विश्वम्भरोपनिषत् Shri Vishvambhara Upanishat

अथ श्रीविश्वम्भर उपनिषत् ।भाषा टीका प्रारम्भः ।मङ्गलाचरणम् ।रक्ताम्भोज दलाभि राम नयनं पीताम्बरालं कृतंश्यामाङ्गं द्विभुजं प्रसन्न वदनं श्रीसीतया शोभितम् ।कारुण्यामृत सागरं प्रियगणैर्भ्रात्रादिभिर्भावितंवन्दे विष्णु शिवादि सेव्य मनिशं भक्तेष्ट सिद्धिप्रदम् ॥वात्सल्यादि गुणैः पूर्णां शृङ्गारादि रसाश्रयाम् ।लक्ष्म्यादि सेवितां वन्दे मैथिलीं राघवप्रियाम् ॥रामानन्दमहं वन्दे वेद वेदाङ्ग पारगम् ।राम मन्त्र प्रदातारं सर्व लोकोपकारकम् ॥

atha śrīviśvambhara upaniṣat |bhāṣā ṭīkā prārambhaḥ |maṅgalācaraṇam |raktāmbhoja dalābhi rāma nayanaṃ pītāmbarālaṃ kṛtaṃśyāmāṅgaṃ dvibhujaṃ prasanna vadanaṃ śrīsītayā śobhitam |kāruṇyāmṛta sāgaraṃ priyagaṇairbhrātrādibhirbhāvitaṃvande viṣṇu śivādi sevya maniśaṃ bhakteṣṭa siddhipradam ||vātsalyādi guṇaiḥ pūrṇāṃ śṛṅgārādi rasāśrayām |lakṣmyādi sevitāṃ vande maithilīṃ rāghavapriyām ||rāmānandamahaṃ vande veda vedāṅga pāragam |rāma mantra pradātāraṃ sarva lokopakārakam ||

मूल अथ हैनं शाण्डिल्यो महाशम्भु प्रपच्छ यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सहेत्युक्तं ब्रह्म किमस्ति कोवा सर्वेश्वराधिपतिः निर्गुणसगुणाभ्यां परः कोवा मूर्त्तामूर्त्ताभ्याम्परः कर्त्ताकारयिताच कीदृश इति ।अथ कैर्मन्त्रैः संसाराद्विमुच्यजीवः सद्यो मुक्तो भवति कोवा मन्त्राणामधिकारं समन्वेतीति ।

mūla atha hainaṃ śāṇḍilyo mahāśambhu prapaccha yato vāco nivartante aprāpya manasā sahetyuktaṃ brahma kimasti kovā sarveśvarādhipatiḥ nirguṇasaguṇābhyāṃ paraḥ kovā mūrttāmūrttābhyāmparaḥ karttākārayitāca kīdṛśa iti |atha kairmantraiḥ saṃsārādvimucyajīvaḥ sadyo mukto bhavati kovā mantrāṇāmadhikāraṃ samanvetīti |

मूल सहोवाच महाशम्भुः यत्पृष्ट वांस्तस्य च नामरूपं लीलाऽथ धामानितु चिन्मयानि मनोवचो गोचराण्येवं तानि स्वयं कृपातः स्फुरणं प्रयान्ति अतो रूपमनामेति प्रोक्तोयं राघवः स्वराट् तन प्रकाश भूतञ्च यस्य ब्रह्म सनातनम् ।

mūla sahovāca mahāśambhuḥ yatpṛṣṭa vāṃstasya ca nāmarūpaṃ līlā'tha dhāmānitu cinmayāni manovaco gocarāṇyevaṃ tāni svayaṃ kṛpātaḥ sphuraṇaṃ prayānti ato rūpamanāmeti proktoyaṃ rāghavaḥ svarāṭ tana prakāśa bhūtañca yasya brahma sanātanam |

