शिवरात्रिपूजाव्रतकथनम् ईश्वरप्रोक्तं Ishvaraproktam Shivaratripujavratakathanam

(शिवरहस्यान्तर्गते महादेवाख्ये)शिवपार्वतीसंवादेदेव्युवाच ।शिवरात्र्यां महादेव कथमर्चन्ति साधकाः ॥ २४॥

(śivarahasyāntargate mahādevākhye)śivapārvatīsaṃvādedevyuvāca |śivarātryāṃ mahādeva kathamarcanti sādhakāḥ || 24||

को विधिस्तस्य नियमस्तत्सर्वं वद मे विभो ।महेश्वर उवाच ।कथयामि विधिं तेऽद्य शिवरात्रिसमर्चने ॥ २५॥

ko vidhistasya niyamastatsarvaṃ vada me vibho |maheśvara uvāca |kathayāmi vidhiṃ te'dya śivarātrisamarcane || 25||

शृण्वपर्णो न प्रकाश्यं रहस्यं परमं मम ।स्थावरे वा चरे वापि मृद्बाणस्फटिकेऽपि वा ॥ २६॥

śṛṇvaparṇo na prakāśyaṃ rahasyaṃ paramaṃ mama |sthāvare vā care vāpi mṛdbāṇasphaṭike'pi vā || 26||

धातुजे वा यथा जोषं पूजां यामचतुष्टये ।सम्पाद्य पूजासामग्री शिवक्षेत्रे गृहेऽपि वा ॥ २७॥

dhātuje vā yathā joṣaṃ pūjāṃ yāmacatuṣṭaye |sampādya pūjāsāmagrī śivakṣetre gṛhe'pi vā || 27||

प्रातः कृत्यं च निर्वर्त्य दुष्टालापविवर्जितः ।स्नात्वा नद्यां तडागे वा धौतवस्त्रधरः शुचिः ॥ २८॥

prātaḥ kṛtyaṃ ca nirvartya duṣṭālāpavivarjitaḥ |snātvā nadyāṃ taḍāge vā dhautavastradharaḥ śuciḥ || 28||

सितभस्मत्रिपुण्ड्राङ्को रुद्राक्षाधारणान्वितः ।गां गोमयेनोपलिप्य रङ्गवल्यादिमण्डिताम् ॥ २९॥

sitabhasmatripuṇḍrāṅko rudrākṣādhāraṇānvitaḥ |gāṃ gomayenopalipya raṅgavalyādimaṇḍitām || 29||

वितानमण्टपैर्युक्तां वेदिकास्तरणावृताम् ।कल्पयेत्पीठमुत्कृष्टं समासीनः कुशासने ॥ ३०॥

vitānamaṇṭapairyuktāṃ vedikāstaraṇāvṛtām |kalpayetpīṭhamutkṛṣṭaṃ samāsīnaḥ kuśāsane || 30||

पञ्चामृतं फलरसं पञ्चगव्यं सुमान्यपि ।बिल्वपद्मार्ककल्हारनवनीलोत्पलानि च ॥ ३१॥

pañcāmṛtaṃ phalarasaṃ pañcagavyaṃ sumānyapi |bilvapadmārkakalhāranavanīlotpalāni ca || 31||

दमनोशीरकादीनि सम्पाद्याम्बु च चन्दनम् ।धूपदीपौ फलानीशे वाग्यतो हविरेव च ॥ ३२॥

damanośīrakādīni sampādyāmbu ca candanam |dhūpadīpau phalānīśe vāgyato havireva ca || 32||

ताम्बूलं च सुवासांसि सम्पाद्य नियमान्वितः ।आचम्य प्राणानायम्य जपेत्पञ्चाक्षरं शिवे ॥ ३३॥

tāmbūlaṃ ca suvāsāṃsi sampādya niyamānvitaḥ |ācamya prāṇānāyamya japetpañcākṣaraṃ śive || 33||

