रामलिङ्गेश्वरस्तवराजः Shri Ramalingeshvara Shtavarajah

विद्वत्कविसार्वभौमपुल्यौमामहेश्वरशास्त्रिविरचितः ।श्रीमहावागीश्वर्यै नमः ।श्रीमहागणाधिपतये नमः ।श्लो ।अद्वैतमर्धदेहेन द्वैतं पृथगवस्थितेः ।दर्शयन्पार्वतीनाथो रामलिङ्गेश्वरोऽवतात् ॥ १॥

vidvatkavisārvabhaumapulyaumāmaheśvaraśāstriviracitaḥ |śrīmahāvāgīśvaryai namaḥ |śrīmahāgaṇādhipataye namaḥ |ślo |advaitamardhadehena dvaitaṃ pṛthagavasthiteḥ |darśayanpārvatīnātho rāmaliṅgeśvaro'vatāt || 1||

क्षीरारामक्षेत्रे स्वयमुदितं जगदनुग्रहेच्छया शम्भुम् ।शिरसि जटामकुटधरं स्फाटिकलिङ्गाकृतिं भजे हृदये ॥ २॥

kṣīrārāmakṣetre svayamuditaṃ jagadanugrahecchayā śambhum |śirasi jaṭāmakuṭadharaṃ sphāṭikaliṅgākṛtiṃ bhaje hṛdaye || 2||

इन्द्रादयोऽपि दिविजा विविधा मुनीन्द्राःसायं भवत्सुभगरूपदिदृक्षयेश ।आयान्ति हि प्रतिदिनं विममालयं तेस्वार्थेप्सवोभजनतोभवतस्त्वरात्ताः ॥ ३॥

indrādayo'pi divijā vividhā munīndrāḥsāyaṃ bhavatsubhagarūpadidṛkṣayeśa |āyānti hi pratidinaṃ vimamālayaṃ tesvārthepsavobhajanatobhavatastvarāttāḥ || 3||

तद्भक्तलोकसमनुग्रहणायशम्भो!योगंविहायनिजलिङ्गतनोःकृपावान् ।उत्थायदिव्यवपुषासुभगेनहर्षत्नृत्यत्यलंसहगणैःपरितस्समाजे ॥ ४॥

tadbhaktalokasamanugrahaṇāyaśambho!yogaṃvihāyanijaliṅgatanoḥkṛpāvān |utthāyadivyavapuṣāsubhagenaharṣatnṛtyatyalaṃsahagaṇaiḥparitassamāje || 4||

आनन्दताण्डववपुस्तवतन्निरीक्ष्यतौर्यत्रिकेणबहुधानुतिभिश्चधन्याः ।आनन्दवाष्पकलितास्सकलाभवन्तंसामाजिकाउपचरन्तिसदामहेश! ॥ ५॥

ānandatāṇḍavavapustavatannirīkṣyatauryatrikeṇabahudhānutibhiścadhanyāḥ |ānandavāṣpakalitāssakalābhavantaṃsāmājikāupacarantisadāmaheśa! || 5||

नृत्यत्पदद्वयरवानुकृतार्यगीतवाद्यान्विताङ्गचलनैरुदितोमहान्यः ।आनन्दात्मसुसमाजगतेषुनादतत्त्वानुसन्धिगमितस्सकदाममस्यात्? ॥ ६॥

nṛtyatpadadvayaravānukṛtāryagītavādyānvitāṅgacalanairuditomahānyaḥ |ānandātmasusamājagateṣunādatattvānusandhigamitassakadāmamasyāt? || 6||

व्याघ्राजिनेनकटिगेनगजाजिनेनबाहुद्वयोर्ध्वचलतागलगाहिनाच ।नृत्यत्फणेनचजटामकुटस्थगङ्गानृत्याजेकस्यतवताण्डवरूपमीडे ॥ ७॥

vyāghrājinenakaṭigenagajājinenabāhudvayordhvacalatāgalagāhināca |nṛtyatphaṇenacajaṭāmakuṭasthagaṅgānṛtyājekasyatavatāṇḍavarūpamīḍe || 7||

नृत्यानेहसितेसुरूपकलनंलभ्यंसुराणामपिश्रीयोगेशघटेतनाऽन्यसमयेयोगार्हलिङ्गानुगे ।त्वय्यस्मात्किलनृत्यकालमदिशस्त्वद्रूपसन्दशनेसर्वेषामपिसर्वसुन्दरवपुस्तत्तेशिवायास्तुनः ॥ ८॥

nṛtyānehasitesurūpakalanaṃlabhyaṃsurāṇāmapiśrīyogeśaghaṭetanā'nyasamayeyogārhaliṅgānuge |tvayyasmātkilanṛtyakālamadiśastvadrūpasandaśanesarveṣāmapisarvasundaravapustatteśivāyāstunaḥ || 8||

येसायंसमयेशिवङ्करहृदः पश्यन्तिमर्त्याश्शिवंलिङ्गात्मानमिहामृताशिनिवहाराध्यात्मनृत्योध्यतम् ।मर्त्यादृश्यमनोहराकृतिजुषम्पश्येयुरेनेशिवंधन्याअन्यजनावितिस्ममुनयःप्राहुमहान्तोध्रुवम् ॥ ९॥

yesāyaṃsamayeśivaṅkarahṛdaḥ paśyantimartyāśśivaṃliṅgātmānamihāmṛtāśinivahārādhyātmanṛtyodhyatam |martyādṛśyamanoharākṛtijuṣampaśyeyureneśivaṃdhanyāanyajanāvitismamunayaḥprāhumahāntodhruvam || 9||

यद्रूपन्तवताण्डवेषुमुनिभिर्दृष्टंयथावर्णितंतत्तेमादृशमानवाद्यसुलभालोकम्मुनीडयम्मुहुः ।आलम्ब्यात्मनिकिञ्चिदीडितुमशक्तोपिप्रवर्तेशिव!श्रेयःकेननकाङ्क्ष्यतेसकलसच्छ्रेयःप्रदेकिंस्तवे ॥ १०॥

yadrūpantavatāṇḍaveṣumunibhirdṛṣṭaṃyathāvarṇitaṃtattemādṛśamānavādyasulabhālokammunīḍayammuhuḥ |ālambyātmanikiñcidīḍitumaśaktopipravarteśiva!śreyaḥkenanakāṅkṣyatesakalasacchreyaḥpradekiṃstave || 10||

मृढोऽहंविषयावलीढहृदयःकामाद्यरीणांवशोविद्यावाप्यविवेकगन्धरहितस्संसारसेवापरः ।तन्निर्वाहकृतेऽर्थकामचयनेनक्तन्दिवंव्यापृतोनानाक्लेशसहिष्णुरप्यहह! तेसेवान्नचैवाचरः ॥ ११॥

mṛḍho'haṃviṣayāvalīḍhahṛdayaḥkāmādyarīṇāṃvaśovidyāvāpyavivekagandharahitassaṃsārasevāparaḥ |tannirvāhakṛte'rthakāmacayanenaktandivaṃvyāpṛtonānākleśasahiṣṇurapyahaha! tesevānnacaivācaraḥ || 11||

एवंसंसरतस्सदाबहुविधक्लेशार्जकस्याधुनाविद्युत्स्फूर्तिरिवात्मनीषदमिषच्छम्भोस्वविद्याद्युतिः ।'मृढ! त्वंश्रयसर्वदम्परशिवंसर्वज्ञसर्वेश्वरंसंसाराम्बुधितारिणङ्किमपरैस्सत्वांसमुत्तारयेत्॥ १२॥

evaṃsaṃsaratassadābahuvidhakleśārjakasyādhunāvidyutsphūrtirivātmanīṣadamiṣacchambhosvavidyādyutiḥ |'mṛḍha! tvaṃśrayasarvadamparaśivaṃsarvajñasarveśvaraṃsaṃsārāmbudhitāriṇaṅkimaparaissatvāṃsamuttārayet|| 12||

इत्यन्तस्स्फुरणेनकेनचिदहोसर्वज्ञसर्वेश्वरःकक्व क्वाऽहञ्जडधीस्तदाश्रयणमप्याराद्घटेतक्ववा ।केनस्याद्विधिनेतिचेतसिविकल्प्येहस्तुतौतेयतेबालालापवदीशमामकगिरस्तेसन्तुमोदावहाः ॥ १३॥

ityantassphuraṇenakenacidahosarvajñasarveśvaraḥkakva kvā'hañjaḍadhīstadāśrayaṇamapyārādghaṭetakvavā |kenasyādvidhineticetasivikalpyehastutauteyatebālālāpavadīśamāmakagirastesantumodāvahāḥ || 13||

श्रीवाणीधरणीविभूतिविलसत्सद्वर्णसङ्घोल्लसत्क्षीरारामपुरीकृताधिवसतिश्श्रीरामलिङ्गेश्वरः ।पार्वत्यासहितोनिजार्धवपुषासूर्यादिभिस्स्वैःपरीवारैर्देवगणैर्धृतेतरनिजाभिख्यस्स्वयन्नोऽवतात् ॥ १४॥

śrīvāṇīdharaṇīvibhūtivilasatsadvarṇasaṅghollasatkṣīrārāmapurīkṛtādhivasatiśśrīrāmaliṅgeśvaraḥ |pārvatyāsahitonijārdhavapuṣāsūryādibhissvaiḥparīvārairdevagaṇairdhṛtetaranijābhikhyassvayanno'vatāt || 14||

शैवक्षेत्रवरेषुपञ्चसुपवित्रारामसंज्ञेषुयन्मूर्धन्यङ्कथितंशिवस्स्वयमवातारीज्जटाजूटधृत् ।लिङ्गाकारतयासितेनवपुषास्वीयेनसाक्षाज्जगद्रक्षायैनिजपार्वतीदयितयागोदाऽऽख्यगङ्गान्तिके ॥ १५॥

śaivakṣetravareṣupañcasupavitrārāmasaṃjñeṣuyanmūrdhanyaṅkathitaṃśivassvayamavātārījjaṭājūṭadhṛt |liṅgākāratayāsitenavapuṣāsvīyenasākṣājjagadrakṣāyainijapārvatīdayitayāgodā''khyagaṅgāntike || 15||

पार्श्वेयस्यचदक्षिणेगणपतिस्स्वीयालयेसंस्थितोगोकर्णेश्वरात्मनोऽमलतनुस्तदक्षिणेऽवातरत् ।स्कन्दस्तूत्तरभागगोऽस्तितनयोयस्यालयेस्वेततोलक्ष्मीश्चापिजनार्दनोनिवसतोयस्यालयेसुन्दरौ ॥ १६॥

pārśveyasyacadakṣiṇegaṇapatissvīyālayesaṃsthitogokarṇeśvarātmano'malatanustadakṣiṇe'vātarat |skandastūttarabhāgago'stitanayoyasyālayesvetatolakṣmīścāpijanārdanonivasatoyasyālayesundarau || 16||

सालग्रामशिलामयोनिवसतिश्रीनन्दिकेशोदिशिप्राच्यान्द्वारयुगन्त्ववन्नभिमुखंस्वसेवमानस्सदा ।यस्याज्ञामनुपेत्यकोपिसदनान्तस्थंशिवंवीक्षितुंनोशक्नोतिसुरेश्वरोऽपिमनुजोवाऽन्योपिकुत्रापिवा ॥ १७प्राग्द्वारात्तवदक्षिणेनिजकरैस्सम्भासयन्नालयंसूर्यःपातिततस्तुदक्षिणतलेविश्वेश्वरोऽसिप्रभो ।तत्पार्श्वेतवपार्वतीप्रियतमासर्वाङ्गसौन्दर्यभाङ्मातालोकततेस्तवेशहृदयंयाचूचुरद्योगिनः ॥ १८॥

sālagrāmaśilāmayonivasatiśrīnandikeśodiśiprācyāndvārayugantvavannabhimukhaṃsvasevamānassadā |yasyājñāmanupetyakopisadanāntasthaṃśivaṃvīkṣituṃnośaknotisureśvaro'pimanujovā'nyopikutrāpivā || 17prāgdvārāttavadakṣiṇenijakaraissambhāsayannālayaṃsūryaḥpātitatastudakṣiṇataleviśveśvaro'siprabho |tatpārśvetavapārvatīpriyatamāsarvāṅgasaundaryabhāṅmātālokatatestaveśahṛdayaṃyācūcuradyoginaḥ || 18||

यस्यादृष्टिनिपातनानिकरुणापीयूषवर्षीण्यलंभक्तेभ्योऽखिलकामदानिसततन्निर्यान्तिनेत्रद्वयात् ।फुल्लाम्भोरुहभासुराननसमालोकेनदीनात्मनामाधिव्याधिमुखव्यधाविलयनादानन्दलीलोदयः ॥ १९॥

yasyādṛṣṭinipātanānikaruṇāpīyūṣavarṣīṇyalaṃbhaktebhyo'khilakāmadānisatatanniryāntinetradvayāt |phullāmbhoruhabhāsurānanasamālokenadīnātmanāmādhivyādhimukhavyadhāvilayanādānandalīlodayaḥ || 19||

तत्पार्श्वेनगरेश्वराख्यतनुभृत्त्वन्दक्षिणेसंस्थितःक्षीराराममहापुरीमवसिभोः! प्रेम्णाखिलैश्वर्यदः ।तत्स्थायैनिजभक्तलोकततयेकौबेरसख्यम्भृशंशंसन्स्वंसहवीरभद्रतनयेनात्मीयपार्श्वेविभो! ॥ २०॥

tatpārśvenagareśvarākhyatanubhṛttvandakṣiṇesaṃsthitaḥkṣīrārāmamahāpurīmavasibhoḥ! premṇākhilaiśvaryadaḥ |tatsthāyainijabhaktalokatatayekauberasakhyambhṛśaṃśaṃsansvaṃsahavīrabhadratanayenātmīyapārśvevibho! || 20||

पश्वाद्दक्षिणदिक्तटेतवविभोयामातृकास्सप्ततालोकान्पान्त्यनिशङ्कृपार्द्रहृदयस्त्वस्थापयोरक्षितुम् ।आधिव्याधिविपन्नदीनमनसोमर्त्यान्विपद्।ह्ध्वंसिनीरापन्नार्तिनिवारणेतवकृपाऽनन्यादृशीशङ्कर! ॥ २१॥

paśvāddakṣiṇadiktaṭetavavibhoyāmātṛkāssaptatālokānpāntyaniśaṅkṛpārdrahṛdayastvasthāpayorakṣitum |ādhivyādhivipannadīnamanasomartyānvipad|hdhvaṃsinīrāpannārtinivāraṇetavakṛpā'nanyādṛśīśaṅkara! || 21||

