शिवपुराणम् ३ Shri Shiva Mahapuranam 3 Shatarudra Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥॥ श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥॥ श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां

|| śrīgaṇeśāya namaḥ |||| śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ |||| śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ

वन्दे महानन्दमनन्तलीलम्महेश्वरं सर्वविभुं महान्तम् ।गौरीप्रियं कार्तिकविघ्नराजसमुद्भवं शङ्करमादिदेवम् ॥ १॥

vande mahānandamanantalīlammaheśvaraṃ sarvavibhuṃ mahāntam |gaurīpriyaṃ kārtikavighnarājasamudbhavaṃ śaṅkaramādidevam || 1||

शौनक उवाच ।व्यासशिष्य महाभाग सूत ज्ञानदयानिधे ।वद शम्भ्ववतारांश्च यैरकार्षीत्सतां शिवम् ॥ १॥

śaunaka uvāca |vyāsaśiṣya mahābhāga sūta jñānadayānidhe |vada śambhvavatārāṃśca yairakārṣītsatāṃ śivam || 1||

सूत उवाच ।मुने शौनक सद्भक्त्या दत्तचित्तो जितेन्द्रियः ।अवताराञ्छिवस्याहं वच्मि ते मुनये शृणु ॥ २॥

sūta uvāca |mune śaunaka sadbhaktyā dattacitto jitendriyaḥ |avatārāñchivasyāhaṃ vacmi te munaye śṛṇu || 2||

एतत्पृष्टः पुरा नन्दी शिवमूर्तिस्सतां गतिः ।सनत्कुमारेण मुने तमुवाच शिवं स्मरन् ॥ ३॥

etatpṛṣṭaḥ purā nandī śivamūrtissatāṃ gatiḥ |sanatkumāreṇa mune tamuvāca śivaṃ smaran || 3||

नन्दीश्वर उवाच ।असङ्ख्याता हि कल्पेषु विभोः सर्वेश्वरस्य वै ।अवतारास्तथापीह वच्म्यहं तान्यथामति ॥ ४॥

nandīśvara uvāca |asaṅkhyātā hi kalpeṣu vibhoḥ sarveśvarasya vai |avatārāstathāpīha vacmyahaṃ tānyathāmati || 4||

एकोनविंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः ।सद्योजातावतारस्तु प्रथमः परिकीर्तितः ॥ ५॥

ekonaviṃśakaḥ kalpo vijñeyaḥ śvetalohitaḥ |sadyojātāvatārastu prathamaḥ parikīrtitaḥ || 5||

तस्मिंस्तत्परमं ब्रह्म ध्यायतो ब्रह्मणस्तथा ।उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः ॥ ६॥

tasmiṃstatparamaṃ brahma dhyāyato brahmaṇastathā |utpannastu śikhāyuktaḥ kumāraḥ śvetalohitaḥ || 6||

तं दृष्ट्वा पुरुषं ब्रह्मा ब्रह्मरूपिणमीश्वरम् ।ज्ञात्वा ध्यात्वा स हृदये ववन्दे प्रयताञ्जलिः ॥ ७॥

taṃ dṛṣṭvā puruṣaṃ brahmā brahmarūpiṇamīśvaram |jñātvā dhyātvā sa hṛdaye vavande prayatāñjaliḥ || 7||

सद्योजातं शिवं बुद्ध्वा जहर्ष भुवनेश्वरः ।मुहुर्मुहुश्च सद्बुद्ध्या परं तं समचिन्तयत् ॥ ८॥

sadyojātaṃ śivaṃ buddhvā jaharṣa bhuvaneśvaraḥ |muhurmuhuśca sadbuddhyā paraṃ taṃ samacintayat || 8||

ततोऽस्य ध्यायतः श्वेताः प्रादुर्भूता यशस्विनः ।कुमाराः परविज्ञानपरब्रह्मस्वरूपिणः ॥ ९॥

tato'sya dhyāyataḥ śvetāḥ prādurbhūtā yaśasvinaḥ |kumārāḥ paravijñānaparabrahmasvarūpiṇaḥ || 9||

सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ ।शिष्यास्तस्य महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म समावृतम् ॥ १०॥

sunando nandanaścaiva viśvanandopanandanau |śiṣyāstasya mahātmāno yaistadbrahma samāvṛtam || 10||

सद्योजातश्च वै शम्भुर्ददौ ज्ञानं च वेधसे ।सर्गशक्तिमपि प्रीत्या प्रसन्नः परमेश्वरः ॥ ११॥

sadyojātaśca vai śambhurdadau jñānaṃ ca vedhase |sargaśaktimapi prītyā prasannaḥ parameśvaraḥ || 11||

