रुद्रसूक्तम् ऋग्वेदीय पञ्चरुद्रसूक्तम् Rudrasuktam from Rigveda

(ऋषिदेवताछन्दस्वरः सहितम्)

(ṛṣidevatāchandasvaraḥ sahitam)

॥ ॐ श्रीगुरुभ्यो नमः ॥॥ हरिः ॐ ॥

|| oṃ śrīgurubhyo namaḥ |||| hariḥ oṃ ||

(प्रथममण्डले त्रिचत्वारिंशं सूक्तम् १\।४३ऋषिः कण्वो घौरः ।देवता १, २, ४६ रुद्रः, ३ मित्रावरुणौ; ७९ सोमः ।छन्दः १४, ७, ८ गायत्री, ५ विराड्गायत्री, ६ पादनिचृद्गायत्री, ९ अनुष्टुप् ।स्वरः १८ षड्जः, ९ गान्धारः ॥)

(prathamamaṇḍale tricatvāriṃśaṃ sūktam 1\|43ṛṣiḥ kaṇvo ghauraḥ |devatā 1, 2, 46 rudraḥ, 3 mitrāvaruṇau; 79 somaḥ |chandaḥ 14, 7, 8 gāyatrī, 5 virāḍgāyatrī, 6 pādanicṛdgāyatrī, 9 anuṣṭup |svaraḥ 18 ṣaḍjaḥ, 9 gāndhāraḥ ||)

कद्रु॒द्राय॒ प्रचे\"तसे मी॒ळ्हुष्ट॑माय॒ तव्य॑से ।वो॒चेम॒ शम्त॑मं हृ॒दे ॥ १\।४३\।१॥यथा\" नो॒ अदि॑तिः॒ कर॒त्पश्वे॒ नृभ्यो॒ यथा॒ गवे\" ।यथा\" तो॒काय॑ रु॒द्रिय\"म् ॥ १\।४३\।२॥यथा\" नो मि॒त्रो वरु॑णो॒ यथा\" रु॒द्रश्चिके\"तति ।यथा॒ विश्वे\" स॒जोष॑सः ॥ १\।४३\।३॥गा॒थप॑तिं मे॒धप॑तिं रु॒द्रं जला\"षभेषजम् ।तच्छं॒योः सु॒म्नमी\"महे ॥ १\।४३\।४॥यः शु॒क्र इ॑व॒ सूर्यो॒ हिर\"ण्यमिव॒ रोच॑ते ।श्रेष्ठो\" दे॒वानां॒ वसुः॑ ॥ १\।४३\।५॥शं नः॑ कर॒त्यर्व॑ते सु॒गं मे॒षाय॑ मे॒ष्ये\" ।नृभ्यो॒ नारि॑भ्यो॒ गवे\" ॥ १\।४३\।६॥अ॒स्मे सो\"म॒ श्रिय॒मधि॒ नि धे\"हि श॒तस्य॑ नृ॒णाम् ।महि॒ श्रव॑स्तुविनृ॒म्णम् ॥ १\।४३\।७॥मा नः॑ सोमपरि॒बाधो॒ मारा\"तयो जुहुरन्त ।आ न॑ इन्दो॒ वाजे\" भज ॥ १\।४३\।८॥यास्ते\" प्र॒जा अ॒मृत॑स्य॒ पर॑स्मि॒न्धाम\"न्नृ॒तस्य॑ ।मू॒र्धा नाभा\" सोम वेन आ॒भूष\"न्तीः सोम वेदः ॥ १\।४३\।९॥

kadrudrāya prace\"tase mīḷhuṣṭamāya tavyase |vocema śamtamaṃ hṛde || 1\|43\|1||yathā\" no aditiḥ karatpaśve nṛbhyo yathā gave\" |yathā\" tokāya rudriya\"m || 1\|43\|2||yathā\" no mitro varuṇo yathā\" rudraścike\"tati |yathā viśve\" sajoṣasaḥ || 1\|43\|3||gāthapatiṃ medhapatiṃ rudraṃ jalā\"ṣabheṣajam |tacchaṃyoḥ sumnamī\"mahe || 1\|43\|4||yaḥ śukra iva sūryo hira\"ṇyamiva rocate |śreṣṭho\" devānāṃ vasuḥ || 1\|43\|5||śaṃ naḥ karatyarvate sugaṃ meṣāya meṣye\" |nṛbhyo nāribhyo gave\" || 1\|43\|6||asme so\"ma śriyamadhi ni dhe\"hi śatasya nṛṇām |mahi śravastuvinṛmṇam || 1\|43\|7||mā naḥ somaparibādho mārā\"tayo juhuranta |ā na indo vāje\" bhaja || 1\|43\|8||yāste\" prajā amṛtasya parasmindhāma\"nnṛtasya |mūrdhā nābhā\" soma vena ābhūṣa\"ntīḥ soma vedaḥ || 1\|43\|9||

(प्रथम मण्डले चतुर्दशोत्तरशततं सूक्तम्ऋषिः कुत्स आङ्गिरसः । देवता रुद्रः ।छन्दः १ जगती, २, ७ निचृज्जगती, ३, ६, ८, ९ विराड्जगती,४, ५, ११ भुरिक्त्रिष्टुप्, १० निचृत्त्रिष्टुप् ।स्वरः १३, ६९ निषादः, ४, ५, १०, ११ धैवतः ॥)

(prathama maṇḍale caturdaśottaraśatataṃ sūktamṛṣiḥ kutsa āṅgirasaḥ | devatā rudraḥ |chandaḥ 1 jagatī, 2, 7 nicṛjjagatī, 3, 6, 8, 9 virāḍjagatī,4, 5, 11 bhuriktriṣṭup, 10 nicṛttriṣṭup |svaraḥ 13, 69 niṣādaḥ, 4, 5, 10, 11 dhaivataḥ ||)

इ॒मा रु॒द्राय॑ त॒वसे\" कप॒र्दिने\" क्ष॒यद्वी\"राय॒ प्र भ॑रामहे म॒तीः ।यथा॒ शमस॑द्द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे॒ विश्वं\" पु॒ष्टं ग्रामे\" अ॒स्मिन्न॑नातु॒रम् ॥ १\।११४\।१॥मृ॒ळा नो\" रुद्रो॒त नो॒ मय॑स्कृधि क्ष॒यद्वी\"राय॒ नम॑सा विधेम ते ।यच्छं च॒ योश्च॒ मनु॑राये॒जे पि॒ता तद॑श्याम॒ तव॑ रुद्र॒ प्रणी\"तिषु ॥ १\।११४\।२॥अ॒श्याम॑ ते सुम॒तिं दे\"वय॒ज्यया\" क्ष॒यद्वी\"रस्य॒ तव॑ रुद्र मीढ्वः ।सु॒म्ना॒यन्निद्विशो\" अ॒स्माक॒मा च॒रारि॑ष्टवीरा जुहवाम ते ह॒विः ॥ १\।११४\।३॥त्वे॒षं व॒यं रु॒द्रं य॑ज्ञ॒साधं\" व॒ङ्कुं क॒विमव॑से॒ नि ह्व॑यामहे ।आ॒रे अ॒स्मद्दैव्यं॒ हेळो\" अस्यतु सुम॒तिमिद्व॒यम॒स्या वृ॑णीमहे ॥ १\।११४\।४॥दि॒वो व॑रा॒हम॑रु॒षं क॑प॒र्दिनं\" त्वे॒षं रू॒पं नम॑सा॒ नि ह्व॑यामहे ।हस्ते॒ बिभ्र॑द्भेष॒जा वार्या\"णि॒ शर्म॒ वर्म॑ च्छ॒र्दिर॒स्मभ्यं\" यंसत् ॥ १\।११४\।५॥इ॒दं पि॒त्रे म॒रुता\"मुच्यते॒ वचः॑ स्वा॒दोः स्वादी\"यो रु॒द्राय॒ वर्ध॑नम् ।रास्वा\" च नो अमृत मर्त॒भोज॑नं॒ त्मने\" तो॒काय॒ तन॑याय मृळ ॥ १\।११४\।६॥मा नो\" म॒हान्त॑मु॒त मा नो\" अर्भ॒कं मा न॒ उक्ष\"न्तमु॒त मा न॑ उक्षि॒तम् ।मा नो\" वधीः पि॒तरं॒ मोत मा॒तरं॒ मा नः॑ प्रि॒यास्त॒न्वो\" रुद्र रीरिषः ॥ १\।११४\।७॥मा न॑स्तो॒के तन॑ये॒ मा न॑ आ॒यौ मा नो॒ गोषु॒ मा नो॒ अश्वे\"षु रीरिषः ।वी॒रान्मा नो\" रुद्र भामि॒तो व॑धीर्ह॒विष्म\"न्तः॒ सद॒मित्त्वा\" हवामहे ॥ १\।११४\।८॥उप॑ ते॒ स्तोमा\"न्पशु॒पा इ॒वाक॑रं॒ रास्वा\" पितर्मरुतां सु॒म्नम॒स्मे ।भ॒द्रा हि ते\" सुम॒तिर्मृ॑ळ॒यत्त॒माथा\" व॒यमव॒ इत्ते\" वृणीमहे ॥ १\।११४\।९॥आ॒रे ते\" गो॒घ्नमु॒त पू\"रुष॒घ्नं क्षय॑द्वीर सु॒म्नम॒स्मे ते\" अस्तु ।मृ॒ळा च॑ नो॒ अधि॑ च ब्रूहि दे॒वाधा\" च नः॒ शर्म॑ यच्छ द्वि॒बर्हाः\" ॥ १\।११४\।१०॥अवो\"चाम॒ नमो\" अस्मा अव॒स्यवः॑ शृ॒णोतु॑ नो॒ हवं\" रु॒द्रो म॒रुत्वा\"न् ।तन्नो\" मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑तिः॒ सिन्धुः॑ पृथि॒वी उ॒त द्यौः ॥ १\।११४\।११॥