मूल सईश्वराणां परमोमहेश्वरः पतिः पतीनां परमं च दैवतं अमूर्त्त मूर्त्तादि शरीर कोसौ कर्त्ताप्य कर्त्ताच न प्रसंयुक्तः ।व्याप्नोतिसर्व्वं निज तेजसायः अणोरणीयान्महतः परस्तात् मूर्तेण सर्व्वं निर्माय विश्वं स्वयन्तु लीलां वितनोति नित्यां द्वयोः शरीरयोरैक्य मतोद्वैतं बुधा जगुः नःसमाभ्यधिकत्वाद्वातमैद्वैतं व भाषिरे ।

mūla saīśvarāṇāṃ paramomaheśvaraḥ patiḥ patīnāṃ paramaṃ ca daivataṃ amūrtta mūrttādi śarīra kosau karttāpya karttāca na prasaṃyuktaḥ |vyāpnotisarvvaṃ nija tejasāyaḥ aṇoraṇīyānmahataḥ parastāt mūrteṇa sarvvaṃ nirmāya viśvaṃ svayantu līlāṃ vitanoti nityāṃ dvayoḥ śarīrayoraikya matodvaitaṃ budhā jaguḥ naḥsamābhyadhikatvādvātamaidvaitaṃ va bhāṣire |

मूल सर्वावतार लीलाञ्च करोति सगुणोयः अयोध्यायां स्वयं रामो रासमेव करोति सः सगुण निर्गुणाभ्यां परस्य परमपुरुषस्य दाशरथेर्मन्त्रस्य नाद बिन्दु वाम्मनसोरगोचरौ तस्यमन्त्राश्चानन्तास्तेषु षट्शतं वरीयां सस्तेषु च त्रयों मन्त्रा अतिश्रेष्ठा ।

mūla sarvāvatāra līlāñca karoti saguṇoyaḥ ayodhyāyāṃ svayaṃ rāmo rāsameva karoti saḥ saguṇa nirguṇābhyāṃ parasya paramapuruṣasya dāśarathermantrasya nāda bindu vāmmanasoragocarau tasyamantrāścānantāsteṣu ṣaṭśataṃ varīyāṃ sasteṣu ca trayoṃ mantrā atiśreṣṭhā |

मूल षडक्षरो द्वयाख्यं मन्त्र रत्नं युग्म मन्त्रशचेति बिन्दु पूर्वको दीर्घाग्निस्ततः केवलं दीर्घाग्निः ततो मायेति अथ नमैति प्रथमं श्रीमदिति ततोरामचन्द्र चरणौ विति ब्रूयादनन्तरं शरणमिति पदं पश्चात्प्रपद्ये इति वदेत् पुनश्च श्रीमते इति अथ रामचन्द्रयेति तद्ग्रे नम इति यो दाशरथेर्द्वयाख्यं मन्त्राणां प्रवरं मन्त्र रत्नमधीते स सर्वान् कामानश्नुते तेन सह मोदते इति अथ प्रणवादनन्तरं न द्वितीयाक्षरमस्तृतीयाक्षरं सी चतुर्थाक्षरं ता पञ्चमाक्षरं र षष्ठातरं म सप्तमाक्षरं भ्यामष्टमाक्षरमिति इममष्टाक्षरं विद्वान् मुक्तो भवति एतन्मन्त्रत्रयं सर्व मन्त्र वरं जप्त्वा सद्यो मुच्यते कर्म बन्धनात् यः श्रीरामेऽति भक्तिमान् स एवैतन्मन्त्राधिकारीति ।

mūla ṣaḍakṣaro dvayākhyaṃ mantra ratnaṃ yugma mantraśaceti bindu pūrvako dīrghāgnistataḥ kevalaṃ dīrghāgniḥ tato māyeti atha namaiti prathamaṃ śrīmaditi tatorāmacandra caraṇau viti brūyādanantaraṃ śaraṇamiti padaṃ paścātprapadye iti vadet punaśca śrīmate iti atha rāmacandrayeti tadgre nama iti yo dāśaratherdvayākhyaṃ mantrāṇāṃ pravaraṃ mantra ratnamadhīte sa sarvān kāmānaśnute tena saha modate iti atha praṇavādanantaraṃ na dvitīyākṣaramastṛtīyākṣaraṃ sī caturthākṣaraṃ tā pañcamākṣaraṃ ra ṣaṣṭhātaraṃ ma saptamākṣaraṃ bhyāmaṣṭamākṣaramiti imamaṣṭākṣaraṃ vidvān mukto bhavati etanmantratrayaṃ sarva mantra varaṃ japtvā sadyo mucyate karma bandhanāt yaḥ śrīrāme'ti bhaktimān sa evaitanmantrādhikārīti |

