रुद्रसहस्रनामस्तोत्रम् २ Shri Rudra Sahasranama Stotram 2

लिङ्गपुराणतः अध्याय ६५ॐ श्रीगणेशाय नमः ।ऋषयः ऊचुः ।आदित्यवंशं सोमस्य वंशं वंशविदां वर ।वक्तुमर्हसि चास्माकं सङ्क्षेपाद्रोमहर्षणम् ॥ १॥

liṅgapurāṇataḥ adhyāya 65oṃ śrīgaṇeśāya namaḥ |ṛṣayaḥ ūcuḥ |ādityavaṃśaṃ somasya vaṃśaṃ vaṃśavidāṃ vara |vaktumarhasi cāsmākaṃ saṅkṣepādromaharṣaṇam || 1||

सूत उवाच ।अदितिः सुषुवे पुत्रमादित्यं कश्यपाद्द्विजाः ।तस्यादित्यस्य चैवासीद्भार्यात्रयमथापरम् ॥ २॥

sūta uvāca |aditiḥ suṣuve putramādityaṃ kaśyapāddvijāḥ |tasyādityasya caivāsīdbhāryātrayamathāparam || 2||

संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां वदामि वः ।संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम् ॥ ३॥

saṃjñā rājñī prabhā chāyā putrāṃstāsāṃ vadāmi vaḥ |saṃjñā tvāṣṭrī ca suṣuve sūryānmanumanuttamam || 3||

यमं च यमुनां चैव राज्ञी रेवतमेव च ।प्रभा प्रभातमादित्याच्छायां संज्ञाप्यकल्पयत् ॥ ४॥

yamaṃ ca yamunāṃ caiva rājñī revatameva ca |prabhā prabhātamādityācchāyāṃ saṃjñāpyakalpayat || 4||

छाया च तस्मात्सुषुवे सावर्णिं भास्कराद्द्विजाः ।ततः शनिञ्च तपतीं विष्टिञ्चैव यथाक्रमम् ॥ ५॥

chāyā ca tasmātsuṣuve sāvarṇiṃ bhāskarāddvijāḥ |tataḥ śaniñca tapatīṃ viṣṭiñcaiva yathākramam || 5||

छाया स्वपुत्राभ्यधिकं स्नेहञ्चक्रे मनौ तदा ।पूर्वो मनुर्न चक्षाम यमस्तु क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६॥

chāyā svaputrābhyadhikaṃ snehañcakre manau tadā |pūrvo manurna cakṣāma yamastu krodhamūrcchitaḥ || 6||

मन्ताडयामास रुषा पादमुद्यम्य दक्षिणम् ।यमेन ताडिता सा तु छाया वै दुःखिताभवत् ॥ ७॥

mantāḍayāmāsa ruṣā pādamudyamya dakṣiṇam |yamena tāḍitā sā tu chāyā vai duḥkhitābhavat || 7||

छायाशापात्पदञ्चैकं यमस्य क्लिन्नमुत्तमम् ।पूयशोणित सम्पूर्णं कृमीणां निचयान्वितम् ॥ ८॥

chāyāśāpātpadañcaikaṃ yamasya klinnamuttamam |pūyaśoṇita sampūrṇaṃ kṛmīṇāṃ nicayānvitam || 8||

सोऽपि गोकर्णमाश्रित्य फलकेनानिलाशनः ।आराधयन्महादेवं यावद्वर्षायुतायुतम् ॥ ९॥

so'pi gokarṇamāśritya phalakenānilāśanaḥ |ārādhayanmahādevaṃ yāvadvarṣāyutāyutam || 9||

भवप्रसादादागत्य लोकपालत्वमुत्तमम् ।पितॄणामाधिपत्यं तु शापमोक्षं तथैव च ॥ १०॥

bhavaprasādādāgatya lokapālatvamuttamam |pitṝṇāmādhipatyaṃ tu śāpamokṣaṃ tathaiva ca || 10||

लब्धवान्देवदेवस्य प्रभावाच्छूलपाणिनः ।असंहन्ती पुरा भानोस्तेजोमयमनिन्दिता ॥ ११॥

labdhavāndevadevasya prabhāvācchūlapāṇinaḥ |asaṃhantī purā bhānostejomayamaninditā || 11||

रूपं त्वाष्ट्री स्वदेहात्तु छायाख्यां सा त्वकल्पयत् ।वडवारूपमास्थाय तपस्तेपे तु सुव्रता ॥ १२॥

rūpaṃ tvāṣṭrī svadehāttu chāyākhyāṃ sā tvakalpayat |vaḍavārūpamāsthāya tapastepe tu suvratā || 12||