imā rudrāya tavase\" kapardine\" kṣayadvī\"rāya pra bharāmahe matīḥ |yathā śamasaddvipade catuṣpade viśvaṃ\" puṣṭaṃ grāme\" asminnanāturam || 1\|114\|1||mṛḷā no\" rudrota no mayaskṛdhi kṣayadvī\"rāya namasā vidhema te |yacchaṃ ca yośca manurāyeje pitā tadaśyāma tava rudra praṇī\"tiṣu || 1\|114\|2||aśyāma te sumatiṃ de\"vayajyayā\" kṣayadvī\"rasya tava rudra mīḍhvaḥ |sumnāyannidviśo\" asmākamā carāriṣṭavīrā juhavāma te haviḥ || 1\|114\|3||tveṣaṃ vayaṃ rudraṃ yajñasādhaṃ\" vaṅkuṃ kavimavase ni hvayāmahe |āre asmaddaivyaṃ heḷo\" asyatu sumatimidvayamasyā vṛṇīmahe || 1\|114\|4||divo varāhamaruṣaṃ kapardinaṃ\" tveṣaṃ rūpaṃ namasā ni hvayāmahe |haste bibhradbheṣajā vāryā\"ṇi śarma varma cchardirasmabhyaṃ\" yaṃsat || 1\|114\|5||idaṃ pitre marutā\"mucyate vacaḥ svādoḥ svādī\"yo rudrāya vardhanam |rāsvā\" ca no amṛta martabhojanaṃ tmane\" tokāya tanayāya mṛḷa || 1\|114\|6||mā no\" mahāntamuta mā no\" arbhakaṃ mā na ukṣa\"ntamuta mā na ukṣitam |mā no\" vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ mā naḥ priyāstanvo\" rudra rīriṣaḥ || 1\|114\|7||mā nastoke tanaye mā na āyau mā no goṣu mā no aśve\"ṣu rīriṣaḥ |vīrānmā no\" rudra bhāmito vadhīrhaviṣma\"ntaḥ sadamittvā\" havāmahe || 1\|114\|8||upa te stomā\"npaśupā ivākaraṃ rāsvā\" pitarmarutāṃ sumnamasme |bhadrā hi te\" sumatirmṛḷayattamāthā\" vayamava itte\" vṛṇīmahe || 1\|114\|9||āre te\" goghnamuta pū\"ruṣaghnaṃ kṣayadvīra sumnamasme te\" astu |mṛḷā ca no adhi ca brūhi devādhā\" ca naḥ śarma yaccha dvibarhāḥ\" || 1\|114\|10||avo\"cāma namo\" asmā avasyavaḥ śṛṇotu no havaṃ\" rudro marutvā\"n |tanno\" mitro varuṇo māmahantāmaditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ || 1\|114\|11||

(द्वितीयमण्डले त्रयस्त्रिंशं सूक्तम्ऋषिः गृत्समदः । देवता रुद्रः ।छन्दः १, ५, ९, १३१५ निचृत्त्रिष्टुप्, ३, ६, १०, ११, विराट्त्रिष्टुप्,४, ८ त्रिष्टुप्, २, ७ पङ्क्तिः, १२ भुरिक्पङ्क्तिः ।स्वरः १, ३६, ८११, १३१५ धैवतः, २, ७, १२ पञ्चमः ॥)

(dvitīyamaṇḍale trayastriṃśaṃ sūktamṛṣiḥ gṛtsamadaḥ | devatā rudraḥ |chandaḥ 1, 5, 9, 1315 nicṛttriṣṭup, 3, 6, 10, 11, virāṭtriṣṭup,4, 8 triṣṭup, 2, 7 paṅktiḥ, 12 bhurikpaṅktiḥ |svaraḥ 1, 36, 811, 1315 dhaivataḥ, 2, 7, 12 pañcamaḥ ||)