ततो विंशतिमः कल्पो रक्तो नाम प्रकीर्तितः ।ब्रह्मा यत्र महातेजा रक्तवर्णमधारयत् ॥ १२॥

tato viṃśatimaḥ kalpo rakto nāma prakīrtitaḥ |brahmā yatra mahātejā raktavarṇamadhārayat || 12||

ध्यायतः पुत्रकामस्य प्रादुर्भूतो विधेः सुतः ।रक्तमाल्याम्बरधरो रक्ताक्षो रक्तभूषणः ॥ १३॥

dhyāyataḥ putrakāmasya prādurbhūto vidheḥ sutaḥ |raktamālyāmbaradharo raktākṣo raktabhūṣaṇaḥ || 13||

स तं दृष्ट्वा महात्मानं कुमारं ध्यानमाश्रितः ।वामदेवं शिवं ज्ञात्वा प्रणनाम कृताञ्जलिः ॥ १४॥

sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ kumāraṃ dhyānamāśritaḥ |vāmadevaṃ śivaṃ jñātvā praṇanāma kṛtāñjaliḥ || 14||

ततस्तस्य सुता ह्यासंश्चत्वारो रक्तवाससः ।विरजाश्च विवाहश्च विशोको विश्वभावनः ॥ १५॥

tatastasya sutā hyāsaṃścatvāro raktavāsasaḥ |virajāśca vivāhaśca viśoko viśvabhāvanaḥ || 15||

वामदेवः स वै शम्भुर्ददौ ज्ञानं च वेधसे ।सर्गशक्तिमपि प्रीत्या प्रसन्नः परमेश्वरः ॥ १६॥

vāmadevaḥ sa vai śambhurdadau jñānaṃ ca vedhase |sargaśaktimapi prītyā prasannaḥ parameśvaraḥ || 16||

एकविंशतिमः कल्पः पीतवासा इति स्मृतः ।ब्रह्मा यत्र महाभागः पीतवासा बभूव ह ॥ १७॥

ekaviṃśatimaḥ kalpaḥ pītavāsā iti smṛtaḥ |brahmā yatra mahābhāgaḥ pītavāsā babhūva ha || 17||

ध्यायतः पुत्रकामस्य विधेर्जातः कुमारकः ।पीतवस्त्रादिकप्रौढो महातेजा महाभुजः ॥ १८॥

dhyāyataḥ putrakāmasya vidherjātaḥ kumārakaḥ |pītavastrādikaprauḍho mahātejā mahābhujaḥ || 18||

तं दृष्ट्वा ध्यानसंयुक्तं ज्ञात्वा तत्पुरुषं शिवम् ।प्रणनाम ततो बुद्ध्या गायत्रीं शाङ्करीं विधिः ॥ १९॥

taṃ dṛṣṭvā dhyānasaṃyuktaṃ jñātvā tatpuruṣaṃ śivam |praṇanāma tato buddhyā gāyatrīṃ śāṅkarīṃ vidhiḥ || 19||

जपित्वा तु महादेवीं सर्वलोकनमस्कृताम् ।प्रसन्नस्तु महादेवो ध्यानयुक्तेन चेतसा ॥ २०॥

japitvā tu mahādevīṃ sarvalokanamaskṛtām |prasannastu mahādevo dhyānayuktena cetasā || 20||

ततोऽस्य पार्श्वतो दिव्याः प्रादुर्भूताः कुमारकाः ।पीतवस्त्रा हि सकला योगमार्गप्रवर्तकाः ॥ २१॥

tato'sya pārśvato divyāḥ prādurbhūtāḥ kumārakāḥ |pītavastrā hi sakalā yogamārgapravartakāḥ || 21||

ततस्तस्मिन्गते कल्पे पीतवर्णे स्वयम्भुवः ।पुनरन्यः प्रवृत्तस्तु कल्पो नाम्ना शिवस्तु स ॥ २२॥

tatastasmingate kalpe pītavarṇe svayambhuvaḥ |punaranyaḥ pravṛttastu kalpo nāmnā śivastu sa || 22||

एकार्णवे संव्यतीते दिव्यवर्षसहस्रके ।स्रष्टुकामः प्रजा ब्रह्मा चिन्तयामास दुःखितः ॥ २३॥

ekārṇave saṃvyatīte divyavarṣasahasrake |sraṣṭukāmaḥ prajā brahmā cintayāmāsa duḥkhitaḥ || 23||