कालात्प्रयत्नतो ज्ञात्वा छायां छायापतिः प्रभुः ।वडवामगमत् संज्ञामश्वरूपेण भास्करः ॥ १३॥

kālātprayatnato jñātvā chāyāṃ chāyāpatiḥ prabhuḥ |vaḍavāmagamat saṃjñāmaśvarūpeṇa bhāskaraḥ || 13||

वडवा च तदा त्वाष्ट्री संज्ञा तस्माद्दिवाकरात् ।सुषुवे चाश्विनौ देवौ देवानान्तु भिषग्वरौ ॥ १४॥

vaḍavā ca tadā tvāṣṭrī saṃjñā tasmāddivākarāt |suṣuve cāśvinau devau devānāntu bhiṣagvarau || 14||

लिखितो भास्करः पश्चात्संज्ञापित्रा महात्मना ।विष्णोश्चक्रं तु यद्घोरं मण्डलाद्भास्करस्य तु ॥ १५॥

likhito bhāskaraḥ paścātsaṃjñāpitrā mahātmanā |viṣṇoścakraṃ tu yadghoraṃ maṇḍalādbhāskarasya tu || 15||

निर्ममे भगवांस्त्वष्टा प्रधानं दिव्यमायुधम् ।रुद्रप्रसादाच्च शुभं सुदर्शनमिति स्मृतम् ॥ १६॥

nirmame bhagavāṃstvaṣṭā pradhānaṃ divyamāyudham |rudraprasādācca śubhaṃ sudarśanamiti smṛtam || 16||

लब्धवान् भगवांश्चक्रं कृष्णः कालाग्निसन्निभम् ।मनोस्तु प्रथमस्यास नव पुत्रास्तु तत्समाः ॥ १७॥

labdhavān bhagavāṃścakraṃ kṛṣṇaḥ kālāgnisannibham |manostu prathamasyāsa nava putrāstu tatsamāḥ || 17||

इक्ष्वाकुर्नभगश्चैव धृष्णुः शर्यातिरेव च ।नरिष्यन्तश्च वै धीमान् नाभागोऽरिष्ट एव च ॥ १८॥

ikṣvākurnabhagaścaiva dhṛṣṇuḥ śaryātireva ca |nariṣyantaśca vai dhīmān nābhāgo'riṣṭa eva ca || 18||

करूषश्च पृषध्रश्च नवैते मानवाः स्मृताः ।इला ज्येष्ठा वरिष्ठा च पुंस्त्वं प्राप च या पुरा ॥ १९॥

karūṣaśca pṛṣadhraśca navaite mānavāḥ smṛtāḥ |ilā jyeṣṭhā variṣṭhā ca puṃstvaṃ prāpa ca yā purā || 19||

सुद्युम्न इति विख्याता पुंस्त्वं प्राप्ता त्विला पुरा ।मित्रावरुणयोस्त्वत्र प्रसादान्मुनिपुङ्गवाः ॥ २०॥

sudyumna iti vikhyātā puṃstvaṃ prāptā tvilā purā |mitrāvaruṇayostvatra prasādānmunipuṅgavāḥ || 20||

पुनः शरवणं प्राप्य स्त्रीत्वं प्राप्तो भवाज्ञया ।सुद्युम्नो मानवः श्रीमान् सोमवंशप्रवृद्धये ॥ २१॥

punaḥ śaravaṇaṃ prāpya strītvaṃ prāpto bhavājñayā |sudyumno mānavaḥ śrīmān somavaṃśapravṛddhaye || 21||

इक्ष्वाकोरश्वमेधेन इला किम्पुरुषोऽभवत् ।इला किम्पुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते ॥ २२॥

ikṣvākoraśvamedhena ilā kimpuruṣo'bhavat |ilā kimpuruṣatve ca sudyumna iti cocyate || 22||

मासमेकं पुमान्वीरः स्त्रीत्वं मासमभूत्पुनः ।इला बुधस्य भवनं सोमपुत्रस्य चाश्रिता ॥ २३॥

māsamekaṃ pumānvīraḥ strītvaṃ māsamabhūtpunaḥ |ilā budhasya bhavanaṃ somaputrasya cāśritā || 23||

बुधेनान्तरमासाद्य मैथुनाय प्रविर्तिता ।सोमपुत्राद्बुधाच्चापि ऐलो यज्ञे पुरूरवाः ॥ २४॥

budhenāntaramāsādya maithunāya pravirtitā |somaputrādbudhāccāpi ailo yajñe purūravāḥ || 24||

सोमवंशाग्रजो धीमान्भवभक्तः प्रतापवान् ।इक्ष्वाकोर्वंशविस्तारं पश्चाद्वक्ष्ये तपोधनाः ॥ २५॥

somavaṃśāgrajo dhīmānbhavabhaktaḥ pratāpavān |ikṣvākorvaṃśavistāraṃ paścādvakṣye tapodhanāḥ || 25||

