चक्रस्तुतिः Chakrastutih By Shrivadirajatirtha Guruvarya

दोषौघवारणं यस्य धारणं मोक्षकारणम् ।न वैदिकं तप्तचक्रधारणं यदि मनसे ॥ १॥

doṣaughavāraṇaṃ yasya dhāraṇaṃ mokṣakāraṇam |na vaidikaṃ taptacakradhāraṇaṃ yadi manase || 1||

ग्रन्थादौ मङ्गलं तर्हि कस्मान्नावैदिकं तव ।शिष्टाचारात् स्मृतिः कल्प्या स्मृतेश्च श्रुतिकल्पना ॥ २॥

granthādau maṅgalaṃ tarhi kasmānnāvaidikaṃ tava |śiṣṭācārāt smṛtiḥ kalpyā smṛteśca śrutikalpanā || 2||

यदि तत्र तथैतस्मिन् किन्न कल्पयसि श्रुतिम् ।द्वारकायायिभिः सर्वैरद्यापि प्राक्प्रवेशतः ॥ ३॥

yadi tatra tathaitasmin kinna kalpayasi śrutim |dvārakāyāyibhiḥ sarvairadyāpi prākpraveśataḥ || 3||

निम्बादित्यानुगैः प्राज्ञैर्मायावाद्येकदेशिभिः ।विष्णुस्वामिमतस्थैश्च रामानुजमताश्रयैः ॥ ४॥

nimbādityānugaiḥ prājñairmāyāvādyekadeśibhiḥ |viṣṇusvāmimatasthaiśca rāmānujamatāśrayaiḥ || 4||

तत्त्ववादिजनाचार्यैः शिष्टश्रेष्ठैरनुष्ठिते ।कैश्चिच्चीर्णमिदं नोचेत्त्यक्तं तदपि नास्तिकैः ॥ ५॥

tattvavādijanācāryaiḥ śiṣṭaśreṣṭhairanuṣṭhite |kaiściccīrṇamidaṃ nocettyaktaṃ tadapi nāstikaiḥ || 5||

बहुशिष्टजनाचारः प्रमाणमुभयत्र च ।स्वमूलग्रन्थभागेषु तथा प्रकरणेषु च ॥ ६॥

bahuśiṣṭajanācāraḥ pramāṇamubhayatra ca |svamūlagranthabhāgeṣu tathā prakaraṇeṣu ca || 6||

निबन्धेषु च सर्वेषु केनापीदं न दूषितम् ।अनाचारस्तु केषाञ्चिदनाचारः प्रकल्प्यताम् ॥ ७॥

nibandheṣu ca sarveṣu kenāpīdaṃ na dūṣitam |anācārastu keṣāñcidanācāraḥ prakalpyatām || 7||

त्यजेदेकं कुलस्यार्थमिति न्यायं विजानत ।नृसिंहपरिचर्यायां रामार्चाचन्द्रिकादिषु ॥ ८॥

tyajedekaṃ kulasyārthamiti nyāyaṃ vijānata |nṛsiṃhaparicaryāyāṃ rāmārcācandrikādiṣu || 8||

श्रुतिस्मृतिपुराणोक्त्या तैरपीदं प्रसाधितम् ।न नः पूर्वैः पराक्रान्तं सर्वसंप्रतिपत्तितः ॥ ९॥

śrutismṛtipurāṇoktyā tairapīdaṃ prasādhitam |na naḥ pūrvaiḥ parākrāntaṃ sarvasaṃpratipattitaḥ || 9||

इदातीनीमाग्रहादेव विवदन्ते क्वचित् क्वचित् ।दुराग्रहग्रहं तेषां केषाञ्चिन्मनसि स्थितम् ॥ १०॥

idātīnīmāgrahādeva vivadante kvacit kvacit |durāgrahagrahaṃ teṣāṃ keṣāñcinmanasi sthitam || 10||

निवर्तयेत्सुप्रयुक्तः श्रौतो मन्त्रो महात्मभिः ।अवैदिकमिदं चेत्ते ब्रह्मैक्यं वैदिक कुतः ॥ ११॥

nivartayetsuprayuktaḥ śrauto mantro mahātmabhiḥ |avaidikamidaṃ cette brahmaikyaṃ vaidika kutaḥ || 11||

