वाल्मीकि रामायण बालकाण्ड Valmiki Ramayana Balakanda (ch 75,76)

॥ ध्यान श्लोकाः ॥शुक्लांबरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये ॥ ॥सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वसिद्धिकरं परम् ।सर्वजीवप्रणेतारं वंदे विजयदं हरिम् ॥ ॥यत्र यत्र रघुनाथकीर्तनं तत्र तत्र कृतमस्तकाञ्जलिम् ।बाष्पवारिपरिपूर्णलोचनं मारुतिं नमत राक्षसांतकम् ॥ ॥वेदवेद्ये परे पुंसि जाते दशरथात्मजे ।वेदः प्राचेदसादासीत् साक्षाद्रामायणात्मना ॥ ॥आपदामपहर्तारं दातारं सर्वसम्पदाम् ।लोकाभिरामं श्रीरामं भूयो भूयो नमाम्यहम् ॥ ॥तदुपगत समाससन्धि योगम् ।सममधुरोपनतार्थवाक्यबद्धम् ।रघुवरचरितं मुनिप्रणीतम् ।दशशिरश्च वधं निशामयद्ध्वम् ॥ ॥वैदेहीसहितं सुरद्रुमतले हैमे महामण्डपे ।मध्ये पुष्पकमासने मणिमये वीरासने सुस्थितम् ।अग्रे वाचयति प्रभञ्जनसुतेतत्त्वम्मुनिभ्यः परम् ।व्याख्यान्तं भरतादिभिः परिवृतं रामं भजे श्यामलम् ॥ ॥वाल्मीकेर्मुनिसिंहस्य कविता वनचारिणः ।श्रुण्वन्रामकथानादं को न याति परां गतिम् ॥ ॥हनूमानञ्जनासूनुः वायुपुत्रो महाबलः ।रामेष्टः फल्गुणसखः पिङ्गाक्षोऽमितविक्रमः ॥ ॥उदधिक्रमणश्चैव सीतासंदेश हारकः ।लक्ष्मणप्राणदाता च दशग्रीवस्य दर्पहा ॥ ॥महाव्याकरणांभोधि मंथमानसमंदरम् ।कवयन्तं रामकीर्त्या हनूमंतमुपास्महे ॥ ॥वायुर्भीमो भीमनादो महूजाः सर्वेशां च प्राणिनां प्राणभूतः ।अनावृत्तिर्देहिनां देहपाते तस्माद्वायुर्देवदेवो विशिष्टः ॥ ॥ज्ञाने विरागे हरिभक्तिभावे धृतिस्थितिप्राणबलेषि योगे ।बुद्धौ च नान्यो हनुमत्समानः पुमान् कदाचित् क्वचकश्च नैव ॥ ॥वातेन कुन्त्यां बलवान् स जातः शूरस्तपस्वी द्विषतां निहंता ।सत्ये च धर्मे च रतः सदैव पराक्रमे शत्रुभिरप्रधृष्यः ॥ ॥मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेन्द्रियं बुद्धिमतांवरिष्ठम् ।वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शिरसा नमामि ॥ ॥उल्लङ्घ्य सिन्धोः सलिलं सलीलं यः शोकवह्निं जनकात्मजायाः ।आदाय तेनैव ददाह लङ्कां नमामि तं प्राञ्जलिराञ्जनेयम् ॥ ॥आञ्जनेयमतिपाटलाननं काञ्चनाद्रिकमनीयविग्रहम् ।पारिजाततरुमूलवासिनं भावयामि पवमाननंदनम् ॥ ॥यः सर्वगुणसम्पूर्णः सर्वदोष विवर्जितः ।प्रीयतां प्रीतयेवालं विष्णुर्मे परमः सुहृत् ॥ ॥सूक्तिरत्नाकरे रम्ये मूलरामायणार्णवे ।विहरन्तो महीयांसः प्रियंतां गुरवो मम ॥ ॥बुद्धिर्बलं यशो धैर्यं निर्भयत्वं अरोगता ।अजाड्।ह्यं वाक्पटुत्वं च हनूमत्स्मरणाद्भवेत् ॥ ॥॥ सङ्कल्प ॥श्री सीतालक्ष्मणभरतशत्रुघ्नहनुमत्समेत श्री रामचंद्र प्रभोःप्रसादेन अस्मच्चिन्तित सकलाभीष्टसिद्ध्यर्थं भार्गवविजयात्मकश्रीमद्रामायणघट्टपारायणमहं करिष्ये ।॥ अथ पञ्चसप्ततितमः सर्गः ॥राम दाशरथे रामो विर्यं ते श्रूयतेऽद्भुतम् ।धनुषो भेदनं चैव निखिलेन मया श्रुतम् ॥ १॥तदद्भुतमचिन्त्यं च भेदनं धनुषस्त्वया ।तच्छ्रुत्वाहमनुप्राप्तो धनुर्गृह्यापरं शुभम् ॥ २॥तदिदं घोरसङ्काशं जामदग्न्यं महद्धनुः ।पूजयस्व शरेणैव स्वबलं दर्शयस्व च ॥ ३॥तदहं ते बलं दृष्ट्वा धनुषोऽस्य प्रपूरणे ।द्वन्द्वयुद्धं प्रदास्यामि वीर्यश्ळाघ्यस्य राघव ॥ ४॥तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजा दशरथस्तदा ।विषण्णवदनो दीनः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ५॥क्षत्ररोषात् प्रशान्तस्त्वं ब्राह्मणश्च महायशाः ।बालानां मम पुत्राणामभयं दातुमर्हसि ॥ ६॥भार्गवाणां कुले जातः स्वाध्यायव्रतशालिनाम् ।सहस्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं निक्षिप्तवानसि ॥ ७॥स त्वं धर्मपरो भूत्वा कश्यपाय वसुंधराम् ।दत्वा वनमुपागम्य महेन्द्रकृतकेतनः ॥ ८॥मम सर्वविनाशाय सम्प्राप्तस्त्वं महामुने ।न चैकस्मिन् हते रामे सर्वे जीवामहे वयम् ॥ ९॥ब्रुवत्येवं दशरथे जामदग्न्यः प्रतापवान् ।अनादृत्यैव तद्वाक्यं राममेवाभ्यभाषत ॥ १०॥इमे द्वे धनुषी श्रेष्ठे दिव्ये लोकाभिविश्रुते ।दृढे बलवती मुख्ये सुकृते विश्वकर्मणा ॥ ११॥अतिसृष्टं सुरैरेकं त्र्यम्बकाय युयुत्सवे ।त्रिपुरघ्नं नरश्रेष्ठ भग्नं काकुत्स्थ यत्त्वया ॥ १२॥इदं द्वितीयं दुर्धर्षं विष्णोर्दत्ते सुरोत्तमैः ॥ १३॥तदिदं वैष्णवं राम धनुः परपुरञ्जयम् ।समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्विदं ॥ १४॥तदा तु देवताः सर्वाः पृच्छन्ति स्म पितामहम् ।शितिकण्ठस्य विष्णोश्च बलाबलनिरीक्षया ॥ १५॥अभिप्रायं तु विज्ञाय देवतानां पितामहः ।विरोधं जनयामास तयोः सत्यवतां वरः ॥ १६॥विरोधे च महद्युद्धमभवद् रोमहर्षणम् ।शितिकण्ठस्य विष्णोश्च परस्परजिगीषिणोः ॥ १७॥तदा तु जृम्भितं शैवं धनुर्भीमपराक्रमम् ।हुङ्कारेण महादेवः स्तम्भितोऽथ त्रिलोचनः ॥ १८॥देवैस्तदा समागम्य सर्षिसङ्घैः सचारणैः ।याचितौ प्रशमं तत्र जग्मतुस्तौ सुरोत्तमौ ॥ १९॥जृम्भितं तद् धनुर्दृष्ट्वा शैवं विष्णुपराक्रमैः ।अधिकं मेनिरे विष्णुं देवाः सर्षिगणास्तदा ॥ २०॥धनू रुद्रस्तु सङ्क्रुद्धो विदेहेषु महायशाः ।देवरातस्य राजर्षेः ददौ हस्ते ससायकं ॥ २१॥इदं च वैष्णवं राम धनुः परपुरञ्जयम् ।ऋचीके भार्गवे प्रादाद् विष्णुः संन्यासमुत्तमम् ॥ २२॥ऋचीकस्तु महातेजाः पुत्रस्याप्रतिकर्मणः ।पितुर्मम ददौ दिव्यं जमदग्नेर्महात्मनः ॥ २३॥न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते ।अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृताः बुद्धिमास्थितः ॥ २४॥