आ ते\" पितर्मरुतां सु॒म्नमे\"तु॒ मा नः॒ सूर्य॑स्य सं॒दृशो\" युयोथाः ।अ॒भि नो\" वी॒रो अर्व॑ति क्षमेत॒ प्र जा\"येमहि रुद्र प्र॒जाभिः॑ ॥ २\।३३\।१॥त्वाद॑त्तेभी रुद्र॒ शंत॑मेभिः श॒तं हिमा\" अशीय भेष॒जेभिः॑ ।व्य१॒॑स्मद्द्वेषो\" वित॒रं व्यंहो॒ व्यमी\"वाश्चातयस्वा॒ विषू\"चीः ॥ २\।३३\।२॥श्रेष्ठो\" जा॒तस्य॑ रुद्र श्रि॒यासि॑ त॒वस्त॑मस्त॒वसां\" वज्रबाहो ।पर्षि॑ णः पा॒रमंह॑सः स्व॒स्ति विश्वा\" अ॒भी\"ती॒ रप॑सो युयोधि ॥ २\।३३\।३॥मा त्वा\" रुद्र चुक्रुधामा॒ नमो\"भि॒र्मा दुष्टु॑ती वृषभ॒ मा सहू\"ती ।उन्नो\" वी॒राँ अ॑र्पय भेष॒जेभि॑र्भि॒षक्त॑मं त्वा भि॒षजां\" शृणोमि ॥ २\।३३\।४॥हवी\"मभि॒र्हव॑ते॒ यो ह॒विर्भि॒रव॒ स्तोमे\"भी रु॒द्रं दि॑षीय ।ऋ॒दू॒दरः॑ सु॒हवो॒ मा नो\" अ॒स्यै ब॒भ्रुः सु॒शिप्रो\" रीरधन्म॒नायै\" ॥ २\।३३\।५॥उन्मा\" ममन्द वृष॒भो म॒रुत्वा॒न्त्वक्षी\"यसा॒ वय॑सा॒ नाध॑मानम् ।घृणी\"व च्छा॒याम॑र॒पा अ॑शी॒या वि॑वासेयं रु॒द्रस्य॑ सु॒म्नम् ॥ २\।३३\।६॥क्व१॒॑ ऽस्य ते\" रुद्र मृळ॒याकु॒र्हस्तो॒ यो अस्ति॑ भेष॒जो जला\"षः ।अ॒प॒भ॒र्ता रप॑सो॒ दैव्य॑स्या॒भी नु मा\" वृषभ चक्षमीथाः ॥ २\।३३\।७॥प्र ब॒भ्रवे\" वृष॒भाय॑ श्विती॒चे म॒हो म॒हीं सु॑ष्टु॒तिमी\"रयामि ।न॒म॒स्या क॑ल्मली॒किनं॒ नमो\"भिर्गृणी॒मसि॑ त्वे॒षं रु॒द्रस्य॒ नाम॑ ॥ २\।३३\।८॥स्थि॒रेभि॒रङ्गैः\" पुरु॒रूप॑ उ॒ग्रो ब॒भ्रुः शु॒क्रेभिः॑ पिपिशे॒ हिर\"ण्यैः ।ईशा\"नाद॒स्य भुव॑नस्य॒ भूरे॒र्न वा उ॑ योषद्रु॒द्राद॑सु॒र्य\"म् ॥ २\।३३\।९॥अर्ह\"न्बिभर्षि॒ साय॑कानि॒ धन्वार्ह\"न्नि॒ष्कं य॑ज॒तं वि॒श्वरू\"पम् ।अर्ह\"न्नि॒दं द॑यसे॒ विश्व॒मभ्वं॒ न वा ओजी\"यो रुद्र॒ त्वद॑स्ति ॥ २\।३३\।१०॥स्तु॒हि श्रु॒तं ग॑र्त॒सदं॒ युवा\"नं मृ॒गं न भी॒ममु॑पह॒त्नुमु॒ग्रम् ।मृ॒ळा ज॑रि॒त्रे रु॑द्र॒ स्तवा\"नो॒ऽन्यं ते\" अ॒स्मन्नि व॑पन्तु॒ सेनाः\" ॥ २\।३३\।११॥कु॒मा॒रश्चि॑त्पि॒तरं॒ वन्द॑मानं॒ प्रति॑ नानाम रुद्रोप॒यन्त\"म् ।भूरे\"र्दा॒तारं॒ सत्प॑तिं गृणीषे स्तु॒तस्त्वं भे\"ष॒जा रा\"स्य॒स्मे ॥ २\।३३\।१२॥या वो\" भेष॒जा म॑रुतः॒ शुची\"नि॒ या शंत॑मा वृषणो॒ या म॑यो॒भु ।यानि॒ मनु॒रवृ॑णीता पि॒ता न॒स्ता शं च॒ योश्च॑ रु॒द्रस्य॑ वश्मि ॥ २\।३३\।१३॥परि॑ णो हे॒ती रु॒द्रस्य॑ वृज्याः॒ परि॑ त्वे॒षस्य॑ दुर्म॒तिर्म॒ही गा\"त् ।अव॑ स्थि॒रा म॒घव॑द्भ्यस्तनुष्व॒ मीढ्व॑स्तो॒काय॒ तन॑याय मृळ ॥ २\।३३\।१४॥ए॒वा ब॑भ्रो वृषभ चेकितान॒ यथा\" देव॒ न हृ॑णी॒षे न हंसि॑ ।ह॒व॒न॒श्रुन्नो\" रुद्रे॒ह बो\"धि बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे\" सु॒वीराः\" ॥ २\।३३\।१५॥

ā te\" pitarmarutāṃ sumname\"tu mā naḥ sūryasya saṃdṛśo\" yuyothāḥ |abhi no\" vīro arvati kṣameta pra jā\"yemahi rudra prajābhiḥ || 2\|33\|1||tvādattebhī rudra śaṃtamebhiḥ śataṃ himā\" aśīya bheṣajebhiḥ |vya1smaddveṣo\" vitaraṃ vyaṃho vyamī\"vāścātayasvā viṣū\"cīḥ || 2\|33\|2||śreṣṭho\" jātasya rudra śriyāsi tavastamastavasāṃ\" vajrabāho |parṣi ṇaḥ pāramaṃhasaḥ svasti viśvā\" abhī\"tī rapaso yuyodhi || 2\|33\|3||mā tvā\" rudra cukrudhāmā namo\"bhirmā duṣṭutī vṛṣabha mā sahū\"tī |unno\" vīrām̐ arpaya bheṣajebhirbhiṣaktamaṃ tvā bhiṣajāṃ\" śṛṇomi || 2\|33\|4||havī\"mabhirhavate yo havirbhirava stome\"bhī rudraṃ diṣīya |ṛdūdaraḥ suhavo mā no\" asyai babhruḥ suśipro\" rīradhanmanāyai\" || 2\|33\|5||unmā\" mamanda vṛṣabho marutvāntvakṣī\"yasā vayasā nādhamānam |ghṛṇī\"va cchāyāmarapā aśīyā vivāseyaṃ rudrasya sumnam || 2\|33\|6||kva1 'sya te\" rudra mṛḷayākurhasto yo asti bheṣajo jalā\"ṣaḥ |apabhartā rapaso daivyasyābhī nu mā\" vṛṣabha cakṣamīthāḥ || 2\|33\|7||pra babhrave\" vṛṣabhāya śvitīce maho mahīṃ suṣṭutimī\"rayāmi |namasyā kalmalīkinaṃ namo\"bhirgṛṇīmasi tveṣaṃ rudrasya nāma || 2\|33\|8||sthirebhiraṅgaiḥ\" pururūpa ugro babhruḥ śukrebhiḥ pipiśe hira\"ṇyaiḥ |īśā\"nādasya bhuvanasya bhūrerna vā u yoṣadrudrādasurya\"m || 2\|33\|9||arha\"nbibharṣi sāyakāni dhanvārha\"nniṣkaṃ yajataṃ viśvarū\"pam |arha\"nnidaṃ dayase viśvamabhvaṃ na vā ojī\"yo rudra tvadasti || 2\|33\|10||stuhi śrutaṃ gartasadaṃ yuvā\"naṃ mṛgaṃ na bhīmamupahatnumugram |mṛḷā jaritre rudra stavā\"no'nyaṃ te\" asmanni vapantu senāḥ\" || 2\|33\|11||kumāraścitpitaraṃ vandamānaṃ prati nānāma rudropayanta\"m |bhūre\"rdātāraṃ satpatiṃ gṛṇīṣe stutastvaṃ bhe\"ṣajā rā\"syasme || 2\|33\|12||yā vo\" bheṣajā marutaḥ śucī\"ni yā śaṃtamā vṛṣaṇo yā mayobhu |yāni manuravṛṇītā pitā nastā śaṃ ca yośca rudrasya vaśmi || 2\|33\|13||pari ṇo hetī rudrasya vṛjyāḥ pari tveṣasya durmatirmahī gā\"t |ava sthirā maghavadbhyastanuṣva mīḍhvastokāya tanayāya mṛḷa || 2\|33\|14||evā babhro vṛṣabha cekitāna yathā\" deva na hṛṇīṣe na haṃsi |havanaśrunno\" rudreha bo\"dhi bṛhadvadema vidathe\" suvīrāḥ\" || 2\|33\|15||

(षष्ठमण्डले चतुःसप्ततितमं सूक्तम्ऋषिः भरद्वाजो बार्हस्पत्यः । देवता सोमारुद्रौ ।छन्दः १, २, ४ त्रिष्टुप्, ३ निचृत्त्रिष्टुप्, स्वरः धैवतः ॥)

(ṣaṣṭhamaṇḍale catuḥsaptatitamaṃ sūktamṛṣiḥ bharadvājo bārhaspatyaḥ | devatā somārudrau |chandaḥ 1, 2, 4 triṣṭup, 3 nicṛttriṣṭup, svaraḥ dhaivataḥ ||)