श्रुतयस्तत्र चेत् सन्ति न सन्ति किमिहागमाः ।यद्येतेषामितोन्योर्थः कल्प्यते स्वकफोलतः ॥ १२॥

śrutayastatra cet santi na santi kimihāgamāḥ |yadyeteṣāmitonyorthaḥ kalpyate svakapholataḥ || 12||

श्रुतिस्मृतिसमाख्यातस्तत्रान्यार्थो न किं श्रुतः ।आग्रहोयं परेषां चेत्तथायं किन्तु नाग्रहः ॥ १३॥

śrutismṛtisamākhyātastatrānyārtho na kiṃ śrutaḥ |āgrahoyaṃ pareṣāṃ cettathāyaṃ kintu nāgrahaḥ || 13||

वादिविप्रतिपन्नाभिः श्रौतत्वं तूभयोः समम् ।यद्यश्रौतमिदं कर्म यज्ञोश्रौतः कथं न ते ॥ १४॥

vādivipratipannābhiḥ śrautatvaṃ tūbhayoḥ samam |yadyaśrautamidaṃ karma yajñośrautaḥ kathaṃ na te || 14||

तन्मूलभूतवेदानामतत्वावेदकत्वतः ।अन्यार्थकल्पनेनापि तत्त्ववेदकता गता ॥ १५॥

tanmūlabhūtavedānāmatatvāvedakatvataḥ |anyārthakalpanenāpi tattvavedakatā gatā || 15||

तेनैवावेदकत्वं चेदध्वरस्य कथं न तत् ।अधुना बाधवैधुर्याद्व्यावहारिकमानता ॥ १६॥

tenaivāvedakatvaṃ cedadhvarasya kathaṃ na tat |adhunā bādhavaidhuryādvyāvahārikamānatā || 16||

समोभयत्र केषाञ्चिन्मते बाधोत्र तत्र च ।वेदाप्रामाण्यशंसित्वादशिष्टौ तावुभावपि ॥ १७॥

samobhayatra keṣāñcinmate bādhotra tatra ca |vedāprāmāṇyaśaṃsitvādaśiṣṭau tāvubhāvapi || 17||

व्यावहारिकमानत्वं मूढाप्रामाण्यमेव हि ।अतप्तधारणं चेत्स्यात्तन्मूलेनैतदागतम् ॥ १८॥

vyāvahārikamānatvaṃ mūḍhāprāmāṇyameva hi |ataptadhāraṇaṃ cetsyāttanmūlenaitadāgatam || 18||

सदा तदुक्तलाभार्थमिदं प्राज्ञैर्हिरण्मयी ।पवित्रमुद्रेव कुशश्रुतिमूला प्रधार्यते ॥ १९॥

sadā taduktalābhārthamidaṃ prājñairhiraṇmayī |pavitramudreva kuśaśrutimūlā pradhāryate || 19||

किमग्निनापराद्धं ते किं चक्रेण मुरद्विषः ।किं वा सद्भिरनिर्भीतैः किं पुराणैस्त्रयीगिरा ॥ २०॥

kimagnināparāddhaṃ te kiṃ cakreṇa muradviṣaḥ |kiṃ vā sadbhiranirbhītaiḥ kiṃ purāṇaistrayīgirā || 20||

निषेधवाक्याद्भीतिस्तु तप्तातप्ताङ्कयोः समा ।तत्सर्वं तप्तगं कुर्वन् समः स्वार्थपरार्थयोः ॥ २१॥

niṣedhavākyādbhītistu taptātaptāṅkayoḥ samā |tatsarvaṃ taptagaṃ kurvan samaḥ svārthaparārthayoḥ || 21||

अमन्त्राहोममूलाङ्कविषयं कुरु लाघवात् ।शिष्टाचारविरुद्धोर्थः स्वसारं चाधिरोहति ॥ २२॥

amantrāhomamūlāṅkaviṣayaṃ kuru lāghavāt |śiṣṭācāraviruddhorthaḥ svasāraṃ cādhirohati || 22||

इत्यादौ त्यज्यते वेदे किं पुनः स्मृतिकोणगः ।यदि स्मतिमनादृत्य श्रुतावनुदितत्वतः ॥ २३॥

ityādau tyajyate vede kiṃ punaḥ smṛtikoṇagaḥ |yadi smatimanādṛtya śrutāvanuditatvataḥ || 23||

