शिवसहस्रनामस्तोत्रम् (आदिशेषकृतं शिवरहस्यान्तर्गतम् नवमांशे अध्याय २ गङ्गाधरोऽन्धकरिपुः पिनाकी प्रमथाधिपन्) Adisheshakritam Shivasahasranama Stotram

(शिवरहस्यान्तर्गते सदाशिवाख्ये)जैगीषव्यस्कन्दसंवादे स्कन्दप्रोक्तम्स्कन्दः उवाच ।(शेषाशेषमुखोद्गीतां नामसारावलीमिमाम् ।हाटकेशोरुकटकभूतेनकहीन(न्द्र)केण तु ॥ १॥

(śivarahasyāntargate sadāśivākhye)jaigīṣavyaskandasaṃvāde skandaproktamskandaḥ uvāca |(śeṣāśeṣamukhodgītāṃ nāmasārāvalīmimām |hāṭakeśorukaṭakabhūtenakahīna(ndra)keṇa tu || 1||

सहस्रनाम यत्प्रोक्तं तत्ते वक्ष्याम्यहं शृणु ।धन्यं मान्यं महामन्युप्रीतिदायकमुत्तमम् ॥ २॥

sahasranāma yatproktaṃ tatte vakṣyāmyahaṃ śṛṇu |dhanyaṃ mānyaṃ mahāmanyuprītidāyakamuttamam || 2||

नान्येषु दापनीयं ते न देयं वेदमीदृशम् ।पञ्चास्य हृदयाशास्यमनुशास्यामि ते हृदि ॥ ३॥)

nānyeṣu dāpanīyaṃ te na deyaṃ vedamīdṛśam |pañcāsya hṛdayāśāsyamanuśāsyāmi te hṛdi || 3||)

ऋषिरस्यादिशेषो वै देवो देवोमहेश्वरः ।सर्वत्र विनियोगोऽस्य कर्मस्वपि सदा द्विज ।ध्यानं तस्यानुवक्ष्यामि त्वमेकाग्रमनाः शृणु ॥ ४॥

ṛṣirasyādiśeṣo vai devo devomaheśvaraḥ |sarvatra viniyogo'sya karmasvapi sadā dvija |dhyānaṃ tasyānuvakṣyāmi tvamekāgramanāḥ śṛṇu || 4||

अथ ध्यानम् ।ध्यायेदिन्दुकलाधरं गिरिधनुं सोमाग्निभालोज्ज्वलंवैकुण्ठोरुविपाठबाणसुकरं देवं रथेऽधिष्ठितम् ।(वैकुण्ठोरुविपाठबाणसुकरं ह्युर्वीरथाधिष्ठतम्) ।वेदाश्वं विधिसारथिं गिरिजया चित्तेऽनुसन्दध्महेनानाकारकलाविलासजगदान्ददिसम्पूर्तये ॥ ५॥

atha dhyānam |dhyāyedindukalādharaṃ giridhanuṃ somāgnibhālojjvalaṃvaikuṇṭhoruvipāṭhabāṇasukaraṃ devaṃ rathe'dhiṣṭhitam |(vaikuṇṭhoruvipāṭhabāṇasukaraṃ hyurvīrathādhiṣṭhatam) |vedāśvaṃ vidhisārathiṃ girijayā citte'nusandadhmahenānākārakalāvilāsajagadāndadisampūrtaye || 5||

जपोपदेशम् ।एवं ध्यात्वा महादेवं नाम्नां साहस्रमुत्तमम् ।प्रजपेन्नियतो मन्त्री भस्मरुद्राक्षभूषणः ॥ ६॥

japopadeśam |evaṃ dhyātvā mahādevaṃ nāmnāṃ sāhasramuttamam |prajapenniyato mantrī bhasmarudrākṣabhūṣaṇaḥ || 6||