पश्चाद्दुर्गमदुःखनाशनधृतात्मीयव्रतानारतंदुर्गाश्रीकनकात्मिकानिवसतिश्रीरामलिङ्गेश्वर!निर्देशात्तवभक्तरक्षणकृतेब्रह्माततोभारतीपश्चात्त्वद्भजनायशङ्करकुमारोऽथात्मजस्त्वाम्भजन् ॥ २२॥

paścāddurgamaduḥkhanāśanadhṛtātmīyavratānārataṃdurgāśrīkanakātmikānivasatiśrīrāmaliṅgeśvara!nirdeśāttavabhaktarakṣaṇakṛtebrahmātatobhāratīpaścāttvadbhajanāyaśaṅkarakumāro'thātmajastvāmbhajan || 22||

यादुर्गाऽखिलदुर्गतिप्रशमनीलोकस्यभक्तावलित्राणायावततारदुष्टमहिषाभिख्यासुरंसिंहगा ।हन्तुन्देवगणैरजय्यमभयन्दत्तेऽखिलाभीष्टदासाचाष्टादशबाहुभिश्शिवसुतात्पश्चादिहास्तेपरा ॥ २३॥

yādurgā'khiladurgatipraśamanīlokasyabhaktāvalitrāṇāyāvatatāraduṣṭamahiṣābhikhyāsuraṃsiṃhagā |hantundevagaṇairajayyamabhayandatte'khilābhīṣṭadāsācāṣṭādaśabāhubhiśśivasutātpaścādihāsteparā || 23||

तस्याउत्तरदिक्तटेऽत्रवसतित्वन्मूर्तियुग्मंविभोश्रीमत्सुन्दरताण्डवेश्वरपदख्यातम्मनोहृन्नृणाम् ।यद्वीक्षाव्यथितात्मनोऽप्यतितरामानन्दवीचीभ्रमद्धंसत्वम्मनसोविधायतनुतेभक्तिंस्थिरान्त्वय्यलम् ॥ २४॥

tasyāuttaradiktaṭe'travasatitvanmūrtiyugmaṃvibhośrīmatsundaratāṇḍaveśvarapadakhyātammanohṛnnṛṇām |yadvīkṣāvyathitātmano'pyatitarāmānandavīcībhramaddhaṃsatvammanasovidhāyatanutebhaktiṃsthirāntvayyalam || 24||

यस्याऽत्युग्रतपोविशेषदृढसद्भक्तिप्रतुष्टात्मनायद्दौवारिकताऽद्भुतापुरमुखशम्भोत्वयास्वीकृता ।सोऽयन्त्वद्भजनायबाणदितिजोभक्ताग्रणीस्सन्ततंश्रीमत्ताण्डवमूर्तितोऽथवसतिश्रीरामलिङ्गेश्वर ॥ २५॥

yasyā'tyugratapoviśeṣadṛḍhasadbhaktipratuṣṭātmanāyaddauvārikatā'dbhutāpuramukhaśambhotvayāsvīkṛtā |so'yantvadbhajanāyabāṇaditijobhaktāgraṇīssantataṃśrīmattāṇḍavamūrtito'thavasatiśrīrāmaliṅgeśvara || 25||

दत्तात्रेयवपुर्धरोऽसि भगवन्विज्ञानसिद्धिप्रदस्तस्मात्प्राग्दिशि कालभैरवयुतस्स्कन्दस्ततः प्राग्विभो ।पापघ्नेश्वरनामतोऽसि भगवन्नन्वर्थनामा ततोद्रष्टॄणां शिव पापभञ्जक इह श्रीरामलिङ्गेश्वर ॥ २६॥

dattātreyavapurdharo'si bhagavanvijñānasiddhipradastasmātprāgdiśi kālabhairavayutasskandastataḥ prāgvibho |pāpaghneśvaranāmato'si bhagavannanvarthanāmā tatodraṣṭṝṇāṃ śiva pāpabhañjaka iha śrīrāmaliṅgeśvara || 26||

एवं स्वैःपरिवारकैस्सह वृतान्योपाधिनामव्रजैर्नानारूपधरस्वमूर्तिभिरिह श्रीरामलिङ्गेश्वर ।पार्वत्या सहितस्स्वभक्तविततित्राणाय सर्वेश्वरक्षीरारामपुरेऽतिपूतवसतौ व्यक्तस्स्वयं पासि नॄन् ॥ २७॥

evaṃ svaiḥparivārakaissaha vṛtānyopādhināmavrajairnānārūpadharasvamūrtibhiriha śrīrāmaliṅgeśvara |pārvatyā sahitassvabhaktavitatitrāṇāya sarveśvarakṣīrārāmapure'tipūtavasatau vyaktassvayaṃ pāsi nṝn || 27||

गोः कर्णात्क्वचिदीश कुक्कुटतनोः कुत्रापि वाराङ्गनाचूडातः क्वचिदीश हिंस्रकमहाव्याघ्रात्क्वचित्ते जनिः ।चित्रा भक्तजनावनाय बहुधा सर्वात्मतादर्शिनीश्रीमद्भक्तमनोनिवासभगवन् श्रीरामलिङ्गेश्वर ॥ २८॥

goḥ karṇātkvacidīśa kukkuṭatanoḥ kutrāpi vārāṅganācūḍātaḥ kvacidīśa hiṃsrakamahāvyāghrātkvacitte janiḥ |citrā bhaktajanāvanāya bahudhā sarvātmatādarśinīśrīmadbhaktamanonivāsabhagavan śrīrāmaliṅgeśvara || 28||

देवास्सन्तु सहस्रशो दिवि नृणामिष्टार्थदास्सेवनात्सव्यासव्यविधिक्रमोपकलितात्क्षिप्रं प्रसाद्याश्चिरम् ।तोष्याश्च त्वमुमापते क्षणमुहूर्ताद्यल्पकालानुसन्धानप्राप्यकृपार्द्रहृच्छ्रितविपद्।ह्ध्वंस्याशुतोषी स्मृतः ॥ २९॥

devāssantu sahasraśo divi nṛṇāmiṣṭārthadāssevanātsavyāsavyavidhikramopakalitātkṣipraṃ prasādyāściram |toṣyāśca tvamumāpate kṣaṇamuhūrtādyalpakālānusandhānaprāpyakṛpārdrahṛcchritavipad|hdhvaṃsyāśutoṣī smṛtaḥ || 29||

धातृश्रीपतिवासवादिदिविजाः पुंरूपिणोऽभीष्टदादीर्घेणेन्द्रियशोषिकृछ्रतपसाऽसाध्येन यागादिना ।त्वं त्वेकाग्रहदा मुहूर्तमितसत्कालेन निध्यायिनांभक्तानामखिलार्थदोऽखिलविपद्व्रातात्समुत्तारयन् ॥ ३०॥

dhātṛśrīpativāsavādidivijāḥ puṃrūpiṇo'bhīṣṭadādīrgheṇendriyaśoṣikṛchratapasā'sādhyena yāgādinā |tvaṃ tvekāgrahadā muhūrtamitasatkālena nidhyāyināṃbhaktānāmakhilārthado'khilavipadvrātātsamuttārayan || 30||

आत्मानं किमितीश लिङ्गवपुषा सञ्छादयाम्यञ्जसानाऽन्ये ब्रह्ममुखास्सुरा इह परं साङ्गैः स्थिता विग्रहैः ।मन्येऽहं परमात्मतामुपनिषद्बोध्यां विशुद्धां स्थिरांस्थाणुत्वेन च सूचयस्यतितरामाद्यन्तहीनामिति ॥ ३१॥

ātmānaṃ kimitīśa liṅgavapuṣā sañchādayāmyañjasānā'nye brahmamukhāssurā iha paraṃ sāṅgaiḥ sthitā vigrahaiḥ |manye'haṃ paramātmatāmupaniṣadbodhyāṃ viśuddhāṃ sthirāṃsthāṇutvena ca sūcayasyatitarāmādyantahīnāmiti || 31||

ज्ञानानन्दमयं स्वमन्तरनिशं लिङ्गे स्थितो वीक्षसेधिक्कृत्याऽखिलजागतं नु विकृतव्रातं सदा शङ्कर ।बाह्यं प्राकृतमेतदीश मलिनं योगापकर्षक्षमंनैर्गुण्यं स्वगतं व्यनक्षि जगतो लिङ्गात्मना संस्थितः ॥ ३२॥

jñānānandamayaṃ svamantaraniśaṃ liṅge sthito vīkṣasedhikkṛtyā'khilajāgataṃ nu vikṛtavrātaṃ sadā śaṅkara |bāhyaṃ prākṛtametadīśa malinaṃ yogāpakarṣakṣamaṃnairguṇyaṃ svagataṃ vyanakṣi jagato liṅgātmanā saṃsthitaḥ || 32||

नैर्गुण्यं गुणनिर्गतेस्तु भवतो नात्यन्तिकाभावतस्तत्तद्वैकृतलेपमात्ररहितत्वाशंसकं मन्महे ।सागुण्यं गुणवैकृताश्रयतया मूर्तेष्वमूर्तेष्वपिख्यातं जागतवस्तुषु स्फुटतमं नैतद्विरुद्धं विभो ॥ ३३॥

nairguṇyaṃ guṇanirgatestu bhavato nātyantikābhāvatastattadvaikṛtalepamātrarahitatvāśaṃsakaṃ manmahe |sāguṇyaṃ guṇavaikṛtāśrayatayā mūrteṣvamūrteṣvapikhyātaṃ jāgatavastuṣu sphuṭatamaṃ naitadviruddhaṃ vibho || 33||

'जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादितरत' श्चेत्याहपाराशरिर्भूतानामुदयं स्थितिं लयमपि त्वत्तश्श्रुतिर्भाषते ।नैगुण्यं गुणशून्यता यदि घटेतान्योन्यविद्विष्टयोस्सामानाधिकरण्यमीश्वर कथं तद्धर्मयोर्मन्महे ॥ ३४॥

'janmādyasya yato'nvayāditarata' ścetyāhapārāśarirbhūtānāmudayaṃ sthitiṃ layamapi tvattaśśrutirbhāṣate |naiguṇyaṃ guṇaśūnyatā yadi ghaṭetānyonyavidviṣṭayossāmānādhikaraṇyamīśvara kathaṃ taddharmayormanmahe || 34||

धत्तेवार्यवकारिसारसदलं लिप्येत नेषत्ततस्सूर्यं भौमरजो न लिम्पति यथा नाकाशमग्न्यादिकम् ।एवं त्वां प्रकृतिर्न लिम्पति जडा त्वत्सन्निधानाज्जगत्कार्यालिं विदधाति देहवदहो जीवात्मसान्निध्यतः ॥ ३५॥

dhattevāryavakārisārasadalaṃ lipyeta neṣattatassūryaṃ bhaumarajo na limpati yathā nākāśamagnyādikam |evaṃ tvāṃ prakṛtirna limpati jaḍā tvatsannidhānājjagatkāryāliṃ vidadhāti dehavadaho jīvātmasānnidhyataḥ || 35||

माया सात्वविकारिणी गुणमयी चिच्छक्तिरूपा त्वयिज्योत्स्ना चन्द्रमसीव वारिणि यथा वीचिः प्रभापूषणि ।इच्छाज्ञानकृतिस्वरूपकलिता जीवे सुषुप्तौ यथाकल्पे निश्चलतां गता त्वयि पुनस्सृष्टौ विचित्रक्रिया ॥ ३६॥

māyā sātvavikāriṇī guṇamayī cicchaktirūpā tvayijyotsnā candramasīva vāriṇi yathā vīciḥ prabhāpūṣaṇi |icchājñānakṛtisvarūpakalitā jīve suṣuptau yathākalpe niścalatāṃ gatā tvayi punassṛṣṭau vicitrakriyā || 36||

भेदस्तत्र हि यत्पृथग्विषयतामापद्यतेऽन्यात्स्वयंयन्नैवं न ततस्तदन्यदिति संविज्ञायते विद्वरैः ।शक्तेश्शक्तिमतो गुणस्य गुणिनो नैवापृथग्भानतोमायायास्त्रिगुणात्मनस्तव भिदा शक्तेर्न कापीश्वर ॥ ३७॥

bhedastatra hi yatpṛthagviṣayatāmāpadyate'nyātsvayaṃyannaivaṃ na tatastadanyaditi saṃvijñāyate vidvaraiḥ |śakteśśaktimato guṇasya guṇino naivāpṛthagbhānatomāyāyāstriguṇātmanastava bhidā śakterna kāpīśvara || 37||

शक्तिं वाऽन्यगुणाविहाय भगवन्नात्मा न सन्दृश्यतेनात्मानं च विहाय तेऽत्र सकलं द्रव्यं गुणैरन्वितम् ।हित्वा द्रव्यमिह स्थितिगुणततेः कुत्रापि नालोक्यतेतद्भेदः कृतिभेदजः कृतिकृदप्यात्मा त्वमेवेश्वर ॥ ३८॥

śaktiṃ vā'nyaguṇāvihāya bhagavannātmā na sandṛśyatenātmānaṃ ca vihāya te'tra sakalaṃ dravyaṃ guṇairanvitam |hitvā dravyamiha sthitiguṇatateḥ kutrāpi nālokyatetadbhedaḥ kṛtibhedajaḥ kṛtikṛdapyātmā tvameveśvara || 38||

देहे गेह इवानुविश्य करणैस्तैस्तैर्गुणैश्शक्तितोनानाकार्यततिं करोषि भगवंस्त्वं जागतीमिच्छया ।सृष्ट्वा चित्रमिदं जगद्भहुविधं रक्षस्यपि स्वेच्छयासर्वं संहरसीह नर्तक इव स्वं नाटकं जागतम् ॥ ३९॥

dehe geha ivānuviśya karaṇaistaistairguṇaiśśaktitonānākāryatatiṃ karoṣi bhagavaṃstvaṃ jāgatīmicchayā |sṛṣṭvā citramidaṃ jagadbhahuvidhaṃ rakṣasyapi svecchayāsarvaṃ saṃharasīha nartaka iva svaṃ nāṭakaṃ jāgatam || 39||

