शिवपुराणम् ५ Shri Shiva Mahapuranam 5 Uma Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥॥ श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥॥ श्रीशिवमहापुराणम् ॥ पञ्चमी उमासंहिता

|| śrīgaṇeśāya namaḥ |||| śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ |||| śrīśivamahāpurāṇam || pañcamī umāsaṃhitā

यो धत्ते भुवनानि सत्त्वगुणवान्स्रष्टा रजःसंश्रयःसंहर्त्ता तमसान्वितो गुणवतीं मायामतीत्य स्थितः ।सत्यानन्दमनन्तबोधममलं ब्रह्मादिसंज्ञास्पदंनित्यं सत्त्वसमन्वयादधिगतं पूर्णं शिवं धीमहि ॥ १॥

yo dhatte bhuvanāni sattvaguṇavānsraṣṭā rajaḥsaṃśrayaḥsaṃharttā tamasānvito guṇavatīṃ māyāmatītya sthitaḥ |satyānandamanantabodhamamalaṃ brahmādisaṃjñāspadaṃnityaṃ sattvasamanvayādadhigataṃ pūrṇaṃ śivaṃ dhīmahi || 1||

ऋषय ऊचुः ।सूत सूत महाप्राज्ञ व्यासशिष्य नमोऽस्तु ते ।चतुर्थी कोटिरुद्राख्या श्राविता संहिता त्वया ॥ २॥

ṛṣaya ūcuḥ |sūta sūta mahāprājña vyāsaśiṣya namo'stu te |caturthī koṭirudrākhyā śrāvitā saṃhitā tvayā || 2||

अथोमासंहितान्तःस्थनानाख्यानसमन्वितम् ।ब्रूहि शम्भोश्चरित्रं वै साम्बस्य परमात्मनः ॥ ३॥

athomāsaṃhitāntaḥsthanānākhyānasamanvitam |brūhi śambhoścaritraṃ vai sāmbasya paramātmanaḥ || 3||

सूत उवाच ।महर्षयः शौनकाद्याः शृणुत प्रेमतः शुभम् ।शाङ्करं चरितं दिव्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परम् ॥ ४॥

sūta uvāca |maharṣayaḥ śaunakādyāḥ śṛṇuta premataḥ śubham |śāṅkaraṃ caritaṃ divyaṃ bhuktimuktipradaṃ param || 4||

इतीदृशं पुण्यप्रश्नं पृष्टवान् मुनिसत्तमः ।व्यासः सनत्कुमारं वै शैवं सच्चरितं जगौ ॥ ५॥

itīdṛśaṃ puṇyapraśnaṃ pṛṣṭavān munisattamaḥ |vyāsaḥ sanatkumāraṃ vai śaivaṃ saccaritaṃ jagau || 5||

सनत्कुमार उवाच ।वासुदेवाय यत्प्रोक्तमुपमन्युमहर्षिणा ।तदुच्यते मया व्यास चरितं हि महेशितुः ॥ ६॥

sanatkumāra uvāca |vāsudevāya yatproktamupamanyumaharṣiṇā |taducyate mayā vyāsa caritaṃ hi maheśituḥ || 6||

पुरा पुत्रार्थमगमत्कैलासं शङ्करालयम् ।वसुदेवसुतः कृष्णस्तपस्तप्तुं शिवस्य हि ॥ ७॥

purā putrārthamagamatkailāsaṃ śaṅkarālayam |vasudevasutaḥ kṛṣṇastapastaptuṃ śivasya hi || 7||

अत्रोपमन्युं सन्दृष्ट्वा तपन्तं शृङ्ग उत्तमे ।प्रणम्य भक्त्या स मुनिं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः ॥ ८॥

atropamanyuṃ sandṛṣṭvā tapantaṃ śṛṅga uttame |praṇamya bhaktyā sa muniṃ paryapṛcchatkṛtāñjaliḥ || 8||