सोमा\"रुद्रा धा॒रये\"थामसु॒र्यं१॒॑ प्र वा\"मि॒ष्टयोऽर॑मश्नुवन्तु ।दमे\"दमे स॒प्त रत्ना॒ दधा\"ना॒ शं नो\" भूतं द्वि॒पदे॒ शं चतु॑ष्पदे ॥ ६\।७४\।१॥सोमा\"रुद्रा॒ वि वृ॑हतं॒ विषू\"ची॒ममी\"वा॒ या नो॒ गय॑मावि॒वेश॑ ।आ॒रे बा\"धेथां॒ निरृ॑तिं परा॒चैर॒स्मे भ॒द्रा सौ\"श्रव॒सानि॑ सन्तु ॥ ६\।७४\।२॥सोमा\"रुद्रा यु॒वमे॒तान्य॒स्मे विश्वा\" त॒नूषु॑ भेष॒जानि॑ धत्तम् ।अव॑ स्यतं मु॒ञ्चतं॒ यन्नो॒ अस्ति॑ त॒नूषु॑ ब॒द्धं कृ॒तमेनो\" अ॒स्मत् ॥ ६\।७४\।३॥ति॒ग्मायु॑धौ ति॒ग्महे\"ती सु॒शेवौ॒ सोमा\"रुद्रावि॒ह सु मृ॑ळतं नः ।प्र नो\" मुञ्चतं॒ वरु॑णस्य॒ पाशा\"द्गोपा॒यतं\" नः सुमन॒स्यमा\"ना ॥ ६\।७४\।४॥

somā\"rudrā dhāraye\"thāmasuryaṃ1 pra vā\"miṣṭayo'ramaśnuvantu |dame\"dame sapta ratnā dadhā\"nā śaṃ no\" bhūtaṃ dvipade śaṃ catuṣpade || 6\|74\|1||somā\"rudrā vi vṛhataṃ viṣū\"cīmamī\"vā yā no gayamāviveśa |āre bā\"dhethāṃ nirṛtiṃ parācairasme bhadrā sau\"śravasāni santu || 6\|74\|2||somā\"rudrā yuvametānyasme viśvā\" tanūṣu bheṣajāni dhattam |ava syataṃ muñcataṃ yanno asti tanūṣu baddhaṃ kṛtameno\" asmat || 6\|74\|3||tigmāyudhau tigmahe\"tī suśevau somā\"rudrāviha su mṛḷataṃ naḥ |pra no\" muñcataṃ varuṇasya pāśā\"dgopāyataṃ\" naḥ sumanasyamā\"nā || 6\|74\|4||

(सप्तममण्डले षट्चत्वारिंशं सूक्तम्ऋषिः वसिष्ठः । देवता रुद्रः ।छन्दः १ विराड्जगती, २ निचृत्त्रिष्टुप्, ३ निचृत् जगती, ४ स्वराट्पङ्क्तिः ।स्वरः १, ३, निषदः, २ धैवतः, ४ पञ्चमः ॥)

(saptamamaṇḍale ṣaṭcatvāriṃśaṃ sūktamṛṣiḥ vasiṣṭhaḥ | devatā rudraḥ |chandaḥ 1 virāḍjagatī, 2 nicṛttriṣṭup, 3 nicṛt jagatī, 4 svarāṭpaṅktiḥ |svaraḥ 1, 3, niṣadaḥ, 2 dhaivataḥ, 4 pañcamaḥ ||)

इ॒मा रु॒द्राय॑ स्थि॒रध\"न्वने॒ गिरः॑ क्षि॒प्रेष॑वे दे॒वाय॑ स्व॒धाव्ने\" ।अषा\"ळ्हाय॒ सह॑मानाय वे॒धसे\" ति॒ग्मायु॑धाय भरता शृ॒णोतु॑ नः ॥ ७\।४६\।१॥स हि क्षये\"ण॒ क्षम्य॑स्य॒ जन्म॑नः॒ साम्रा\"ज्येन दि॒व्यस्य॒ चेत॑ति ।अव॒न्नव\"न्ती॒रुप॑ नो॒ दुर॑श्चरानमी॒वो रु॑द्र॒ जासु॑ नो भव ॥ ७\।४६\।२॥या ते\" दि॒द्युदव॑सृष्टा दि॒वस्परि॑ क्ष्म॒या चर॑ति॒ परि॒ सा वृ॑णक्तु नः ।स॒हस्रं\" ते स्वपिवात भेष॒जा मा न॑स्तो॒केषु॒ तन॑येषु रीरिषः ॥ ७\।४६\।३॥मा नो\" वधी रुद्र॒ मा परा\" दा॒ मा ते\" भूम॒ प्रसि॑तौ हीळि॒तस्य॑ ।आ नो\" भज ब॒र्हिषि॑ जीवशं॒से यू॒यं पा\"त स्व॒स्तिभिः॒ सदा\" नः ॥ ७\।४६\।४॥

imā rudrāya sthiradha\"nvane giraḥ kṣipreṣave devāya svadhāvne\" |aṣā\"ḷhāya sahamānāya vedhase\" tigmāyudhāya bharatā śṛṇotu naḥ || 7\|46\|1||sa hi kṣaye\"ṇa kṣamyasya janmanaḥ sāmrā\"jyena divyasya cetati |avannava\"ntīrupa no duraścarānamīvo rudra jāsu no bhava || 7\|46\|2||yā te\" didyudavasṛṣṭā divaspari kṣmayā carati pari sā vṛṇaktu naḥ |sahasraṃ\" te svapivāta bheṣajā mā nastokeṣu tanayeṣu rīriṣaḥ || 7\|46\|3||mā no\" vadhī rudra mā parā\" dā mā te\" bhūma prasitau hīḷitasya |ā no\" bhaja barhiṣi jīvaśaṃse yūyaṃ pā\"ta svastibhiḥ sadā\" naḥ || 7\|46\|4||

तमीशा\"नं॒ जग॑तस्त॒स्थुष॒स्पतिं\" धियंजि॒न्वमव॑से हूमहे व॒यम् ।पू॒षा नो॒ यथा॒ वेद॑सा॒मस॑द्वृ॒धे र॑क्षि॒ता पा॒युरद॑ब्धः स्व॒स्तये\" ॥ १\।८९\।५॥(गोतमो राहुगणपुत्रः, विश्वेदेवाः, निछृज्जगती, निषदः)

tamīśā\"naṃ jagatastasthuṣaspatiṃ\" dhiyaṃjinvamavase hūmahe vayam |pūṣā no yathā vedasāmasadvṛdhe rakṣitā pāyuradabdhaḥ svastaye\" || 1\|89\|5||(gotamo rāhugaṇaputraḥ, viśvedevāḥ, nichṛjjagatī, niṣadaḥ)

अ॒स्मे रु॒द्रा मे॒हना॒ पर्व॑तासो वृत्र॒हत्ये॒ भर॑हूतौ स॒जोषाः\" ।यः शंस॑ते स्तुव॒ते धायि॑ प॒ज्र इन्द्र॑ज्येष्ठा अ॒स्माँ अ॑वन्तु दे॒वाः ॥ ८\।६३\।१२॥(प्रगाथः काण्वः, देवाः, त्रिष्टुप्, गान्धारः)

asme rudrā mehanā parvatāso vṛtrahatye bharahūtau sajoṣāḥ\" |yaḥ śaṃsate stuvate dhāyi pajra indrajyeṣṭhā asmām̐ avantu devāḥ || 8\|63\|12||(pragāthaḥ kāṇvaḥ, devāḥ, triṣṭup, gāndhāraḥ)

त्वम॑ग्ने रु॒द्रो असु॑रो म॒हो दि॒वस्त्वं शर्धो॒ मारु॑तं पृ॒क्ष ई॑शिषे ।त्वं वातै\"ररु॒णैर्या॑सि शंग॒यस्त्वं पू॒षा वि॑ध॒तः पा\"सि॒ नु त्मना\" ॥ २\।१\।६॥(आङ्गिरसः शौनहोत्रो भार्गवो गृत्समदः, अग्निः, भुरिक् त्रिष्टुप्, धैवतः)

tvamagne rudro asuro maho divastvaṃ śardho mārutaṃ pṛkṣa īśiṣe |tvaṃ vātai\"raruṇairyāsi śaṃgayastvaṃ pūṣā vidhataḥ pā\"si nu tmanā\" || 2\|1\|6||(āṅgirasaḥ śaunahotro bhārgavo gṛtsamadaḥ, agniḥ, bhurik triṣṭup, dhaivataḥ)