कर्तृत्वं प्रकृतेर्जडामपि च तामाहुः कथं वा लगेद्यत्रात्मा न वसेज्जडस्य उदितो भिन्नश्च यस्त्वान्मना ।आत्मव्यापृतिमन्तरा न करणेष्वीक्ष्येत कापि क्रियाकर्तृत्वं तदधिष्ठितेस्तव विभो विद्मोऽखिलव्यापृतेः ॥ ४०॥

kartṛtvaṃ prakṛterjaḍāmapi ca tāmāhuḥ kathaṃ vā lagedyatrātmā na vasejjaḍasya udito bhinnaśca yastvānmanā |ātmavyāpṛtimantarā na karaṇeṣvīkṣyeta kāpi kriyākartṛtvaṃ tadadhiṣṭhitestava vibho vidmo'khilavyāpṛteḥ || 40||

मायोपाधिक! तेऽन्यजीवनिवहस्याविद्यकोपाधिकस्याद्वैतं प्रवदन्ति तात्त्विकबुधास्तत्साधु मन्यामहे ।राज्ञो भृत्यगणस्य भेदवदिहोपाध्योः प्रभेदात्तथाशक्तीनां च विभेदतो हर भिदा दृश्येत नैवान्यतः ॥ ४१॥

māyopādhika! te'nyajīvanivahasyāvidyakopādhikasyādvaitaṃ pravadanti tāttvikabudhāstatsādhu manyāmahe |rājño bhṛtyagaṇasya bhedavadihopādhyoḥ prabhedāttathāśaktīnāṃ ca vibhedato hara bhidā dṛśyeta naivānyataḥ || 41||

नैवोपाधिमृते महोऽपि भगवन्कुत्रापि सन्दृश्यतेमायां शक्तिमयीमुपाधिमवलम्ब्याग्निर्यथा दाहिकाम् ।शक्तिः सूक्ष्मतमामनुप्रविशसि स्थूलेषु सर्वेष्वहो!दार्वादिष्विव लिङ्गदेहमुपयन् जीवात्मरूपरिशवः ॥ ४२॥

naivopādhimṛte maho'pi bhagavankutrāpi sandṛśyatemāyāṃ śaktimayīmupādhimavalambyāgniryathā dāhikām |śaktiḥ sūkṣmatamāmanupraviśasi sthūleṣu sarveṣvaho!dārvādiṣviva liṅgadehamupayan jīvātmarūpariśavaḥ || 42||

सृष्ट्यर्थे तव लिङ्गदेहधरणान्नानाक्रियानुष्ठितेस्त्वच्छक्तिप्रकृतौ क्रमादधिगतं मालिन्यमस्मादिमाम् ।श्रीरामेश्वर मन्महेऽखिलबुधा आहुस्त्वविद्यामितित्वां जीवञ्चतदाश्रितन्त्रिजगतीस्थूलात्मसंस्थं विभुम् ॥ ५३॥

sṛṣṭyarthe tava liṅgadehadharaṇānnānākriyānuṣṭhitestvacchaktiprakṛtau kramādadhigataṃ mālinyamasmādimām |śrīrāmeśvara manmahe'khilabudhā āhustvavidyāmititvāṃ jīvañcatadāśritantrijagatīsthūlātmasaṃsthaṃ vibhum || 53||

इच्छाज्ञानकृतिप्रभृत्यखिलसच्छक्त्यात्ममायामयोपाधिस्थस्य तवान्तरात्मविरहात्कापि क्रिया नो भवेत् ।तद्राहिन्यमवैकृताय निभृतत्वायापि हेतुस्तवश्रीमन्निष्क्रिय निर्विकार भगवन्नित्यात्ममोद प्रभो! ॥ ४४॥

icchājñānakṛtiprabhṛtyakhilasacchaktyātmamāyāmayopādhisthasya tavāntarātmavirahātkāpi kriyā no bhavet |tadrāhinyamavaikṛtāya nibhṛtatvāyāpi hetustavaśrīmanniṣkriya nirvikāra bhagavannityātmamoda prabho! || 44||

जीवेऽन्तःकरणं गुणाश्च विषमाः कर्माणि नानाविधान्यन्तश्शत्रुगणस्स्वभाव इति चाऽविद्यापि शम्भो सदा ।तत्तद्भौतिकदेहवेशनमुखा नित्या विशिष्टा इमेश्रीरामेश परात्मरूपसहिते शुद्धस्य निष्कर्मणः ॥ ४५॥

jīve'ntaḥkaraṇaṃ guṇāśca viṣamāḥ karmāṇi nānāvidhānyantaśśatrugaṇassvabhāva iti cā'vidyāpi śambho sadā |tattadbhautikadehaveśanamukhā nityā viśiṣṭā imeśrīrāmeśa parātmarūpasahite śuddhasya niṣkarmaṇaḥ || 45||

इच्छाशक्तिविजम्भणात्प्रथमतस्सृष्टौ निजज्ञानविस्फूर्तस्त्रीपुरुषात्मभागकृतिशक्त्याप्तार्धनारीश्वर ।शुद्धान्तःकरणादिराजितवशीभूतात्ममायाबलाद्ब्रह्मादीनसृजस्ततोऽखिलजगत्सृष्टयादि सर्वेश्वर! ॥ ४६॥

icchāśaktivijambhaṇātprathamatassṛṣṭau nijajñānavisphūrtastrīpuruṣātmabhāgakṛtiśaktyāptārdhanārīśvara |śuddhāntaḥkaraṇādirājitavaśībhūtātmamāyābalādbrahmādīnasṛjastato'khilajagatsṛṣṭayādi sarveśvara! || 46||

स्थूलोपाधय ईश तेऽतिविमलास्सर्वज्ञ सर्वेश्वरश्रीमायाऽखिलशक्तिमय्यपि वशा विश्वस्यसम्मोहिनी ।नानाकर्मसु चोदनेन सततं हृत्पुण्डरीकस्थितोमायाशक्तिनटीयुतो नटयसि त्रेधा जगन्नाटकम् ॥ ४७॥

sthūlopādhaya īśa te'tivimalāssarvajña sarveśvaraśrīmāyā'khilaśaktimayyapi vaśā viśvasyasammohinī |nānākarmasu codanena satataṃ hṛtpuṇḍarīkasthitomāyāśaktinaṭīyuto naṭayasi tredhā jagannāṭakam || 47||

आत्मानं प्रविभज्य कार्यभिदया धृत्वा तु मूर्तित्रयंस्वीयाभिस्सह शक्तिभिश्शिव नयस्यङ्कत्रयं जागतम् ।सृष्टिं ब्रह्मवपुस्थितिं हरिवपू रुद्रात्मवांस्तल्लयंनानाऽत्यद्भुतकर्मतत्फलमुखैर्जीवव्रजे सन्ततम् ॥ ४८॥

ātmānaṃ pravibhajya kāryabhidayā dhṛtvā tu mūrtitrayaṃsvīyābhissaha śaktibhiśśiva nayasyaṅkatrayaṃ jāgatam |sṛṣṭiṃ brahmavapusthitiṃ harivapū rudrātmavāṃstallayaṃnānā'tyadbhutakarmatatphalamukhairjīvavraje santatam || 48||

मायां स्वां प्रणिधाय सद्यवनिकां लोकालिरङ्गस्थलेस्वस्वप्राक्तनकर्मलब्धविविधाकारान्निधायात्मनः ।तत्तत्कर्मविशेषभोग्यफलसन्धानानुकूलक्रियाभेदैर्नर्तयसि त्वमीश बहुधा दुःखं सुखं भोजयन् ॥ ४९॥

māyāṃ svāṃ praṇidhāya sadyavanikāṃ lokāliraṅgasthalesvasvaprāktanakarmalabdhavividhākārānnidhāyātmanaḥ |tattatkarmaviśeṣabhogyaphalasandhānānukūlakriyābhedairnartayasi tvamīśa bahudhā duḥkhaṃ sukhaṃ bhojayan || 49||

पुण्यम्पापमिति द्विधाऽत्र विभजन्कर्माखिलं पुण्यतःप्राप्तव्यं सुखमीप्सितं बहुविधं दुःखं तु पापात्पुनः ।एवं वेदमुखात्प्रबोध्य भगवंस्त्वं कर्मसूत्रं दृढंसंस्थाप्यानुगुणं फलं विदधसे प्राणिव्रजस्येश्वर ॥ ५०॥

puṇyampāpamiti dvidhā'tra vibhajankarmākhilaṃ puṇyataḥprāptavyaṃ sukhamīpsitaṃ bahuvidhaṃ duḥkhaṃ tu pāpātpunaḥ |evaṃ vedamukhātprabodhya bhagavaṃstvaṃ karmasūtraṃ dṛḍhaṃsaṃsthāpyānuguṇaṃ phalaṃ vidadhase prāṇivrajasyeśvara || 50||

आत्माऽभीष्टसुखोपधायककृतिव्रातप्रबोधेऽपि तेमायामोहवशाः प्रजा विदधते पापानि घोराण्यपि ।तत्र त्वं कुरुषे किमीश फलदः कर्मव्रजस्यात्मनांबद्धा कर्मफलव्यवस्थितिरियं नित्याविभिन्ना कथम् ॥ ५१॥

ātmā'bhīṣṭasukhopadhāyakakṛtivrātaprabodhe'pi temāyāmohavaśāḥ prajā vidadhate pāpāni ghorāṇyapi |tatra tvaṃ kuruṣe kimīśa phaladaḥ karmavrajasyātmanāṃbaddhā karmaphalavyavasthitiriyaṃ nityāvibhinnā katham || 51||

अन्तर्यामितया महेश विविधोपाधिस्थितः कर्मसुत्वं जीवानिह चोदयन्द्विफलकेष्वामोह्य मायाबलात् ।श्रीरामेश सुखं ददास्यपि पुनर्दुःखं च तेभ्योद्भुतंकिन्न्वेतल्ललितं च कीदृगिति नो विद्मो वयं शङ्कर ! ॥ ५२॥

antaryāmitayā maheśa vividhopādhisthitaḥ karmasutvaṃ jīvāniha codayandviphalakeṣvāmohya māyābalāt |śrīrāmeśa sukhaṃ dadāsyapi punarduḥkhaṃ ca tebhyodbhutaṃkinnvetallalitaṃ ca kīdṛgiti no vidmo vayaṃ śaṅkara ! || 52||

उद्भिज्जादिजरायुजस्थितमृगान्तोपाधिकात्मव्रजेधर्माऽधर्मविधार्हताविरहिते प्रारब्धभोगास्पदे ।हिंसाधुन्नतदोषकृत्यपि न वा शिक्षां विधत्से क्वचित्स्वस्वोच्चात्मगतिं ददासि मनुजांस्त्वं शिक्षसे दोषिणः ॥ ५३॥

udbhijjādijarāyujasthitamṛgāntopādhikātmavrajedharmā'dharmavidhārhatāvirahite prārabdhabhogāspade |hiṃsādhunnatadoṣakṛtyapi na vā śikṣāṃ vidhatse kvacitsvasvoccātmagatiṃ dadāsi manujāṃstvaṃ śikṣase doṣiṇaḥ || 53||

स्वातन्त्र्यं सदसत्क्रियाऽऽचरणगं दत्तं क्रिपा दर्शितास्ता वेदैस्सफलास्तदौपयिकमप्यङ्गं महाज्ञानतः ।स्वाभीष्टं सुखमर्जयेति गदितेऽप्येषोऽशुभे वर्ततेचेच्छिक्षे तमितीरणं किमुचितं धीचोदिनस्ते शिव! ॥ ५४॥

svātantryaṃ sadasatkriyā''caraṇagaṃ dattaṃ kripā darśitāstā vedaissaphalāstadaupayikamapyaṅgaṃ mahājñānataḥ |svābhīṣṭaṃ sukhamarjayeti gadite'pyeṣo'śubhe vartatececchikṣe tamitīraṇaṃ kimucitaṃ dhīcodinaste śiva! || 54||

बुद्धीः कर्मसु सत्सु सर्वसुखदेष्वेवात्मनां चोदयेःकिं नेतीश्वर कारणं तु न वयं विद्मो न चाहुः परे ।दुष्कर्मव्रजचोदनं तदनुगानेकव्यधापादनंकि युक्तं शिवदोऽसि शङ्कर! सदा लोकस्य सर्वेश्वर ॥ ५५॥

buddhīḥ karmasu satsu sarvasukhadeṣvevātmanāṃ codayeḥkiṃ netīśvara kāraṇaṃ tu na vayaṃ vidmo na cāhuḥ pare |duṣkarmavrajacodanaṃ tadanugānekavyadhāpādanaṃki yuktaṃ śivado'si śaṅkara! sadā lokasya sarveśvara || 55||

जीवत्वं परमेश्वरत्वमपि ते सोपाधिकं ब्रह्मणश्शुद्धस्यागतमीश! कुत्र समये मायापि सम्मोहिनी ।प्राप्ता वेति न वेदयन्ति जगदप्येतच्छ्रुतिज्ञाः परन्त्वाहुस्सर्वमनाद्युपाधिरहितं ब्रह्माऽस्ति तत्कुत्र वा ॥ ५६॥

jīvatvaṃ parameśvaratvamapi te sopādhikaṃ brahmaṇaśśuddhasyāgatamīśa! kutra samaye māyāpi sammohinī |prāptā veti na vedayanti jagadapyetacchrutijñāḥ parantvāhussarvamanādyupādhirahitaṃ brahmā'sti tatkutra vā || 56||

सर्वोपाधिषु सर्वलोकविततावन्तर्बहिर्व्योमवद्ब्रह्मास्ति स्वकसर्वशक्तिकलितं विज्ञानवेद्यं विभुः ।शुद्धं प्राकृतवैकृतादिरहितं चैतन्यरूपं महश्श्रीरामेश वदन्ति तात्त्विकबुधास्तत्त्वां तु मन्यामहे ॥ ५७॥

sarvopādhiṣu sarvalokavitatāvantarbahirvyomavadbrahmāsti svakasarvaśaktikalitaṃ vijñānavedyaṃ vibhuḥ |śuddhaṃ prākṛtavaikṛtādirahitaṃ caitanyarūpaṃ mahaśśrīrāmeśa vadanti tāttvikabudhāstattvāṃ tu manyāmahe || 57||