वधमप्रतिरूपं तु पितुः श्रुत्वा सुदारुणम् ।क्षत्रमुत्सादयन् रोषात् जातं जातमनेकशः ॥ २५॥पृथिवीं चाखिलां प्राप्य कश्यपाय महात्मने ।यज्ञस्यान्ते तदा राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे ॥ २६॥दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वितः ।श्रुतवान् धनुषो भेदं ततोऽहं द्रुतमागतः ॥ २७॥तदिदं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत् ।क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम् ॥ २८॥योजयस्व धनुःश्रेष्ठे शरं परपुरञ्जयम् ।यदि शक्नोषि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते ततः ॥ २९॥॥ इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये ॥॥ बालकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः ॥॥ अथ षट्।ह्सप्ततितमः सर्गः ॥श्रुत्त्वा तद् जामदग्न्यस्य वाक्यं दाशरथिस्तदा ।गौरवाद्यन्त्रितकथः पितू राममथाब्रवीत् ॥ १॥कृतवानसि यत् कर्म श्रुतवानस्मि भार्गव ।अनुरुध्यामहे ब्रह्मन् पितुरानृण्यमास्थितः ॥ २॥वीर्यहीनमिवाशक्तं क्षत्रधर्मेण भार्गव ।अवजानासि मे तेजः पश्य मेऽद्य पराक्रमम् ॥ ३॥इत्युक्त्वा राघवः क्रुद्धो भार्गवस्य शरासनम् ।शरं च प्रतिजग्राह हस्ताल्लघुपराक्रमः ॥ ४॥आरोप्य तद्धनू रामः शरं सज्यं चकार ह ।जामदग्न्यं ततो रामं रामः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः ॥ ५॥ब्राह्मणोऽसीति पूज्यो मे विश्वामित्रकृतेन च ।तस्माच्छक्तो न ते राम मोक्तुं प्राणहरं शरम् ॥ ६॥इमां पादगतिं राम तपोबलसमार्जितान् ।लोकानप्रतिमान् वाते हनिष्यामि यदिच्छसि ॥ ७॥न ह्ययं वैष्णवो दिव्यः शरः परपुरञ्जयः ।मोघः पतति वीर्येण बलदर्पविनाशनः ॥ ८॥वरायुधधरं रामं द्रष्टुं सर्षिगणाः सुराः ।पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र सङ्घशः ॥ ९॥गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिन्नराः ।यक्षराक्षसनागाश्च तद् द्रष्टुं महदद्भुतम् ॥ १०॥जडीकृते तदा लोके रामे वरधनुर्धरे ।निर्वीर्यो जामदग्न्योऽसौ रामो राममुदैक्षत ॥ ११॥तेजोऽभिहतवीर्यत्वात् जामदग्न्यो जडीकृतः ।रामं कमलपत्राक्षं मन्दं मन्दमुवाच ह ॥ १२॥कश्यपाय मया दत्ता यदा पूर्वं वसुंधरा ।विषये मे न वस्तव्यमिति मां कश्यपोऽब्रवीत् ॥ १३॥सोऽहं गुरुवचः कुर्वन् पृथिव्यां न वसेऽनिशम् ।कृता प्रतिज्ञा काकुत्स्थ कृता भूः काश्यपस्य ह ॥ १४॥तादिमां त्वंगतिं वीर हन्तुं नार्हसि राघव ।मनोजवं गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम् ॥ १५॥लोकास्त्वप्रतिमा राम निर्जितास्तपसा मया ।जहि ताञ्छरमुख्येन मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥ १६॥