विरक्तवैष्णवविवेचनम् Viraktavaishnavavivechanam

(श्रीटीलाचार्य)अङ्गददास उवाचवैष्णवानां विरक्तानां सम्प्रदायस्य का भिदाः ।रीतिं च भव्यनीतिं च प्रब्रूहि योगिपुङ्गवः ॥श्री साकेतनिवासाचार्य उवाचरामानन्दश्च निम्बार्को विष्णुस्वामी च मध्वकः ।चत्वारः सम्प्रदायास्तु निर्णीता धर्मशास्त्रतः ॥ १॥

(śrīṭīlācārya)aṅgadadāsa uvācavaiṣṇavānāṃ viraktānāṃ sampradāyasya kā bhidāḥ |rītiṃ ca bhavyanītiṃ ca prabrūhi yogipuṅgavaḥ ||śrī sāketanivāsācārya uvācarāmānandaśca nimbārko viṣṇusvāmī ca madhvakaḥ |catvāraḥ sampradāyāstu nirṇītā dharmaśāstrataḥ || 1||

विष्णोश्च विष्णुभक्तानां सेवां कुर्वन्ति वैष्णवाः ।स्वाध्यायं निरतं चैव विशेषः गुरुपूजनम् ॥ २॥

viṣṇośca viṣṇubhaktānāṃ sevāṃ kurvanti vaiṣṇavāḥ |svādhyāyaṃ nirataṃ caiva viśeṣaḥ gurupūjanam || 2||

प्रचारकाश्च धर्मस्य सत्साहित्यस्य सर्जकाः ।भवन्ति वैष्णवाः सर्वे विद्वद्भिर्निश्चिता मताः ॥ ३॥

pracārakāśca dharmasya satsāhityasya sarjakāḥ |bhavanti vaiṣṇavāḥ sarve vidvadbhirniścitā matāḥ || 3||

त्यजन्ति गृहसम्बन्धं दानं तपश्च नैव च ।कुर्वन्ति सर्वदाभ्यासं धर्मशास्त्रप्रमाणतः ॥ ४॥

tyajanti gṛhasambandhaṃ dānaṃ tapaśca naiva ca |kurvanti sarvadābhyāsaṃ dharmaśāstrapramāṇataḥ || 4||

भृत्यकार्यं न कुर्वन्ति कुर्वन्ति देवपूजनम् ।बाणीविनायकानां च कार्यं कुर्वन्ति सर्वथा ॥ ५॥

bhṛtyakāryaṃ na kurvanti kurvanti devapūjanam |bāṇīvināyakānāṃ ca kāryaṃ kurvanti sarvathā || 5||

विरक्तानां च साधूनां रामानन्दानुयायिनाम् ।गृहस्थत्वं निषिद्धं हि धर्मज्ञैः साधुभिर्जनैः ॥ ६॥

viraktānāṃ ca sādhūnāṃ rāmānandānuyāyinām |gṛhasthatvaṃ niṣiddhaṃ hi dharmajñaiḥ sādhubhirjanaiḥ || 6||

विरक्तस्य च गार्हस्थ्ये धर्मकृत्याग्रहिष्कृतिः ।आरूढपतितस्यात्र प्रायश्चित्तं न तस्य हि ॥ ७॥

viraktasya ca gārhasthye dharmakṛtyāgrahiṣkṛtiḥ |ārūḍhapatitasyātra prāyaścittaṃ na tasya hi || 7||

विरक्तगृहितां प्राप्तो भ्रष्टो धर्माधिकारतः ।मठमन्दिरसम्पत्तौ चाधिकारो न तस्य हि ॥ ८॥

viraktagṛhitāṃ prāpto bhraṣṭo dharmādhikārataḥ |maṭhamandirasampattau cādhikāro na tasya hi || 8||

स्वामित्वे चाधिकारो न मठस्य मन्दिरस्य च ।अस्माकं सम्प्रदायस्य चासौ प्रथा हि विद्यते ॥ ९॥

svāmitve cādhikāro na maṭhasya mandirasya ca |asmākaṃ sampradāyasya cāsau prathā hi vidyate || 9||

स्वाधिकारान् जनः सर्वानारूढपतितस्त्यजेत् ।स्थापनीयो हि तत्स्थाने विरक्तश्चापरो बुधैः ॥ १०॥

svādhikārān janaḥ sarvānārūḍhapatitastyajet |sthāpanīyo hi tatsthāne viraktaścāparo budhaiḥ || 10||

विवाहो नैव कर्तव्यो विरक्तैः साधुभिः खलु ।सम्प्रदायस्य नीतिर्हि कथिता मुनिपुङ्गवैः ॥ ११॥

vivāho naiva kartavyo viraktaiḥ sādhubhiḥ khalu |sampradāyasya nītirhi kathitā munipuṅgavaiḥ || 11||

सम्प्रदायस्य रूढिश्च रामानन्दस्य निश्चिता ।भाषितं शास्त्रकारेण योगाद्रूढिर्बलीयसी ॥ १२॥

sampradāyasya rūḍhiśca rāmānandasya niścitā |bhāṣitaṃ śāstrakāreṇa yogādrūḍhirbalīyasī || 12||