विधिं न मानयस्येनं निषेधः केन मान्यते ।नहि श्रुतिसती धर्ममिमं क्यापि निषेधति ॥ २४॥

vidhiṃ na mānayasyenaṃ niṣedhaḥ kena mānyate |nahi śrutisatī dharmamimaṃ kyāpi niṣedhati || 24||

सुदर्शनकृतोद्योगनिष्कण्टकितपद्धतिः ।तूष्णीं स्थितेपि लोकेस्मिन्नङ्गीकार इतीर्यते ॥ २५॥

sudarśanakṛtodyoganiṣkaṇṭakitapaddhatiḥ |tūṣṇīṃ sthitepi lokesminnaṅgīkāra itīryate || 25||

शास्त्रेप्यप्रतिषिद्धं चेद्गीयतेनुमतं त्विति ।यदि स्मृत्युक्तमाचारमश्रौतं मन्यते भवान् ॥ २६॥

śāstrepyapratiṣiddhaṃ cedgīyatenumataṃ tviti |yadi smṛtyuktamācāramaśrautaṃ manyate bhavān || 26||

शौचादौ दिग्विभागं च वैचित्र्यं मृत्तिकाग्रहे ।योग्यायोग्यदिनत्वं च दन्तधावनकर्मणि ॥ २७॥

śaucādau digvibhāgaṃ ca vaicitryaṃ mṛttikāgrahe |yogyāyogyadinatvaṃ ca dantadhāvanakarmaṇi || 27||

काष्ठे ग्राह्याग्राह्यतां च तथाचमनपद्धतिम् ।गृह्योक्तं पार्वणविधिं भोज्याभोज्यपदार्थताम् ॥ २८॥

kāṣṭhe grāhyāgrāhyatāṃ ca tathācamanapaddhatim |gṛhyoktaṃ pārvaṇavidhiṃ bhojyābhojyapadārthatām || 28||

क्रमं षोडशसंस्कारे श्राद्धादीनां दिनान्यपि ।तर्हि त्यक्त्वा व्रात्यदशामाश्रय त्वविशङ्कितः ॥ २९॥

kramaṃ ṣoḍaśasaṃskāre śrāddhādīnāṃ dinānyapi |tarhi tyaktvā vrātyadaśāmāśraya tvaviśaṅkitaḥ || 29||

सर्वधर्मान् परित्यज्येत्यादिवाक्यमुपाश्रितः ।नारदीये बृहति ते बलं वाक्यचतुष्टयम् ॥ ३०॥

sarvadharmān parityajyetyādivākyamupāśritaḥ |nāradīye bṛhati te balaṃ vākyacatuṣṭayam || 30||

पाद्मगारुडमुख्येषु सन्त्यस्माकं सहस्रशः ।द्वैधे बहूनां वचनमिति न्यायेन तत्र्यजन् ॥ ३१॥

pādmagāruḍamukhyeṣu santyasmākaṃ sahasraśaḥ |dvaidhe bahūnāṃ vacanamiti nyāyena tatryajan || 31||

अङ्गीकुरु हरेश्चक्रधृतिं मुक्तिसृतिं पराम् ।अष्टादशपुराणस्थान्यस्मद्वाक्यानि सर्वशः ॥ ३२॥

aṅgīkuru hareścakradhṛtiṃ muktisṛtiṃ parām |aṣṭādaśapurāṇasthānyasmadvākyāni sarvaśaḥ || 32||

मुख्यान्युपपुराणस्थवाक्येभ्यो नहि बिभ्यतिपञ्चरात्रस्य विष्णूक्तेः सर्वैः प्रामाण्यमिष्यते ॥ ३३॥

mukhyānyupapurāṇasthavākyebhyo nahi bibhyatipañcarātrasya viṣṇūkteḥ sarvaiḥ prāmāṇyamiṣyate || 33||

प्रतिष्ठापर्वपूजाद्या देवानां स्युः कथं न चेत् ।श्रुतिप्रतीकं सङ्गृह्य पवित्राख्यां प्रदाय च ॥ ३४॥

pratiṣṭhāparvapūjādyā devānāṃ syuḥ kathaṃ na cet |śrutipratīkaṃ saṅgṛhya pavitrākhyāṃ pradāya ca || 34||