श्रीकृष्ण उवाच ।उपमन्यो महाप्राज्ञ शैवप्रवर सन्मते ।पुत्रार्थमगमं तप्तुं तपोऽत्र गिरिशस्य हि ॥ ९॥

śrīkṛṣṇa uvāca |upamanyo mahāprājña śaivapravara sanmate |putrārthamagamaṃ taptuṃ tapo'tra giriśasya hi || 9||

ब्रूहि शङ्करमाहात्म्यं सदानन्दकरं मुने ।यच्छ्रुत्वा भक्तितः कुर्यां तप ऐश्वरमुत्तमम् ॥ १०॥

brūhi śaṅkaramāhātmyaṃ sadānandakaraṃ mune |yacchrutvā bhaktitaḥ kuryāṃ tapa aiśvaramuttamam || 10||

सनत्कुमार उवाच ।इति श्रुत्वा वचस्तस्य वासुदेवस्य धीमतः ।प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ह्युपमन्युः स्मरन् शिवम् ॥ ११॥

sanatkumāra uvāca |iti śrutvā vacastasya vāsudevasya dhīmataḥ |pratyuvāca prasannātmā hyupamanyuḥ smaran śivam || 11||

उपमन्युरुवाच ।शृणु कृष्ण महाशैव महिमानं महेशितुः ।यमद्राक्षमहं शम्भोर्भक्तिवर्धनमुत्तमम् ॥ १२॥

upamanyuruvāca |śṛṇu kṛṣṇa mahāśaiva mahimānaṃ maheśituḥ |yamadrākṣamahaṃ śambhorbhaktivardhanamuttamam || 12||

तपःस्थोऽहं समद्राक्षं शङ्करं च तदायुधान् ।परिवारं समस्तं च विष्ण्वादीनमरादिकान् ॥ १३॥

tapaḥstho'haṃ samadrākṣaṃ śaṅkaraṃ ca tadāyudhān |parivāraṃ samastaṃ ca viṣṇvādīnamarādikān || 13||

त्रिभिरंशैः शोभमानमजस्रसुखमव्ययम् ।एकपादं महादंष्ट्रं सज्वालकवलैर्मुखैः ॥ १४॥

tribhiraṃśaiḥ śobhamānamajasrasukhamavyayam |ekapādaṃ mahādaṃṣṭraṃ sajvālakavalairmukhaiḥ || 14||

द्विसहस्रमयूखानां ज्योतिषातिविराजितम् ।सर्वास्त्रप्रवराबाधमनेकाक्षं सहस्रपात् ॥ १५॥

dvisahasramayūkhānāṃ jyotiṣātivirājitam |sarvāstrapravarābādhamanekākṣaṃ sahasrapāt || 15||

यश्च कल्पान्तसमये विश्वं संहरति ध्रुवम् ।नावध्यो यस्य च भवेत्त्रैलौक्ये सचराचरे ॥ १६॥

yaśca kalpāntasamaye viśvaṃ saṃharati dhruvam |nāvadhyo yasya ca bhavettrailaukye sacarācare || 16||

महेश्वरभुजोत्सृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।निर्ददाह द्रुतं कृत्स्नं निमेषार्द्धान्न संशयः ॥ १७॥

maheśvarabhujotsṛṣṭaṃ trailokyaṃ sacarācaram |nirdadāha drutaṃ kṛtsnaṃ nimeṣārddhānna saṃśayaḥ || 17||

तपःस्थो रुद्रपार्श्वस्थं दृष्टवानहमव्ययम् ।गुह्यमस्त्रं परं चास्य न तुल्यमधिकं क्वचित् ॥ १८॥

tapaḥstho rudrapārśvasthaṃ dṛṣṭavānahamavyayam |guhyamastraṃ paraṃ cāsya na tulyamadhikaṃ kvacit || 18||