लिङ्गमभ्यर्चयन्वापि बिल्वकोमलपल्लवैः ।पङ्कजैरुत्पलैर्वापि प्रसादाय महेशितुः ॥ ७॥

liṅgamabhyarcayanvāpi bilvakomalapallavaiḥ |paṅkajairutpalairvāpi prasādāya maheśituḥ || 7||

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां पर्वस्वपि विशेषतः ।यं यं कामं सदाचित्ते भावयेत्तं तमाप्नुयात् ॥ ८॥

aṣṭamyāṃ vā caturdaśyāṃ parvasvapi viśeṣataḥ |yaṃ yaṃ kāmaṃ sadācitte bhāvayettaṃ tamāpnuyāt || 8||

अथ शिवसहस्रनामस्तोत्रम् ।ॐ गङ्गाधरोऽन्धकरिपुः पिनाकी प्रमथाधिपः ।भव ईशान आतार्योऽनेकधन्यो महेश्वरः ॥ ९॥

atha śivasahasranāmastotram |oṃ gaṅgādharo'ndhakaripuḥ pinākī pramathādhipaḥ |bhava īśāna ātāryo'nekadhanyo maheśvaraḥ || 9||

महादेवः पशुपतिः स्थाणुः सर्वज्ञ ईश्वरः ।विश्वाधिकः शिवः शान्तो विश्वात्मा गगनान्तरः ॥ १०॥

mahādevaḥ paśupatiḥ sthāṇuḥ sarvajña īśvaraḥ |viśvādhikaḥ śivaḥ śānto viśvātmā gaganāntaraḥ || 10||

परावरोऽम्बिकानाथः शरदिन्दुकलाधरः ।गणेशतातो देवेशो भववैद्यः पितामहः ॥ ११॥

parāvaro'mbikānāthaḥ śaradindukalādharaḥ |gaṇeśatāto deveśo bhavavaidyaḥ pitāmahaḥ || 11||

तरणस्तारकस्ताम्रो प्रपञ्चरहितो हरः ।विनायकस्तुतपदः क्ष्मारथो नन्दिवाहनः ॥ १२॥

taraṇastārakastāmro prapañcarahito haraḥ |vināyakastutapadaḥ kṣmāratho nandivāhanaḥ || 12||

गजान्तको धनुर्धारी वीरघोषः स्तुतिप्रियः ।प्रजासंहरणो चण्डताण्डवो मन्मथान्तकः ॥ १३॥

gajāntako dhanurdhārī vīraghoṣaḥ stutipriyaḥ |prajāsaṃharaṇo caṇḍatāṇḍavo manmathāntakaḥ || 13||

शिपिविष्टः शाश्वतात्मा मेघवाहो दुरासदः ।आनन्दपूर्णो वर्षात्मा रुद्रः संहारकारकः ॥ १४॥

śipiviṣṭaḥ śāśvatātmā meghavāho durāsadaḥ |ānandapūrṇo varṣātmā rudraḥ saṃhārakārakaḥ || 14||

भगनेत्रप्रमथनो नित्यजेताऽपराजितः ।महाकारुणिकः श्वभ्रुः प्रसन्नास्यो मखान्तकः ॥ १५॥

bhaganetrapramathano nityajetā'parājitaḥ |mahākāruṇikaḥ śvabhruḥ prasannāsyo makhāntakaḥ || 15||

घनाभकण्ठो गरभुक् बभ्रुशो वीर्यवर्धनः ।प्रकटस्तवनो मानी मनस्वी ज्ञानदायकः ॥ १६॥

ghanābhakaṇṭho garabhuk babhruśo vīryavardhanaḥ |prakaṭastavano mānī manasvī jñānadāyakaḥ || 16||

कन्दर्पसर्पदर्पघ्नो विषादी नीललोहितः ।कालान्तको युगावर्तः सङ्क्रन्दनसुनन्दनः ॥ १७॥

kandarpasarpadarpaghno viṣādī nīlalohitaḥ |kālāntako yugāvartaḥ saṅkrandanasunandanaḥ || 17||