तत्र प्रथमसंस्कारस्तप्तचक्राङ्क ईर्यते ।तद्विरुद्धमृषिप्रोक्तं दुरुक्तमिति गृह्यते ॥ ३५॥

tatra prathamasaṃskārastaptacakrāṅka īryate |tadviruddhamṛṣiproktaṃ duruktamiti gṛhyate || 35||

उभयोः कलहे साक्षी विजातीयो हि मान्यते ।यच्छास्त्रं लिङ्गपारम्यं परं देवमुमापतिम् ॥ ३६॥

ubhayoḥ kalahe sākṣī vijātīyo hi mānyate |yacchāstraṃ liṅgapāramyaṃ paraṃ devamumāpatim || 36||

तमःप्रवर्तकं वक्ति तामसं तत्प्रचक्षते ।इति गारुडवाक्येन तथा पाद्मगतेन च ॥ ३७॥

tamaḥpravartakaṃ vakti tāmasaṃ tatpracakṣate |iti gāruḍavākyena tathā pādmagatena ca || 37||

विष्ण्वाधिक्यविरोधित्वे पुराणस्मृतिविद्ययोः ।अपि तामसतैवोक्ता ततोप्यन्यदुपेक्षताम् ॥ ३८॥

viṣṇvādhikyavirodhitve purāṇasmṛtividyayoḥ |api tāmasataivoktā tatopyanyadupekṣatām || 38||

नहि तामसमाश्रित्य तमः प्राप्तुं त्वमर्हसि ।श्रीमद्भागवतं सर्वैः पूर्वैर्नो भवतामपि ॥ ३९॥

nahi tāmasamāśritya tamaḥ prāptuṃ tvamarhasi |śrīmadbhāgavataṃ sarvaiḥ pūrvairno bhavatāmapi || 39||

पुराणेषूत्तमत्वेन श्रुतं मतमुपाश्रितम् ।तत्रापि विष्णुमाहात्म्यरसायनविरोधिनाम् ॥ ४०॥

purāṇeṣūttamatvena śrutaṃ matamupāśritam |tatrāpi viṣṇumāhātmyarasāyanavirodhinām || 40||

शैवोक्तिविषबिन्दूनां तामसत्वमुदाहृतम् ।१वाचं हीनां मया रक्षन् दुःखदुःखी भवेदिति ॥ ४१॥

śaivoktiviṣabindūnāṃ tāmasatvamudāhṛtam | 1vācaṃ hīnāṃ mayā rakṣan duḥkhaduḥkhī bhavediti || 41||

शृण्वन्ति येन्यविषयाः कुकथा मतिनाशिनीः ।ते तमः प्राप्नुवन्तीति वन्ध्यां न बिभृयाद्गिरम्२॥ ४२ ॥

śṛṇvanti yenyaviṣayāḥ kukathā matināśinīḥ |te tamaḥ prāpnuvantīti vandhyāṃ na bibhṛyādgiram2|| 42 ||

इत्यादौ तेन चोक्तं नः सर्वं चार्वेव गम्यते ।मल्लक्षणमिमं कायं कृत्वा मद्धर्ममाश्रितः ॥ ४३॥

ityādau tena coktaṃ naḥ sarvaṃ cārveva gamyate |mallakṣaṇamimaṃ kāyaṃ kṛtvā maddharmamāśritaḥ || 43||

स्वलिङ्गधारणेनेति तत्रोक्तं चक्रलाञ्छनम् ।श्रुतितात्पर्यसिद्।ह्ध्यर्थे विरोधं कुर्वती स्मृतिः ॥ ४४॥

svaliṅgadhāraṇeneti tatroktaṃ cakralāñchanam |śrutitātparyasid|hdhyarthe virodhaṃ kurvatī smṛtiḥ || 44||

विरोधे त्वनपेक्षं स्यादित्यमानत्वमेष्यति ।पवित्रं त इति ह्येका गोविन्दुर्बिभ्रदायुधम् ॥ ४५॥

virodhe tvanapekṣaṃ syādityamānatvameṣyati |pavitraṃ ta iti hyekā govindurbibhradāyudham || 45||

येन देवाः पवित्रेण आत्मानं पुनते सदा ।तेन सहस्रधारेण पावमान्यः पुनन्तु माम् ॥ ४६॥

yena devāḥ pavitreṇa ātmānaṃ punate sadā |tena sahasradhāreṇa pāvamānyaḥ punantu mām || 46||

