सोमवारव्रतमहिमावर्णनम् ईश्वरप्रोक्तं Ishvaraproktam Somavaravratamahimavarnanam

(शिवरहस्यान्तर्गते महादेवाख्ये)शिवपार्वतीसंवादेपार्वत्युवाच ।देव देव महादेव त्रिकालज्ञ त्रिलोचन ।किं तव प्रीतिकृच्छम्भो व्रतं सर्वाघनाशनम् ॥ ७॥

(śivarahasyāntargate mahādevākhye)śivapārvatīsaṃvādepārvatyuvāca |deva deva mahādeva trikālajña trilocana |kiṃ tava prītikṛcchambho vrataṃ sarvāghanāśanam || 7||

पुमर्थदायकं शर्व सर्वेषां कथयस्व मे ।तस्यास्तद्वदनाम्भोजं पीत्वा लोचनषट्पदैः ॥ ८॥

pumarthadāyakaṃ śarva sarveṣāṃ kathayasva me |tasyāstadvadanāmbhojaṃ pītvā locanaṣaṭpadaiḥ || 8||

प्राह देवो विरूपाक्षः प्रत्यक्षमवदद्व्रतम् ।शिव उवाच ।शृणु पद्मपलाशाक्षि व्रतं मे प्रीतिदायकम् ॥ ९॥

prāha devo virūpākṣaḥ pratyakṣamavadadvratam |śiva uvāca |śṛṇu padmapalāśākṣi vrataṃ me prītidāyakam || 9||

साधु साधु महाप्राज्ञे सर्वलोकोपकारकम् ।यन्न कस्यचिदाख्यातं तदद्य कथयामि ते ॥ १०॥

sādhu sādhu mahāprājñe sarvalokopakārakam |yanna kasyacidākhyātaṃ tadadya kathayāmi te || 10||

सर्वकामप्रदं दिव्यं सर्वरोगनिवारकम् ।ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्देवैः कृतमेतन्महाव्रतम् ॥ ११॥

sarvakāmapradaṃ divyaṃ sarvaroganivārakam |brahmaviṣṇvādibhirdevaiḥ kṛtametanmahāvratam || 11||

नरो वा यदि वा नारी द्विजो वाप्यद्विजोऽपि वा ।कृत्वा व्रतमिदं पुण्यं मम लोकं स विन्दति ॥ १२॥

naro vā yadi vā nārī dvijo vāpyadvijo'pi vā |kṛtvā vratamidaṃ puṇyaṃ mama lokaṃ sa vindati || 12||

सर्वेष्वपि च मासेषु प्रशस्तं सर्वकामदम् ।गदन्ति निगमाः सर्वे शिष्टं सोमव्रतं त्विति ॥ १३॥

sarveṣvapi ca māseṣu praśastaṃ sarvakāmadam |gadanti nigamāḥ sarve śiṣṭaṃ somavrataṃ tviti || 13||

सोमवारव्रतं दिव्यं द्विजानामेव केवलम् ।नराणामथ नारीणां सौभाग्यारोग्यवर्धनम् ॥ १४॥

somavāravrataṃ divyaṃ dvijānāmeva kevalam |narāṇāmatha nārīṇāṃ saubhāgyārogyavardhanam || 14||

श्रावणे कार्तिके वापि गृहीतनियमो व्रती ।पूजयेन्मां महादेवि सोऽचिरान्मुक्तिभाग्भवेत् ॥ १५॥

śrāvaṇe kārtike vāpi gṛhītaniyamo vratī |pūjayenmāṃ mahādevi so'cirānmuktibhāgbhavet || 15||

देव्युवाच ।कथं सोमव्रतं कार्यं को विधिः पूजनं कथम् ।कस्मिन् काले च कर्तव्यं सर्वं विस्तरतो वद ॥ १६॥

devyuvāca |kathaṃ somavrataṃ kāryaṃ ko vidhiḥ pūjanaṃ katham |kasmin kāle ca kartavyaṃ sarvaṃ vistarato vada || 16||

शिव उवाच ।श्रावणेऽस्मिन् वरे मासि त्वत्पितुर्मौलिसंस्थितम् ।केदारेशमहालिङ्गसन्निधौ नियमाद्व्रती ॥ १७॥