साङ्गन्यासं सहस्रं मे यामे यामेऽथ पूजकः ।ध्यायेद्देवं विरूपाक्षं शिवरात्र्यां शिवार्चकः ॥ ३४॥

sāṅganyāsaṃ sahasraṃ me yāme yāme'tha pūjakaḥ |dhyāyeddevaṃ virūpākṣaṃ śivarātryāṃ śivārcakaḥ || 34||

(शिवध्यानम्)देवं नित्यं महेशं रजतगिरिवसं चारुचन्द्रावतंसंरत्नाऽऽकल्पोज्जवलाङ्गं परशुमृगवराभीतिहस्तान्तरङ्गम् ।पद्मासीनं सहाम्बं वृतगणपगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानंविश्वाद्यं विश्ववन्द्यं निखिलभयहरं सर्वपापापहारम् ॥ ३५॥

(śivadhyānam)devaṃ nityaṃ maheśaṃ rajatagirivasaṃ cārucandrāvataṃsaṃratnā''kalpojjavalāṅgaṃ paraśumṛgavarābhītihastāntaraṅgam |padmāsīnaṃ sahāmbaṃ vṛtagaṇapagaṇairvyāghrakṛttiṃ vasānaṃviśvādyaṃ viśvavandyaṃ nikhilabhayaharaṃ sarvapāpāpahāram || 35||

ध्यात्वा वा द्य महालिङ्गे स पुष्पाञ्जलिमीश्वरि ।पाद्यार्घ्याचमनादीनि दद्यात्पञ्चाक्षरेण हि ॥ ३६॥

dhyātvā vā dya mahāliṅge sa puṣpāñjalimīśvari |pādyārghyācamanādīni dadyātpañcākṣareṇa hi || 36||

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैः शिवे फलरसैरपि ।गन्धपुष्पकुशाम्बूनि दद्याद्रुद्रेण भामिनि ॥ ३७॥

pañcāmṛtaiḥ pañcagavyaiḥ śive phalarasairapi |gandhapuṣpakuśāmbūni dadyādrudreṇa bhāmini || 37||

घृतदीपावलिं दद्यात् धूपं गुग्गुलुसंयुतम् ।कुर्याद्धाराभिषेकं मे रुद्रैकादशसङ्ख्यया ॥ ३८॥

ghṛtadīpāvaliṃ dadyāt dhūpaṃ guggulusaṃyutam |kuryāddhārābhiṣekaṃ me rudraikādaśasaṅkhyayā || 38||

तौर्यत्रिकैस्तदा देवि शिवरात्र्यां शिवे मुदा ।स कूर्चैस्तर्पयेदन्ते भवायेत्यष्टनामाभिः ॥ ३९॥

tauryatrikaistadā devi śivarātryāṃ śive mudā |sa kūrcaistarpayedante bhavāyetyaṣṭanāmābhiḥ || 39||

किञ्चिद्दत्वाऽथ नैवेद्यं परिमृज्याथ वाससा ।पीठे संस्थाप्य देवेशं गन्धपुष्पाक्षतैर्यजेत् ॥ ४०॥

kiñciddatvā'tha naivedyaṃ parimṛjyātha vāsasā |pīṭhe saṃsthāpya deveśaṃ gandhapuṣpākṣatairyajet || 40||

भस्मना बिल्वकुसुमैर्मल्लिकाभिर्महेश्वरि ।भूषणैर्भूषयेदीशं पद्मकल्हारचम्पकैः ॥ ४१॥

bhasmanā bilvakusumairmallikābhirmaheśvari |bhūṣaṇairbhūṣayedīśaṃ padmakalhāracampakaiḥ || 41||

मन्दारैः केतकैश्चैव(?) तथा दमनकादिभिः ।शताष्टनामभिर्वापि नामसाहस्रतोऽपि वा ॥ ४२॥

mandāraiḥ ketakaiścaiva(?) tathā damanakādibhiḥ |śatāṣṭanāmabhirvāpi nāmasāhasrato'pi vā || 42||