इत्याद्यृचि यजुर्वेदे लोकस्य द्वारमित्यपि ।चरणं पूतमिति च तथा साम्नि स्फुटं वचः ॥ ४७॥

ityādyṛci yajurvede lokasya dvāramityapi |caraṇaṃ pūtamiti ca tathā sāmni sphuṭaṃ vacaḥ || 47||

नेमिना तप्तसुतनुः सायुज्यं प्राप्नु यादिति ।उरुक्रमाङ्कैः सुभगा वयमेभिरिहाङ्किताः ॥ ४८॥

neminā taptasutanuḥ sāyujyaṃ prāpnu yāditi |urukramāṅkaiḥ subhagā vayamebhirihāṅkitāḥ || 48||

इत्यथर्वगतं वाक्यं तथा श्रुतिशिरस्यपि ।अद्यापि गौर्जरैर्विप्रैः पठ्यमाने गुरोर्मुखात् ॥ ४९॥

ityatharvagataṃ vākyaṃ tathā śrutiśirasyapi |adyāpi gaurjarairvipraiḥ paṭhyamāne gurormukhāt || 49||

धृतोर्ध्वपुण्ड्रः श्रितसच्चक्रधारी हरिं परम् ।यो ध्यायेत्स महात्मेति स्पष्टमर्थान्तरोज्जितम् ॥ ५०॥

dhṛtordhvapuṇḍraḥ śritasaccakradhārī hariṃ param |yo dhyāyetsa mahātmeti spaṣṭamarthāntarojjitam || 50||

सन्ति स्मृतीतिहासाद्याः पुराणानि च कोटिशः ।सुदर्शनस्य मीमांसा कृता ह्यस्मत्पुरातनैःः ॥ ५१॥

santi smṛtītihāsādyāḥ purāṇāni ca koṭiśaḥ |sudarśanasya mīmāṃsā kṛtā hyasmatpurātanaiḥḥ || 51||

तत्रोद्धैतेषु वाक्येषु कथमेतेषु संशयः ।यदि वाक्यं स्वयं कृत्वा प्रावक्ष्यन् पूर्वसूरयः ॥ ५२॥

tatroddhaiteṣu vākyeṣu kathameteṣu saṃśayaḥ |yadi vākyaṃ svayaṃ kṛtvā prāvakṣyan pūrvasūrayaḥ || 52||

तर्ह्यर्च्यनेकभेदायां कुतो वाक्यं निजेच्छया ।व्याकरिष्यन्नतिस्पष्टमनर्थान्तरसम्भवम् ॥ ५३॥

tarhyarcyanekabhedāyāṃ kuto vākyaṃ nijecchayā |vyākariṣyannatispaṣṭamanarthāntarasambhavam || 53||

प्रावर्तन्त कथं पूर्वे सर्वेऽप्यास्तिकमौलयः ।स्पष्टैर्वाक्यैर्नचेत् सर्वविप्लवः स्याज्जिनोक्तितः ॥ ५४॥

prāvartanta kathaṃ pūrve sarve'pyāstikamaulayaḥ |spaṣṭairvākyairnacet sarvaviplavaḥ syājjinoktitaḥ || 54||

स वक्ति सर्वमाम्नायं रक्षसा केनचित् कृतम् ।पवित्रर चरणं' चक्रं लोकद्वारं सुदर्शनम् ॥ ५५॥

sa vakti sarvamāmnāyaṃ rakṣasā kenacit kṛtam |pavitrara caraṇaṃ' cakraṃ lokadvāraṃ sudarśanam || 55||

पर्यायवाचका ह्यैते चक्रस्य परमात्मनः ।पुराणोक्तिरियं चक्रं पवित्राद्याख्ययाह हि ॥ ५६॥

paryāyavācakā hyaite cakrasya paramātmanaḥ |purāṇoktiriyaṃ cakraṃ pavitrādyākhyayāha hi || 56||

मर्त्यानुशासनं ग्राह्यं किं पुनः स्मार्तशासनम् ।पविवत्त्रायते लोकानिति व्युत्पत्तिसम्भवात् ॥ ५७॥

martyānuśāsanaṃ grāhyaṃ kiṃ punaḥ smārtaśāsanam |pavivattrāyate lokāniti vyutpattisambhavāt || 57||