अक्षयं मधुहन्तारं जानामि त्वां सुरोत्तमम् ।धनुषोऽस्य परामर्शात् स्वस्ति तेऽस्तु परंतप ॥ १७॥एते सुरगणाः सर्वे निरीक्षन्ते समागताः ।त्वामप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ॥ १८॥न चेयं मम काकुत्स्थ व्रीडा भवितुमर्हति ।त्वया त्रैलोक्यनाथेन यदहं विमुखीकृतः ॥ १९॥शरमप्रतिमं राम मोक्तुमर्हसि सुव्रत ।शरमोक्षे गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम् ॥ २०॥तथा ब्रुवति रामे तु जामदग्न्ये प्रतापवान् ।रामो दाशरथिः श्रीमांश्चिक्षेप शरमुत्तमम् ॥ २१॥स हतान् दृश्य रामेण स्वाँल्लोकांस्तपसार्जितान् ।जामदग्न्यो जगामाशु महेन्द्रं पर्वतोत्तमम् ॥ २२॥ततो वितिमिराः सर्वा दिशश्चोपदिशस्तथा ।सुराः सर्षिगणा रामं प्रशशंसुरुदायुधम् ॥ २३॥रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्यः प्रशस्य च ।ततः प्रदक्षिणं कृत्वा जगामात्मगतिं प्रभुः ॥ २४॥॥ इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये ॥॥ बालकाण्डे षट्।ह्सप्ततितमः सर्गः ॥॥ भारतीरमणमुख्यप्राणांतर्गत श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

|| dhyāna ślokāḥ ||śuklāṃbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam |prasannavadanaṃ dhyāyetsarvavighnopaśāṃtaye || ||sarvavighnapraśamanaṃ sarvasiddhikaraṃ param |sarvajīvapraṇetāraṃ vaṃde vijayadaṃ harim || ||yatra yatra raghunāthakīrtanaṃ tatra tatra kṛtamastakāñjalim |bāṣpavāriparipūrṇalocanaṃ mārutiṃ namata rākṣasāṃtakam || ||vedavedye pare puṃsi jāte daśarathātmaje |vedaḥ prācedasādāsīt sākṣādrāmāyaṇātmanā || ||āpadāmapahartāraṃ dātāraṃ sarvasampadām |lokābhirāmaṃ śrīrāmaṃ bhūyo bhūyo namāmyaham || ||tadupagata samāsasandhi yogam |samamadhuropanatārthavākyabaddham |raghuvaracaritaṃ munipraṇītam |daśaśiraśca vadhaṃ niśāmayaddhvam || ||vaidehīsahitaṃ suradrumatale haime mahāmaṇḍape |madhye puṣpakamāsane maṇimaye vīrāsane susthitam |agre vācayati prabhañjanasutetattvammunibhyaḥ param |vyākhyāntaṃ bharatādibhiḥ parivṛtaṃ rāmaṃ bhaje śyāmalam || ||vālmīkermunisiṃhasya kavitā vanacāriṇaḥ |śruṇvanrāmakathānādaṃ ko na yāti parāṃ gatim || ||hanūmānañjanāsūnuḥ vāyuputro mahābalaḥ |rāmeṣṭaḥ phalguṇasakhaḥ piṅgākṣo'mitavikramaḥ || ||udadhikramaṇaścaiva sītāsaṃdeśa hārakaḥ |lakṣmaṇaprāṇadātā ca daśagrīvasya darpahā || ||mahāvyākaraṇāṃbhodhi maṃthamānasamaṃdaram |kavayantaṃ rāmakīrtyā hanūmaṃtamupāsmahe || ||vāyurbhīmo bhīmanādo mahūjāḥ sarveśāṃ ca prāṇināṃ prāṇabhūtaḥ |anāvṛttirdehināṃ dehapāte tasmādvāyurdevadevo viśiṣṭaḥ || ||jñāne virāge haribhaktibhāve dhṛtisthitiprāṇabaleṣi yoge |buddhau ca nānyo hanumatsamānaḥ pumān kadācit kvacakaśca naiva || ||vātena kuntyāṃ balavān sa jātaḥ śūrastapasvī dviṣatāṃ nihaṃtā |satye ca dharme ca rataḥ sadaiva parākrame śatrubhirapradhṛṣyaḥ || ||manojavaṃ mārutatulyavegaṃ jitendriyaṃ buddhimatāṃvariṣṭham |vātātmajaṃ vānarayūthamukhyaṃ śrīrāmadūtaṃ śirasā namāmi || ||ullaṅghya sindhoḥ salilaṃ salīlaṃ yaḥ śokavahniṃ janakātmajāyāḥ |ādāya tenaiva dadāha laṅkāṃ namāmi taṃ prāñjalirāñjaneyam || ||āñjaneyamatipāṭalānanaṃ kāñcanādrikamanīyavigraham |pārijātatarumūlavāsinaṃ bhāvayāmi pavamānanaṃdanam || ||yaḥ sarvaguṇasampūrṇaḥ sarvadoṣa vivarjitaḥ |prīyatāṃ prītayevālaṃ viṣṇurme paramaḥ suhṛt || ||sūktiratnākare ramye mūlarāmāyaṇārṇave |viharanto mahīyāṃsaḥ priyaṃtāṃ guravo mama || ||buddhirbalaṃ yaśo dhairyaṃ nirbhayatvaṃ arogatā |ajāḍ|hyaṃ vākpaṭutvaṃ ca hanūmatsmaraṇādbhavet || |||| saṅkalpa ||śrī sītālakṣmaṇabharataśatrughnahanumatsameta śrī rāmacaṃdra prabhoḥprasādena asmaccintita sakalābhīṣṭasiddhyarthaṃ bhārgavavijayātmakaśrīmadrāmāyaṇaghaṭṭapārāyaṇamahaṃ kariṣye ||| atha pañcasaptatitamaḥ sargaḥ ||rāma dāśarathe rāmo viryaṃ te śrūyate'dbhutam |dhanuṣo bhedanaṃ caiva nikhilena mayā śrutam || 1||tadadbhutamacintyaṃ ca bhedanaṃ dhanuṣastvayā |tacchrutvāhamanuprāpto dhanurgṛhyāparaṃ śubham || 2||tadidaṃ ghorasaṅkāśaṃ jāmadagnyaṃ mahaddhanuḥ |pūjayasva śareṇaiva svabalaṃ darśayasva ca || 3||tadahaṃ te balaṃ dṛṣṭvā dhanuṣo'sya prapūraṇe |dvandvayuddhaṃ pradāsyāmi vīryaśḷāghyasya rāghava || 4||tasya tad vacanaṃ śrutvā rājā daśarathastadā |viṣaṇṇavadano dīnaḥ prāñjalirvākyamabravīt || 5||kṣatraroṣāt praśāntastvaṃ brāhmaṇaśca mahāyaśāḥ |bālānāṃ mama putrāṇāmabhayaṃ dātumarhasi || 6||bhārgavāṇāṃ kule jātaḥ svādhyāyavrataśālinām |sahasrākṣe pratijñāya śastraṃ nikṣiptavānasi || 7||sa tvaṃ dharmaparo bhūtvā kaśyapāya vasuṃdharām |datvā vanamupāgamya mahendrakṛtaketanaḥ || 8||mama sarvavināśāya samprāptastvaṃ mahāmune |na caikasmin hate rāme sarve jīvāmahe vayam || 9||bruvatyevaṃ daśarathe jāmadagnyaḥ pratāpavān |anādṛtyaiva tadvākyaṃ rāmamevābhyabhāṣata || 10||ime dve dhanuṣī śreṣṭhe divye lokābhiviśrute |dṛḍhe