मूर्तयोऽष्टौ शिवस्यैताः पूर्वदिक्क्रमयोगतः ।पूजयेत्स्कन्दनन्दीशौ गणचण्डेश्वरादिकान् ॥ ४३॥

mūrtayo'ṣṭau śivasyaitāḥ pūrvadikkramayogataḥ |pūjayetskandanandīśau gaṇacaṇḍeśvarādikān || 43||

उमां च भवपार्श्वे च पूजयेदुपचारकैः ।(अष्टमूर्ति शिवस्तुतिः)शर्वाय क्षितिरूपाय भवाय जलमूर्तये ॥ ४४॥

umāṃ ca bhavapārśve ca pūjayedupacārakaiḥ |(aṣṭamūrti śivastutiḥ)śarvāya kṣitirūpāya bhavāya jalamūrtaye || 44||

रुद्राय तेजोरूपाय उग्राय पवनात्मने ।भीमायाकाशरूपाय याज्याय पशुपाय च ॥ ४५॥

rudrāya tejorūpāya ugrāya pavanātmane |bhīmāyākāśarūpāya yājyāya paśupāya ca || 45||

महादेवाय सोमाय यष्ट्रे सूर्यात्मने नमः ।इति सम्पूज्य देवेशमष्टमूर्तिं पिनाकिनम् ॥ ४६॥

mahādevāya somāya yaṣṭre sūryātmane namaḥ |iti sampūjya deveśamaṣṭamūrtiṃ pinākinam || 46||

गणेशं भैरवं दुर्गां स्कन्दनन्दीश्वरावुभौ ।चण्डेशं च गणेशं च तत्तन्मन्त्रैर्यजेच्छिवे ॥ ४७॥

gaṇeśaṃ bhairavaṃ durgāṃ skandanandīśvarāvubhau |caṇḍeśaṃ ca gaṇeśaṃ ca tattanmantrairyajecchive || 47||

मूलमन्त्रेण तां शक्तिं गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ।धूपं दीपं ततो दद्यान्नैवेद्यं भक्ष्यभोज्यकम् ॥ ४८॥

mūlamantreṇa tāṃ śaktiṃ gandhapuṣpākṣatādibhiḥ |dhūpaṃ dīpaṃ tato dadyānnaivedyaṃ bhakṣyabhojyakam || 48||

ताम्बूलं फलजालं च पानीयं मुखवासकम् ।नीराजनं ततो दद्याच्छतसाहस्रवर्तिकम् ॥ ४९॥

tāmbūlaṃ phalajālaṃ ca pānīyaṃ mukhavāsakam |nīrājanaṃ tato dadyācchatasāhasravartikam || 49||

चामरं दर्पणं छत्रं वितानं ध्वजमेव च ।व्यजनं भाजनं देवि दद्याद्वित्तमवञ्चयन् ॥ ५०॥

cāmaraṃ darpaṇaṃ chatraṃ vitānaṃ dhvajameva ca |vyajanaṃ bhājanaṃ devi dadyādvittamavañcayan || 50||

नमेत्प्रदक्षिणां स्तोत्रं ऋक्सामाथर्वयाजुषैः ।कुर्यान्नृत्तं गीतवाद्यं वीणावेणुमृदङ्गकान् ॥ ५१॥

nametpradakṣiṇāṃ stotraṃ ṛksāmātharvayājuṣaiḥ |kuryānnṛttaṃ gītavādyaṃ vīṇāveṇumṛdaṅgakān || 51||

निवेदयित्वा देवाय स्तोत्रमेतत्पठेन्नरः ॥ ५२॥

nivedayitvā devāya stotrametatpaṭhennaraḥ || 52||

(शिवस्तुतिः)विश्वाधिक त्रिदशनायक देवदेववन्दारुवन्दितपदाब्ज महेश शर्व ।पाह्यम्बया शशिकलामलचारुमौलेमामाशु लोकय भवाम्बुधिवीचिलग्नम् ॥ ५३॥

(śivastutiḥ)viśvādhika tridaśanāyaka devadevavandāruvanditapadābja maheśa śarva |pāhyambayā śaśikalāmalacārumaulemāmāśu lokaya bhavāmbudhivīcilagnam || 53||