यत्तच्छूलमिति ख्यातं सर्वलोकेषु शूलिनः ।विजयाभिधमत्युग्रं सर्वशस्त्रास्त्रनाशकम् ॥ १९॥

yattacchūlamiti khyātaṃ sarvalokeṣu śūlinaḥ |vijayābhidhamatyugraṃ sarvaśastrāstranāśakam || 19||

दारयेद्यन्महीं कृत्स्नां शोषयेद्यन्महोदधिम् ।पातयेदखिलं ज्योतिश्चक्रं यन्नात्र संशयः ॥ २०॥

dārayedyanmahīṃ kṛtsnāṃ śoṣayedyanmahodadhim |pātayedakhilaṃ jyotiścakraṃ yannātra saṃśayaḥ || 20||

यौवनाश्वो हतो येन मान्धाता सबलः पुरा ।चक्रवर्ती महातेजास्त्रैलोक्यविजयो नृपः ॥ २१॥

yauvanāśvo hato yena māndhātā sabalaḥ purā |cakravartī mahātejāstrailokyavijayo nṛpaḥ || 21||

दर्पाविष्टो हैहयश्च निःक्षिप्तो लवणासुरः ।शत्रुघ्नं नृपतिं युद्धे समाहूय समन्ततः ॥ २२॥

darpāviṣṭo haihayaśca niḥkṣipto lavaṇāsuraḥ |śatrughnaṃ nṛpatiṃ yuddhe samāhūya samantataḥ || 22||

तस्मिन्दैत्ये विनष्टे तु रुद्रहस्ते गतं तु यत् ।तच्छूलमिति तीक्ष्णाग्रं सन्त्रासजननं महत् ॥ २३॥

tasmindaitye vinaṣṭe tu rudrahaste gataṃ tu yat |tacchūlamiti tīkṣṇāgraṃ santrāsajananaṃ mahat || 23||

त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा तर्जयन्तमिव स्थितम् ।विधूम्रानलसङ्काशं बालसूर्यमिवोदितम् ॥ २४॥

triśikhāṃ bhṛkuṭīṃ kṛtvā tarjayantamiva sthitam |vidhūmrānalasaṅkāśaṃ bālasūryamivoditam || 24||

सर्पहस्तमनिर्देश्यं पाशहस्तमिवान्तकम् ।परशुं तीक्ष्णधारं च सर्पाद्यैश्च विभूषितम् ॥ २५॥

sarpahastamanirdeśyaṃ pāśahastamivāntakam |paraśuṃ tīkṣṇadhāraṃ ca sarpādyaiśca vibhūṣitam || 25||

कल्पान्तदहनाकारं तथा पुरुषविग्रहम् ।यत्तद्भार्गवरामस्य क्षत्रियान्तकरं रणे ॥ २६॥

kalpāntadahanākāraṃ tathā puruṣavigraham |yattadbhārgavarāmasya kṣatriyāntakaraṃ raṇe || 26||

रामो यद्बलमाश्रित्य शिवदत्तश्च वै पुरा ।त्रिःसप्तकृत्वो स क्षत्रं ददाह हृषितो मुनिः ॥ २७॥

rāmo yadbalamāśritya śivadattaśca vai purā |triḥsaptakṛtvo sa kṣatraṃ dadāha hṛṣito muniḥ || 27||

सुदर्शनं तथा चक्रं सहस्रवदनं विभुम् ।द्विसहस्रभुजं देवमद्राक्षं पुरुषाकृतिम् ॥ २८॥

sudarśanaṃ tathā cakraṃ sahasravadanaṃ vibhum |dvisahasrabhujaṃ devamadrākṣaṃ puruṣākṛtim || 28||

द्विसहस्रेक्षणं दीप्तं सहस्रचरणाकुलम् ।कोटिसूर्यप्रतीकाशं त्रैलोक्यदहनक्षमम् ॥ २९॥

dvisahasrekṣaṇaṃ dīptaṃ sahasracaraṇākulam |koṭisūryapratīkāśaṃ trailokyadahanakṣamam || 29||