तच्चैतन्यमनिन्द्रियालिविषयं वाचा न वाच्यं मनोऽनूह्यं निर्वचनाऽशकं श्रुतिगिरामीदृक्तयेदन्तया ।को वेत्तुं प्रभवेन्महेश्वर दृढाऽविद्याऽऽवृतात्मा जनस्सर्वज्ञेह भवत्प्रसादमनवाप्याऽशेषलोकप्रभो ॥ ५८॥

taccaitanyamanindriyāliviṣayaṃ vācā na vācyaṃ mano'nūhyaṃ nirvacanā'śakaṃ śrutigirāmīdṛktayedantayā |ko vettuṃ prabhavenmaheśvara dṛḍhā'vidyā''vṛtātmā janassarvajñeha bhavatprasādamanavāpyā'śeṣalokaprabho || 58||

निर्वक्तुं यदिहार्हमीश भुवने केनापि वा तत्त्वतस्तद्ज्ञातुं प्रयतेत तस्य मुखतो जिज्ञासुलोकश्शिव! ।यच्चानिर्वचनीयमेतदखिलैः ब्रह्माऽवगन्तुं तु तत्सर्वज्ञ त्वदनुग्रहेण तु विना शम्भो कथं शक्नुयात् ॥ ५९॥

nirvaktuṃ yadihārhamīśa bhuvane kenāpi vā tattvatastadjñātuṃ prayateta tasya mukhato jijñāsulokaśśiva! |yaccānirvacanīyametadakhilaiḥ brahmā'vagantuṃ tu tatsarvajña tvadanugraheṇa tu vinā śambho kathaṃ śaknuyāt || 59||

यच्चाणोरणु यन्महच्च महतश्शब्दाद्यवेद्यं च यत्सर्वत्रानुगतं जगत्यपि मनोवेद्यं च नेदृक्तया ।विश्वस्येन्द्रियगोचरस्य यदधिष्ठानं परोक्षस्य चश्रीरामेश! विभो विना तव कृपां तद्ब्रह्म वेद्यं कथम् ॥ ६०॥

yaccāṇoraṇu yanmahacca mahataśśabdādyavedyaṃ ca yatsarvatrānugataṃ jagatyapi manovedyaṃ ca nedṛktayā |viśvasyendriyagocarasya yadadhiṣṭhānaṃ parokṣasya caśrīrāmeśa! vibho vinā tava kṛpāṃ tadbrahma vedyaṃ katham || 60||

वेदा एव न वेदयन्त्यविशयं शुद्धात्मतत्त्वञ्जगत्तत्त्वं चेश्वरतत्त्वमीर्दृगीदृगिति विस्पष्टं तु दिष्टैस्सह ।सृष्टिं विष्टपसंहतेः स्थितिलयौ जीवात्मतत्त्वं च वाश्रीरामेश विना कृपां तव जडा विद्मः कथं न्वञ्जसा ॥ ६१॥

vedā eva na vedayantyaviśayaṃ śuddhātmatattvañjagattattvaṃ ceśvaratattvamīrdṛgīdṛgiti vispaṣṭaṃ tu diṣṭaissaha |sṛṣṭiṃ viṣṭapasaṃhateḥ sthitilayau jīvātmatattvaṃ ca vāśrīrāmeśa vinā kṛpāṃ tava jaḍā vidmaḥ kathaṃ nvañjasā || 61||

ज्ञानेन त्वदुपाहितेन विमलेनात्मानमालोडयन्नज्ञानेन तिरोहितं शिव यथा सूक्ष्मानलं भस्मना ।वेत्त्येकोऽत्र महामतिस्स्वहृदयान्तस्थं त्वपोह्याऽखिलंमालिन्यं निजरूपभागविरतानन्दी निवृत्तक्रियः ॥ ६२॥

jñānena tvadupāhitena vimalenātmānamāloḍayannajñānena tirohitaṃ śiva yathā sūkṣmānalaṃ bhasmanā |vettyeko'tra mahāmatissvahṛdayāntasthaṃ tvapohyā'khilaṃmālinyaṃ nijarūpabhāgaviratānandī nivṛttakriyaḥ || 62||

ब्रह्मात्मानुभवैकवेद्यमितरोपायैरवद्यं रसाआस्वादेन यथा फलाद्यनुगता अन्यानवेद्या इह ।जायेतानुभवस्स तावककृपालब्धामलज्ञानतोनो तर्कैर्न च वागमादिपठनैर्मोहापनोदश्शिव ॥ ६३॥

brahmātmānubhavaikavedyamitaropāyairavadyaṃ rasāāsvādena yathā phalādyanugatā anyānavedyā iha |jāyetānubhavassa tāvakakṛpālabdhāmalajñānatono tarkairna ca vāgamādipaṭhanairmohāpanodaśśiva || 63||

मोहोऽयं किल जागतो विषयगोऽनादिर्जगत्या सहप्राप्तो मायिक आत्मनः करणतो ब्रह्मादिकर्षी मुहुः ।जीवस्येश वराकरूपिण महाभाष्यो भवेत्कीदृशस्यात्सर्वज्ञ भवत्कृपाधिगतविज्ञानैकनाश्यश्शिव ॥ ६४॥

moho'yaṃ kila jāgato viṣayago'nādirjagatyā sahaprāpto māyika ātmanaḥ karaṇato brahmādikarṣī muhuḥ |jīvasyeśa varākarūpiṇa mahābhāṣyo bhavetkīdṛśasyātsarvajña bhavatkṛpādhigatavijñānaikanāśyaśśiva || 64||

तत्त्वं ब्रह्मण ईश्वरस्य जगतो जीवस्य कीदृग्भवेदित्यालोडनमात्मनौपनिषदाद्युक्त्यन्वितेस्साह्यतः ।मायामोहनिवर्तकं न भवति प्राझव्रजस्याप्यहो!श्रीरामेश भवत्कृपामृतरसासेकं विना मुक्तिदम् ॥ ६५॥

tattvaṃ brahmaṇa īśvarasya jagato jīvasya kīdṛgbhavedityāloḍanamātmanaupaniṣadādyuktyanvitessāhyataḥ |māyāmohanivartakaṃ na bhavati prājhavrajasyāpyaho!śrīrāmeśa bhavatkṛpāmṛtarasāsekaṃ vinā muktidam || 65||

प्रत्यक्षं जगदेतदीदृशमिति ज्ञातुं न शक्नोति यःसोऽप्रत्यक्षपरात्मतत्त्वमखिलं वेत्तुं कथं शक्नुयात् ।स्वान्तस्थं त्वहमात्मना प्रतिकलं सम्यक्स्फुरन्तं मुहुःस्वात्मानं स्वयमीदृशोऽहमिति नो वेत्तीश्वरं त्वां कथम् ॥ ६६॥

pratyakṣaṃ jagadetadīdṛśamiti jñātuṃ na śaknoti yaḥso'pratyakṣaparātmatattvamakhilaṃ vettuṃ kathaṃ śaknuyāt |svāntasthaṃ tvahamātmanā pratikalaṃ samyaksphurantaṃ muhuḥsvātmānaṃ svayamīdṛśo'hamiti no vettīśvaraṃ tvāṃ katham || 66||

बीजौघं विविधं विचित्रविविधाकरोद्गमप्रापकंसृष्टं केन कथं, कथं परिणतं भिन्नात्मनाऽनेकधा ।तत्तद्व्यक्तिविचित्ररूपकलनं वेत्तुं न शक्नाति योलोकेऽत्यद्भुतसर्वशक्तिकलितं त्वां वेत्ति को वा परम् ॥ ६७॥

bījaughaṃ vividhaṃ vicitravividhākarodgamaprāpakaṃsṛṣṭaṃ kena kathaṃ, kathaṃ pariṇataṃ bhinnātmanā'nekadhā |tattadvyaktivicitrarūpakalanaṃ vettuṃ na śaknāti yoloke'tyadbhutasarvaśaktikalitaṃ tvāṃ vetti ko vā param || 67||

ब्रह्माण्डानि बहूनि वक्ति किल स व्यासोऽद्भुतानि स्वयंचेतोवागतिगाकृतीनि परतो भूलोकतोऽस्माद्भृशम् ।सौभाग्येन च सम्पदा च सुखतस्सृष्टानि सन्ति त्वयेतीशावैमि कथं महामहिमवत्त्वत्कारुणीमन्तरा ॥ ६८॥

brahmāṇḍāni bahūni vakti kila sa vyāso'dbhutāni svayaṃcetovāgatigākṛtīni parato bhūlokato'smādbhṛśam |saubhāgyena ca sampadā ca sukhatassṛṣṭāni santi tvayetīśāvaimi kathaṃ mahāmahimavattvatkāruṇīmantarā || 68||

एकस्यापि च वस्तुनो भुवि परीणामं विभिन्नात्मनासृष्टिं तस्य तथा न वेद य इह प्राज्ञात्ममानी नरः ।वेत्तुं त्वां यतते समस्तजगतीस्रष्टारमीश त्वहोमोहात्त्वत्करुणां विना कथमयं त्वां वेदितुं शक्नुयात् ॥ ६९॥

ekasyāpi ca vastuno bhuvi parīṇāmaṃ vibhinnātmanāsṛṣṭiṃ tasya tathā na veda ya iha prājñātmamānī naraḥ |vettuṃ tvāṃ yatate samastajagatīsraṣṭāramīśa tvahomohāttvatkaruṇāṃ vinā kathamayaṃ tvāṃ vedituṃ śaknuyāt || 69||

भक्त्या त्वत्पदपद्मचिन्तनपरः कृत्वा शरण्यं दृढंत्वामेवात्मनि चेतसा सुभजने सर्वेश्वरं सन्ततम् ।तस्मिन्नाशु भवान्प्रमद्य दिशति ज्ञानं विमोहापहंसर्वज्ञत्वमुपेत्य मुक्त इह स स्यान्नान्यथेति ध्रुवम् ॥ ७०॥

bhaktyā tvatpadapadmacintanaparaḥ kṛtvā śaraṇyaṃ dṛḍhaṃtvāmevātmani cetasā subhajane sarveśvaraṃ santatam |tasminnāśu bhavānpramadya diśati jñānaṃ vimohāpahaṃsarvajñatvamupetya mukta iha sa syānnānyatheti dhruvam || 70||

वेदा यन्मुखनिर्गताः प्रथमतो विश्वाढयविज्ञानदाःरूपैस्स्वैर्यमभिष्टुवन्ति सततं वेदा द्वयोः पार्श्वयोः ।स्थित्वा वेत्ति च यस्त्रिकालगतमप्येष प्रभो विश्वसृट्स्वां शम्भो तनयामियेष हि वधूं व्यामुह्य मायाबलात् ॥वेदान्व्यम्य पराशरस्य तनयः सर्वान्विदित्वा स्वयंवेदव्यास इति प्रपञ्चनिचये ख्यातिं गतो मौनराट् ।सूत्रैर्योऽभिदधे तदोपनिषदं ब्रह्मात्मतत्त्वं स्फुटंपुत्रे मोहमवाप्तवानतितरां तिर्यग्युगावेक्षणात् ॥ ७२॥

vedā yanmukhanirgatāḥ prathamato viśvāḍhayavijñānadāḥrūpaissvairyamabhiṣṭuvanti satataṃ vedā dvayoḥ pārśvayoḥ |sthitvā vetti ca yastrikālagatamapyeṣa prabho viśvasṛṭsvāṃ śambho tanayāmiyeṣa hi vadhūṃ vyāmuhya māyābalāt ||vedānvyamya parāśarasya tanayaḥ sarvānviditvā svayaṃvedavyāsa iti prapañcanicaye khyātiṃ gato maunarāṭ |sūtrairyo'bhidadhe tadopaniṣadaṃ brahmātmatattvaṃ sphuṭaṃputre mohamavāptavānatitarāṃ tiryagyugāvekṣaṇāt || 72||

विश्वामित्रपगशरादिमुनयो वेद्योऽर्थसंवेदिनोयुक्तात्मान उपात्तनीव्रापसो मोहं गता मायिकम् ।एवं वैषयिकात्ममोहविवशा लोके महायोगिनोऽपीश प्राकृतमोहबन्धभिदुरा त्वेकैव ते कारुणी ॥ ७३॥

viśvāmitrapagaśarādimunayo vedyo'rthasaṃvedinoyuktātmāna upāttanīvrāpaso mohaṃ gatā māyikam |evaṃ vaiṣayikātmamohavivaśā loke mahāyogino'pīśa prākṛtamohabandhabhidurā tvekaiva te kāruṇī || 73||

ब्रह्माऽनिर्वचनीयमेव शिव सा मायाप्यशक्या पुनःनिर्वक्तुं जगदप्यनादिविविधाकारं विचित्रक्रियम् ।जन्मोदीतिलयस्वभावकमिदं प्रावाहिकं नैत्यकंदृश्येतेश्वर तावकीनकरुणैवैका विमुक्तिप्रदा ॥ ७४॥

brahmā'nirvacanīyameva śiva sā māyāpyaśakyā punaḥnirvaktuṃ jagadapyanādivividhākāraṃ vicitrakriyam |janmodītilayasvabhāvakamidaṃ prāvāhikaṃ naityakaṃdṛśyeteśvara tāvakīnakaruṇaivaikā vimuktipradā || 74||

मायामेव नटीं विधाय भगवंस्त्वं सूत्रधारत्वभाक्पात्राणीह विचित्रकर्मनिवहानास्थाप्य जीवव्रजान् ।नानारूपधरान्विचित्रफलकव्यापारनिर्वाहिणश्शं शोकं कलयन्नहो! नटयसे चित्रं जगन्नाटकम् ॥ ७५॥

māyāmeva naṭīṃ vidhāya bhagavaṃstvaṃ sūtradhāratvabhākpātrāṇīha vicitrakarmanivahānāsthāpya jīvavrajān |nānārūpadharānvicitraphalakavyāpāranirvāhiṇaśśaṃ śokaṃ kalayannaho! naṭayase citraṃ jagannāṭakam || 75||

सृभ्ट्यङ्के तु रजोगुणाश्रयमजं संस्थाप्य मर्गोचतांशक्तिं तत्सहकृत्वरीमपि विधायानङ्गमुख्यैर्नटैः ।शृङ्गारं नटयन्त्विमोह्य च मिथस्त्रीपुंसरूपं प्रजोत्पादाद्यैस्त्रिजगत्सदाशिव सदा संसारयस्यद्भुतम् ॥ ७६॥

sṛbhṭyaṅke tu rajoguṇāśrayamajaṃ saṃsthāpya margocatāṃśaktiṃ tatsahakṛtvarīmapi vidhāyānaṅgamukhyairnaṭaiḥ |śṛṅgāraṃ naṭayantvimohya ca mithastrīpuṃsarūpaṃ prajotpādādyaistrijagatsadāśiva sadā saṃsārayasyadbhutam || 76||