śiva uvāca |śrāvaṇe'smin vare māsi tvatpiturmaulisaṃsthitam |kedāreśamahāliṅgasannidhau niyamādvratī || 17||

सङ्कल्प्य वत्सरं वापि त्रीणि द्वादश वाऽम्बिके ।सङ्क्प्य ब्राह्मणैः सार्धं व्रतमेतत्समाचरेत् ॥ १८॥

saṅkalpya vatsaraṃ vāpi trīṇi dvādaśa vā'mbike |saṅkpya brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ vratametatsamācaret || 18||

अस्य केदारनाथस्य श्रावणे सोमवासरे ।पूजा कार्य विशेषेण शाम्भवैर्विविधैः शुभैः ॥ १९॥

asya kedāranāthasya śrāvaṇe somavāsare |pūjā kārya viśeṣeṇa śāmbhavairvividhaiḥ śubhaiḥ || 19||

सोमवारव्रतं कार्यं प्रयत्नेन यथाविधि ।ब्राह्मणैरेव नियमादाजन्मान्तं महेश्वरि ॥ २०॥

somavāravrataṃ kāryaṃ prayatnena yathāvidhi |brāhmaṇaireva niyamādājanmāntaṃ maheśvari || 20||

यत्नादुपोषणं कार्यमन्यथा निशि भोजनम् ।उपवासी पूजयेन्मां रात्रौ यामचतुष्टयम् ॥ २१॥

yatnādupoṣaṇaṃ kāryamanyathā niśi bhojanam |upavāsī pūjayenmāṃ rātrau yāmacatuṣṭayam || 21||

परेद्युर्मां समभ्यर्च्य निवेद्याशीत भावतः ।सर्वेष्वपि च मासेषु सोमवारः प्रशस्यते ॥ २२॥

paredyurmāṃ samabhyarcya nivedyāśīta bhāvataḥ |sarveṣvapi ca māseṣu somavāraḥ praśasyate || 22||

कृष्णपक्षे विशेषेण तस्य नोद्यापनं शिवे ।नक्तभुग्यदि भक्तः स्यात्क्षारवर्जान्नभुग्भवेत् ॥ २३॥

kṛṣṇapakṣe viśeṣeṇa tasya nodyāpanaṃ śive |naktabhugyadi bhaktaḥ syātkṣāravarjānnabhugbhavet || 23||

यन्निवेदितमीशाय तदश्नीयाद्यथाविधि ।मधुमांसं वर्जीत नक्ताशी सर्वदा शिवे ॥ २४॥

yanniveditamīśāya tadaśnīyādyathāvidhi |madhumāṃsaṃ varjīta naktāśī sarvadā śive || 24||

वत्सरे वत्सरान्ते वा द्वादशाब्दे त्रिहायने ।नक्ताशनोद्यमं कुर्यादुपवासी न सञ्ज्वरेत् ॥ २५॥

vatsare vatsarānte vā dvādaśābde trihāyane |naktāśanodyamaṃ kuryādupavāsī na sañjvaret || 25||

अन्येष्वपि महादेवि शिवक्षेत्रेष्वथारभेत् ।अयुक्ते नियतं नित्यं भक्तो नक्ताशनो भवेत् ॥ २६॥

anyeṣvapi mahādevi śivakṣetreṣvathārabhet |ayukte niyataṃ nityaṃ bhakto naktāśano bhavet || 26||

सोमवारेषु वा देवि भूतायामष्टमीषु वा ।पर्वस्वपि विशेषेण सोऽमास्वपि च शङ्करि ॥ २७॥

somavāreṣu vā devi bhūtāyāmaṣṭamīṣu vā |parvasvapi viśeṣeṇa so'māsvapi ca śaṅkari || 27||

शाम्भवो नन्दिनं नक्तं तत्र सम्पूज्य हव्यभुक् ।कार्तिके प्रारभेद्वापि अरुणाचलसन्निधौ ॥ २८॥

śāmbhavo nandinaṃ naktaṃ tatra sampūjya havyabhuk |kārtike prārabhedvāpi aruṇācalasannidhau || 28||