balavatī mukhye sukṛte viśvakarmaṇā || 11||atisṛṣṭaṃ surairekaṃ tryambakāya yuyutsave |tripuraghnaṃ naraśreṣṭha bhagnaṃ kākutstha yattvayā || 12||idaṃ dvitīyaṃ durdharṣaṃ viṣṇordatte surottamaiḥ || 13||tadidaṃ vaiṣṇavaṃ rāma dhanuḥ parapurañjayam |samānasāraṃ kākutstha raudreṇa dhanuṣā tvidaṃ || 14||tadā tu devatāḥ sarvāḥ pṛcchanti sma pitāmaham |śitikaṇṭhasya viṣṇośca balābalanirīkṣayā || 15||abhiprāyaṃ tu vijñāya devatānāṃ pitāmahaḥ |virodhaṃ janayāmāsa tayoḥ satyavatāṃ varaḥ || 16||virodhe ca mahadyuddhamabhavad romaharṣaṇam |śitikaṇṭhasya viṣṇośca parasparajigīṣiṇoḥ || 17||tadā tu jṛmbhitaṃ śaivaṃ dhanurbhīmaparākramam |huṅkāreṇa mahādevaḥ stambhito'tha trilocanaḥ || 18||devaistadā samāgamya sarṣisaṅghaiḥ sacāraṇaiḥ |yācitau praśamaṃ tatra jagmatustau surottamau || 19||jṛmbhitaṃ tad dhanurdṛṣṭvā śaivaṃ viṣṇuparākramaiḥ |adhikaṃ menire viṣṇuṃ devāḥ sarṣigaṇāstadā || 20||dhanū rudrastu saṅkruddho videheṣu mahāyaśāḥ |devarātasya rājarṣeḥ dadau haste sasāyakaṃ || 21||idaṃ ca vaiṣṇavaṃ rāma dhanuḥ parapurañjayam |ṛcīke bhārgave prādād viṣṇuḥ saṃnyāsamuttamam || 22||ṛcīkastu mahātejāḥ putrasyāpratikarmaṇaḥ |piturmama dadau divyaṃ jamadagnermahātmanaḥ || 23||nyastaśastre pitari me tapobalasamanvite |arjuno vidadhe mṛtyuṃ prākṛtāḥ buddhimāsthitaḥ || 24||vadhamapratirūpaṃ tu pituḥ śrutvā sudāruṇam |kṣatramutsādayan roṣāt jātaṃ jātamanekaśaḥ || 25||pṛthivīṃ cākhilāṃ prāpya kaśyapāya mahātmane |yajñasyānte tadā rāma dakṣiṇāṃ puṇyakarmaṇe || 26||dattvā mahendranilayastapobalasamanvitaḥ |śrutavān dhanuṣo bhedaṃ tato'haṃ drutamāgataḥ || 27||tadidaṃ vaiṣṇavaṃ rāma pitṛpaitāmahaṃ mahat |kṣatradharmaṃ puraskṛtya gṛhṇīṣva dhanuruttamam || 28||yojayasva dhanuḥśreṣṭhe śaraṃ parapurañjayam |yadi śaknoṣi kākutstha dvandvaṃ dāsyāmi te tataḥ || 29|||| ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye |||| bālakāṇḍe pañcasaptatitamaḥ sargaḥ |||| atha ṣaṭ|hsaptatitamaḥ sargaḥ ||śruttvā tad jāmadagnyasya vākyaṃ dāśarathistadā |gauravādyantritakathaḥ pitū rāmamathābravīt || 1||kṛtavānasi yat karma śrutavānasmi bhārgava |anurudhyāmahe brahman piturānṛṇyamāsthitaḥ || 2||vīryahīnamivāśaktaṃ kṣatradharmeṇa bhārgava |avajānāsi me tejaḥ paśya me'dya parākramam || 3||ityuktvā rāghavaḥ kruddho bhārgavasya