ततोऽपश्यन्महातेजाः प्रादुर्भूतं कुमारकम् ।कृष्णवर्णं महावीर्यं दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ २४॥

tato'paśyanmahātejāḥ prādurbhūtaṃ kumārakam |kṛṣṇavarṇaṃ mahāvīryaṃ dīpyamānaṃ svatejasā || 24||

धृतकृष्णाम्बरोष्णीषं कृष्णयज्ञोपवीतिनम् ।कृष्णेन मौलिनायुक्तं कृष्णस्नानानुलेपनम् ॥ २५॥

dhṛtakṛṣṇāmbaroṣṇīṣaṃ kṛṣṇayajñopavītinam |kṛṣṇena maulināyuktaṃ kṛṣṇasnānānulepanam || 25||

स तं दृष्ट्वा महात्मानमघोरं घोरविक्रमम् ।ववन्दे देवदेवेशमद्भुतं कृष्णपिङ्गलम् ॥ २६॥

sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānamaghoraṃ ghoravikramam |vavande devadeveśamadbhutaṃ kṛṣṇapiṅgalam || 26||

अघोरं तु ततो ब्रह्मा ब्रह्मरूपं व्यचिन्तयत् ।तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिर्भक्तवत्सलमव्ययम् ॥ २७॥

aghoraṃ tu tato brahmā brahmarūpaṃ vyacintayat |tuṣṭāva vāgbhiriṣṭābhirbhaktavatsalamavyayam || 27||

अथास्य पार्श्वतः कृष्णाः कृष्णस्नानानुलेपनाः ।चत्वारस्तु महात्मानः सम्बभूवुः कुमारकाः ॥ २८॥

athāsya pārśvataḥ kṛṣṇāḥ kṛṣṇasnānānulepanāḥ |catvārastu mahātmānaḥ sambabhūvuḥ kumārakāḥ || 28||

कृष्ण कृष्णशिखश्चैव कृष्णास्यः कृष्णकण्ठधृक् ।इति तेऽव्यक्तनामानः शिवरूपाः सुतेजसः ॥ २९॥

kṛṣṇa kṛṣṇaśikhaścaiva kṛṣṇāsyaḥ kṛṣṇakaṇṭhadhṛk |iti te'vyaktanāmānaḥ śivarūpāḥ sutejasaḥ || 29||

एवम्भूता महात्मानो ब्रह्मणः सृष्टिहेतवे ।योगं प्रवर्तयामासुर्घोराख्यं महदद्भुतम् ॥ ३०॥

evambhūtā mahātmāno brahmaṇaḥ sṛṣṭihetave |yogaṃ pravartayāmāsurghorākhyaṃ mahadadbhutam || 30||

अथान्यो ब्रह्मणः कल्पः प्रावर्तत मुनीश्वराः ।विश्वरूप इति ख्यातो नामतः परमाद्भुतः ॥ ३१॥

athānyo brahmaṇaḥ kalpaḥ prāvartata munīśvarāḥ |viśvarūpa iti khyāto nāmataḥ paramādbhutaḥ || 31||

ब्रह्मणः पुत्रकामस्य ध्यायतो मनसा शिवम् ।प्रादुर्भूता महानादा विश्वरूपा सरस्वती ॥ ३२॥

brahmaṇaḥ putrakāmasya dhyāyato manasā śivam |prādurbhūtā mahānādā viśvarūpā sarasvatī || 32||

तथाविधः स भगवानीशानः परमेश्वरः ।शुद्धस्फटिकसङ्काशः सर्वाभरणभूषितः ॥ ३३॥

tathāvidhaḥ sa bhagavānīśānaḥ parameśvaraḥ |śuddhasphaṭikasaṅkāśaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ || 33||

तं दृष्ट्वा प्रणनामासौ ब्रह्मेशानमजं विभुम् ।सर्वगं सर्वदं सर्वं सुरूपं रूपवर्जितम् ॥ ३४॥

taṃ dṛṣṭvā praṇanāmāsau brahmeśānamajaṃ vibhum |sarvagaṃ sarvadaṃ sarvaṃ surūpaṃ rūpavarjitam || 34||

ईशानोऽपि तथादिश्य सन्मार्गं ब्रह्मणे विभुः ।सशक्तिः कल्पयाञ्चक्रे स बालांश्चतुरः शुभान् ॥ ३५॥

īśāno'pi tathādiśya sanmārgaṃ brahmaṇe vibhuḥ |saśaktiḥ kalpayāñcakre sa bālāṃścaturaḥ śubhān || 35||