विश्वेश विश्वजनकाव्यय सोमधामन्भूमाव शर्व महिमागम वामदेव ।कामाङ्गनाशन गराशन कालकालमां पाहि संसृतिजगद्गतमाशु देव ॥ ५४॥

viśveśa viśvajanakāvyaya somadhāmanbhūmāva śarva mahimāgama vāmadeva |kāmāṅganāśana garāśana kālakālamāṃ pāhi saṃsṛtijagadgatamāśu deva || 54||

कन्दर्पदर्पहर सर्पविशोभिताङ्गगर्तासनस्थ गजचर्मपरीतदेह ।कर्ता त्वमेव जगतां परमेश हर्तापाता त्वमीश परिपाहि भवाब्धिमग्नम् ॥ ५५॥

kandarpadarpahara sarpaviśobhitāṅgagartāsanastha gajacarmaparītadeha |kartā tvameva jagatāṃ parameśa hartāpātā tvamīśa paripāhi bhavābdhimagnam || 55||

हे विश्वनाथ गणनाथ सुमन्मथारेमन्नाथ नाशितमहाघचयेन्दुचूड ।पाहीश मामकधिया भवपाशलग्नंमग्नं महाभव समुद्रसुपङ्किलं माम् ॥ ५६॥

he viśvanātha gaṇanātha sumanmathāremannātha nāśitamahāghacayenducūḍa |pāhīśa māmakadhiyā bhavapāśalagnaṃmagnaṃ mahābhava samudrasupaṅkilaṃ mām || 56||

त्र्यक्षाक्षय्यफलप्रदाय विभो दक्षादिदीक्षापहउक्षोर्ध्वाङ्गगतामिताभयहर वीक्षैकदग्धासुर ।कक्षादिस्थित पक्षपातसदृशा संवीक्ष मामीश्वरपक्षीन्द्रप्रियवाहपूजितपद प्रत्यक्षमुक्तिप्रद ॥ ५७॥

tryakṣākṣayyaphalapradāya vibho dakṣādidīkṣāpahaukṣordhvāṅgagatāmitābhayahara vīkṣaikadagdhāsura |kakṣādisthita pakṣapātasadṛśā saṃvīkṣa māmīśvarapakṣīndrapriyavāhapūjitapada pratyakṣamuktiprada || 57||

इत्थं यामचतुर्ष्वेवं संस्तुवीत महेश्वरम् ।प्रत्येकमर्घ्यं दद्याद्वै सपुष्पाम्बुविमिश्रितम् ॥ ५८॥

itthaṃ yāmacaturṣvevaṃ saṃstuvīta maheśvaram |pratyekamarghyaṃ dadyādvai sapuṣpāmbuvimiśritam || 58||

(क्षमाप्रार्थना)नमः शिवाय शान्ताय सर्वपापहराय च ।शिवरात्रौ मया दत्तमर्घ्यं प्रीतिकृदस्तु ते ॥ ५९॥

(kṣamāprārthanā)namaḥ śivāya śāntāya sarvapāpaharāya ca |śivarātrau mayā dattamarghyaṃ prītikṛdastu te || 59||

मया कृतान्यनेकानि पातकानि च शङ्कर ।गृहाणार्घ्यमुमाकान्त शिवरात्रौ प्रसीद मे ॥ ६०॥

mayā kṛtānyanekāni pātakāni ca śaṅkara |gṛhāṇārghyamumākānta śivarātrau prasīda me || 60||

दुःखदारिद्र्यभारैश्च दग्धौऽहं पार्वतीपते ।ममार्घ्यदानात्सुप्रीतः सुखिनं कुरु शङ्कर ॥ ६१॥

duḥkhadāridryabhāraiśca dagdhau'haṃ pārvatīpate |mamārghyadānātsuprītaḥ sukhinaṃ kuru śaṅkara || 61||

