शिवस्तोत्रम् (दक्षादिकृतं भागवतपुराणान्तर्गतम् शुद्धं स्वधाम्न्युपरताखिलबुद्ध्यवस्थं) Dakshadikritam Shiva Stotram

दक्ष उवाच ।शुद्धं स्वधाम्न्युपरताखिलबुद्।ह्ध्यवस्थंचिन्मात्रमेकमभयं प्रतिषिध्य मायाम् ।तिष्ठंस्तयैव पुरुषत्वमुपेत्य तस्यामास्तेभवानपरिशुद्ध इवात्मतन्त्रः ॥ २६॥

dakṣa uvāca |śuddhaṃ svadhāmnyuparatākhilabud|hdhyavasthaṃcinmātramekamabhayaṃ pratiṣidhya māyām |tiṣṭhaṃstayaiva puruṣatvamupetya tasyāmāstebhavānapariśuddha ivātmatantraḥ || 26||

ऋत्विज ऊचुः ।तत्त्वं न ते वयमनञ्जन रुद्रशापात्कर्मण्यवग्रहधियो भगवन् विदामः ।धर्मोपलक्षणमिदं त्रिवृदध्वराख्यंज्ञातं यदर्थमधिदैवमदो व्यवस्थाः ॥ २७॥

ṛtvija ūcuḥ |tattvaṃ na te vayamanañjana rudraśāpātkarmaṇyavagrahadhiyo bhagavan vidāmaḥ |dharmopalakṣaṇamidaṃ trivṛdadhvarākhyaṃjñātaṃ yadarthamadhidaivamado vyavasthāḥ || 27||

सदस्या ऊचुः ।उत्पत्त्यध्वन्यशरण उरुक्लेशदुर्गेऽन्तकोग्रव्यालान्विष्टे विषयमृगतृष्णाऽऽत्मगेहोरुभारः ।द्वन्द्वश्वभ्रे खलमृगभये शोकदावेऽज्ञसार्थःपादौकस्ते शरणद कदा याति कामोपसृष्टः ॥ २८॥

sadasyā ūcuḥ |utpattyadhvanyaśaraṇa urukleśadurge'ntakogravyālānviṣṭe viṣayamṛgatṛṣṇā''tmagehorubhāraḥ |dvandvaśvabhre khalamṛgabhaye śokadāve'jñasārthaḥpādaukaste śaraṇada kadā yāti kāmopasṛṣṭaḥ || 28||

रुद्र उवाच ।तव वरद वराङ्घ्रावाशिषेहाखिलार्थेह्यपि मुनिभिरसक्तैरादरेणार्हणीये ।यदि रचितधियं माविद्यलोकोऽपविद्धंजपति न गणये तत्त्वत्परानुग्रहेण ॥ २९॥

rudra uvāca |tava varada varāṅghrāvāśiṣehākhilārthehyapi munibhirasaktairādareṇārhaṇīye |yadi racitadhiyaṃ māvidyaloko'paviddhaṃjapati na gaṇaye tattvatparānugraheṇa || 29||

भृगुरुवाच ।यन्मायया गहनयापहृतात्मबोधाब्रह्मादयस्तनुभृतस्तमसि स्वपन्तः ।नात्मन् श्रितं तव विदन्त्यधुनापि तत्त्वंसोऽयं प्रसीदतु भवान् प्रणतात्मबन्धुः ॥ ३०॥

bhṛguruvāca |yanmāyayā gahanayāpahṛtātmabodhābrahmādayastanubhṛtastamasi svapantaḥ |nātman śritaṃ tava vidantyadhunāpi tattvaṃso'yaṃ prasīdatu bhavān praṇatātmabandhuḥ || 30||

ब्रह्मोवाच ।नैतत्स्वरूपं भवतोऽसौ पदार्थभेदग्रहैः पुरुषो यावदीक्षेत् ।ज्ञानस्य चार्थस्य गुणस्य चाश्रयोमायामयाद्व्यतिरिक्तो यतस्त्वम् ॥ ३१॥

brahmovāca |naitatsvarūpaṃ bhavato'sau padārthabhedagrahaiḥ puruṣo yāvadīkṣet |jñānasya cārthasya guṇasya cāśrayomāyāmayādvyatirikto yatastvam || 31||

इन्द्र उवाच ।इदमप्यच्युत विश्वभावनं वपुरानन्दकरं मनोदृशाम् ।सुरविद्विट्क्षपणैरुदायुधैर्भुजदण्डैरुपपन्नमष्टभिः ॥ ३२॥

indra uvāca |idamapyacyuta viśvabhāvanaṃ vapurānandakaraṃ manodṛśām |suravidviṭkṣapaṇairudāyudhairbhujadaṇḍairupapannamaṣṭabhiḥ || 32||

पत्न्य ऊचुः ।यज्ञोऽयं तव यजनाय केन सृष्टोविध्वस्तः पशुपतिनाद्य दक्षकोपात् ।तं नस्त्वं शवशयनाभशान्तमेधंयज्ञात्मन् नलिनरुचा दृशा पुनीहि ॥ ३३॥

patnya ūcuḥ |yajño'yaṃ tava yajanāya kena sṛṣṭovidhvastaḥ paśupatinādya dakṣakopāt |taṃ nastvaṃ śavaśayanābhaśāntamedhaṃyajñātman nalinarucā dṛśā punīhi || 33||

ऋषय ऊचुः ।अनन्वितं ते भगवन् विचेष्टितंयदात्मना चरसि हि कर्म नाज्यसे ।विभूतये यत उपसेदुरीश्वरींन मन्यते स्वयमनुवर्ततीं भवान् ॥ ३४॥

ṛṣaya ūcuḥ |ananvitaṃ te bhagavan viceṣṭitaṃyadātmanā carasi hi karma nājyase |vibhūtaye yata upasedurīśvarīṃna manyate svayamanuvartatīṃ bhavān || 34||

सिद्धा ऊचुः ।अयं त्वत्कथामृष्टपीयूषनद्यांमनोवारणः क्लेशदावाग्निदग्धः ।तृषार्तोऽवगाढो न सस्मार दावंन निष्क्रामति ब्रह्मसम्पन्नवन्नः ॥ ३५॥

siddhā ūcuḥ |ayaṃ tvatkathāmṛṣṭapīyūṣanadyāṃmanovāraṇaḥ kleśadāvāgnidagdhaḥ |tṛṣārto'vagāḍho na sasmāra dāvaṃna niṣkrāmati brahmasampannavannaḥ || 35||

यजमान्युवाच ।स्वागतं ते प्रसीदेश तुभ्यं नमःश्रीनिवास श्रिया कान्तया त्राहि नः ।त्वामृतेऽधीश नाङ्गैर्मखः शोभतेशीर्षहीनः कबन्धो यथा पूरुषः ॥ ३६॥

yajamānyuvāca |svāgataṃ te prasīdeśa tubhyaṃ namaḥśrīnivāsa śriyā kāntayā trāhi naḥ |tvāmṛte'dhīśa nāṅgairmakhaḥ śobhateśīrṣahīnaḥ kabandho yathā pūruṣaḥ || 36||

लोकपाला ऊचुः ।दृष्टः किं नो दृग्भिरसद्ग्रहैस्त्वंप्रत्यग्द्रष्टा दृश्यते येन दृश्यम् ।माया ह्येषा भवदीया हि भूमन्यस्त्वं षष्ठः पञ्चभिर्भासि भूतैः ॥ ३७॥

lokapālā ūcuḥ |dṛṣṭaḥ kiṃ no dṛgbhirasadgrahaistvaṃpratyagdraṣṭā dṛśyate yena dṛśyam |māyā hyeṣā bhavadīyā hi bhūmanyastvaṃ ṣaṣṭhaḥ pañcabhirbhāsi bhūtaiḥ || 37||

योगेश्वरा ऊचुः ।प्रेयान्न तेऽन्योऽस्त्यमुतस्त्वयि प्रभोविश्वात्मनीक्षेन्न पृथग्य आत्मनः ।अथापि भक्त्येश तयोपधावतामनन्यवृत्त्यानुगृहाण वत्सल ॥ ३८॥

yogeśvarā ūcuḥ |preyānna te'nyo'styamutastvayi prabhoviśvātmanīkṣenna pṛthagya ātmanaḥ |athāpi bhaktyeśa tayopadhāvatāmananyavṛttyānugṛhāṇa vatsala || 38||

जगदुद्भवस्थितिलयेषु दैवतोबहुभिद्यमान गुणयाऽऽत्ममायया ।रचितात्मभेदमतये स्वसंस्थयाविनिवर्तितभ्रमगुणात्मने नमः ॥ ३९॥

jagadudbhavasthitilayeṣu daivatobahubhidyamāna guṇayā''tmamāyayā |racitātmabhedamataye svasaṃsthayāvinivartitabhramaguṇātmane namaḥ || 39||

ब्रह्मोवाच ।नमस्ते श्रितसत्त्वाय धर्मादीनां च सूतये ।निर्गुणाय च यत्काष्ठां नाहं वेदापरेऽपि च ॥ ४०॥

brahmovāca |namaste śritasattvāya dharmādīnāṃ ca sūtaye |nirguṇāya ca yatkāṣṭhāṃ nāhaṃ vedāpare'pi ca || 40||