मूल श्रीराम एव सर्व्व कारणं तस्य रूपद्वयं परिछिन्नमपरिछिन्नं परिछिन्न स्वरूपेण साकेत प्रमोदवने तिष्ठन् रासमेव करोति द्वितीयं स्वरूपं जगदुपत्यादेः कारणं तद्दक्षिणाङ्गारात्क्षीराब्धिशायी वामाङ्गाद्रमावैकुण्ठवासीति हृदयात्परनारायणो वभूव चरणाभ्यां वदरिकोवनस्थायी शृङ्गारान्नन्दनन्दन इति ।

mūla śrīrāma eva sarvva kāraṇaṃ tasya rūpadvayaṃ parichinnamaparichinnaṃ parichinna svarūpeṇa sāketa pramodavane tiṣṭhan rāsameva karoti dvitīyaṃ svarūpaṃ jagadupatyādeḥ kāraṇaṃ taddakṣiṇāṅgārātkṣīrābdhiśāyī vāmāṅgādramāvaikuṇṭhavāsīti hṛdayātparanārāyaṇo vabhūva caraṇābhyāṃ vadarikovanasthāyī śṛṅgārānnandanandana iti |

मूल एवं सर्वेऽवताराः श्रीरामचन्द्रचरण रेखाभ्यः समुद्भवन्ति तथाऽनन्त कोटि विष्ण्वश्च चतुर्व्यूहश्च समुद्भवन्ति एवमपराजितेश्वरमपरिमिताः परनारायणादयः अष्टभुजा नारायणायश्चानन्तकोटि सङ्ख्यकाः वद्धाञ्जलि पुटाः सर्व कालं समुपासते यदाविष्ण्वादीन यदाऽज्ञापयति तदा तद् ब्रह्माण्डे सर्व कार्यं कुर्वन्ति ते सर्वे देवाद्विविधाः भिन्नांशा अभिन्नांशाश्च श्रीरघुवरमुभये सेवन्ते भिन्नांशा ब्रह्मादयः अभिन्नांशा नाराणादयः ।

mūla evaṃ sarve'vatārāḥ śrīrāmacandracaraṇa rekhābhyaḥ samudbhavanti tathā'nanta koṭi viṣṇvaśca caturvyūhaśca samudbhavanti evamaparājiteśvaramaparimitāḥ paranārāyaṇādayaḥ aṣṭabhujā nārāyaṇāyaścānantakoṭi saṅkhyakāḥ vaddhāñjali puṭāḥ sarva kālaṃ samupāsate yadāviṣṇvādīna yadā'jñāpayati tadā tad brahmāṇḍe sarva kāryaṃ kurvanti te sarve devādvividhāḥ bhinnāṃśā abhinnāṃśāśca śrīraghuvaramubhaye sevante bhinnāṃśā brahmādayaḥ abhinnāṃśā nārāṇādayaḥ |

मूल सहस्रं समाः जीवात्मनः पञ्चाङ्गोपासनां कुर्वन्ति तत आनन्दरूपा भवन्ति ततः सदेव सौम्येदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयं स एक्षत बहुस्यां प्रजायेय पूर्वं पञ्चाङ्गोपासकाः सृष्टि समये श्रीकृष्णोपासनां समनुष्ठाय गोलोकं प्राप्नुवन्ति तत्र केचित्तत्रैव तिष्ठन्ति केचिद्रामोपासनाऽधिकारिणो भवन्तीति विष्णवाद्युत्तमदेहे प्रविष्टो देवताऽभवत् मर्त्यादधम देहेषु स्थितो भजति देवताः ।

mūla sahasraṃ samāḥ jīvātmanaḥ pañcāṅgopāsanāṃ kurvanti tata ānandarūpā bhavanti tataḥ sadeva saumyedamagra āsīdekamevādvitīyaṃ sa ekṣata bahusyāṃ prajāyeya pūrvaṃ pañcāṅgopāsakāḥ sṛṣṭi samaye śrīkṛṣṇopāsanāṃ samanuṣṭhāya golokaṃ prāpnuvanti tatra kecittatraiva tiṣṭhanti kecidrāmopāsanā'dhikāriṇo bhavantīti viṣṇavādyuttamadehe praviṣṭo devatā'bhavat martyādadhama deheṣu sthito bhajati devatāḥ |