वज्रं महोज्ज्वलं तीक्ष्णं शतपर्वमनुत्तमम् ।महाधनुः पिनाकं च सतूणीरं महाद्युतिम् ॥ ३०॥

vajraṃ mahojjvalaṃ tīkṣṇaṃ śataparvamanuttamam |mahādhanuḥ pinākaṃ ca satūṇīraṃ mahādyutim || 30||

शक्तिं खङ्गं च पाशं च महादीप्तं समाङ्कुशम् ।गदां च महतीं दिव्यामन्यान्यस्त्राणि दृष्टवान् ॥ ३१॥

śaktiṃ khaṅgaṃ ca pāśaṃ ca mahādīptaṃ samāṅkuśam |gadāṃ ca mahatīṃ divyāmanyānyastrāṇi dṛṣṭavān || 31||

तथा च लोकपालानामस्त्राण्येतानि यानि च ।अद्राक्षं तानि सर्वाणि भगवद्रुद्रपार्श्वतः ॥ ३२॥

tathā ca lokapālānāmastrāṇyetāni yāni ca |adrākṣaṃ tāni sarvāṇi bhagavadrudrapārśvataḥ || 32||

सव्यदेशे तु देवस्य ब्रह्मा लोकपितामहः ।विमानं दिव्यमास्थाय हंसयुक्तं मनोऽनुगम् ॥ ३३॥

savyadeśe tu devasya brahmā lokapitāmahaḥ |vimānaṃ divyamāsthāya haṃsayuktaṃ mano'nugam || 33||

वामपार्श्वे तु तस्यैव शङ्खचक्रगदाधरः ।वैनतेयं समास्थाय तथा नारायणः स्थितः ॥ ३४॥

vāmapārśve tu tasyaiva śaṅkhacakragadādharaḥ |vainateyaṃ samāsthāya tathā nārāyaṇaḥ sthitaḥ || 34||

स्वायम्भुवाद्या मनवो भृग्वाद्या ऋषयस्तथा ।शक्राद्या देवताश्चैव सर्व एव समं ययुः ॥ ३५॥

svāyambhuvādyā manavo bhṛgvādyā ṛṣayastathā |śakrādyā devatāścaiva sarva eva samaṃ yayuḥ || 35||

स्कन्दः शक्तिं समादाय मयूरस्थः सघण्टकः ।देव्याः समीपे सन्तस्थौ द्वितीय इव पावकः ॥ ३६॥

skandaḥ śaktiṃ samādāya mayūrasthaḥ saghaṇṭakaḥ |devyāḥ samīpe santasthau dvitīya iva pāvakaḥ || 36||

नन्दी शूलं समादाय भवाग्रे समवस्थितः ।सर्वभूतगणाश्चैव मातरो विविधाः स्थिताः ॥ ३७॥

nandī śūlaṃ samādāya bhavāgre samavasthitaḥ |sarvabhūtagaṇāścaiva mātaro vividhāḥ sthitāḥ || 37||

तेऽभिवाद्य महेशानं परिवार्य समन्ततः ।अस्तुवन्विविधैः स्तोत्रैर्महादेवं तदा सुराः ॥ ३८॥

te'bhivādya maheśānaṃ parivārya samantataḥ |astuvanvividhaiḥ stotrairmahādevaṃ tadā surāḥ || 38||

यत्किञ्चित्तु जगत्यस्मिन्दृश्यते श्रूयतेऽथवा ।तत्सर्वं भगवत्पार्श्वे निरीक्ष्याहं सुविस्मितः ॥ ३९॥

yatkiñcittu jagatyasmindṛśyate śrūyate'thavā |tatsarvaṃ bhagavatpārśve nirīkṣyāhaṃ suvismitaḥ || 39||