स्थित्यङ्के सकलान् रसानभिनयन् जीवैर्मनुष्यादिभिःपात्रैर्मोहमुदञ्चयन् प्रकृतिजं सांसारिकं भोगगम् ।कमक्रोधमुखात्तवैकृतविधिव्रतिहृषीकाहितैश्चित्रैः कमभिरीश नटयसि भो सर्वं जगत्सर्वदा ॥ ७७॥

sthityaṅke sakalān rasānabhinayan jīvairmanuṣyādibhiḥpātrairmohamudañcayan prakṛtijaṃ sāṃsārikaṃ bhogagam |kamakrodhamukhāttavaikṛtavidhivratihṛṣīkāhitaiścitraiḥ kamabhirīśa naṭayasi bho sarvaṃ jagatsarvadā || 77||

विष्कम्भा बहवोऽत्र तु प्रतिरसं तत्तत्त्रिवर्गाश्रयाश्चित्रानेकचरित्रदर्शनपराः केचिन्सुखान्ताः परे ।दुःखान्तास्सुखदुःखमिश्रकृतयस्संसारमोहाश्रितानानानायकनायिकालिकलिता दर्श्यन्त ईश त्वया ॥ ७८॥

viṣkambhā bahavo'tra tu pratirasaṃ tattattrivargāśrayāścitrānekacaritradarśanaparāḥ kecinsukhāntāḥ pare |duḥkhāntāssukhaduḥkhamiśrakṛtayassaṃsāramohāśritānānānāyakanāyikālikalitā darśyanta īśa tvayā || 78||

अन्योन्याकृतिमुग्धयो स्मरशरव्याघातसंरब्धयोस्संयोगत्वरमाणमानसगतिप्रक्रान्तबिब्वोकयोः ।प्राप्तात्मीयरतान्तरायहतयोः पश्चाद्युजोः कामिनोःशृङ्गारं द्विविधं कथालिकथितं शम्भो क्वचिद्दर्शयेः ॥ ७९॥

anyonyākṛtimugdhayo smaraśaravyāghātasaṃrabdhayossaṃyogatvaramāṇamānasagatiprakrāntabibvokayoḥ |prāptātmīyaratāntarāyahatayoḥ paścādyujoḥ kāminoḥśṛṅgāraṃ dvividhaṃ kathālikathitaṃ śambho kvaciddarśayeḥ || 79||

राष्ट्राक्रान्तिनिरीक्षिणोर्निजबलैर्दृप्तात्मनोः क्रुद्धयोरल्पेनाऽप्यपराधतो रणयुजोस्सैन्यावलीचोदिनोः ।राज्ञोश्शस्त्रपरिभ्रमोद्गिरदहङ्कारोक्तिवारैर्मिथोवीरं रङ्गतलेषु दर्शयसि तत्सैन्यावलेश्चेश्वर! ॥ ८०॥

rāṣṭrākrāntinirīkṣiṇornijabalairdṛptātmanoḥ kruddhayoralpenā'pyaparādhato raṇayujossainyāvalīcodinoḥ |rājñośśastraparibhramodgiradahaṅkāroktivārairmithovīraṃ raṅgataleṣu darśayasi tatsainyāvaleśceśvara! || 80||

आधिव्याधिविपद्व्रजप्रतिहतैर्दीनैर्नितान्तं जनैरार्तश्शङ्कर दीनरक्षक विभो दीनं भृशं पाहि माम् ।यातस्त्वां शरणं त्वनन्यगतिकश्शम्भो इतिव्याहृतेःक्षिप्रैतत्परिरक्षणेषु करुणं शम्भो समादर्शयेः ॥ ८१॥

ādhivyādhivipadvrajapratihatairdīnairnitāntaṃ janairārtaśśaṅkara dīnarakṣaka vibho dīnaṃ bhṛśaṃ pāhi mām |yātastvāṃ śaraṇaṃ tvananyagatikaśśambho itivyāhṛteḥkṣipraitatparirakṣaṇeṣu karuṇaṃ śambho samādarśayeḥ || 81||

चापं मेरुगिरिं शरं हरिमुरुं मौर्वीं च तं वासुकिंतूणीरं जलधिं विधाय रथमप्याधाय विश्वम्भराम् ।चक्रे भानुविधृं हयांश्च निगमानक्षं तु धर्मं प्रभो!मायावित्रिपुरासुरालिहनने प्रादर्शयस्त्वद्भुतम् ॥ ८२॥

cāpaṃ merugiriṃ śaraṃ harimuruṃ maurvīṃ ca taṃ vāsukiṃtūṇīraṃ jaladhiṃ vidhāya rathamapyādhāya viśvambharām |cakre bhānuvidhṛṃ hayāṃśca nigamānakṣaṃ tu dharmaṃ prabho!māyāvitripurāsurālihanane prādarśayastvadbhutam || 82||

गङ्गां मूर्ध्नि दधासि वल्लभतया त्वामर्धदेहेन किंभूतिं वाञ्छसि सर्वदा प्रकृतिजा सर्वस्य सा न प्रिये ।दिव्यालङ्कृतिभूषितो हरिरहं त्वत्तो न किं भूषितस्त्वेवं नर्मवचस्सुहास्यमुमया सन्दर्शयस्यात्मना ॥ ८३॥

gaṅgāṃ mūrdhni dadhāsi vallabhatayā tvāmardhadehena kiṃbhūtiṃ vāñchasi sarvadā prakṛtijā sarvasya sā na priye |divyālaṅkṛtibhūṣito harirahaṃ tvatto na kiṃ bhūṣitastvevaṃ narmavacassuhāsyamumayā sandarśayasyātmanā || 83||

वैयाघ्रं परिधाय हास्तिनमुपर्याधाय चर्मप्रभो!फालाग्निं ज्वलयन् रुषा फणिवरैर्हालाहलोद्गारिभिः ।भस्मच्छन्नवपुस्त्रिशूलमुपयन्नुग्रं करे वेगतस्त्वायान्हन्तुमरीन्भयानकरसं शम्भो क्षिपस्याजिषु ॥ ८४॥

vaiyāghraṃ paridhāya hāstinamuparyādhāya carmaprabho!phālāgniṃ jvalayan ruṣā phaṇivarairhālāhalodgāribhiḥ |bhasmacchannavapustriśūlamupayannugraṃ kare vegatastvāyānhantumarīnbhayānakarasaṃ śambho kṣipasyājiṣu || 84||

तत्तच्छस्त्रनिकृत्तबाहुशिरसश्छिन्नोरुजानूदरान्निर्यद्रक्तझरीवसादिपिशितच्छेदौघहपङ्कस्थितान् ।शत्रून्वीक्ष्य रणाजिरेषु चतुरङ्गानीकभग्नाङ्गकैःबीभत्सं रसमाप्नुयान्न पुरुषः को वाऽऽत्मना ते शिव ॥ ८५॥

tattacchastranikṛttabāhuśirasaśchinnorujānūdarānniryadraktajharīvasādipiśitacchedaughahapaṅkasthitān |śatrūnvīkṣya raṇājireṣu caturaṅgānīkabhagnāṅgakaiḥbībhatsaṃ rasamāpnuyānna puruṣaḥ ko vā''tmanā te śiva || 85||

रक्षोऽसुक्षपणार्थतीक्ष्णहृदयक्षोभोत्थरोषानलोत्क्षेपोद्रिक्ततृतीयवीक्षणशिखाश्रेण्या दहन्कांश्चन ।हुङ्कारैश्च परांस्त्रिशूलनिशितक्षेपैःपिनाकेषुभिश्चान्यान् घ्नन् लयनेषु दर्शयसि भो रुद्र त्वदीयं रसम् ॥ ८६॥

rakṣo'sukṣapaṇārthatīkṣṇahṛdayakṣobhottharoṣānalotkṣepodriktatṛtīyavīkṣaṇaśikhāśreṇyā dahankāṃścana |huṅkāraiśca parāṃstriśūlaniśitakṣepaiḥpinākeṣubhiścānyān ghnan layaneṣu darśayasi bho rudra tvadīyaṃ rasam || 86||

भक्तानामभयप्रदानविपदुत्तारात्मरक्षास्वहोदेयादेयविमर्शवर्जमखिलाभीष्टार्थदानेष्वपि ।वात्सल्यं शिव साध्वसाधुसमतां सन्दर्शयस्यात्मनामार्कण्डेयदशास्यबाणमुखसद्भक्तेष्विवान्येषु च ॥ ८७॥

bhaktānāmabhayapradānavipaduttārātmarakṣāsvahodeyādeyavimarśavarjamakhilābhīṣṭārthadāneṣvapi |vātsalyaṃ śiva sādhvasādhusamatāṃ sandarśayasyātmanāmārkaṇḍeyadaśāsyabāṇamukhasadbhakteṣvivānyeṣu ca || 87||

शान्तं सर्वजगत्समावनविधावात्मानुसन्धौ सदायोगेनाऽविकलेन शिष्यततये विद्योपदेशेऽवलम् ।जीवब्रह्मविशुद्धतत्त्वविवृतौ दुर्वारमायामहामोहोर्म्युग्रभवार्णवोत्तरणकृद्योगोपदेशेषु च ॥ ८८॥

śāntaṃ sarvajagatsamāvanavidhāvātmānusandhau sadāyogenā'vikalena śiṣyatataye vidyopadeśe'valam |jīvabrahmaviśuddhatattvavivṛtau durvāramāyāmahāmohormyugrabhavārṇavottaraṇakṛdyogopadeśeṣu ca || 88||

संसारे सकलान् रसानभिनयन्सर्वैश्च जीवैर्विभिन्नाकारैर्बहुवेषभाषणयुतैर्नानाविधव्याप्रियैः ।चित्रात्मीयकृतिप्रसूतफलवैचित्र्यानुसन्धायिभिर्मायामोहविकारदर्शिभिरहो! सम्भ्रामयेस्सन्ततम् ॥ ८९॥

saṃsāre sakalān rasānabhinayansarvaiśca jīvairvibhinnākārairbahuveṣabhāṣaṇayutairnānāvidhavyāpriyaiḥ |citrātmīyakṛtiprasūtaphalavaicitryānusandhāyibhirmāyāmohavikāradarśibhiraho! sambhrāmayessantatam || 89||

कल्पान्ते जगतो लयाय पृथिवीं वायुं च वह्निं जलंसूर्ये विप्लवरूपकानिह विभो सञ्चोद्य रोषाग्निना ।फालाग्निं ज्वलयन्नुदग्रविविधोत्पातैः क्षणाद्भस्मसाकुर्वन्सर्ववपूंषि नृत्यसि महारुद्रोग्रकाल्या सह ॥ ९०॥

kalpānte jagato layāya pṛthivīṃ vāyuṃ ca vahniṃ jalaṃsūrye viplavarūpakāniha vibho sañcodya roṣāgninā |phālāgniṃ jvalayannudagravividhotpātaiḥ kṣaṇādbhasmasākurvansarvavapūṃṣi nṛtyasi mahārudrograkālyā saha || 90||

अर्कैर्द्वादशभिस्समं समुदितैस्तिग्मांशुभिस्तापयन्नत्युग्राग्निशिखाभिरीशपरितम्सन्दाहयन्भूतलम् ।झञ्झावातयुताऽतिवृष्टिभिरिलामाप्लाव्य चाब्ध्यूर्मिभिर्भृकम्पैरशनिव्रजैश्च बहुधा जीवासुहर्ता हर! ॥ ९१॥

arkairdvādaśabhissamaṃ samuditaistigmāṃśubhistāpayannatyugrāgniśikhābhirīśaparitamsandāhayanbhūtalam |jhañjhāvātayutā'tivṛṣṭibhirilāmāplāvya cābdhyūrmibhirbhṛkampairaśanivrajaiśca bahudhā jīvāsuhartā hara! || 91||

जीवान् स्वप्रकृतौ विलाय्य विपुलं कालं स्वचिच्छक्तियुक्स्वानन्दं भजसे तमस्यतितरां यावच्च जीवावलेः ।कर्माण्यात्मफलानुभावकपरीपाकं व्रजेयुर्विभोपश्चाद्भूतततिं पुनस्सृजसि भो को वेद लीला इमाः ॥ ९२॥

jīvān svaprakṛtau vilāyya vipulaṃ kālaṃ svacicchaktiyuksvānandaṃ bhajase tamasyatitarāṃ yāvacca jīvāvaleḥ |karmāṇyātmaphalānubhāvakaparīpākaṃ vrajeyurvibhopaścādbhūtatatiṃ punassṛjasi bho ko veda līlā imāḥ || 92||

सृष्टिः पुष्टिरथ प्रणष्टिरिति भो लोकस्य लीला इमाआहुर्नित्यश ईश निर्गुण सदानन्दात्मरूपस्य ते ।संसारोऽतिमहान् सदाऽद्भुततमस्संवीक्ष्यते जागतोमृढानामिह मादृशां भवगतिस्स्यात्कीदृशी दुस्तरा ॥ ९३॥

sṛṣṭiḥ puṣṭiratha praṇaṣṭiriti bho lokasya līlā imāāhurnityaśa īśa nirguṇa sadānandātmarūpasya te |saṃsāro'timahān sadā'dbhutatamassaṃvīkṣyate jāgatomṛḍhānāmiha mādṛśāṃ bhavagatissyātkīdṛśī dustarā || 93||

कामक्रोधमुखारिवर्गविजयी वश्यात्ममायस्सदाऽऽनन्दी निर्विकृतिर्जगद्विधिफलव्रातानुभावादिषु ।तत्तज्जीवकृतक्रियाफलततेर्दानेषु सक्तस्सदासंसारं विदधासि जागतमहो सर्वज्ञ सर्वेश्वर! ॥ ९४॥

kāmakrodhamukhārivargavijayī vaśyātmamāyassadā''nandī nirvikṛtirjagadvidhiphalavrātānubhāvādiṣu |tattajjīvakṛtakriyāphalataterdāneṣu saktassadāsaṃsāraṃ vidadhāsi jāgatamaho sarvajña sarveśvara! || 94||