जटी मुण्डी शिखण्डी च अर्धमुण्डश्च जज्ञिरे ।योगेनादिश्य सद्धर्मं कृत्वा योगगतिं गताः ॥ ३६॥

jaṭī muṇḍī śikhaṇḍī ca ardhamuṇḍaśca jajñire |yogenādiśya saddharmaṃ kṛtvā yogagatiṃ gatāḥ || 36||

एवं सङ्क्षेपतः प्रोक्तः सद्यादीनां समुद्भवः ।सनत्कुमार सर्वज्ञ लोकानां हितकाम्यया ॥ ३७॥

evaṃ saṅkṣepataḥ proktaḥ sadyādīnāṃ samudbhavaḥ |sanatkumāra sarvajña lokānāṃ hitakāmyayā || 37||

अथ तेषां महाप्राज्ञ व्यवहारं यथायथम् ।त्रिलोकहितकारं हि सर्वं ब्रह्माण्डसंस्थितम् ॥ ३८॥

atha teṣāṃ mahāprājña vyavahāraṃ yathāyatham |trilokahitakāraṃ hi sarvaṃ brahmāṇḍasaṃsthitam || 38||

ईशानः पुरुषोऽघोरो वामसंज्ञस्तथैव च ।ब्रह्मसंज्ञा महेशस्य मूर्तयः पञ्च विश्रुताः ॥ ३९॥

īśānaḥ puruṣo'ghoro vāmasaṃjñastathaiva ca |brahmasaṃjñā maheśasya mūrtayaḥ pañca viśrutāḥ || 39||

ईशानः शिवरूपश्च गरीयान्प्रथमः स्मृतः ।भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति ॥ ४०॥

īśānaḥ śivarūpaśca garīyānprathamaḥ smṛtaḥ |bhoktāraṃ prakṛteḥ sākṣātkṣetrajñamadhitiṣṭhati || 40||

शैवस्तत्पुरुषाख्यश्च स्वरूपो हि द्वितीयकः ।गुणाश्रयात्मकं भोग्यं सर्वज्ञमधितिष्ठति ॥ ४१॥

śaivastatpuruṣākhyaśca svarūpo hi dvitīyakaḥ |guṇāśrayātmakaṃ bhogyaṃ sarvajñamadhitiṣṭhati || 41||

धर्माय स्वाङ्गसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः ।अघोराख्यस्वरूपो यस्तिष्ठत्यन्तस्तृतीयकः ॥ ४२॥

dharmāya svāṅgasaṃyuktaṃ buddhitattvaṃ pinākinaḥ |aghorākhyasvarūpo yastiṣṭhatyantastṛtīyakaḥ || 42||

वामदेवाह्वयो रूपश्चतुर्थः शङ्करस्य हि ।अहङ्कृतेरधिष्ठानो बहुकार्यकरः सदा ॥ ४३॥

vāmadevāhvayo rūpaścaturthaḥ śaṅkarasya hi |ahaṅkṛteradhiṣṭhāno bahukāryakaraḥ sadā || 43||

ईशानाह्वस्वरूपो हि शङ्करस्येश्वरः सदा ।श्रोत्रस्य वचसश्चापि विभोर्व्योम्नस्तथैव च ॥ ४४॥

īśānāhvasvarūpo hi śaṅkarasyeśvaraḥ sadā |śrotrasya vacasaścāpi vibhorvyomnastathaiva ca || 44||

त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरं रूपमैश्वरम् ।पुरुषाख्यं विचारज्ञा मतिमन्तः प्रचक्षते ॥ ४५॥

tvakpāṇisparśavāyūnāmīśvaraṃ rūpamaiśvaram |puruṣākhyaṃ vicārajñā matimantaḥ pracakṣate || 45||

वपुषश्च रसस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च ।अघोराख्यमधिष्ठानं रूपं प्राहुर्मनीषिणः ॥ ४६॥

vapuṣaśca rasasyāpi rūpasyāgnestathaiva ca |aghorākhyamadhiṣṭhānaṃ rūpaṃ prāhurmanīṣiṇaḥ || 46||

रशनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च ।ईश्वरं वामदेवाख्यं स्वरूपं शाङ्करं स्मृतम् ॥ ४७॥

raśanāyāśca pāyośca rasasyāpāṃ tathaiva ca |īśvaraṃ vāmadevākhyaṃ svarūpaṃ śāṅkaraṃ smṛtam || 47||

घ्राणस्य चैवोपस्थस्य गन्धस्य च भुवस्तथा ।सद्योजाताह्वयं रूपमीश्वरं शाङ्करं विदुः ॥ ४८॥

ghrāṇasya caivopasthasya gandhasya ca bhuvastathā |sadyojātāhvayaṃ rūpamīśvaraṃ śāṅkaraṃ viduḥ || 48||