दीनपोषः पाशहन्ता शान्तात्मा क्रोधवर्धनः ।कन्दर्पो विसलच्चन्द्रो लिङ्गाध्यक्षो गजान्तकः ॥ १८॥

dīnapoṣaḥ pāśahantā śāntātmā krodhavardhanaḥ |kandarpo visalaccandro liṅgādhyakṣo gajāntakaḥ || 18||

वैकुण्ठपूज्यो विश्वात्मा त्रिणेत्रो वृषभध्वजः ।जह्नुजापतिरीशानः स्मशाननिलयो युवा ॥ १९॥

vaikuṇṭhapūjyo viśvātmā triṇetro vṛṣabhadhvajaḥ |jahnujāpatirīśānaḥ smaśānanilayo yuvā || 19||

पार्वतीजानिरूह्याढ्यो नाट्यविद्यापरायणः ।सामवेदप्रियो वैद्यो विद्याधिपतिरीश्वरः ॥ २०॥

pārvatījānirūhyāḍhyo nāṭyavidyāparāyaṇaḥ |sāmavedapriyo vaidyo vidyādhipatirīśvaraḥ || 20||

कुमारजनको मारमारको वीरसत्तमः ।कम्बलाश्वतरोद्गारिसुफणोत्कृष्टकुण्डलः ॥ २१॥

kumārajanako māramārako vīrasattamaḥ |kambalāśvatarodgārisuphaṇotkṛṣṭakuṇḍalaḥ || 21||

आनन्दवनवासोऽथ अविमुक्तमहेश्वरः ।ओङ्कारनिलयो धन्वी केदारेशोऽमितप्रभः ॥ २२॥

ānandavanavāso'tha avimuktamaheśvaraḥ |oṅkāranilayo dhanvī kedāreśo'mitaprabhaḥ || 22||

नर्मदालिङ्गनिलयो निष्पापजनवत्सलः ।महाकैलासलिङ्गात्मा वीरभद्रप्रसादकृत् ॥ २३॥

narmadāliṅganilayo niṣpāpajanavatsalaḥ |mahākailāsaliṅgātmā vīrabhadraprasādakṛt || 23||

कालाग्निरुद्रोऽनन्तात्मा भस्माङ्गो गोपतिप्रियः ।वेदाश्वः कञ्जजाजानिनेत्रपूजितपादुकः ॥ २४॥

kālāgnirudro'nantātmā bhasmāṅgo gopatipriyaḥ |vedāśvaḥ kañjajājāninetrapūjitapādukaḥ || 24||

जलन्धरवधोद्युक्तदिव्यचक्रप्रदायकः ।वामनो विकटो मुण्डस्तुहुण्डकृतसंस्तुतः ॥ २५॥

jalandharavadhodyuktadivyacakrapradāyakaḥ |vāmano vikaṭo muṇḍastuhuṇḍakṛtasaṃstutaḥ || 25||

फणीश्वरमहाहारो रुद्राक्षकृतकङ्कणः ।वीणापाणिर्गानरतो ढक्कावाद्यप्रियो वशी ॥ २६॥

phaṇīśvaramahāhāro rudrākṣakṛtakaṅkaṇaḥ |vīṇāpāṇirgānarato ḍhakkāvādyapriyo vaśī || 26||

विशालवक्षाः शैलेन्द्रजामाताऽमरसत्तमः ।हृत्तमोनाशको बुद्धो जगत्कन्दार्दनो बली ॥ २७॥

viśālavakṣāḥ śailendrajāmātā'marasattamaḥ |hṛttamonāśako buddho jagatkandārdano balī || 27||

पलाशपुष्पपूज्याङ्घ्रिः पलाशनवरप्रदः ।सागरान्तर्गतो घोरः सद्योजातोऽम्बिकासखः ॥ २८॥

palāśapuṣpapūjyāṅghriḥ palāśanavarapradaḥ |sāgarāntargato ghoraḥ sadyojāto'mbikāsakhaḥ || 28||