माया तेऽस्तु वशा वशानि करणानीशान सन्त्वञ्जसाजन्मव्याधिजरामृतिप्रभवजं दुःखं न जात्वस्तु वा ।आत्मानन्दमहाविभूतिकलने योगेन शम्भो जगत्संसारः प्रतिबन्धको न हि कुतोऽत्यापन्नरक्षादिभिः ॥ ९५॥

māyā te'stu vaśā vaśāni karaṇānīśāna santvañjasājanmavyādhijarāmṛtiprabhavajaṃ duḥkhaṃ na jātvastu vā |ātmānandamahāvibhūtikalane yogena śambho jagatsaṃsāraḥ pratibandhako na hi kuto'tyāpannarakṣādibhiḥ || 95||

गार्भे मार्तमितीह मर्त्यसहजं सन्त्यज्य दुःखद्वयंसंसारे परदुःखहीनमनुजस्सम्राड् दरिद्रोऽपि वा ।नो दृश्येत भवत्समग्रकरुणापीयूषभाक्कश्चनस्याच्चेत्कोटिमितेषु शङ्कर भवेन्मर्त्येषु वाऽन्येषु वा ॥ ९६॥

gārbhe mārtamitīha martyasahajaṃ santyajya duḥkhadvayaṃsaṃsāre paraduḥkhahīnamanujassamrāḍ daridro'pi vā |no dṛśyeta bhavatsamagrakaruṇāpīyūṣabhākkaścanasyāccetkoṭimiteṣu śaṅkara bhavenmartyeṣu vā'nyeṣu vā || 96||

सेनानीः द्युसदां तवौरससुतस्कन्दो गणानां पतिश्चान्यस्तावकसर्वशक्तिकलितौ द्वावर्थदेहे वथूः ।एका मूर्ध्न्यपरा कुटुम्बमपरं प्राणिप्रपञ्चात्मकंभर्तव्यं भवतो भवेऽतिविपुलो रागोऽज्ञहृद्गोचरः ॥ ९७॥

senānīḥ dyusadāṃ tavaurasasutaskando gaṇānāṃ patiścānyastāvakasarvaśaktikalitau dvāvarthadehe vathūḥ |ekā mūrdhnyaparā kuṭumbamaparaṃ prāṇiprapañcātmakaṃbhartavyaṃ bhavato bhave'tivipulo rāgo'jñahṛdgocaraḥ || 97||

सर्वाङ्गीणकभूतिधारणमलं वासश्श्मशानावनौमुण्डस्रग्धरणं कपालकरता नागालिभूषाकृतिः ।दिग्यासस्त्वमशेषविष्टपमहासाम्राज्यनाथस्य तेवैराग्यं भवगाम्यनन्यसदृशं सुव्यञ्जयन्तीश्वर! ॥ ९८॥

sarvāṅgīṇakabhūtidhāraṇamalaṃ vāsaśśmaśānāvanaumuṇḍasragdharaṇaṃ kapālakaratā nāgālibhūṣākṛtiḥ |digyāsastvamaśeṣaviṣṭapamahāsāmrājyanāthasya tevairāgyaṃ bhavagāmyananyasadṛśaṃ suvyañjayantīśvara! || 98||

रागारागयुगं भवे भव तवायत्तं तु लोकोत्तरंमायाया मनसोऽपि वक्ति वशतां लोकोत्तरामीश्वर ।संसारे सरतां मनो यदि वशं मायापि सा स्याद्वशावश्येते यदि पद्मपत्रजलवद्बध्नाति तान्नो भवः ॥ ९९॥

rāgārāgayugaṃ bhave bhava tavāyattaṃ tu lokottaraṃmāyāyā manaso'pi vakti vaśatāṃ lokottarāmīśvara |saṃsāre saratāṃ mano yadi vaśaṃ māyāpi sā syādvaśāvaśyete yadi padmapatrajalavadbadhnāti tānno bhavaḥ || 99||

वश्यं यस्य मनो विवेकवशगं वश्यानि सर्वेन्द्रियाण्याक्रष्टुं विषयान्न शक्नुयुरपावृत्तात्मवृत्तेस्ततः ।आनन्दस्सहजस्फुरेद्धृदि न तं लिम्पेत्तु बाह्यं सुखंदुःखं वा विषयागतं बधिरजात्यन्धादिवच्छङ्कर ॥ १००॥

vaśyaṃ yasya mano vivekavaśagaṃ vaśyāni sarvendriyāṇyākraṣṭuṃ viṣayānna śaknuyurapāvṛttātmavṛttestataḥ |ānandassahajasphureddhṛdi na taṃ limpettu bāhyaṃ sukhaṃduḥkhaṃ vā viṣayāgataṃ badhirajātyandhādivacchaṅkara || 100||

विद्या सद्गुरुसंप्रसादसमनुप्राप्ता विवेकं दिशेद्धर्मो निष्फलकामनस्सुविहितस्तं वर्धयेच्चेतसः ।शुद्धिं संविदधच्छमाद्युपहितामन्तर्बहिः कल्मषेनिर्णुद्येश्वर निर्मलां त्वयि दृढां भक्तिं दिशेत्तारिकाम् ॥ १०१॥

vidyā sadgurusaṃprasādasamanuprāptā vivekaṃ diśeddharmo niṣphalakāmanassuvihitastaṃ vardhayeccetasaḥ |śuddhiṃ saṃvidadhacchamādyupahitāmantarbahiḥ kalmaṣenirṇudyeśvara nirmalāṃ tvayi dṛḍhāṃ bhaktiṃ diśettārikām || 101||

अज्ञानं विविधं रुणद्धि हृदयं प्रज्ञानमीषच्च नोविज्ञानं विविधं वशं तव विभो सर्वज्ञ सर्वेश्वर ।संसाराम्बुधिशोकवीचिवलयभ्रान्तस्य मेऽहर्निशंभक्तिं चेत्तरणिं ददासि न कदा वा स्यात्कथं निर्वृतिः ॥ १०२॥

ajñānaṃ vividhaṃ ruṇaddhi hṛdayaṃ prajñānamīṣacca novijñānaṃ vividhaṃ vaśaṃ tava vibho sarvajña sarveśvara |saṃsārāmbudhiśokavīcivalayabhrāntasya me'harniśaṃbhaktiṃ cettaraṇiṃ dadāsi na kadā vā syātkathaṃ nirvṛtiḥ || 102||

ब्रह्मानन्दमहाविभूतिगमकं ज्ञानं प्रभो दुर्लभंकामक्रोधमुखारिवश्यविषयव्राताऽतिमुग्धात्मनाम् ।दूराणां शममुख्यमित्रविततेस्संसारदुर्वासनादुष्टानां सततार्थकामसुखसन्धानातुराणां शिव! ॥ १०३॥

brahmānandamahāvibhūtigamakaṃ jñānaṃ prabho durlabhaṃkāmakrodhamukhārivaśyaviṣayavrātā'timugdhātmanām |dūrāṇāṃ śamamukhyamitravitatessaṃsāradurvāsanāduṣṭānāṃ satatārthakāmasukhasandhānāturāṇāṃ śiva! || 103||

साङ्गां वेदचतुष्ट्रयीं पठतु वा षड्दर्शनीसंयुतांवेदान्तानखिलांश्च भाष्यनिवहैः क्रोडैरधीतां बुधः ।नाऽन्तश्शत्रुहृषीकवर्गविजये किं त्वर्थकामार्जने ।साधीतिस्सहकारिणी कथमहो! ज्ञानोदयोऽस्येश्वर ॥ १०४॥

sāṅgāṃ vedacatuṣṭrayīṃ paṭhatu vā ṣaḍdarśanīsaṃyutāṃvedāntānakhilāṃśca bhāṣyanivahaiḥ kroḍairadhītāṃ budhaḥ |nā'ntaśśatruhṛṣīkavargavijaye kiṃ tvarthakāmārjane |sādhītissahakāriṇī kathamaho! jñānodayo'syeśvara || 104||

अत्युच्चाम्रशिरोगतं फलमिवाधस्थस्य पङ्गोर्यथादुष्प्राप्यं भवभोगमुग्धमनसां ज्ञानं परब्रह्मणः ।कस्मिन्वापि युगे भवत्सुकरुणा लब्धात्मतत्त्वान्विनाघोरे दुर्विषयैकभोगनिरतस्वान्ते कथं स्यात्कलौ ॥ १०५॥

atyuccāmraśirogataṃ phalamivādhasthasya paṅgoryathāduṣprāpyaṃ bhavabhogamugdhamanasāṃ jñānaṃ parabrahmaṇaḥ |kasminvāpi yuge bhavatsukaruṇā labdhātmatattvānvināghore durviṣayaikabhoganiratasvānte kathaṃ syātkalau || 105||

श्रीरामेश पुरा श्रितावनपरश्श्रीदक्षिणामूर्त्यभिख्याकात्मा वटवृक्षमूलवसतिर्वृद्धात्मशिष्यालये ।मौनेनैव परात्मतत्त्वमखिलं प्रादर्शयस्सम्यगित्याहुस्तत्त्वविदस्तथा यदि कृपा ज्ञानं सुलभ्यं तदा ॥ १०६॥

śrīrāmeśa purā śritāvanaparaśśrīdakṣiṇāmūrtyabhikhyākātmā vaṭavṛkṣamūlavasatirvṛddhātmaśiṣyālaye |maunenaiva parātmatattvamakhilaṃ prādarśayassamyagityāhustattvavidastathā yadi kṛpā jñānaṃ sulabhyaṃ tadā || 106||

अस्मिन्नेव कलौ युगे निगमवाक्सिद्धान्तसम्बोधनद्वारेणात्मपरात्मतत्त्वगमकं भाष्यं तु शारीरकम् ।सम्बध्यापि च पद्मपादमुखसच्छात्रेभ्य ईश स्वयंश्रीमच्छङ्करदेशिकेन्द्रवपुषा तत्त्वं न वोपादिशः ॥ १०७॥

asminneva kalau yuge nigamavāksiddhāntasambodhanadvāreṇātmaparātmatattvagamakaṃ bhāṣyaṃ tu śārīrakam |sambadhyāpi ca padmapādamukhasacchātrebhya īśa svayaṃśrīmacchaṅkaradeśikendravapuṣā tattvaṃ na vopādiśaḥ || 107||

बौद्धादिश्रुतिमार्गरोधिकुमतव्याप्ते धरामण्डलेनष्टप्रायसमस्तधर्मनिवहे श्रीशङ्करावातरः ।कालेयानि मतानि तान्युपनिषत्तत्त्वान्वयैर्युक्तिभिर्वादे खण्डयता त्वया श्रुतिशिरोमार्गस्मुसंस्थापितः ॥ १०८॥

bauddhādiśrutimārgarodhikumatavyāpte dharāmaṇḍalenaṣṭaprāyasamastadharmanivahe śrīśaṅkarāvātaraḥ |kāleyāni matāni tānyupaniṣattattvānvayairyuktibhirvāde khaṇḍayatā tvayā śrutiśiromārgasmusaṃsthāpitaḥ || 108||

दत्तात्रेयमुखावतारनिवहं स्वीकृत्य नानाकलागूढार्थानुपदिष्टवान्करुणया शिष्येभ्य ईशाऽखिलान् ।वात्सल्यं कियदस्ति ते श्रितततौ श्रीजामदग्न्याय तत्पुत्रेणैव सहाखिलश्रुतिकलाध्याप्ति स्फुटं वक्ति नः ॥ १०९।

dattātreyamukhāvatāranivahaṃ svīkṛtya nānākalāgūḍhārthānupadiṣṭavānkaruṇayā śiṣyebhya īśā'khilān |vātsalyaṃ kiyadasti te śritatatau śrījāmadagnyāya tatputreṇaiva sahākhilaśrutikalādhyāpti sphuṭaṃ vakti naḥ || 109|

संसारे विषयोपभोगविततिप्राप्यार्थकामार्जनेसंसक्तस्य सदापि धर्ममधरीकृत्य प्रवृत्तस्य मे ।प्राप्ता दुःखततिर्विरक्तिरपि वा विश्रान्तिरीषच्च नक्व ज्ञानेऽधिकृतिर्न वाऽनवरता भक्तिश्च का मे गतिः ॥ ११०॥

saṃsāre viṣayopabhogavitatiprāpyārthakāmārjanesaṃsaktasya sadāpi dharmamadharīkṛtya pravṛttasya me |prāptā duḥkhatatirviraktirapi vā viśrāntirīṣacca nakva jñāne'dhikṛtirna vā'navaratā bhaktiśca kā me gatiḥ || 110||

नाम्नायोदितकर्मजालमसकृन्नित्यं च नैमित्तिकंसश्रद्धं चरितङ्क्व चेष्टमपि वा पूर्ते जनावत्र मे ।चेतश्शुद्धिरिहाप्यमुत्र च सुखव्रातस्य भुक्तिश्च वाशम्भो स्यान्नु कथं विमुक्तिसरणिस्त्वत्यन्तदुरा प्रभो! ॥ १११॥

nāmnāyoditakarmajālamasakṛnnityaṃ ca naimittikaṃsaśraddhaṃ caritaṅkva ceṣṭamapi vā pūrte janāvatra me |cetaśśuddhirihāpyamutra ca sukhavrātasya bhuktiśca vāśambho syānnu kathaṃ vimuktisaraṇistvatyantadurā prabho! || 111||

कर्माण्याचरितानि वैधविदितस्स्वीयं फलं प्रापयन्त्यात्मानं च पुनन्ति कामरहितं वेदोदितानि प्रभो! ।काम्यान्यल्पनिजाङ्गलोपघटनेऽप्यत्यन्तसोपद्रवाण्याराद्घ्नन्ति च देव! सत्फलगतिर्दूरा विधेर्वैकृतात् ॥ ११२॥

karmāṇyācaritāni vaidhaviditassvīyaṃ phalaṃ prāpayantyātmānaṃ ca punanti kāmarahitaṃ vedoditāni prabho! |kāmyānyalpanijāṅgalopaghaṭane'pyatyantasopadravāṇyārādghnanti ca deva! satphalagatirdūrā vidhervaikṛtāt || 112||

कर्माण्याचरितुं शरीरकरणार्थाढ्यात्मशक्त्यादिकंश्रद्धा चापि दृढाऽलसत्वविरहाद्यावश्यकानीश्वर! ।क्वैतान्यत्र कलावधर्मगमके सर्वांशदौर्बल्यदेनास्तिक्यप्रबलेऽर्थकामनिरते नृणां घटेरन् प्रभो! ॥ ११३॥

karmāṇyācarituṃ śarīrakaraṇārthāḍhyātmaśaktyādikaṃśraddhā cāpi dṛḍhā'lasatvavirahādyāvaśyakānīśvara! |kvaitānyatra kalāvadharmagamake sarvāṃśadaurbalyadenāstikyaprabale'rthakāmanirate nṛṇāṃ ghaṭeran prabho! || 113||