सपत्नीको भवेन्नैव दुर्व्यसनी भवेन्न च ।न भवेल्ललनासङ्गी स्वाध्यायं च त्यजेन्न हि ॥ १३॥

sapatnīko bhavennaiva durvyasanī bhavenna ca |na bhavellalanāsaṅgī svādhyāyaṃ ca tyajenna hi || 13||

देवालये विरक्तानां स्त्रीनिवासो विवर्जितः ।नो चेद् घृताग्नि संयोगात् प्रदाहोऽपि भवेत् ध्रुवः ॥ १४॥

devālaye viraktānāṃ strīnivāso vivarjitaḥ |no ced ghṛtāgni saṃyogāt pradāho'pi bhavet dhruvaḥ || 14||

प्राणिसङ्घे दयां कुर्याद् धेनुषु च विशेषतः ।तेषां संरक्षणं कार्यं जलभोजनदानतः ॥ १५॥

prāṇisaṅghe dayāṃ kuryād dhenuṣu ca viśeṣataḥ |teṣāṃ saṃrakṣaṇaṃ kāryaṃ jalabhojanadānataḥ || 15||

सदाचारी च विद्वाश्च शिष्यः कार्यो हि साधुभिः ।उद्धारः सम्प्रदायस्य सतां सेवा यतो भवेत् ॥ १६॥

sadācārī ca vidvāśca śiṣyaḥ kāryo hi sādhubhiḥ |uddhāraḥ sampradāyasya satāṃ sevā yato bhavet || 16||

विज्ञः सर्वत्र पूज्यस्तु कथितो नीति वेदिभिः ।यथा चन्द्रस्तमो हन्ति तथा शिष्यो विचक्षणः ॥ १७॥

vijñaḥ sarvatra pūjyastu kathito nīti vedibhiḥ |yathā candrastamo hanti tathā śiṣyo vicakṣaṇaḥ || 17||

सम्प्रदायहिते मग्ना ये तु शिष्या भवन्ति हि ।ते शिष्याः कथिताः श्रेष्ठाः सम्प्रदायस्य देशिकैः ॥ १८॥

sampradāyahite magnā ye tu śiṣyā bhavanti hi |te śiṣyāḥ kathitāḥ śreṣṭhāḥ sampradāyasya deśikaiḥ || 18||

धूम्रपानं न कुर्याच्च तद्धि बुद्धिविनाशकम् ।न द्यूताचरणं कुर्यात् कथितं साधुबुद्धिभिः ॥ १९॥

dhūmrapānaṃ na kuryācca taddhi buddhivināśakam |na dyūtācaraṇaṃ kuryāt kathitaṃ sādhubuddhibhiḥ || 19||

सत्साहित्यप्रचारी च शिष्यस्तु बुद्धिमाञ्च्छ्रुतः ।सम्प्रदायस्य तस्मात्तु शिष्यो भवति रक्षकः ॥ २०॥

satsāhityapracārī ca śiṣyastu buddhimāñcchrutaḥ |sampradāyasya tasmāttu śiṣyo bhavati rakṣakaḥ || 20||

ये शिष्या गुरुवर्याणां सुकीर्तिं वर्धयन्ति हि ।पूजनीयश्च ते नित्यं वन्द्याश्च भुवनत्रये ॥ २१॥

ye śiṣyā guruvaryāṇāṃ sukīrtiṃ vardhayanti hi |pūjanīyaśca te nityaṃ vandyāśca bhuvanatraye || 21||

जपस्तु राममन्त्रस्य रामनाम्नश्च कीर्त्तनम् ।शिखया चोपवीतेन मालोर्ध्वपुण्ड्रधारणम् ॥ २२॥

japastu rāmamantrasya rāmanāmnaśca kīrttanam |śikhayā copavītena mālordhvapuṇḍradhāraṇam || 22||

प्रतिदिनं च कर्तव्यमाचार्यग्रन्थचिन्तनम् ।सायं प्रातर्विधेया च श्रीसीतारामसंस्तुतिः ॥ २३॥

pratidinaṃ ca kartavyamācāryagranthacintanam |sāyaṃ prātarvidheyā ca śrīsītārāmasaṃstutiḥ || 23||

चतुर्थ आश्रमो ज्ञेयः श्रीयुतं स्वेतचन्दनम् ।शुक्लकाषायवस्त्रे च विरक्तानामिति श्रुताः ॥ २४॥

caturtha āśramo jñeyaḥ śrīyutaṃ svetacandanam |śuklakāṣāyavastre ca viraktānāmiti śrutāḥ || 24||

कौपीनं मुञ्जसंयुक्तमथवा तूलजं तथा ।वैष्णवस्तु सदा धार्यं हीदं चाप्तसमीरितम् ॥ २५॥

kaupīnaṃ muñjasaṃyuktamathavā tūlajaṃ tathā |vaiṣṇavastu sadā dhāryaṃ hīdaṃ cāptasamīritam || 25||

अस्माकं सम्प्रदायस्य इतिहासस्य सर्जिका ।भविष्यति अवश्यं वै टीलाद्वारपरम्परा ॥ २६॥

asmākaṃ sampradāyasya itihāsasya sarjikā |bhaviṣyati avaśyaṃ vai ṭīlādvāraparamparā || 26||

इति श्रीसाकेतनिवासाचार्यविरचितं विरक्तवैष्णवविवेचनं समाप्तम् ।

iti śrīsāketanivāsācāryaviracitaṃ viraktavaiṣṇavavivecanaṃ samāptam |