आ वो॒ राजा\"नमध्व॒रस्य॑ रु॒द्रं होता\"रं सत्य॒यजं॒ रोद॑स्योः ।अ॒ग्निं पु॒रा त॑नयि॒त्नोर॒चित्ता॒द्धिर\"ण्यरूप॒मव॑से कृणुध्वम् ॥ ४\।३\।१॥(वामदेवः, अग्निः, निचृत्त्रिष्टुप्, धैवतः)

ā vo rājā\"namadhvarasya rudraṃ hotā\"raṃ satyayajaṃ rodasyoḥ |agniṃ purā tanayitnoracittāddhira\"ṇyarūpamavase kṛṇudhvam || 4\|3\|1||(vāmadevaḥ, agniḥ, nicṛttriṣṭup, dhaivataḥ)

भुव॑नस्य पि॒तरं\" गी॒र्भिरा॒भी रु॒द्रं दिवा\" व॒र्धया\" रु॒द्रम॒क्तौ ।बृ॒हन्त॑मृ॒ष्वम॒जरं\" सुषु॒म्नमृध॑ग्घुवेम क॒विने\"षि॒तासः॑ ॥ ६\।४९\।१०॥(ऋजिश्वाः, विश्वे देवाः, त्रिष्टुप्, धैवतः)

bhuvanasya pitaraṃ\" gīrbhirābhī rudraṃ divā\" vardhayā\" rudramaktau |bṛhantamṛṣvamajaraṃ\" suṣumnamṛdhagghuvema kavine\"ṣitāsaḥ || 6\|49\|10||(ṛjiśvāḥ, viśve devāḥ, triṣṭup, dhaivataḥ)

तमु॑ ष्टुहि॒ यः स्वि॒षुः सु॒धन्वा॒ यो विश्व॑स्य॒ क्षय॑ति भेष॒जस्य॑ ।यक्ष्वा\" म॒हे सौ\"मन॒साय॑ रु॒द्रं नमो\"भिर्दे॒वमसु॑रं दुवस्य ॥ ५\।४२\।११॥(अग्निः, विश्वे देवाः, निचृत्त्रिष्टुप्, धैवतः)

tamu ṣṭuhi yaḥ sviṣuḥ sudhanvā yo viśvasya kṣayati bheṣajasya |yakṣvā\" mahe sau\"manasāya rudraṃ namo\"bhirdevamasuraṃ duvasya || 5\|42\|11||(agniḥ, viśve devāḥ, nicṛttriṣṭup, dhaivataḥ)

अ॒यं मे॒ हस्तो॒ भग॑वान॒यं मे॒ भग॑वत्तरः ।अ॒यं मे\" वि॒श्वभे\"षजो॒ऽयं शि॒वाभि॑मर्शनः ॥ १०\।६०\।१२॥(बन्ध्वादयो गौपायनाः, हस्तः, निचृदनुष्टुप्, गान्धारः)

ayaṃ me hasto bhagavānayaṃ me bhagavattaraḥ |ayaṃ me\" viśvabhe\"ṣajo'yaṃ śivābhimarśanaḥ || 10\|60\|12||(bandhvādayo gaupāyanāḥ, hastaḥ, nicṛdanuṣṭup, gāndhāraḥ)

त्र्य\"म्बकं यजामहे सु॒गन्धिं\" पुष्टि॒वर्ध॑नम् ।उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान्मृ॒त्योर्मु॑क्षीय॒ मामृता\"त् ॥ ७\।५९\।१२॥(वसिष्ठः, रुद्रः, अनुष्टुप्, गान्धारः)

trya\"mbakaṃ yajāmahe sugandhiṃ\" puṣṭivardhanam |urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya māmṛtā\"t || 7\|59\|12||(vasiṣṭhaḥ, rudraḥ, anuṣṭup, gāndhāraḥ)

ॐ शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ ॥॥ हरिः ॐ ॥

oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ |||| hariḥ oṃ ||

॥ ॐ श्रीगुरुभ्यो नमः ॥॥ हरिः ॐ ॥

|| oṃ śrīgurubhyo namaḥ |||| hariḥ oṃ ||

(प्रथममण्डले त्रिचत्वारिंशं सूक्तम् १\।४३ऋषिः कण्वो घौरः ।देवता १, २, ४६ रुद्रः, ३ मित्रावरुणौ; ७९ सोमः ।छन्दः १४, ७, ८ गायत्री, ५ विराड्गायत्री, ६ पादनिचृद्गायत्री, ९ अनुष्टुप् ।स्वरः १८ षड्जः, ९ गान्धारः ॥)

(prathamamaṇḍale tricatvāriṃśaṃ sūktam 1\|43ṛṣiḥ kaṇvo ghauraḥ |devatā 1, 2, 46 rudraḥ, 3 mitrāvaruṇau; 79 somaḥ |chandaḥ 14, 7, 8 gāyatrī, 5 virāḍgāyatrī, 6 pādanicṛdgāyatrī, 9 anuṣṭup |svaraḥ 18 ṣaḍjaḥ, 9 gāndhāraḥ ||)

कद्रुद्राय प्रचेतसे मीळ्हुष्टमाय तव्यसे ।वोचेम शम्तमं हृदे ॥ १\।४३\।१॥यथा नो अदितिः करत्पश्वे नृभ्यो यथा गवे ।यथा तोकाय रुद्रियम् ॥ १\।४३\।२॥यथा नो मित्रो वरुणो यथा रुद्रश्चिकेतति ।यथा विश्वे सजोषसः ॥ १\।४३\।३॥गाथपतिं मेधपतिं रुद्रं जलाषभेषजम् ।तच्छंयोः सुम्नमीमहे ॥ १\।४३\।४॥यः शुक्र इव सूर्यो हिरण्यमिव रोचते ।श्रेष्ठो देवानां वसुः ॥ १\।४३\।५॥शं नः करत्यर्वते सुगं मेषाय मेष्ये ।नृभ्यो नारिभ्यो गवे ॥ १\।४३\।६॥अस्मे सोम श्रियमधि नि धेहि शतस्य नृणाम् ।महि श्रवस्तुविनृम्णम् ॥ १\।४३\।७॥मा नः सोमपरिबाधो मारातयो जुहुरन्त ।आ न इन्दो वाजे भज ॥ १\।४३\।८॥यास्ते प्रजा अमृतस्य परस्मिन्धामन्नृतस्य ।मूर्धा नाभा सोम वेन आभूषन्तीः सोम वेदः ॥ १\।४३\।९॥

kadrudrāya pracetase mīḷhuṣṭamāya tavyase |vocema śamtamaṃ hṛde || 1\|43\|1||yathā no aditiḥ karatpaśve nṛbhyo yathā gave |yathā tokāya rudriyam || 1\|43\|2||yathā no mitro varuṇo yathā rudraściketati |yathā viśve sajoṣasaḥ || 1\|43\|3||gāthapatiṃ medhapatiṃ rudraṃ jalāṣabheṣajam |tacchaṃyoḥ sumnamīmahe || 1\|43\|4||yaḥ śukra iva sūryo hiraṇyamiva rocate |śreṣṭho devānāṃ vasuḥ || 1\|43\|5||śaṃ naḥ karatyarvate sugaṃ meṣāya meṣye |nṛbhyo nāribhyo gave || 1\|43\|6||asme soma śriyamadhi ni dhehi śatasya nṛṇām |mahi śravastuvinṛmṇam || 1\|43\|7||mā naḥ somaparibādho mārātayo juhuranta |ā na indo vāje bhaja || 1\|43\|8||yāste prajā amṛtasya parasmindhāmannṛtasya |mūrdhā nābhā soma vena ābhūṣantīḥ soma vedaḥ || 1\|43\|9||

(प्रथम मण्डले चतुर्दशोत्तरशततं सूक्तम्ऋषिः कुत्स आङ्गिरसः । देवता रुद्रः ।छन्दः १ जगती, २, ७ निचृज्जगती, ३, ६, ८, ९ विराड्जगती,४, ५, ११ भुरिक्त्रिष्टुप्, १० निचृत्त्रिष्टुप् ।स्वरः १३, ६९ निषादः, ४, ५, १०, ११ धैवतः ॥)