जातानां मरणं न पश्यति जनः को वा नृणां भूतलेवृद्धिं वा जननं च नित्यश इदं नित्यक्रियाचक्रकम् ।वीक्ष्यापि स्वकनित्यतां तु मनुते मोहादकृत्येष्वलंभोगार्थी यतते सदेन्द्रियवशो मर्त्यः कथं निर्वृतिः ॥ ११४॥

jātānāṃ maraṇaṃ na paśyati janaḥ ko vā nṛṇāṃ bhūtalevṛddhiṃ vā jananaṃ ca nityaśa idaṃ nityakriyācakrakam |vīkṣyāpi svakanityatāṃ tu manute mohādakṛtyeṣvalaṃbhogārthī yatate sadendriyavaśo martyaḥ kathaṃ nirvṛtiḥ || 114||

एकां भक्तिमिह स्थिरां त्वयि कलौ संसारसन्तारिकामाहुर्वृद्धजनास्समस्तसुखदां तापत्रयोन्मूलिनीम् ।सत्सङ्गाच्चरितश्रुतेस्समुदितानामानुकीर्तेः स्मृतेर्मूर्तेस्ते गुणसंस्तुतेर्मनुजपाभ्यर्चादिभिस्सा स्थिरा ॥ ११५॥

ekāṃ bhaktimiha sthirāṃ tvayi kalau saṃsārasantārikāmāhurvṛddhajanāssamastasukhadāṃ tāpatrayonmūlinīm |satsaṅgāccaritaśrutessamuditānāmānukīrteḥ smṛtermūrteste guṇasaṃstutermanujapābhyarcādibhissā sthirā || 115||

जिह्वा वक्ति सहस्रशः प्रतिदिनं स्वीयार्थकामाश्रयान्शब्दानैहिककार्यसिद्।ह्ध्यनुगुणान्नानाविधान्मे शिव! ।अत्रामुत्रसुखप्रदानखिलदुष्पापाटवीदाहकान्शब्दांस्त्वद्गुणनामकीर्तनपरान्नो वक्त्यभीष्टार्थदान् ॥ ११६॥

jihvā vakti sahasraśaḥ pratidinaṃ svīyārthakāmāśrayānśabdānaihikakāryasid|hdhyanuguṇānnānāvidhānme śiva! |atrāmutrasukhapradānakhiladuṣpāpāṭavīdāhakānśabdāṃstvadguṇanāmakīrtanaparānno vaktyabhīṣṭārthadān || 116||

श्रोत्राभ्यां परमेश तावककथा नाकर्णिताश्श्रद्धयाहस्ताभ्यान्नशिरोऽभिषेचितमलंशुद्धोदकेनप्रभो! ।लूनैर्बिल्वदलादिभिस्तव पदद्वन्द्वं न वा पूजितंपादाभ्यां न गतं त्वदालयपदं शम्भो! कथं निवृतिः ॥ ११७॥

śrotrābhyāṃ parameśa tāvakakathā nākarṇitāśśraddhayāhastābhyānnaśiro'bhiṣecitamalaṃśuddhodakenaprabho! |lūnairbilvadalādibhistava padadvandvaṃ na vā pūjitaṃpādābhyāṃ na gataṃ tvadālayapadaṃ śambho! kathaṃ nivṛtiḥ || 117||

अष्टाङ्गैरभिवन्दनं तव पदाम्भोजाय जानामि नोचेतो जातु न तावकस्मृतिरतं संसारसम्मोहितम् ।जानामीश भवत्पदाब्जयुगलीसेवां भवोत्तारिकांतच्छोकानुभवेऽपि मुञ्चति न मां मोहः पिशाचो यथा ॥ ११८॥

aṣṭāṅgairabhivandanaṃ tava padāmbhojāya jānāmi noceto jātu na tāvakasmṛtirataṃ saṃsārasammohitam |jānāmīśa bhavatpadābjayugalīsevāṃ bhavottārikāṃtacchokānubhave'pi muñcati na māṃ mohaḥ piśāco yathā || 118||

आपत्सु स्मरणं गुणस्तुतिमुखैस्तन्निस्सृतेर्विस्मृतिःसम्पत्सु स्मरणं न जातु तनुते चौर्यं न्विदं चेतसः ।आस्तिक्यं विपदीश सम्पदि पुनर्नास्तिक्यमेतत्कलावास्तिक्यं निजकामपूर्तिफलकं शम्भो कथं निर्वतिः ॥ ११९॥

āpatsu smaraṇaṃ guṇastutimukhaistannissṛtervismṛtiḥsampatsu smaraṇaṃ na jātu tanute cauryaṃ nvidaṃ cetasaḥ |āstikyaṃ vipadīśa sampadi punarnāstikyametatkalāvāstikyaṃ nijakāmapūrtiphalakaṃ śambho kathaṃ nirvatiḥ || 119||

या विद्या पठिता मया गुरुकृपासाह्येन सा शङ्कराऽश्रान्तं स्वीयकुटुम्बपोषणविधौ पर्यापिताभूदहो !धर्मानुष्ठितये परात्मगतये भक्त्या भवत्सेवनेनैवासीत्सहकारिणी परमघानुष्ठानतोऽवारयत् ॥ १२०॥

yā vidyā paṭhitā mayā gurukṛpāsāhyena sā śaṅkarā'śrāntaṃ svīyakuṭumbapoṣaṇavidhau paryāpitābhūdaho !dharmānuṣṭhitaye parātmagataye bhaktyā bhavatsevanenaivāsītsahakāriṇī paramaghānuṣṭhānato'vārayat || 120||

पापान्याचरितान्युरूणि न मया पुण्यानि वा कानिचिन्नित्यानीश! यथाकथञ्चन निमित्ताप्तान्यकार्षं विभो! ।आस्तिक्यं हृदयेऽस्ति दुर्ग्रहगतेश्चित्तं त्वदाराधनेलग्नं नैव भवेन लम्पटमिहामुत्रापि का मे गतिः ॥ १२१॥

pāpānyācaritānyurūṇi na mayā puṇyāni vā kānicinnityānīśa! yathākathañcana nimittāptānyakārṣaṃ vibho! |āstikyaṃ hṛdaye'sti durgrahagateścittaṃ tvadārādhanelagnaṃ naiva bhavena lampaṭamihāmutrāpi kā me gatiḥ || 121||

ऐश्वर्यं विविधं कलाश्च सकला अज्ञाननिर्मूलकंविज्ञानं विविधं परात्मविषयं ज्ञानं तु तत्तात्विकम् ।सर्वाश्शक्तय ईश तेऽतिविवशा नादेयमीषच्च तेभक्तेभ्यश्शिव मूढधीर्नभजते त्वामाशुसन्तोषिणम् ॥ १२२॥

aiśvaryaṃ vividhaṃ kalāśca sakalā ajñānanirmūlakaṃvijñānaṃ vividhaṃ parātmaviṣayaṃ jñānaṃ tu tattātvikam |sarvāśśaktaya īśa te'tivivaśā nādeyamīṣacca tebhaktebhyaśśiva mūḍhadhīrnabhajate tvāmāśusantoṣiṇam || 122||

पुष्पैर्बिल्वदलैस्सिताक्षतमुखैर्गन्धादिभिः पूजनेश्रान्तिः काऽमलवारिणाऽभिषवणे मन्त्रानुवादैस्समम् ।त्वत्पञ्चाक्षरमन्त्रमानसजपे त्वन्मूर्तिसन्दर्शनेत्वन्नामोच्चरणेऽपि हन्त विमुखं चित्तं कलेः प्राभवात् ॥ १२३॥

puṣpairbilvadalaissitākṣatamukhairgandhādibhiḥ pūjaneśrāntiḥ kā'malavāriṇā'bhiṣavaṇe mantrānuvādaissamam |tvatpañcākṣaramantramānasajape tvanmūrtisandarśanetvannāmoccaraṇe'pi hanta vimukhaṃ cittaṃ kaleḥ prābhavāt || 123||

संसारेऽस्ति कियत्सुखं कियदथो दुःखं च जानेऽखिलंदुःखान्येव निरन्तराणि सततं भुक्तानि किञ्चित्सुखम् ।तच्चापि क्षणिकं तदर्जनकृते दुःखं तु नानाविधंशम्भो भुज्यत एव किन्तु विरतं संसारतो मे न हृत् ॥ १२४॥

saṃsāre'sti kiyatsukhaṃ kiyadatho duḥkhaṃ ca jāne'khilaṃduḥkhānyeva nirantarāṇi satataṃ bhuktāni kiñcitsukham |taccāpi kṣaṇikaṃ tadarjanakṛte duḥkhaṃ tu nānāvidhaṃśambho bhujyata eva kintu virataṃ saṃsārato me na hṛt || 124||

ज्ञात्वापीश! भवत्पदाब्जभजनं सार्वार्थसंसाधकंनासारज्जुविकृष्यमाणवृषवद्व्यामोहपाशैदृढम् ।कृष्टस्संसृतिगैश्चरामि सततं खिन्नोऽर्थसंसिद्धयेसापि स्यात्कथमीश तावककृपापाङ्गप्रसारं विना ॥ १२५॥

jñātvāpīśa! bhavatpadābjabhajanaṃ sārvārthasaṃsādhakaṃnāsārajjuvikṛṣyamāṇavṛṣavadvyāmohapāśaidṛḍham |kṛṣṭassaṃsṛtigaiścarāmi satataṃ khinno'rthasaṃsiddhayesāpi syātkathamīśa tāvakakṛpāpāṅgaprasāraṃ vinā || 125||

ये प्राचीनजनिव्रजेऽनितरया भक्त्या समाराध्नुवन्ध्यानैर्मन्त्रजपैस्तवैरभिषवैरचोदिभिश्श्रद्धया ।सर्वेश्वर्ययुता अवाप्य मनुजानन्दैरशेषैर्युताःप्रज्ञानप्रतिभाञ्चितात्मधिषणा विज्ञानतेजोऽन्विताः ॥ १२६॥

ye prācīnajanivraje'nitarayā bhaktyā samārādhnuvandhyānairmantrajapaistavairabhiṣavairacodibhiśśraddhayā |sarveśvaryayutā avāpya manujānandairaśeṣairyutāḥprajñānapratibhāñcitātmadhiṣaṇā vijñānatejo'nvitāḥ || 126||

ते त्वामत्र च जन्मनीश्वर भवत्पादारविन्दाश्रयाःप्राग्जन्मानुगतात्मसंस्कृतिबलादाराध्नुवन्ति प्रभो! ।धन्या भुक्तिमिहाप्यमुत्र विविधामासाद्य मुक्तिं जनाअन्ते प्राप्नुयुरीश भक्तिबलसंप्राप्तात्मबोधोदयात् ॥ १२७॥

te tvāmatra ca janmanīśvara bhavatpādāravindāśrayāḥprāgjanmānugatātmasaṃskṛtibalādārādhnuvanti prabho! |dhanyā bhuktimihāpyamutra vividhāmāsādya muktiṃ janāante prāpnuyurīśa bhaktibalasaṃprāptātmabodhodayāt || 127||

ये च त्वत्पदपद्मभक्तिविमुखास्संसारसेवारताधर्मे मुक्तिपथं विहाय गिरिजानाथार्थकामाश्रयाः ।तेषां प्राक्त नपुण्यपाकवशतो भुक्तेरिहाणोर्गतावप्यामुष्मिकभुक्तिरीश कथमासीदेद्विमुक्तिःकथम् ॥ १२८॥

ye ca tvatpadapadmabhaktivimukhāssaṃsārasevāratādharme muktipathaṃ vihāya girijānāthārthakāmāśrayāḥ |teṣāṃ prākta napuṇyapākavaśato bhukterihāṇorgatāvapyāmuṣmikabhuktirīśa kathamāsīdedvimuktiḥkatham || 128||

भक्त्या त्वत्पदपद्मचिन्तनपरः कृत्वा शरण्यं दृढंत्वामेवात्मनि चेतसा सुभजते सर्वेश्वरं सन्ततम् ।तस्मिन्नाशु भवान्प्रवान्प्रसद्य दिशति झानं विमोहापहंसर्वज्ञत्वमुपेत्य मुक्त इह स स्यान्नान्यथेति ध्रुवम् ॥ १२९॥

bhaktyā tvatpadapadmacintanaparaḥ kṛtvā śaraṇyaṃ dṛḍhaṃtvāmevātmani cetasā subhajate sarveśvaraṃ santatam |tasminnāśu bhavānpravānprasadya diśati jhānaṃ vimohāpahaṃsarvajñatvamupetya mukta iha sa syānnānyatheti dhruvam || 129||

मोहं मे हर संसृतौ हृदयगं तापत्रयं निर्णुदन्विश्रान्तिं दिश चेतसो जहि रिपूनन्तस्थितान्शङ्कर !भक्तिं मे दिश भुक्तिमुक्तिफलदां नानाविधां सुस्थिरांमायां मय्यपवर्तयाशु शरणं यातोऽस्मि किं वा दिश ॥ १३०॥

mohaṃ me hara saṃsṛtau hṛdayagaṃ tāpatrayaṃ nirṇudanviśrāntiṃ diśa cetaso jahi ripūnantasthitānśaṅkara !bhaktiṃ me diśa bhuktimuktiphaladāṃ nānāvidhāṃ susthirāṃmāyāṃ mayyapavartayāśu śaraṇaṃ yāto'smi kiṃ vā diśa || 130||

याचे नाहमिदन्तया किमपि यत्सर्वज्ञ मे वेत्सि तद्देयं नित्यसुखप्रदं विविधदुस्तापापहं शङ्कर!भक्तिं त्वत्पद्मयोरविरतामेकां तु याचे सदाशक्तिं दुर्विषयापवारणपटुं चित्तस्य निग्राहिणीम् ॥ १३१॥

yāce nāhamidantayā kimapi yatsarvajña me vetsi taddeyaṃ nityasukhapradaṃ vividhadustāpāpahaṃ śaṅkara!bhaktiṃ tvatpadmayoraviratāmekāṃ tu yāce sadāśaktiṃ durviṣayāpavāraṇapaṭuṃ cittasya nigrāhiṇīm || 131||