वामदेवः सामगीतः सोमः सोमकलाधरः ।निःसीम महिमोदारो दु(दा)रिताखिलपातकः ॥ २९॥

vāmadevaḥ sāmagītaḥ somaḥ somakalādharaḥ |niḥsīma mahimodāro du(dā)ritākhilapātakaḥ || 29||

तपनान्तर्गतो धाता धेनुपुत्रवरप्रदः ।बाणहस्तप्रदो नेता नमुचेर्वीर्यवर्धनः ॥ ३०॥

tapanāntargato dhātā dhenuputravarapradaḥ |bāṇahastaprado netā namucervīryavardhanaḥ || 30||

नागाजिनाङ्गो नागेशो नागेशवरभूषणः ।अगेशशायी भूतेशो गणकोलाहलप्रियः ॥ ३१॥

nāgājināṅgo nāgeśo nāgeśavarabhūṣaṇaḥ |ageśaśāyī bhūteśo gaṇakolāhalapriyaḥ || 31||

प्रसन्नास्योऽनेकबाहुः शूलधृक् कालतापनः ।कालप्रमथनः कूर्ममहाखर्पटधारकः ॥ ३२॥

prasannāsyo'nekabāhuḥ śūladhṛk kālatāpanaḥ |kālapramathanaḥ kūrmamahākharpaṭadhārakaḥ || 32||

नारसिंहजिनधरो महालाङ्गलधृग्बली ।ककुदोन्मथनो हेतुरहेतुः सर्वकारणः ॥ ३३॥

nārasiṃhajinadharo mahālāṅgaladhṛgbalī |kakudonmathano heturahetuḥ sarvakāraṇaḥ || 33||

कृशानुरेतसोत्फुल्ल भालनेत्रोऽमरारिहा ।मृगबालधरो धन्वी शक्रबाहुविभञ्जकः ॥ ३४॥

kṛśānuretasotphulla bhālanetro'marārihā |mṛgabāladharo dhanvī śakrabāhuvibhañjakaḥ || 34||

दक्षयज्ञप्रमथनः प्रमथाधिपतिः शिवः ।शतावर्तो युगावर्तो मेघावर्तो दुरासदः ॥ ३५॥

dakṣayajñapramathanaḥ pramathādhipatiḥ śivaḥ |śatāvarto yugāvarto meghāvarto durāsadaḥ || 35||

मनोजवो जातजनो वेदाधारः सनातनः ।पाण्डरागोः(ङ्गो)गोऽजिनाङ्गः कर्मन्दिजनवत्सलः ॥ ३६॥

manojavo jātajano vedādhāraḥ sanātanaḥ |pāṇḍarāgoḥ(ṅgo)go'jināṅgaḥ karmandijanavatsalaḥ || 36||

चातुर्होत्रो वीरहोता शतरुद्रीयमध्यगः ।भीमो रुद्र उदावर्तो विषमाक्षोऽरुणेश्वरः ॥ ३७॥

cāturhotro vīrahotā śatarudrīyamadhyagaḥ |bhīmo rudra udāvarto viṣamākṣo'ruṇeśvaraḥ || 37||

यक्षराजनुतो नाथो नीतिशास्त्रप्रवर्तकः ।कपालपाणिर्भगवान्वैय्याघ्रत्वगलङ्कृतः ॥ ३८॥

yakṣarājanuto nātho nītiśāstrapravartakaḥ |kapālapāṇirbhagavānvaiyyāghratvagalaṅkṛtaḥ || 38||

मोक्षसारोऽध्वराध्यक्ष ध्वजजीवो मरुत्सखः ।आरुणेय(अरुणेथ)स्त्वगध्यक्षो कामनारहितस्तरुः ॥ ३९॥

mokṣasāro'dhvarādhyakṣa dhvajajīvo marutsakhaḥ |āruṇeya(aruṇetha)stvagadhyakṣo kāmanārahitastaruḥ || 39||