(prathama maṇḍale caturdaśottaraśatataṃ sūktamṛṣiḥ kutsa āṅgirasaḥ | devatā rudraḥ |chandaḥ 1 jagatī, 2, 7 nicṛjjagatī, 3, 6, 8, 9 virāḍjagatī,4, 5, 11 bhuriktriṣṭup, 10 nicṛttriṣṭup |svaraḥ 13, 69 niṣādaḥ, 4, 5, 10, 11 dhaivataḥ ||)

इमा रुद्राय तवसे कपर्दिने क्षयद्वीराय प्र भरामहे मतीः ।यथा शमसद्द्विपदे चतुष्पदे विश्वं पुष्टं ग्रामे अस्मिन्ननातुरम् ॥ १\।११४\।१॥मृळा नो रुद्रोत नो मयस्कृधि क्षयद्वीराय नमसा विधेम ते ।यच्छं च योश्च मनुरायेजे पिता तदश्याम तव रुद्र प्रणीतिषु ॥ १\।११४\।२॥अश्याम ते सुमतिं देवयज्यया क्षयद्वीरस्य तव रुद्र मीढ्वः ।सुम्नायन्निद्विशो अस्माकमा चरारिष्टवीरा जुहवाम ते हविः ॥ १\।११४\।३॥त्वेषं वयं रुद्रं यज्ञसाधं वङ्कुं कविमवसे नि ह्वयामहे ।आरे अस्मद्दैव्यं हेळो अस्यतु सुमतिमिद्वयमस्या वृणीमहे ॥ १\।११४\।४॥दिवो वराहमरुषं कपर्दिनं त्वेषं रूपं नमसा नि ह्वयामहे ।हस्ते बिभ्रद्भेषजा वार्याणि शर्म वर्म च्छर्दिरस्मभ्यं यंसत् ॥ १\।११४\।५॥इदं पित्रे मरुतामुच्यते वचः स्वादोः स्वादीयो रुद्राय वर्धनम् ।रास्वा च नो अमृत मर्तभोजनं त्मने तोकाय तनयाय मृळ ॥ १\।११४\।६॥मा नो महान्तमुत मा नो अर्भकं मा न उक्षन्तमुत मा न उक्षितम् ।मा नो वधीः पितरं मोत मातरं मा नः प्रियास्तन्वो रुद्र रीरिषः ॥ १\।११४\।७॥मा नस्तोके तनये मा न आयौ मा नो गोषु मा नो अश्वेषु रीरिषः ।वीरान्मा नो रुद्र भामितो वधीर्हविष्मन्तः सदमित्त्वा हवामहे ॥ १\।११४\।८॥उप ते स्तोमान्पशुपा इवाकरं रास्वा पितर्मरुतां सुम्नमस्मे ।भद्रा हि ते सुमतिर्मृळयत्तमाथा वयमव इत्ते वृणीमहे ॥ १\।११४\।९॥आरे ते गोघ्नमुत पूरुषघ्नं क्षयद्वीर सुम्नमस्मे ते अस्तु ।मृळा च नो अधि च ब्रूहि देवाधा च नः शर्म यच्छ द्विबर्हाः ॥ १\।११४\।१०॥अवोचाम नमो अस्मा अवस्यवः शृणोतु नो हवं रुद्रो मरुत्वान् ।तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥ १\।११४\।११॥

imā rudrāya tavase kapardine kṣayadvīrāya pra bharāmahe matīḥ |yathā śamasaddvipade catuṣpade viśvaṃ puṣṭaṃ grāme asminnanāturam || 1\|114\|1||mṛḷā no rudrota no mayaskṛdhi kṣayadvīrāya namasā vidhema te |yacchaṃ ca yośca manurāyeje pitā tadaśyāma tava rudra praṇītiṣu || 1\|114\|2||aśyāma te sumatiṃ devayajyayā kṣayadvīrasya tava rudra mīḍhvaḥ |sumnāyannidviśo asmākamā carāriṣṭavīrā juhavāma te haviḥ || 1\|114\|3||tveṣaṃ vayaṃ rudraṃ yajñasādhaṃ vaṅkuṃ kavimavase ni hvayāmahe |āre asmaddaivyaṃ heḷo asyatu sumatimidvayamasyā vṛṇīmahe || 1\|114\|4||divo varāhamaruṣaṃ kapardinaṃ tveṣaṃ rūpaṃ namasā ni hvayāmahe |haste bibhradbheṣajā vāryāṇi śarma varma cchardirasmabhyaṃ yaṃsat || 1\|114\|5||idaṃ pitre marutāmucyate vacaḥ svādoḥ svādīyo rudrāya vardhanam |rāsvā ca no amṛta martabhojanaṃ tmane tokāya tanayāya mṛḷa || 1\|114\|6||mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na ukṣitam |mā no vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ mā naḥ priyāstanvo rudra rīriṣaḥ || 1\|114\|7||mā nastoke tanaye mā na āyau mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ |vīrānmā no rudra bhāmito vadhīrhaviṣmantaḥ sadamittvā havāmahe || 1\|114\|8||upa te stomānpaśupā ivākaraṃ rāsvā pitarmarutāṃ sumnamasme |bhadrā hi te sumatirmṛḷayattamāthā vayamava itte vṛṇīmahe || 1\|114\|9||āre te goghnamuta pūruṣaghnaṃ kṣayadvīra sumnamasme te astu |mṛḷā ca no adhi ca brūhi devādhā ca naḥ śarma yaccha dvibarhāḥ || 1\|114\|10||avocāma namo asmā avasyavaḥ śṛṇotu no havaṃ rudro marutvān |tanno mitro varuṇo māmahantāmaditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ || 1\|114\|11||

(द्वितीयमण्डले त्रयस्त्रिंशं सूक्तम्ऋषिः गृत्समदः । देवता रुद्रः ।छन्दः १, ५, ९, १३\।१५ निचृत्त्रिष्टुप्, ३, ६, १०, ११, विराट्त्रिष्टुप्,४, ८ त्रिष्टुप्, २, ७ पङ्क्तिः, १२ भुरिक्पङ्क्तिः ।स्वरः १, ३६, ८११, १३\।१५ धैवतः, २, ७, १२ पञ्चमः ॥)

(dvitīyamaṇḍale trayastriṃśaṃ sūktamṛṣiḥ gṛtsamadaḥ | devatā rudraḥ |chandaḥ 1, 5, 9, 13\|15 nicṛttriṣṭup, 3, 6, 10, 11, virāṭtriṣṭup,4, 8 triṣṭup, 2, 7 paṅktiḥ, 12 bhurikpaṅktiḥ |svaraḥ 1, 36, 811, 13\|15 dhaivataḥ, 2, 7, 12 pañcamaḥ ||)