त्वन्नामानि गृणन्त्यजस्रमपि मे जिह्वाऽस्तु संशोधिताश्रोत्रे त्वच्चरितामृताऽऽक्लनतस्स्यातां तु पूते सदा ।नेत्रे तावकदिव्यविग्रहसमालोकैश्च संशोधितेपाणी भव्यभवत्पदार्चनमुखैस्स्यातां विभो शोधितौ ॥ १३२॥

tvannāmāni gṛṇantyajasramapi me jihvā'stu saṃśodhitāśrotre tvaccaritāmṛtā''klanatassyātāṃ tu pūte sadā |netre tāvakadivyavigrahasamālokaiśca saṃśodhitepāṇī bhavyabhavatpadārcanamukhaissyātāṃ vibho śodhitau || 132||

चित्तं संसरतात्सदापि सकलैस्साकं हृषीकैर्भवत्पादाम्भोरुहचिन्तने च मनने नानामहिम्नां तव ।मूर्धा साञ्जलिबन्ध ईशमहिमव्रातास्पदत्वत्पदद्वन्द्वाम्भोजयुगाभिवन्दनविधौ नम्रं सदा वर्तताम् ॥ १३३॥

cittaṃ saṃsaratātsadāpi sakalaissākaṃ hṛṣīkairbhavatpādāmbhoruhacintane ca manane nānāmahimnāṃ tava |mūrdhā sāñjalibandha īśamahimavrātāspadatvatpadadvandvāmbhojayugābhivandanavidhau namraṃ sadā vartatām || 133||

माभृद्धर्मपराङ्मुखं मम मनः कालेयदुर्वासनाग्रस्तं वा विषयोपभोगनिरतं भूयाद्विवेकाञ्चितम् ।मायामोहमहाहिपाशदृढसम्बद्धं भवाम्भोधिदुर्वीञ्चीभृतमहाव्यथाऽऽकुलहृदं मामुद्धराश्वीश्वर! ॥ १३४॥

mābhṛddharmaparāṅmukhaṃ mama manaḥ kāleyadurvāsanāgrastaṃ vā viṣayopabhoganirataṃ bhūyādvivekāñcitam |māyāmohamahāhipāśadṛḍhasambaddhaṃ bhavāmbhodhidurvīñcībhṛtamahāvyathā''kulahṛdaṃ māmuddharāśvīśvara! || 134||

श्रीरामेश! भवत्प्रसादवशतः कर्मावनौ भारतेप्राप्तं मानवजन्म दुर्लभतमं तत्रापि विप्रान्वये ।विद्याप्यागमिकी हिताऽहितपरिज्ञानं च किञ्चिद्यशोऽप्येतत्सर्वमनर्थकं भवति मे त्वत्सेवनाभावतः ॥ १३५॥

śrīrāmeśa! bhavatprasādavaśataḥ karmāvanau bhārateprāptaṃ mānavajanma durlabhatamaṃ tatrāpi viprānvaye |vidyāpyāgamikī hitā'hitaparijñānaṃ ca kiñcidyaśo'pyetatsarvamanarthakaṃ bhavati me tvatsevanābhāvataḥ || 135||

तारुण्यं वयसो गतं शिव चतुष्षष्ट्यात्मकं वर्ततेप्राप्तं वार्धकमिन्द्रियेषु पटुता याताऽखिलाङ्गेषु च ।आधिव्याधिनिपीडितोऽस्मि सततं नैवार्थकामावपिप्राप्तौ धर्मकथापि नैव कथमुत्तारो भवाम्भोनिघेः ॥ १३६॥

tāruṇyaṃ vayaso gataṃ śiva catuṣṣaṣṭyātmakaṃ vartateprāptaṃ vārdhakamindriyeṣu paṭutā yātā'khilāṅgeṣu ca |ādhivyādhinipīḍito'smi satataṃ naivārthakāmāvapiprāptau dharmakathāpi naiva kathamuttāro bhavāmbhonigheḥ || 136||

व्यग्रोऽहं जनिमृत्युमोहलहरीशोकोग्रवीचीमहावेगाघातपरम्परातिभयदे संसारघोराम्बुधौ ।मग्नश्शङ्कर यापयामि समयं त्वद्भक्तिनौका कदालभ्येतेति सुखप्रदा यदि दिशेस्तामत्र शम्भो सुखी१३७॥दीर्घायुर्दिश मे शरीरपटुतामरोग्यभाग्यान्वितामाधीन्मे शमयैहिकान्ममम मनस्त्वत्सेवनव्यापृतम् ।पूतत्वद्गुणवर्णनैकनिरतां मत्काव्यकन्यां कुरुश्रीरामेश विभो त्वदीयकरुणामव्याजतस्सारय ॥ १३८॥

vyagro'haṃ janimṛtyumohalaharīśokogravīcīmahāvegāghātaparamparātibhayade saṃsāraghorāmbudhau |magnaśśaṅkara yāpayāmi samayaṃ tvadbhaktinaukā kadālabhyeteti sukhapradā yadi diśestāmatra śambho sukhī137||dīrghāyurdiśa me śarīrapaṭutāmarogyabhāgyānvitāmādhīnme śamayaihikānmamama manastvatsevanavyāpṛtam |pūtatvadguṇavarṇanaikaniratāṃ matkāvyakanyāṃ kuruśrīrāmeśa vibho tvadīyakaruṇāmavyājatassāraya || 138||

मार्कण्डेयमहामुनिप्रभृतयस्त्वद्भक्तिकाष्ठाश्रयाःश्रीमृत्युञ्जयमृत्युमेव किल ते जित्वा सदोपासते ।सर्वज्ञास्सततं यतः पशुपतिस्त्वं कीर्त्यसे संसृतेःपाशैर्बद्धमवेश मां करुणया त्वव्याजया शङ्कर! ॥ १३९॥

mārkaṇḍeyamahāmuniprabhṛtayastvadbhaktikāṣṭhāśrayāḥśrīmṛtyuñjayamṛtyumeva kila te jitvā sadopāsate |sarvajñāssatataṃ yataḥ paśupatistvaṃ kīrtyase saṃsṛteḥpāśairbaddhamaveśa māṃ karuṇayā tvavyājayā śaṅkara! || 139||

विश्रान्तिर्मनसः कदापि घटते सांसारिकव्यापृतिव्राताश्रान्तपरिभ्रमान्न शिव मे शिष्टार्थचिन्ताभरात् ।ध्याने ते भगवन्मनोर्जपविधौ मूर्त्यर्चनादौ च वाकालो मे लगति क्षणोऽपि न कथं संसारतो निस्सृतिः ॥ १४०॥

viśrāntirmanasaḥ kadāpi ghaṭate sāṃsārikavyāpṛtivrātāśrāntaparibhramānna śiva me śiṣṭārthacintābharāt |dhyāne te bhagavanmanorjapavidhau mūrtyarcanādau ca vākālo me lagati kṣaṇo'pi na kathaṃ saṃsārato nissṛtiḥ || 140||

भक्तिर्मे त्वयि वर्तते हृदि दृढा श्रद्धापि सांसारिकंनिर्णुद्याखिलतापवर्गममलं ज्ञानं दिशन् संसृतेः ।बन्धान्मोचयसि त्वमेव शरणीयोऽसीति चाऽथापि मेदुष्कर्माप्तफलावरोधबलतो नोपासना सिद्धयति ॥ १४१॥

bhaktirme tvayi vartate hṛdi dṛḍhā śraddhāpi sāṃsārikaṃnirṇudyākhilatāpavargamamalaṃ jñānaṃ diśan saṃsṛteḥ |bandhānmocayasi tvameva śaraṇīyo'sīti cā'thāpi meduṣkarmāptaphalāvarodhabalato nopāsanā siddhayati || 141||

अव्याजां करुणां प्रसार्य भगवन् दीनं दयालोऽव मांशम्भो! संसृतिसागरोर्म्यभिहतं श्रीरामलिङ्गेश्वर ।मोहं मेऽपनुदात्मगं भगवतं ज्ञानं दिशाध्यात्मिकंशम्भो! त्वां शरणं गतोऽस्मि शरणापन्नावनैकव्रत ॥ १४२॥

avyājāṃ karuṇāṃ prasārya bhagavan dīnaṃ dayālo'va māṃśambho! saṃsṛtisāgarormyabhihataṃ śrīrāmaliṅgeśvara |mohaṃ me'panudātmagaṃ bhagavataṃ jñānaṃ diśādhyātmikaṃśambho! tvāṃ śaraṇaṃ gato'smi śaraṇāpannāvanaikavrata || 142||

कालेयाखिलकल्मषाक्रमणतो भ्रष्टान् स्वधर्मव्रजात्सर्वाधर्मपरात्मनो नरपतीन्नॄश्चापि दृष्ट्वा भृशम् ।धर्माधर्मविदो मनश्शिव न वाचे खिद्यते विप्लवैरव्याजां करुणां प्रसार्य कलिनिग्राहीह धर्मानव ॥ १४३॥

kāleyākhilakalmaṣākramaṇato bhraṣṭān svadharmavrajātsarvādharmaparātmano narapatīnnṝścāpi dṛṣṭvā bhṛśam |dharmādharmavido manaśśiva na vāce khidyate viplavairavyājāṃ karuṇāṃ prasārya kalinigrāhīha dharmānava || 143||

संसारोऽयमसारैत्यनुभवैर्जानन्नपिक्लेशकैर्नित्यं तैर्बहुरूपकैरुपगतैर्मोहो जहातीह न ।त्वत्पादाश्रयणं सुखावहमहो प्राप्नोति नो जातुचित्शम्भोऽव्याजकृपां प्रसार्य भगवन् मां पाहि दीनं विभो ॥ १४४॥

saṃsāro'yamasāraityanubhavairjānannapikleśakairnityaṃ tairbahurūpakairupagatairmoho jahātīha na |tvatpādāśrayaṇaṃ sukhāvahamaho prāpnoti no jātucitśambho'vyājakṛpāṃ prasārya bhagavan māṃ pāhi dīnaṃ vibho || 144||

घोरे त्वत्र महाकलौ विपदि वा ये त्वां स्मरेयुर्जनाःतान् पापानपि चाशुतोषिपदभाक्त्वं रक्ष कारुण्यतः ।कालो दूरतरः कलेर्हरिकृपा दत्तोऽस्ति कर्मावनावस्यां वैदिकवर्त्म रक्ष भगवन् श्रीरामलिङ्गेश्वर ॥ १४५॥

ghore tvatra mahākalau vipadi vā ye tvāṃ smareyurjanāḥtān pāpānapi cāśutoṣipadabhāktvaṃ rakṣa kāruṇyataḥ |kālo dūrataraḥ kalerharikṛpā datto'sti karmāvanāvasyāṃ vaidikavartma rakṣa bhagavan śrīrāmaliṅgeśvara || 145||

ये भक्ता मननेन चात्मसु विमुक्त्यध्वानुसन्दर्शकंस्तोत्रं तेऽवहितात्मभिः पुनरधीयेरन् दृढश्रद्धया ।ते भक्त्येह भजेयुरीश भवसन्तापापहं त्वां सदासंसारे सुखिनो विमुक्तिपथगास्त्वत्कारुणीमाप्नुयुः ॥ १४६॥

ye bhaktā mananena cātmasu vimuktyadhvānusandarśakaṃstotraṃ te'vahitātmabhiḥ punaradhīyeran dṛḍhaśraddhayā |te bhaktyeha bhajeyurīśa bhavasantāpāpahaṃ tvāṃ sadāsaṃsāre sukhino vimuktipathagāstvatkāruṇīmāpnuyuḥ || 146||

आत्रेयान्वयसिन्धुकौस्तुभसुधीलक्ष्मीनृसिंहात्मजःकल्यःपुल्य उमामहेश्वरस्कृती फण्यम्बिकागर्मजः ।श्रीविद्वत्कविसार्वभौमपदभाक् श्रीरामलिङ्गेश्वरंभक्त्याऽनूनवदस्त्वनेन भगवान् प्रीतोऽखिलार्थप्रदः ॥ १४७॥

ātreyānvayasindhukaustubhasudhīlakṣmīnṛsiṃhātmajaḥkalyaḥpulya umāmaheśvaraskṛtī phaṇyambikāgarmajaḥ |śrīvidvatkavisārvabhaumapadabhāk śrīrāmaliṅgeśvaraṃbhaktyā'nūnavadastvanena bhagavān prīto'khilārthapradaḥ || 147||

अभिनवपण्डितराजाद्यभिरूपसभाप्तबिरुदनवरत्नः ।स उमामहेश्वरसुधीस्तवराजमिमं बभाण विबुधमुदेऽस्तु ॥ १४८॥

abhinavapaṇḍitarājādyabhirūpasabhāptabirudanavaratnaḥ |sa umāmaheśvarasudhīstavarājamimaṃ babhāṇa vibudhamude'stu || 148||

इति श्रीमत्सप्तगोदापरान्तर्गतोभयगोदावरीमध्यस्थश्रीकोनसीममण्डलमण्डनायमानमुङ्गण्डापराभिधानमुनिखण्डमहाग्रहारवास्तव्य श्रीविद्यावाचस्पति,विद्वत्कविरत्न, अभिनवपण्डितराज, महोपाध्याय,वैयाकरणकेसरि, धर्मोपन्यासकेसरि' इत्यादिविविधबिरुदविभूषित श्रीविद्वत्कविसार्वभौम पुल्योमामहेश्वरकृतिकृतिषु श्रीरामलिङ्गेश्वरस्तवराजस्मम्पूर्णः ॥श्रीशिवपादारविन्दसमर्पितो विजयतां तमाम् ।हेमलम्बिर्मार्गशिरशुक्लदशमीभानुवासरः ।दि ११२५७॥

iti śrīmatsaptagodāparāntargatobhayagodāvarīmadhyasthaśrīkonasīmamaṇḍalamaṇḍanāyamānamuṅgaṇḍāparābhidhānamunikhaṇḍamahāgrahāravāstavya śrīvidyāvācaspati,vidvatkaviratna, abhinavapaṇḍitarāja, mahopādhyāya,vaiyākaraṇakesari, dharmopanyāsakesari' ityādivividhabirudavibhūṣita śrīvidvatkavisārvabhauma pulyomāmaheśvarakṛtikṛtiṣu śrīrāmaliṅgeśvarastavarājasmampūrṇaḥ ||śrīśivapādāravindasamarpito vijayatāṃ tamām |hemalambirmārgaśiraśukladaśamībhānuvāsaraḥ |di 11257||