सोमवारव्रतं देवि सङ्कल्प्यैव हि पूर्ववत् ।ईश्वर उवाच ।अत्रेतिहासं वक्ष्यामि शृणि शैलसुतेऽनघे ॥ २९॥

somavāravrataṃ devi saṅkalpyaiva hi pūrvavat |īśvara uvāca |atretihāsaṃ vakṣyāmi śṛṇi śailasute'naghe || 29||

चाक्षुषस्यान्तरे देवि दक्षो मेधाय दीक्षितः ।सर्वैः सुरासुरैर्देवि ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्द्विजैः ॥ ३०॥

cākṣuṣasyāntare devi dakṣo medhāya dīkṣitaḥ |sarvaiḥ surāsurairdevi brahmaviṣṇvādibhirdvijaiḥ || 30||

मामनादृत्य त्वां चापि यज्ञं कर्तुं प्रचक्रमे ।सुराद्या वीरभद्रेण शिक्षिता दीक्षितोऽपि हि ॥ ३१॥

māmanādṛtya tvāṃ cāpi yajñaṃ kartuṃ pracakrame |surādyā vīrabhadreṇa śikṣitā dīkṣito'pi hi || 31||

चन्द्रोऽमृतमयश्चायं निष्पिष्टः करपङ्कजैः ।सोमो हीनामृतो गौरि रोहिण्यामायजत्तदा ॥ ३२॥

candro'mṛtamayaścāyaṃ niṣpiṣṭaḥ karapaṅkajaiḥ |somo hīnāmṛto gauri rohiṇyāmāyajattadā || 32||

केदारे सोमनाथाख्यं लिङ्गं संस्थाप्य पूजयन् ।स पुनर्दक्षशापेन पीडितो मामनूनुवत् ॥ ३३॥

kedāre somanāthākhyaṃ liṅgaṃ saṃsthāpya pūjayan |sa punardakṣaśāpena pīḍito māmanūnuvat || 33||

बलीवर्दमावर्धयन्मार्दवेनक्रुधा त्रैपुरं निर्दहन्नर्द ते यः ।इनाक्ष्णैव हार्दं तमोनाशयन् लोकजालं सशोकं पुनीते महेशः ॥ ३४॥

balīvardamāvardhayanmārdavenakrudhā traipuraṃ nirdahannarda te yaḥ |inākṣṇaiva hārdaṃ tamonāśayan lokajālaṃ saśokaṃ punīte maheśaḥ || 34||

ततस्तुष्टोऽस्म्यहं देवि तस्य स्तुत्या च भक्तितः ।सोमवारव्रतस्यास्य प्रभावेण गिरीन्द्रजे ॥ ३५॥

tatastuṣṭo'smyahaṃ devi tasya stutyā ca bhaktitaḥ |somavāravratasyāsya prabhāveṇa girīndraje || 35||

तेनोक्तं यदि तुष्टोऽसि तिष्ठात्रस्थो निरन्तरम् ।यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी ॥ ३६॥

tenoktaṃ yadi tuṣṭo'si tiṣṭhātrastho nirantaram |yāvaccandraśca sūryaśca yāvattiṣṭhati medinī || 36||

तावन्मे स्थापिते लिङ्गे उमया सह तिष्ठ भोः ।रोहिण्याश्च पतिश्चैवं प्रार्थयित्वा च मां शिवे ॥ ३७॥

tāvanme sthāpite liṅge umayā saha tiṣṭha bhoḥ |rohiṇyāśca patiścaivaṃ prārthayitvā ca māṃ śive || 37||

ततः शुद्धशरीरोऽसौ गगनस्थो विराजते ।ममोत्तमाङ्गे देविशि स्थानं दत्तं विशेषतः ॥ ३८॥

tataḥ śuddhaśarīro'sau gaganastho virājate |mamottamāṅge deviśi sthānaṃ dattaṃ viśeṣataḥ || 38||

देवान् प्रीणाति सद्योऽपि सोमधर्मप्रदानतः ।प्रथमां पिबते वह्नि द्वितीयां भास्करः शिवे ॥ ३९॥

devān prīṇāti sadyo'pi somadharmapradānataḥ |prathamāṃ pibate vahni dvitīyāṃ bhāskaraḥ śive || 39||