आ ते पितर्मरुतां सुम्नमेतु मा नः सूर्यस्य संदृशो युयोथाः ।अभि नो वीरो अर्वति क्षमेत प्र जायेमहि रुद्र प्रजाभिः ॥ २\।३३\।१॥त्वादत्तेभी रुद्र शंतमेभिः शतं हिमा अशीय भेषजेभिः ।व्य१स्मद्द्वेषो वितरं व्यंहो व्यमीवाश्चातयस्वा विषूचीः ॥ २\।३३\।२॥श्रेष्ठो जातस्य रुद्र श्रियासि तवस्तमस्तवसां वज्रबाहो ।पर्षि णः पारमंहसः स्वस्ति विश्वा अभीती रपसो युयोधि ॥ २\।३३\।३॥मा त्वा रुद्र चुक्रुधामा नमोभिर्मा दुष्टुती वृषभ मा सहूती ।उन्नो वीराँ अर्पय भेषजेभिर्भिषक्तमं त्वा भिषजां शृणोमि ॥ २\।३३\।४॥हवीमभिर्हवते यो हविर्भिरव स्तोमेभी रुद्रं दिषीय ।ऋदूदरः सुहवो मा नो अस्यै बभ्रुः सुशिप्रो रीरधन्मनायै ॥ २\।३३\।५॥उन्मा ममन्द वृषभो मरुत्वान्त्वक्षीयसा वयसा नाधमानम् ।घृणीव च्छायामरपा अशीया विवासेयं रुद्रस्य सुम्नम् ॥ २\।३३\।६॥क्व१ स्य ते रुद्र मृळयाकुर्हस्तो यो अस्ति भेषजो जलाषः ।अपभर्ता रपसो दैव्यस्याभी नु मा वृषभ चक्षमीथाः ॥ २\।३३\।७॥प्र बभ्रवे वृषभाय श्वितीचे महो महीं सुष्टुतिमीरयामि ।नमस्या कल्मलीकिनं नमोभिर्गृणीमसि त्वेषं रुद्रस्य नाम ॥ २\।३३\।८॥स्थिरेभिरङ्गैः पुरुरूप उग्रो बभ्रुः शुक्रेभिः पिपिशे हिरण्यैः ।ईशानादस्य भुवनस्य भूरेर्न वा उ योषद्रुद्रादसुर्यम् ॥ २\।३३\।९॥अर्हन्बिभर्षि सायकानि धन्वार्हन्निष्कं यजतं विश्वरूपम् ।अर्हन्निदं दयसे विश्वमभ्वं न वा ओजीयो रुद्र त्वदस्ति ॥ २\।३३\।१०॥स्तुहि श्रुतं गर्तसदं युवानं मृगं न भीममुपहत्नुमुग्रम् ।मृळा जरित्रे रुद्र स्तवानोऽन्यं ते अस्मन्नि वपन्तु सेनाः ॥ २\।३३\।११॥कुमारश्चित्पितरं वन्दमानं प्रति नानाम रुद्रोपयन्तम् ।भूरेर्दातारं सत्पतिं गृणीषे स्तुतस्त्वं भेषजा रास्यस्मे ॥ २\।३३\।१२॥या वो भेषजा मरुतः शुचीनि या शंतमा वृषणो या मयोभु ।यानि मनुरवृणीता पिता नस्ता शं च योश्च रुद्रस्य वश्मि ॥ २\।३३\।१३॥परि णो हेती रुद्रस्य वृज्याः परि त्वेषस्य दुर्मतिर्मही गात् ।अव स्थिरा मघवद्भ्यस्तनुष्व मीढ्वस्तोकाय तनयाय मृळ ॥ २\।३३\।१४॥एवा बभ्रो वृषभ चेकितान यथा देव न हृणीषे न हंसि ।हवनश्रुन्नो रुद्रेह बोधि बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥ २\।३३\।१५॥

ā te pitarmarutāṃ sumnametu mā naḥ sūryasya saṃdṛśo yuyothāḥ |abhi no vīro arvati kṣameta pra jāyemahi rudra prajābhiḥ || 2\|33\|1||tvādattebhī rudra śaṃtamebhiḥ śataṃ himā aśīya bheṣajebhiḥ |vya1smaddveṣo vitaraṃ vyaṃho vyamīvāścātayasvā viṣūcīḥ || 2\|33\|2||śreṣṭho jātasya rudra śriyāsi tavastamastavasāṃ vajrabāho |parṣi ṇaḥ pāramaṃhasaḥ svasti viśvā abhītī rapaso yuyodhi || 2\|33\|3||mā tvā rudra cukrudhāmā namobhirmā duṣṭutī vṛṣabha mā sahūtī |unno vīrām̐ arpaya bheṣajebhirbhiṣaktamaṃ tvā bhiṣajāṃ śṛṇomi || 2\|33\|4||havīmabhirhavate yo havirbhirava stomebhī rudraṃ diṣīya |ṛdūdaraḥ suhavo mā no asyai babhruḥ suśipro rīradhanmanāyai || 2\|33\|5||unmā mamanda vṛṣabho marutvāntvakṣīyasā vayasā nādhamānam |ghṛṇīva cchāyāmarapā aśīyā vivāseyaṃ rudrasya sumnam || 2\|33\|6||kva1 sya te rudra mṛḷayākurhasto yo asti bheṣajo jalāṣaḥ |apabhartā rapaso daivyasyābhī nu mā vṛṣabha cakṣamīthāḥ || 2\|33\|7||pra babhrave vṛṣabhāya śvitīce maho mahīṃ suṣṭutimīrayāmi |namasyā kalmalīkinaṃ namobhirgṛṇīmasi tveṣaṃ rudrasya nāma || 2\|33\|8||sthirebhiraṅgaiḥ pururūpa ugro babhruḥ śukrebhiḥ pipiśe hiraṇyaiḥ |īśānādasya bhuvanasya bhūrerna vā u yoṣadrudrādasuryam || 2\|33\|9||arhanbibharṣi sāyakāni dhanvārhanniṣkaṃ yajataṃ viśvarūpam |arhannidaṃ dayase viśvamabhvaṃ na vā ojīyo rudra tvadasti || 2\|33\|10||stuhi śrutaṃ gartasadaṃ yuvānaṃ mṛgaṃ na bhīmamupahatnumugram |mṛḷā jaritre rudra stavāno'nyaṃ te asmanni vapantu senāḥ || 2\|33\|11||kumāraścitpitaraṃ vandamānaṃ prati nānāma rudropayantam |bhūrerdātāraṃ satpatiṃ gṛṇīṣe stutastvaṃ bheṣajā rāsyasme || 2\|33\|12||yā vo bheṣajā marutaḥ śucīni yā śaṃtamā vṛṣaṇo yā mayobhu |yāni manuravṛṇītā pitā nastā śaṃ ca yośca rudrasya vaśmi || 2\|33\|13||pari ṇo hetī rudrasya vṛjyāḥ pari tveṣasya durmatirmahī gāt |ava sthirā maghavadbhyastanuṣva mīḍhvastokāya tanayāya mṛḷa || 2\|33\|14||evā babhro vṛṣabha cekitāna yathā deva na hṛṇīṣe na haṃsi |havanaśrunno rudreha bodhi bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ || 2\|33\|15||

(षष्ठमण्डले चतुःसप्ततितमं सूक्तम्ऋषिः भरद्वाजो बार्हस्पत्यः ।देवता सोमारुद्रौ ।छन्दः १, २, ४ त्रिष्टुप्, ३ निचृत्त्रिष्टुप्, स्वरः धैवतः ॥)

(ṣaṣṭhamaṇḍale catuḥsaptatitamaṃ sūktamṛṣiḥ bharadvājo bārhaspatyaḥ |devatā somārudrau |chandaḥ 1, 2, 4 triṣṭup, 3 nicṛttriṣṭup, svaraḥ dhaivataḥ ||)

सोमारुद्रा धारयेथामसुर्यं१ प्र वामिष्टयोऽरमश्नुवन्तु ।दमेदमे सप्त रत्ना दधाना शं नो भूतं द्विपदे शं चतुष्पदे ॥ ६\।७४\।१॥सोमारुद्रा वि वृहतं विषूचीममीवा या नो गयमाविवेश ।आरे बाधेथां निरृतिं पराचैरस्मे भद्रा सौश्रवसानि सन्तु ॥ ६\।७४\।२॥सोमारुद्रा युवमेतान्यस्मे विश्वा तनूषु भेषजानि धत्तम् ।अव स्यतं मुञ्चतं यन्नो अस्ति तनूषु बद्धं कृतमेनो अस्मत् ॥ ६\।७४\।३॥तिग्मायुधौ तिग्महेती सुशेवौ सोमारुद्राविह सु मृळतं नः ।प्र नो मुञ्चतं वरुणस्य पाशाद्गोपायतं नः सुमनस्यमाना ॥ ६\।७४\।४॥

somārudrā dhārayethāmasuryaṃ1 pra vāmiṣṭayo'ramaśnuvantu |damedame sapta ratnā dadhānā śaṃ no bhūtaṃ dvipade śaṃ catuṣpade || 6\|74\|1||somārudrā vi vṛhataṃ viṣūcīmamīvā yā no gayamāviveśa |āre bādhethāṃ nirṛtiṃ parācairasme bhadrā sauśravasāni santu || 6\|74\|2||somārudrā yuvametānyasme viśvā tanūṣu bheṣajāni dhattam |ava syataṃ muñcataṃ yanno asti tanūṣu baddhaṃ kṛtameno asmat || 6\|74\|3||tigmāyudhau tigmahetī suśevau somārudrāviha su mṛḷataṃ naḥ |pra no muñcataṃ varuṇasya pāśādgopāyataṃ naḥ sumanasyamānā || 6\|74\|4||