पुत्रत्रयमभूत्तस्य सुद्युम्नस्य द्विजोत्तमाः ।उत्कलश्च गयश्चैव विनताश्वस्तथैव च ॥ २६॥

putratrayamabhūttasya sudyumnasya dvijottamāḥ |utkalaśca gayaścaiva vinatāśvastathaiva ca || 26||

उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनताश्वस्य पश्चिमम् ।गया गयस्य चाख्याता पुरी परमशोभना ॥ २७॥

utkalasyotkalaṃ rāṣṭraṃ vinatāśvasya paścimam |gayā gayasya cākhyātā purī paramaśobhanā || 27||

सुराणां संस्थितिर्यस्यां पितॄणाञ्च सदा स्थितिः ।इक्ष्वाकुज्येष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् ॥ २८॥

surāṇāṃ saṃsthitiryasyāṃ pitṝṇāñca sadā sthitiḥ |ikṣvākujyeṣṭhadāyādo madhyadeśamavāptavān || 28||

कन्याभावाच्च सुद्युम्नो नैव भागमवाप्तवान् ।वसिष्ठवचनात्त्वासीत्प्रतीष्ठाने महाद्युतिः ॥ २९॥

kanyābhāvācca sudyumno naiva bhāgamavāptavān |vasiṣṭhavacanāttvāsītpratīṣṭhāne mahādyutiḥ || 29||

प्रतिष्ठा धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य महात्मनः ।तत्पुरूरवसे प्रादाद्राज्यं प्राप्य महायशाः ॥ ३०॥

pratiṣṭhā dharmarājasya sudyumnasya mahātmanaḥ |tatpurūravase prādādrājyaṃ prāpya mahāyaśāḥ || 30||

मानवेयो महाभागः स्त्रीपुंसोर्लक्षणान्वितः ।इक्ष्वाकोरभवद्वीरो विकुक्षिर्धर्मवित्तमः ॥ ३१॥

mānaveyo mahābhāgaḥ strīpuṃsorlakṣaṇānvitaḥ |ikṣvākorabhavadvīro vikukṣirdharmavittamaḥ || 31||

ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद्दश पञ्च च तत्सुताः ।अभूज्ज्येष्ठः ककुत्स्थश्च ककुत्स्थात्तु सुयोधनः ॥ ३२॥

jyeṣṭhaḥ putraśatasyāsīddaśa pañca ca tatsutāḥ |abhūjjyeṣṭhaḥ kakutsthaśca kakutsthāttu suyodhanaḥ || 32||

ततः पृथुर्मुनिश्रेष्ठा विश्वकः पार्थिवस्तथा ।विश्वकस्यार्द्रको धीमान् युवनाश्वस्तु तत्सुतः ॥ ३३॥

tataḥ pṛthurmuniśreṣṭhā viśvakaḥ pārthivastathā |viśvakasyārdrako dhīmān yuvanāśvastu tatsutaḥ || 33||

शाबस्तिश्च महातेजा वंशकस्तु ततोभवत् ।निर्मिता येन शाबस्ती गौडदेशे द्विजोत्तमाः ॥ ३४॥

śābastiśca mahātejā vaṃśakastu tatobhavat |nirmitā yena śābastī gauḍadeśe dvijottamāḥ || 34||

वंशाच्च बृहदश्वोऽभूत्कुवलाश्वस्तु तत्सुतः ।धुन्धुमारत्वमापन्नो धुन्धुं हत्वा महाबलम् ॥ ३५॥

vaṃśācca bṛhadaśvo'bhūtkuvalāśvastu tatsutaḥ |dhundhumāratvamāpanno dhundhuṃ hatvā mahābalam || 35||

धन्धुमारस्य तनयास्त्रयस्त्रैलोक्यविश्रुताः ।दृढाश्वश्चैव चण्डाश्वः कपिलाश्वश्च ते स्मृताः ॥ ३६॥

dhandhumārasya tanayāstrayastrailokyaviśrutāḥ |dṛḍhāśvaścaiva caṇḍāśvaḥ kapilāśvaśca te smṛtāḥ || 36||

दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य वै सुतः ।हर्यश्वस्य निकुम्भस्तु संहताश्वस्तु तत्सुतः ॥ ३७॥

dṛḍhāśvasya pramodastu haryaśvastasya vai sutaḥ |haryaśvasya nikumbhastu saṃhatāśvastu tatsutaḥ || 37||