तृतीयामथ देवेन्द्रश्चतुर्थी मरुतोऽखिलाः ।वसवः पञ्चमीं तस्य कलां षष्ठीं तु वासवः ॥ ४०॥

tṛtīyāmatha devendraścaturthī maruto'khilāḥ |vasavaḥ pañcamīṃ tasya kalāṃ ṣaṣṭhīṃ tu vāsavaḥ || 40||

आदित्याः सप्तमीं देवि रुद्रास्तस्याष्टमीं कलाम् ।नवमीं ऋभवो देवि दशमीं यक्षगुह्यकाः ॥ ४१॥

ādityāḥ saptamīṃ devi rudrāstasyāṣṭamīṃ kalām |navamīṃ ṛbhavo devi daśamīṃ yakṣaguhyakāḥ || 41||

एकादशी शिवे साध्या द्वादशीं विष्णुरेव हि ।ब्रह्मा त्रयोदशीं तस्य निरृतिस्तु चतुर्दशीम् ॥ ४२॥

ekādaśī śive sādhyā dvādaśīṃ viṣṇureva hi |brahmā trayodaśīṃ tasya nirṛtistu caturdaśīm || 42||

अमावास्यासु पितरः कलां तस्य पिबन्ति हि ।सोमोऽमृतमयो देवि देवानां भोजनं शशी ॥ ४३॥

amāvāsyāsu pitaraḥ kalāṃ tasya pibanti hi |somo'mṛtamayo devi devānāṃ bhojanaṃ śaśī || 43||

कलाभिः पोषयन् देवान् ओषधीनां गणं शिवे ।सोमवल्लीषु नितरां यज्ञार्थं सोम आहितः ॥ ४४॥

kalābhiḥ poṣayan devān oṣadhīnāṃ gaṇaṃ śive |somavallīṣu nitarāṃ yajñārthaṃ soma āhitaḥ || 44||

सोमेनादित्यबलिनः सोमेन पृथिवी मही ।सर्वेषामथ ऋक्षाणां मध्ये वै सोम आस्थितः ॥ ४५॥

somenādityabalinaḥ somena pṛthivī mahī |sarveṣāmatha ṛkṣāṇāṃ madhye vai soma āsthitaḥ || 45||

इत्येषा बह्वृचानां हि श्रुतिराह महेश्वरि ।सर्वेषां जनिता सोम शक्रविष्ण्वनिलात्मनाम् ॥ ४६॥

ityeṣā bahvṛcānāṃ hi śrutirāha maheśvari |sarveṣāṃ janitā soma śakraviṣṇvanilātmanām || 46||

तस्मात्तदाविष्टतया सोमवल्लीभिरेव हि ।प्रवर्धयन्ति यज्ञांश्च सौम्या ये ब्राह्मणाः शिवे ॥ ४७॥

tasmāttadāviṣṭatayā somavallībhireva hi |pravardhayanti yajñāṃśca saumyā ye brāhmaṇāḥ śive || 47||

तस्माद्यज्ञेषु सर्वेषु अग्नीषोमः पशुः स्मृतः ।तस्माद्व्रतमिदं देवि सोमवारं ममेष्टदम् ॥ ४९॥

tasmādyajñeṣu sarveṣu agnīṣomaḥ paśuḥ smṛtaḥ |tasmādvratamidaṃ devi somavāraṃ mameṣṭadam || 49||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते ईश्वरप्रोक्तं सोमवारव्रतमहिमावर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । महादेवाख्यः एकादशमांशः । अध्यायः २८ सोमवारव्रतमहिमा । ७४९॥

|| iti śivarahasyāntargate īśvaraproktaṃ somavāravratamahimāvarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | mahādevākhyaḥ ekādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 28 somavāravratamahimā | 749||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।महादेवाख्यः एकादशमांशः ।अध्यायः २८ सोमवारव्रतमहिमा ।७-४९॥

– || śrīśivarahasyam |mahādevākhyaḥ ekādaśamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 28 somavāravratamahimā | 7-49||