मया कृतान्यघौघानि हर शङ्कर शं कुरु ।शिवरात्रौ ददाम्यर्घ्यं शिवरात्रौ प्रसीद मे ॥ ६२॥

mayā kṛtānyaghaughāni hara śaṅkara śaṃ kuru |śivarātrau dadāmyarghyaṃ śivarātrau prasīda me || 62||

प्रतिप्रहरमेवं स्यादर्घ्यं दत्वा विचक्षणः ।दण्डवत्प्रणतो भूत्वा ततो देवं क्षमापयेत् ॥ ६३॥

pratipraharamevaṃ syādarghyaṃ datvā vicakṣaṇaḥ |daṇḍavatpraṇato bhūtvā tato devaṃ kṣamāpayet || 63||

अङ्गहीनं क्रियाहीनं विधिहीनं महेश्वर ।पूजितोऽसि मया देव तत्क्षमस्व घृणानिधे ॥ ६४॥

aṅgahīnaṃ kriyāhīnaṃ vidhihīnaṃ maheśvara |pūjito'si mayā deva tatkṣamasva ghṛṇānidhe || 64||

यच्चाप्युपहतैः पुष्पैरशस्तैर्भावदूषितैः ।केशकीटापविद्धैश्च पूजितोऽसि मया प्रभो ॥ ६५॥

yaccāpyupahataiḥ puṣpairaśastairbhāvadūṣitaiḥ |keśakīṭāpaviddhaiśca pūjito'si mayā prabho || 65||

अन्यत्रासक्तचित्तेन क्रियहीनतया विभो ।निद्रातन्द्राहृताङ्गेन क्षुत्क्षामफलभक्षणैः ॥ ६६॥

anyatrāsaktacittena kriyahīnatayā vibho |nidrātandrāhṛtāṅgena kṣutkṣāmaphalabhakṣaṇaiḥ || 66||

तामसेन च भावेन हीनमन्त्राक्षरेण च ।पूजितोऽसि मया देव तत्सर्वं क्षम्यतां मम ॥ ६७॥

tāmasena ca bhāvena hīnamantrākṣareṇa ca |pūjito'si mayā deva tatsarvaṃ kṣamyatāṃ mama || 67||

व्रतं सम्पूर्णतां यातु फलं चाक्षय्यमस्तु मे ।एवं स्तुत्वा नमस्कृत्य पूजास्थानं विसर्जयेत् ॥ ६८॥

vrataṃ sampūrṇatāṃ yātu phalaṃ cākṣayyamastu me |evaṃ stutvā namaskṛtya pūjāsthānaṃ visarjayet || 68||

नैवेद्यादि च तत्सर्वं भस्माङ्गाय निवेदयेत् ।परेद्युः कृतकर्माथ सम्पूज्य शिवमव्ययम् ॥ ६९॥

naivedyādi ca tatsarvaṃ bhasmāṅgāya nivedayet |paredyuḥ kṛtakarmātha sampūjya śivamavyayam || 69||

ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या गन्धपुष्पाक्षतार्पणैः ।एवमैशं व्रतं कुर्यात् नैत्यकं प्रतिवर्षकम् ॥ ७०॥

brāhmaṇān bhojayecchaktyā gandhapuṣpākṣatārpaṇaiḥ |evamaiśaṃ vrataṃ kuryāt naityakaṃ prativarṣakam || 70||

माघकृष्णचतुर्दश्यां सर्वकामफलप्रदम् ।चतुर्विंशद्वादशाब्दे कुर्यादुद्यापनं बुधः ॥ ७१॥

māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ sarvakāmaphalapradam |caturviṃśadvādaśābde kuryādudyāpanaṃ budhaḥ || 71||

आजन्म यस्तथा कुर्यात्सोऽक्षय्यां लभते गतिम् ।माघकृष्ण चतुर्दश्यां पूज्य लिङ्गं पिनाकिनः ॥ ७२॥

ājanma yastathā kuryātso'kṣayyāṃ labhate gatim |māghakṛṣṇa caturdaśyāṃ pūjya liṅgaṃ pinākinaḥ || 72||