अग्निरुवाच ।यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजाहव्यं वहे स्वध्वर आज्यसिक्तम् ।तं यज्ञियं पञ्चविधं च पञ्चभिःस्विष्टं यजुर्भिः प्रणतोऽस्मि यज्ञम् ॥ ४१॥

agniruvāca |yattejasāhaṃ susamiddhatejāhavyaṃ vahe svadhvara ājyasiktam |taṃ yajñiyaṃ pañcavidhaṃ ca pañcabhiḥsviṣṭaṃ yajurbhiḥ praṇato'smi yajñam || 41||

देवा ऊचुः ।पुरा कल्पापाये स्वकृतमुदरीकृत्य विकृतंत्वमेवाद्यस्तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिशयने ।पुमान् शेषे सिद्धैर्हृदि विमृशिताध्यात्मपदविःस एवाद्याक्ष्णोर्यः पथि चरसि भृत्यानवसि नः ॥ ४२॥

devā ūcuḥ |purā kalpāpāye svakṛtamudarīkṛtya vikṛtaṃtvamevādyastasmin salila uragendrādhiśayane |pumān śeṣe siddhairhṛdi vimṛśitādhyātmapadaviḥsa evādyākṣṇoryaḥ pathi carasi bhṛtyānavasi naḥ || 42||

गन्धर्वा ऊचुः ।अंशांशास्ते देव मरीच्यादय एतेब्रह्मेन्द्राद्या देवगणा रुद्रपुरोगाः ।क्रीडाभाण्डं विश्वमिदं यस्य विभूमन्तस्मै नित्यं नाथ नमस्ते करवाम ॥ ४३॥

gandharvā ūcuḥ |aṃśāṃśāste deva marīcyādaya etebrahmendrādyā devagaṇā rudrapurogāḥ |krīḍābhāṇḍaṃ viśvamidaṃ yasya vibhūmantasmai nityaṃ nātha namaste karavāma || 43||

विद्याधरा ऊचुः ।त्वन्माययार्थमभिपद्य कलेवरेऽस्मिन्कृत्वा ममाहमिति दुर्मतिरुत्पथैः स्वैः ।क्षिप्तोऽप्यसद्विषयलालस आत्ममोहंयुष्मत्कथामृतनिषेवक उद्व्युदस्येत् ॥ ४४॥

vidyādharā ūcuḥ |tvanmāyayārthamabhipadya kalevare'sminkṛtvā mamāhamiti durmatirutpathaiḥ svaiḥ |kṣipto'pyasadviṣayalālasa ātmamohaṃyuṣmatkathāmṛtaniṣevaka udvyudasyet || 44||

ब्राह्मणा ऊचुः ।त्वं क्रतुस्त्वं हविस्त्वं हुताशः स्वयंत्वं हि मन्त्रः समिद्दर्भ पात्राणि च ।त्वं सदस्यर्त्विजो दम्पती देवताअग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशुः ॥ ४५॥

brāhmaṇā ūcuḥ |tvaṃ kratustvaṃ havistvaṃ hutāśaḥ svayaṃtvaṃ hi mantraḥ samiddarbha pātrāṇi ca |tvaṃ sadasyartvijo dampatī devatāagnihotraṃ svadhā soma ājyaṃ paśuḥ || 45||

त्वं पुरा गां रसाया महासूकरोदंष्ट्रया पद्मिनीं वारणेन्द्रो यथा ।स्तूयमानो नदँल्लीलया योगिभिर्व्युज्जहर्थ त्रयीगात्र यज्ञक्रतुः ॥ ४६॥

tvaṃ purā gāṃ rasāyā mahāsūkarodaṃṣṭrayā padminīṃ vāraṇendro yathā |stūyamāno nadam̐llīlayā yogibhirvyujjahartha trayīgātra yajñakratuḥ || 46||

स प्रसीद त्वमस्माकमाकाङ्क्षतांदर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् ।कीर्त्यमाने नृभिर्नाम्नि यज्ञेश तेयज्ञविघ्नाः क्षयं यान्ति तस्मै नमः ॥ ४७॥

sa prasīda tvamasmākamākāṅkṣatāṃdarśanaṃ te paribhraṣṭasatkarmaṇām |kīrtyamāne nṛbhirnāmni yajñeśa teyajñavighnāḥ kṣayaṃ yānti tasmai namaḥ || 47||

इति श्रीमद्भागवतमहापुराणे चतुर्थस्कन्धे सप्तमाध्यायान्तर्गतंदक्षादिकृतं शिवस्तोत्रं समाप्तम् ।भागवतपुराण । अध्याय ४/७/२६४७॥भागवतपुराण । अध्याय ४/७/२६-४७॥

iti śrīmadbhāgavatamahāpurāṇe caturthaskandhe saptamādhyāyāntargataṃdakṣādikṛtaṃ śivastotraṃ samāptam |bhāgavatapurāṇa | adhyāya 4/7/2647||bhāgavatapurāṇa | adhyāya 4/7/26-47||