बिल्वपूज्यो बिल्वनीशो हरिदश्वोऽपराजितः ।बृहद्रथन्तरस्तुत्यो वामदेव्यस्तवप्रियः ॥ ४०॥

bilvapūjyo bilvanīśo haridaśvo'parājitaḥ |bṛhadrathantarastutyo vāmadevyastavapriyaḥ || 40||

अघोरतर रोचिष्णुर्गम्भीरो मन्युरीश्वरः ।कलिप्रवर्तको योगी साङ्ख्यमायाविशारदः ॥ ४१॥

aghoratara rociṣṇurgambhīro manyurīśvaraḥ |kalipravartako yogī sāṅkhyamāyāviśāradaḥ || 41||

विधारको धैर्यधुर्यः सोमधामान्तरस्थितः ।शिपिविष्टो गह्वरेष्टो ज्येष्ठो देवः कनिष्ठकः ॥ ४२॥

vidhārako dhairyadhuryaḥ somadhāmāntarasthitaḥ |śipiviṣṭo gahvareṣṭo jyeṣṭho devaḥ kaniṣṭhakaḥ || 42||

पिनाकहस्तोऽवरजो दुन्दुभ्यो वर्ष्परैष्म्यकः ।कवची च निषङ्गी च रथघोषोऽमितप्रभः ॥ ४३॥

pinākahasto'varajo dundubhyo varṣparaiṣmyakaḥ |kavacī ca niṣaṅgī ca rathaghoṣo'mitaprabhaḥ || 43||

कालञ्जरो दन्दशूको विदर्भेशो गणातिगः ।गभस्तीशो मुनिश्रेष्ठो महर्षिः संशितव्रतः ॥ ४४॥

kālañjaro dandaśūko vidarbheśo gaṇātigaḥ |gabhastīśo muniśreṣṭho maharṣiḥ saṃśitavrataḥ || 44||

कर्णिकारवनावासी करवीरसुमप्रियः ।नीलोत्पलमहास्रग्वी करहाटपुरेश्वरः ॥ ४५॥

karṇikāravanāvāsī karavīrasumapriyaḥ |nīlotpalamahāsragvī karahāṭapureśvaraḥ || 45||

शतर्चनः परानन्दो ब्राह्मणार्च्योपवीतवान् ।बली बालप्रियो धर्मो हिरण्यपतिरप्पतिः ॥ ४६॥

śatarcanaḥ parānando brāhmaṇārcyopavītavān |balī bālapriyo dharmo hiraṇyapatirappatiḥ || 46||

यमप्रमथनोष्णीषी चक्रहस्तः पुरान्तकः ।वसुषेणोऽङ्गनादेहः कौलाचारप्रवर्तकः ॥ ४७॥

yamapramathanoṣṇīṣī cakrahastaḥ purāntakaḥ |vasuṣeṇo'ṅganādehaḥ kaulācārapravartakaḥ || 47||

तन्त्राध्यक्षो मन्त्रमयो गायत्रीमध्यगः शुचिः ।वेदात्मा यज्ञसम्प्रीतो गरिष्ठः पारदः कलिः ॥ ४८॥

tantrādhyakṣo mantramayo gāyatrīmadhyagaḥ śuciḥ |vedātmā yajñasamprīto gariṣṭhaḥ pāradaḥ kaliḥ || 48||

ऋग्यजुःसामरूपात्मा सर्वात्मा क्रतुरीश्वरः ।हिरण्यगर्भजनको हिरण्याक्षवरप्रदः ॥ ४९॥

ṛgyajuḥsāmarūpātmā sarvātmā kraturīśvaraḥ |hiraṇyagarbhajanako hiraṇyākṣavarapradaḥ || 49||

दमिताशेषपाषण्डो दण्डहस्तो दुरासदः ।दूर्वार्चनप्रियकरो रन्तिदेवोऽमरेश्वरः ॥ ५०॥

damitāśeṣapāṣaṇḍo daṇḍahasto durāsadaḥ |dūrvārcanapriyakaro rantidevo'mareśvaraḥ || 50||