कृशाश्वोऽथरणाश्वश्च संहताश्वात्मजावुभौ ।युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता तस्य वै सुतः ॥ ३८॥

kṛśāśvo'tharaṇāśvaśca saṃhatāśvātmajāvubhau |yuvanāśvo raṇāśvasya māndhātā tasya vai sutaḥ || 38||

मान्धातुः पुरुकुत्सोऽभूदम्बरीषश्च वीर्यवान् ।मुचकुन्दश्च पुण्यात्मा त्रयस्त्रैलोक्यविश्रुताः ॥ ३९॥

māndhātuḥ purukutso'bhūdambarīṣaśca vīryavān |mucakundaśca puṇyātmā trayastrailokyaviśrutāḥ || 39||

अम्बरीषस्य दायादो युवानाश्वोऽपरः स्मृतः ।हरितो युवनाश्वस्य हरितास्तु यतः स्मृताः ॥ ४०॥

ambarīṣasya dāyādo yuvānāśvo'paraḥ smṛtaḥ |harito yuvanāśvasya haritāstu yataḥ smṛtāḥ || 40||

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे क्षत्रोपेता द्विजातयः ।पुरुकुत्सस्य दायादस्त्रसद्दस्युर्महायशाः ॥ ४१॥

ete hyaṅgirasaḥ pakṣe kṣatropetā dvijātayaḥ |purukutsasya dāyādastrasaddasyurmahāyaśāḥ || 41||

नर्मदायां समुत्पन्नः सम्भूतिस्तस्य चात्मजः ।विष्णुवृद्धः सुतस्तस्य विष्णुवृद्धा यतः स्मृताः ॥ ४२॥

narmadāyāṃ samutpannaḥ sambhūtistasya cātmajaḥ |viṣṇuvṛddhaḥ sutastasya viṣṇuvṛddhā yataḥ smṛtāḥ || 42||

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे क्षत्रोपेताः समाश्रिताः ।सम्भूतिरपरं पुत्रमनरण्यमजीजनत् ॥ ४३॥

ete hyaṅgirasaḥ pakṣe kṣatropetāḥ samāśritāḥ |sambhūtiraparaṃ putramanaraṇyamajījanat || 43||

रावणेन हतो योऽसौ त्रैलोक्यविजये द्विजाः ।बृहदश्वोऽनरण्यस्य हर्य्यश्वस्तस्य चात्मजः ॥ ४४॥

rāvaṇena hato yo'sau trailokyavijaye dvijāḥ |bṛhadaśvo'naraṇyasya haryyaśvastasya cātmajaḥ || 44||

हर्य्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे वसुमना नृपः ।तस्य पुत्रोऽभवद्राजा त्रिधन्वा भवभावितः ॥ ४५॥

haryyaśvāttu dṛṣadvatyāṃ jajñe vasumanā nṛpaḥ |tasya putro'bhavadrājā tridhanvā bhavabhāvitaḥ || 45||

प्रनादाद्ब्रह्मसूनोर्वै तण्डिनः प्राप्य शिष्यताम् ।अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्य तदाज्ञया ॥ ४६॥

pranādādbrahmasūnorvai taṇḍinaḥ prāpya śiṣyatām |aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpya tadājñayā || 46||

गणैश्वर्य्यमनुप्राप्तो भवभक्तः प्रतापवान् ।कथञ्चैवाश्वमेधं वै करोमीति विचिन्तयन् ॥ ४७॥

gaṇaiśvaryyamanuprāpto bhavabhaktaḥ pratāpavān |kathañcaivāśvamedhaṃ vai karomīti vicintayan || 47||

धनहीनश्च धर्मात्मा दृष्टवान् ब्रह्मणः सुतम् ।तण्डिसंज्ञं द्विजं तस्माल्लब्धवान् द्विजसत्तमाः ॥ ४८॥

dhanahīnaśca dharmātmā dṛṣṭavān brahmaṇaḥ sutam |taṇḍisaṃjñaṃ dvijaṃ tasmāllabdhavān dvijasattamāḥ || 48||

नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ब्रह्मणा कथितं पुरा ।तेन नाम्नां सहस्रेण स्तुत्वा तण्डिर्महेश्वरम् ॥ ४९॥

nāmnāṃ sahasraṃ rudrasya brahmaṇā kathitaṃ purā |tena nāmnāṃ sahasreṇa stutvā taṇḍirmaheśvaram || 49||

लब्धवान्गाणपत्यं च ब्रह्मयोनिर्द्विजोत्तमः ।ततस्तस्मान्नृपो लब्ध्वा तण्डिना कथितं पुरा ॥ ५०॥

labdhavāngāṇapatyaṃ ca brahmayonirdvijottamaḥ |tatastasmānnṛpo labdhvā taṇḍinā kathitaṃ purā || 50||