सुमहद्धैर्यमालम्ब्य प्राञ्जलिर्विविधैः स्तवैः ।परमानन्दसम्मग्नोऽभूवं कृष्णाहमध्वरे ॥ ४०॥

sumahaddhairyamālambya prāñjalirvividhaiḥ stavaiḥ |paramānandasammagno'bhūvaṃ kṛṣṇāhamadhvare || 40||

सम्मुखे शङ्करं दृष्ट्वा बाष्पगद्गदया गिरा ।अपूजयं सुविधिवदहं श्रद्धासमन्वितः ॥ ४१॥

sammukhe śaṅkaraṃ dṛṣṭvā bāṣpagadgadayā girā |apūjayaṃ suvidhivadahaṃ śraddhāsamanvitaḥ || 41||

भगवानथ सुप्रीतः शङ्करः परमेश्वरः ।वाण्या मधुरया प्रीत्या मामाह प्रहसन्निव ॥ ४२॥

bhagavānatha suprītaḥ śaṅkaraḥ parameśvaraḥ |vāṇyā madhurayā prītyā māmāha prahasanniva || 42||

न विचालयितुं शक्यो मया विप्र पुनः पुनः ।परीक्षितोऽसि भद्रं ते भवान्भक्त्यान्वितो दृढः ॥ ४३॥

na vicālayituṃ śakyo mayā vipra punaḥ punaḥ |parīkṣito'si bhadraṃ te bhavānbhaktyānvito dṛḍhaḥ || 43||

तस्मात्ते परितुष्टोऽस्मि वरं वरय सुव्रत ।दुर्लभं सर्वदेवेषु नादेयं विद्यते तव ॥ ४४॥

tasmātte parituṣṭo'smi varaṃ varaya suvrata |durlabhaṃ sarvadeveṣu nādeyaṃ vidyate tava || 44||

स चाहं तद्वचः श्रुत्वा शम्भोः सत्प्रेमसंयुतम् ।देवं तं प्राञ्जलिर्भूत्वाब्रुवं भक्तानुकम्पिनम् ॥ ४५॥

sa cāhaṃ tadvacaḥ śrutvā śambhoḥ satpremasaṃyutam |devaṃ taṃ prāñjalirbhūtvābruvaṃ bhaktānukampinam || 45||

उपमन्युरुवाच ।भगवन्यदि तुष्टोऽसि यदि भक्तिः स्थिरा मयि ।तेन सत्येन मे ज्ञानं त्रिकालविषयं भवेत् ॥ ४६॥

upamanyuruvāca |bhagavanyadi tuṣṭo'si yadi bhaktiḥ sthirā mayi |tena satyena me jñānaṃ trikālaviṣayaṃ bhavet || 46||

प्रयच्छ भक्तिं विपुलां त्वयि चाव्यभिचारिणीम् ।सान्वयस्यापि नित्यं मे भूरि क्षीरौदनं भवेत् ॥ ४७॥

prayaccha bhaktiṃ vipulāṃ tvayi cāvyabhicāriṇīm |sānvayasyāpi nityaṃ me bhūri kṣīraudanaṃ bhavet || 47||

ममास्तु तव सान्निध्यं नित्यं चैवाश्रमे विभो ।तव भक्तेषु सख्यं स्यादन्योऽन्येषु सदा भवेत् ॥ ४८॥

mamāstu tava sānnidhyaṃ nityaṃ caivāśrame vibho |tava bhakteṣu sakhyaṃ syādanyo'nyeṣu sadā bhavet || 48||

एवमुक्तो मया शम्भुर्विहस्य परमेश्वरः ।कृपादृष्ट्या निरीक्ष्याशु मां स प्राह यदूद्वह ॥ ४९॥

evamukto mayā śambhurvihasya parameśvaraḥ |kṛpādṛṣṭyā nirīkṣyāśu māṃ sa prāha yadūdvaha || 49||