योगरूढिबलायाता पवित्राख्या सुदर्शने ।इमां श्रुतिमुपादाय पुराणान्येव सर्वशः ॥ ५८॥

yogarūḍhibalāyātā pavitrākhyā sudarśane |imāṃ śrutimupādāya purāṇānyeva sarvaśaḥ || 58||

प्रमाणयन्ति स्वोक्तेस्मिंस्तप्तचक्राङ्कधारणे ।अतोन्यार्थः श्रुतेरस्याः कथं शक्यो मनीषिभिः ॥ ५९॥

pramāṇayanti svoktesmiṃstaptacakrāṅkadhāraṇe |atonyārthaḥ śruterasyāḥ kathaṃ śakyo manīṣibhiḥ || 59||

सति नेतरि मार्गस्य किमन्धोक्तः क्रमो भवेत् ।पवित्रपदनिर्दिष्टमर्थं वेदस्तमेव हि ॥ ६०॥

sati netari mārgasya kimandhoktaḥ kramo bhavet |pavitrapadanirdiṣṭamarthaṃ vedastameva hi || 60||

सहस्रधारनामोक्त्या चक्रत्वं स्पष्टयत्यहो ।षट्कोणत्वाभिधां चक्रच्छायामद्याप्युपाददत् ॥ ६१॥

sahasradhāranāmoktyā cakratvaṃ spaṣṭayatyaho |ṣaṭkoṇatvābhidhāṃ cakracchāyāmadyāpyupādadat || 61||

कुशग्रन्थिरसपि ह्यासीत्पवित्राख्यो महीतले ।यथा चित्रस्थसिंहस्य सिंहसादृश्यमात्रतः ॥ ६२॥

kuśagranthirasapi hyāsītpavitrākhyo mahītale |yathā citrasthasiṃhasya siṃhasādṛśyamātrataḥ || 62||

सिंहतायां मुख्यसिंहो वन्य एवेति निर्णयः ।तथा पवित्रनामै तच्चक्रस्यैवेति गम्यते ॥ ६३॥

siṃhatāyāṃ mukhyasiṃho vanya eveti nirṇayaḥ |tathā pavitranāmai taccakrasyaiveti gamyate || 63||

षट्कोणता सर्वमते चक्रस्यैव हि लक्षणम् ।आगमोक्तं पवित्रं च षट्कोणग्रन्थितोभवत् ॥ ६४॥

ṣaṭkoṇatā sarvamate cakrasyaiva hi lakṣaṇam |āgamoktaṃ pavitraṃ ca ṣaṭkoṇagranthitobhavat || 64||

अतोन्यार्थकथा वाताहता शुष्यलताभवत् ।तत्पवित्रमिदं व्याप्तं यत्त्वं पर्येषि विश्वतः ॥ ६५॥

atonyārthakathā vātāhatā śuṣyalatābhavat |tatpavitramidaṃ vyāptaṃ yattvaṃ paryeṣi viśvataḥ || 65||

इति श्रुत्युदितं विष्णुव्याप्त्या व्याप्तत्वमेव च ।चक्रवोचितं विप्रकुशस्यात्यन्तबाधितम् ॥ ६६॥

iti śrutyuditaṃ viṣṇuvyāptyā vyāptatvameva ca |cakravocitaṃ viprakuśasyātyantabādhitam || 66||

प्राक्प्रसक्तपवित्रेण तप्तातप्तत्वमिष्यते ।पञ्चाग्निकृततापोक्तौ दूषणद्वयवागतम् ॥ ६७॥

prākprasaktapavitreṇa taptātaptatvamiṣyate |pañcāgnikṛtatāpoktau dūṣaṇadvayavāgatam || 67||

प्रसक्तस्य परित्यागो ह्यप्रसक्तपरिग्रहः ।आमत्वोक्त्या तप्तचक्रदाहाभावो हि दूष्यते ॥ ६८॥

prasaktasya parityāgo hyaprasaktaparigrahaḥ |āmatvoktyā taptacakradāhābhāvo hi dūṣyate || 68||

अग्नि दूरसमीपस्थवस्तुन्यात्मत्वसाम्यतः ॥शृतास इति शब्दार्था दाहवन्तो न तापसाः ॥ ६९॥

agni dūrasamīpasthavastunyātmatvasāmyataḥ ||śṛtāsa iti śabdārthā dāhavanto na tāpasāḥ || 69||