(सप्तममण्डले षट्चत्वारिंशं सूक्तम्ऋषिः वसिष्ठः । देवता रुद्रः ।छन्दः १ विराड्जगती, २ निचृत्त्रिष्टुप्, ३ निचृत् जगती, ४ स्वराट्पङ्क्तिः ।स्वरः १, ३, निषदः, २ धैवतः, ४ पञ्चमः ॥)

(saptamamaṇḍale ṣaṭcatvāriṃśaṃ sūktamṛṣiḥ vasiṣṭhaḥ | devatā rudraḥ |chandaḥ 1 virāḍjagatī, 2 nicṛttriṣṭup, 3 nicṛt jagatī, 4 svarāṭpaṅktiḥ |svaraḥ 1, 3, niṣadaḥ, 2 dhaivataḥ, 4 pañcamaḥ ||)

इमा रुद्राय स्थिरधन्वने गिरः क्षिप्रेषवे देवाय स्वधाव्ने ।अषाळ्हाय सहमानाय वेधसे तिग्मायुधाय भरता शृणोतु नः ॥ ७\।४६\।१॥स हि क्षयेण क्षम्यस्य जन्मनः साम्राज्येन दिव्यस्य चेतति ।अवन्नवन्तीरुप नो दुरश्चरानमीवो रुद्र जासु नो भव ॥ ७\।४६\।२॥या ते दिद्युदवसृष्टा दिवस्परि क्ष्मया चरति परि सा वृणक्तु नः ।सहस्रं ते स्वपिवात भेषजा मा नस्तोकेषु तनयेषु रीरिषः ॥ ७\।४६\।३॥मा नो वधी रुद्र मा परा दा मा ते भूम प्रसितौ हीळितस्य ।आ नो भज बर्हिषि जीवशंसे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ ७\।४६\।४॥

imā rudrāya sthiradhanvane giraḥ kṣipreṣave devāya svadhāvne |aṣāḷhāya sahamānāya vedhase tigmāyudhāya bharatā śṛṇotu naḥ || 7\|46\|1||sa hi kṣayeṇa kṣamyasya janmanaḥ sāmrājyena divyasya cetati |avannavantīrupa no duraścarānamīvo rudra jāsu no bhava || 7\|46\|2||yā te didyudavasṛṣṭā divaspari kṣmayā carati pari sā vṛṇaktu naḥ |sahasraṃ te svapivāta bheṣajā mā nastokeṣu tanayeṣu rīriṣaḥ || 7\|46\|3||mā no vadhī rudra mā parā dā mā te bhūma prasitau hīḷitasya |ā no bhaja barhiṣi jīvaśaṃse yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ || 7\|46\|4||

तमीशानं जगतस्तस्थुषस्पतिं धियंजिन्वमवसे हूमहे वयम् ।पूषा नो यथा वेदसामसद्वृधे रक्षिता पायुरदब्धः स्वस्तये ॥ १\।८९\।५॥(गोतमो राहुगणपुत्रः, विश्वेदेवाः, निछृज्जगती, निषदः)

tamīśānaṃ jagatastasthuṣaspatiṃ dhiyaṃjinvamavase hūmahe vayam |pūṣā no yathā vedasāmasadvṛdhe rakṣitā pāyuradabdhaḥ svastaye || 1\|89\|5||(gotamo rāhugaṇaputraḥ, viśvedevāḥ, nichṛjjagatī, niṣadaḥ)

अस्मे रुद्रा मेहना पर्वतासो वृत्रहत्ये भरहूतौ सजोषाः ।यः शंसते स्तुवते धायि पज्र इन्द्रज्येष्ठा अस्माँ अवन्तु देवाः ॥ ८\।६३\।१२॥(प्रगाथः काण्वः, देवाः, त्रिष्टुप्, गान्धारः)

asme rudrā mehanā parvatāso vṛtrahatye bharahūtau sajoṣāḥ |yaḥ śaṃsate stuvate dhāyi pajra indrajyeṣṭhā asmām̐ avantu devāḥ || 8\|63\|12||(pragāthaḥ kāṇvaḥ, devāḥ, triṣṭup, gāndhāraḥ)

त्वमग्ने रुद्रो असुरो महो दिवस्त्वं शर्धो मारुतं पृक्ष ईशिषे ।त्वं वातैररुणैर्यासि शंगयस्त्वं पूषा विधतः पासि नु त्मना ॥ २\।१\।६॥(आङ्गिरसः शौनहोत्रो भार्गवो गृत्समदः, अग्निः, भुरिक् त्रिष्टुप्, धैवतः)

tvamagne rudro asuro maho divastvaṃ śardho mārutaṃ pṛkṣa īśiṣe |tvaṃ vātairaruṇairyāsi śaṃgayastvaṃ pūṣā vidhataḥ pāsi nu tmanā || 2\|1\|6||(āṅgirasaḥ śaunahotro bhārgavo gṛtsamadaḥ, agniḥ, bhurik triṣṭup, dhaivataḥ)

आ वो राजानमध्वरस्य रुद्रं होतारं सत्ययजं रोदस्योः ।अग्निं पुरा तनयित्नोरचित्ताद्धिरण्यरूपमवसे कृणुध्वम् ॥ ४\।३\।१॥(वामदेवः, अग्निः, निचृत्त्रिष्टुप्, धैवतः)

ā vo rājānamadhvarasya rudraṃ hotāraṃ satyayajaṃ rodasyoḥ |agniṃ purā tanayitnoracittāddhiraṇyarūpamavase kṛṇudhvam || 4\|3\|1||(vāmadevaḥ, agniḥ, nicṛttriṣṭup, dhaivataḥ)

भुवनस्य पितरं गीर्भिराभी रुद्रं दिवा वर्धया रुद्रमक्तौ ।बृहन्तमृष्वमजरं सुषुम्नमृधग्घुवेम कविनेषितासः ॥ ६\।४९\।१०॥(ऋजिश्वाः, विश्वे देवाः, त्रिष्टुप्, धैवतः)

bhuvanasya pitaraṃ gīrbhirābhī rudraṃ divā vardhayā rudramaktau |bṛhantamṛṣvamajaraṃ suṣumnamṛdhagghuvema kavineṣitāsaḥ || 6\|49\|10||(ṛjiśvāḥ, viśve devāḥ, triṣṭup, dhaivataḥ)

तमु ष्टुहि यः स्विषुः सुधन्वा यो विश्वस्य क्षयति भेषजस्य ।यक्ष्वा महे सौमनसाय रुद्रं नमोभिर्देवमसुरं दुवस्य ॥ ५\।४२\।११॥(अग्निः, विश्वे देवाः, निचृत्त्रिष्टुप्, धैवतः)

tamu ṣṭuhi yaḥ sviṣuḥ sudhanvā yo viśvasya kṣayati bheṣajasya |yakṣvā mahe saumanasāya rudraṃ namobhirdevamasuraṃ duvasya || 5\|42\|11||(agniḥ, viśve devāḥ, nicṛttriṣṭup, dhaivataḥ)

अयं मे हस्तो भगवानयं मे भगवत्तरः ।अयं मे विश्वभेषजोऽयं शिवाभिमर्शनः ॥ १०\।६०\।१२॥(बन्ध्वादयो गौपायनाः, हस्तः, निचृदनुष्टुप्, गान्धारः)

ayaṃ me hasto bhagavānayaṃ me bhagavattaraḥ |ayaṃ me viśvabheṣajo'yaṃ śivābhimarśanaḥ || 10\|60\|12||(bandhvādayo gaupāyanāḥ, hastaḥ, nicṛdanuṣṭup, gāndhāraḥ)

त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् ।उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात् ॥ ७\।५९\।१२॥(वसिष्ठः, रुद्रः, अनुष्टुप्, गान्धारः)

tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam |urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya māmṛtāt || 7\|59\|12||(vasiṣṭhaḥ, rudraḥ, anuṣṭup, gāndhāraḥ)

॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥॥ हरिः ॐ ॥

|| oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ |||| hariḥ oṃ ||