चतुर्दशी दर्शयुक्ता अष्टमी नवमीयुता ।पारणं तत्र कर्तव्यं रौद्रर्क्षे वा पुनर्वसौ ॥ ७३॥

caturdaśī darśayuktā aṣṭamī navamīyutā |pāraṇaṃ tatra kartavyaṃ raudrarkṣe vā punarvasau || 73||

कलशा दश वाष्टौ वा सोदकानभिपूर्य च ।गन्धपुष्पाक्षतफलैः ऋत्विजोऽष्टौ निमन्त्रयेत् ॥ ७४॥

kalaśā daśa vāṣṭau vā sodakānabhipūrya ca |gandhapuṣpākṣataphalaiḥ ṛtvijo'ṣṭau nimantrayet || 74||

आचर्यं वरयेदेकं ब्राह्मणं वेदपारगम् ।गणेशं स्कन्दनन्दीशं काली भद्रां सरस्वतीम् ॥ ७५॥

ācaryaṃ varayedekaṃ brāhmaṇaṃ vedapāragam |gaṇeśaṃ skandanandīśaṃ kālī bhadrāṃ sarasvatīm || 75||

वृषभं त्वामुमादेवीं कलशेष्वभितो यजेत् ।मृत्युञ्जयेन मन्त्रेण वह्नौ हुत्वा शताष्टकम् ॥ ७६॥

vṛṣabhaṃ tvāmumādevīṃ kalaśeṣvabhito yajet |mṛtyuñjayena mantreṇa vahnau hutvā śatāṣṭakam || 76||

चरुणा सधृतेनेशि ब्राह्मणान् भोजयेच्छिवे ।यथाशक्त्या धेनुवस्त्रं हिरण्यं व्रतदक्षिणाम् ॥ ७७॥

caruṇā sadhṛteneśi brāhmaṇān bhojayecchive |yathāśaktyā dhenuvastraṃ hiraṇyaṃ vratadakṣiṇām || 77||

आचार्याय च ऋत्विग्भ्यो दद्यादुद्यापनं स्मृतम् ।एतद्वै सङ्ग्रहेणैव कुर्यादुद्यापनं शिवे ॥ ७८॥

ācāryāya ca ṛtvigbhyo dadyādudyāpanaṃ smṛtam |etadvai saṅgraheṇaiva kuryādudyāpanaṃ śive || 78||

शिवरात्रिव्रतस्यास्य सर्वकामप्रपूरणम् ॥ ७९॥

śivarātrivratasyāsya sarvakāmaprapūraṇam || 79||

ईश्वर उवाच ।भूतायामसिते च नक्तमगजे माघ्यां ममर्क्षे नरःपापौघान्न बिभेति शङ्करपदध्यानानुरक्तः सदा ।मुक्तः संसृतिघोरपाशत इमां गां सर्वदानाधिकांदत्वा यत्फलमाप्नुयात् सुनिशितं तत्प्राप्य मामेति च ॥ ८०॥

īśvara uvāca |bhūtāyāmasite ca naktamagaje māghyāṃ mamarkṣe naraḥpāpaughānna bibheti śaṅkarapadadhyānānuraktaḥ sadā |muktaḥ saṃsṛtighorapāśata imāṃ gāṃ sarvadānādhikāṃdatvā yatphalamāpnuyāt suniśitaṃ tatprāpya māmeti ca || 80||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते ईश्वरप्रोक्तं शिवरात्रिपूजाव्रतकथनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । महादेवाख्यः एकादशमांशः । अध्यायः ३२ शिवरात्रिपूजाव्रतकथनम् । २४\।२८०॥– ॥ श्रीशिवरहस्यम् । महादेवाख्यः एकादशमांशः । अध्यायः ३२ शिवरात्रिपूजाव्रतकथनम् । २४।२-८०॥

|| iti śivarahasyāntargate īśvaraproktaṃ śivarātripūjāvratakathanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | mahādevākhyaḥ ekādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 32 śivarātripūjāvratakathanam | 24\|280||– || śrīśivarahasyam | mahādevākhyaḥ ekādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 32 śivarātripūjāvratakathanam | 24|2-80||