पादोक्तौ स्यात् पवित्रेणेत्येतद्व्यर्थं पदान्तरम् ।चक्रं प्रयुज्य निबिडं तमो निर्भिद्य रन्ध्रतः ॥ ७०॥

pādoktau syāt pavitreṇetyetadvyarthaṃ padāntaram |cakraṃ prayujya nibiḍaṃ tamo nirbhidya randhrataḥ || 70||

अनन्तासनलोकं स्वं प्राप कृष्णः सहार्जुनः ।इति पौराणिकख्यात्या लोकस्य द्वारतापि च ॥ ७१॥

anantāsanalokaṃ svaṃ prāpa kṛṣṇaḥ sahārjunaḥ |iti paurāṇikakhyātyā lokasya dvāratāpi ca || 71||

चक्रस्यैवोचितान्यत्र शक्योतोर्थो न शङ्कितुम् ।अपि चार्थद्वये प्राप्ते समाख्यैकार्थसाधिका ॥ ७२॥

cakrasyaivocitānyatra śakyotortho na śaṅkitum |api cārthadvaye prāpte samākhyaikārthasādhikā || 72||

तत्पुराणसमाख्यानादर्थोयमवधार्यते ।मीमांसाभिधविख्यातसीमासाम्राज्यकारिभिः ॥ ७३॥

tatpurāṇasamākhyānādarthoyamavadhāryate |mīmāṃsābhidhavikhyātasīmāsāmrājyakāribhiḥ || 73||

यद्यप्याम्नायमार्गेस्मिन् वक्तुं बहु च शक्यते ।तथाप्यल्परणोद्योगे योद्धुः शूरस्य नोचितंमहाप्राकारकरणमिति मत्वोपरम्यते ॥ ७४॥

yadyapyāmnāyamārgesmin vaktuṃ bahu ca śakyate |tathāpyalparaṇodyoge yoddhuḥ śūrasya nocitaṃmahāprākārakaraṇamiti matvoparamyate || 74||

कुमतध्वान्तनिर्भेदी स्वमताम्भोधीसम्भ्रमः ।हयग्रीवोल्लसच्चन्द्रपादः खेदापहोस्तु नः ॥ ७५॥

kumatadhvāntanirbhedī svamatāmbhodhīsambhramaḥ |hayagrīvollasaccandrapādaḥ khedāpahostu naḥ || 75||

हयग्रीवपदद्वन्द्वचिन्तनासक्तचेतसा ॥यतिना वादिराजेन चक्रस्तुतिरियं कृता ॥ ७६॥

hayagrīvapadadvandvacintanāsaktacetasā ||yatinā vādirājena cakrastutiriyaṃ kṛtā || 76||

॥ इति श्रीमद्वादिराजपूज्यचरणविरचिता चक्रस्तुतिः सम्पूर्णा ॥भारतीरमणमुख्यप्राणान्तर्गत श्रीकृष्णार्पणमस्तु ।१ गां दुग्धदोहामसतीं च भार्या देहं पराधीनमसत्प्रजां च ।वित्तं त्वतीर्थीकृतमङ्गवाचं हीनां मया रक्षति दुःखदुःखी ॥ २ यस्यां न मे पावनमङ्ग कर्म स्थित्युद्भवप्राणनिरोधमस्य ।लीलावतरेप्सितजन्म ना स्याद्वन्ध्यां गिरं तां बिभ्रयान्न धीरः ॥श्रीमद्भागवत (११/११/१९,२०)

|| iti śrīmadvādirājapūjyacaraṇaviracitā cakrastutiḥ sampūrṇā ||bhāratīramaṇamukhyaprāṇāntargata śrīkṛṣṇārpaṇamastu | 1 gāṃ dugdhadohāmasatīṃ ca bhāryā dehaṃ parādhīnamasatprajāṃ ca |vittaṃ tvatīrthīkṛtamaṅgavācaṃ hīnāṃ mayā rakṣati duḥkhaduḥkhī || 2 yasyāṃ na me pāvanamaṅga karma sthityudbhavaprāṇanirodhamasya |līlāvatarepsitajanma nā syādvandhyāṃ giraṃ tāṃ bibhrayānna dhīraḥ ||śrīmadbhāgavata (11/11/19,20)