ २१॥

bhagavataḥ svarūpamādhuryaṃ tathā bhaktimahattvam |sūryaspardhikirīṭamūrdhvatilakaprodbhāsiphālāntaraṃkāruṇyākulanetramārdrahasitollāsaṃ sunāsāpuṭam |gaṇḍodyanmakarābhakuṇḍalayugaṃ kaṇṭhojjvalatkaustubhaṃtvadrūpaṃ vanamālyahārapaṭalaśrīvatsadīpraṃ bhaje || 21||

केयूराङ्गदकङ्कणोत्तममहारत्नाङ्गुलीयाङ्कितश्रीमद्बाहुचतुष्कसङ्गतगदाशङ्खारिपङ्केरुहाम् ।काञ्चित्काञ्चनकाञ्चिलाञ्छितलसत्पीताम्बरालम्बिनीमालम्बे विमलाम्बुजद्युतिपदां मूर्तिं तवार्तिच्छिदम् ॥ २२॥

keyūrāṅgadakaṅkaṇottamamahāratnāṅgulīyāṅkitaśrīmadbāhucatuṣkasaṅgatagadāśaṅkhāripaṅkeruhām |kāñcitkāñcanakāñcilāñchitalasatpītāmbarālambinīmālambe vimalāmbujadyutipadāṃ mūrtiṃ tavārticchidam || 22||

यत्त्रैलोक्यमहीयसोऽपि महितं सम्मोहनं मोहनात्कान्तं कान्तिनिधानतोऽपि मधुरं माधुर्यधुर्यादपि ।सौन्दर्योत्तरतोऽपि सुन्दरतरं त्वद्रूपमाश्चर्यतोऽप्याश्चर्यं भुवने न कस्य कुतुकं पुष्णाति विष्णो विभो ॥ २३॥

yattrailokyamahīyaso'pi mahitaṃ sammohanaṃ mohanātkāntaṃ kāntinidhānato'pi madhuraṃ mādhuryadhuryādapi |saundaryottarato'pi sundarataraṃ tvadrūpamāścaryato'pyāścaryaṃ bhuvane na kasya kutukaṃ puṣṇāti viṣṇo vibho || 23||

तत्तादृङ्मधुरात्मकं तव वपुः सम्प्राप्य सम्पन्मयीसा देवी परमोत्सुका चिरतरं नाऽस्ते स्वभक्तेष्वपि ।तेनास्या बत कष्टमच्युत विभो त्वद्रूपमानोज्ञकप्रेमस्थैर्यमयादचापलबलाच्चापल्यवार्तोदभूत् ॥ २४॥

tattādṛṅmadhurātmakaṃ tava vapuḥ samprāpya sampanmayīsā devī paramotsukā cirataraṃ nā'ste svabhakteṣvapi |tenāsyā bata kaṣṭamacyuta vibho tvadrūpamānojñakapremasthairyamayādacāpalabalāccāpalyavārtodabhūt || 24||

लक्ष्मीस्तावकरामणीयकहृतैवेयं परेष्वस्थिरेत्यस्मिन्नन्यदपि प्रमाणमधुना वक्ष्यामि लक्ष्मीपते ।ये त्वद्।ह्ध्यानगुणानुकीर्तनरसासक्ता हि भक्ता जनास्तेष्वेषा वसति स्थिरैव दयितप्रस्तावदत्तादरा ॥ २५॥

lakṣmīstāvakarāmaṇīyakahṛtaiveyaṃ pareṣvasthiretyasminnanyadapi pramāṇamadhunā vakṣyāmi lakṣmīpate |ye tvad|hdhyānaguṇānukīrtanarasāsaktā hi bhaktā janāsteṣveṣā vasati sthiraiva dayitaprastāvadattādarā || 25||

एवम्भूतमनोज्ञतानवसुधानिष्यन्दसन्दोहनंत्वद्रूपं परचिद्रसायनमयं चेतोहरं शृण्वताम् ।सद्यः प्रेरयते मतिं मदयते रोमाञ्चयत्यङ्गकंव्यासिञ्चत्यपि शीतबाष्पविसरैरानन्दमूर्च्छोद्भवैः ॥ २६॥

evambhūtamanojñatānavasudhāniṣyandasandohanaṃtvadrūpaṃ paracidrasāyanamayaṃ cetoharaṃ śṛṇvatām |sadyaḥ prerayate matiṃ madayate romāñcayatyaṅgakaṃvyāsiñcatyapi śītabāṣpavisarairānandamūrcchodbhavaiḥ || 26||