śarāsanam |śaraṃ ca pratijagrāha hastāllaghuparākramaḥ || 4||āropya taddhanū rāmaḥ śaraṃ sajyaṃ cakāra ha |jāmadagnyaṃ tato rāmaṃ rāmaḥ kruddho'bravīdvacaḥ || 5||brāhmaṇo'sīti pūjyo me viśvāmitrakṛtena ca |tasmācchakto na te rāma moktuṃ prāṇaharaṃ śaram || 6||imāṃ pādagatiṃ rāma tapobalasamārjitān |lokānapratimān vāte haniṣyāmi yadicchasi || 7||na hyayaṃ vaiṣṇavo divyaḥ śaraḥ parapurañjayaḥ |moghaḥ patati vīryeṇa baladarpavināśanaḥ || 8||varāyudhadharaṃ rāmaṃ draṣṭuṃ sarṣigaṇāḥ surāḥ |pitāmahaṃ puraskṛtya sametāstatra saṅghaśaḥ || 9||gandharvāpsarasaścaiva siddhacāraṇakinnarāḥ |yakṣarākṣasanāgāśca tad draṣṭuṃ mahadadbhutam || 10||jaḍīkṛte tadā loke rāme varadhanurdhare |nirvīryo jāmadagnyo'sau rāmo rāmamudaikṣata || 11||tejo'bhihatavīryatvāt jāmadagnyo jaḍīkṛtaḥ |rāmaṃ kamalapatrākṣaṃ mandaṃ mandamuvāca ha || 12||kaśyapāya mayā dattā yadā pūrvaṃ vasuṃdharā |viṣaye me na vastavyamiti māṃ kaśyapo'bravīt || 13||so'haṃ guruvacaḥ kurvan pṛthivyāṃ na vase'niśam |kṛtā pratijñā kākutstha kṛtā bhūḥ kāśyapasya ha || 14||tādimāṃ tvaṃgatiṃ vīra hantuṃ nārhasi rāghava |manojavaṃ gamiṣyāmi mahendraṃ parvatottamam || 15||lokāstvapratimā rāma nirjitāstapasā mayā |jahi tāñcharamukhyena mā bhūt kālasya paryayaḥ || 16||akṣayaṃ madhuhantāraṃ jānāmi tvāṃ surottamam |dhanuṣo'sya parāmarśāt svasti te'stu paraṃtapa || 17||ete suragaṇāḥ sarve nirīkṣante samāgatāḥ |tvāmapratimakarmāṇamapratidvandvamāhave || 18||na ceyaṃ mama kākutstha vrīḍā bhavitumarhati |tvayā trailokyanāthena yadahaṃ vimukhīkṛtaḥ || 19||śaramapratimaṃ rāma moktumarhasi suvrata |śaramokṣe gamiṣyāmi mahendraṃ parvatottamam || 20||tathā bruvati rāme tu jāmadagnye pratāpavān |rāmo dāśarathiḥ śrīmāṃścikṣepa śaramuttamam || 21||sa hatān dṛśya rāmeṇa svām̐llokāṃstapasārjitān |jāmadagnyo jagāmāśu mahendraṃ parvatottamam || 22||tato vitimirāḥ sarvā diśaścopadiśastathā |surāḥ sarṣigaṇā rāmaṃ praśaśaṃsurudāyudham || 23||rāmaṃ dāśarathiṃ rāmo jāmadagnyaḥ praśasya ca |tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā jagāmātmagatiṃ prabhuḥ || 24|||| ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye |||| bālakāṇḍe ṣaṭ|hsaptatitamaḥ sargaḥ |||| bhāratīramaṇamukhyaprāṇāṃtargata śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||