मूल परात्परस्य श्रीरामनाम्नः सर्वेषां नारायणादीनां नामानि भवन्ति तस्य धाम्नस्तेषां धामान्युत्पद्यन्ते तल्लीलातः सर्वेषां लीला प्रादुर्भवन्ति तत्स्वरूपात्सर्वेषां रूपाण्याविर्भवन्ति स एवायोध्याधिपतिः सर्वकारणानामादिकारणं न तस्मात्किञ्चित्परं तत्त्वमस्तीति ।

mūla parātparasya śrīrāmanāmnaḥ sarveṣāṃ nārāyaṇādīnāṃ nāmāni bhavanti tasya dhāmnasteṣāṃ dhāmānyutpadyante tallīlātaḥ sarveṣāṃ līlā prādurbhavanti tatsvarūpātsarveṣāṃ rūpāṇyāvirbhavanti sa evāyodhyādhipatiḥ sarvakāraṇānāmādikāraṇaṃ na tasmātkiñcitparaṃ tattvamastīti |

मूल अथ यन्त्रं सं लिख्यते ।राम प्राप्तै मुमुक्षुभिः यन्त्रं विना न संसिद्धिर्मन्त्राणां देवतात्मनाम् ।काम क्रोधादि दोषाणां यन्त्रणां ये न वैभवेत् ।ततो यन्त्रमिति प्रोक्तं यमनाद्यन्त्रमित्यपि ।षट् कोणं प्रथमं लेख्यं वृत्तं संविलिखेत्ततः ।अष्टौ दलानि लेख्यानि ततस्याच्च तुरस्रकम् ।सर्वैश्च लक्षणैर्युक्तं दिव्यं सर्व सुख प्रदम् ।सर्वावतार वीजैश्च वेष्टयेद्यन्त्रमुतमम् ।ततश्च पूजनं कुर्याद्यन्त्रस्यैतस्य सर्वदा ।तन्मध्ये व्यक्तमालेख्यं साध्य कर्म विधानतः ।वीजम्पुनस्तद्विलिखेत्तत् क्रोडी कृत्यमान् मथम् ।

mūla atha yantraṃ saṃ likhyate |rāma prāptai mumukṣubhiḥ yantraṃ vinā na saṃsiddhirmantrāṇāṃ devatātmanām |kāma krodhādi doṣāṇāṃ yantraṇāṃ ye na vaibhavet |tato yantramiti proktaṃ yamanādyantramityapi |ṣaṭ koṇaṃ prathamaṃ lekhyaṃ vṛttaṃ saṃvilikhettataḥ |aṣṭau dalāni lekhyāni tatasyācca turasrakam |sarvaiśca lakṣaṇairyuktaṃ divyaṃ sarva sukha pradam |sarvāvatāra vījaiśca veṣṭayedyantramutamam |tataśca pūjanaṃ kuryādyantrasyaitasya sarvadā |tanmadhye vyaktamālekhyaṃ sādhya karma vidhānataḥ |vījampunastadvilikhettat kroḍī kṛtyamān matham |

मूल अथ तत्पञ्च वीजानामावृत्तिं विदधीतवै ।भूयो दशाक्षरेणतद्वेष्टयेच्छुद्ध बुद्धिमान् अग्निकोणादि कोणेषु षडङ्गानि क्रमाल्लिखेत् ।पुनः कोणकपोलेषु ह्रीं श्रीं च विलिखेत्सुधीः ।प्रतिकोणाग्रमालेख्यं हुं बीजं केशरेष्वच ।वर्णमाला मनोख्याता चत्वारिंशच सप्तच ।वर्णा सप्त दलेष्वेवं षट् षट् पञ्चाष्टमे दले ।पूर्वस्याद्धेष्टयेत्कादि वर्णैसर्वंञ्चतत्ववित् ।लिखेद्वीजद्वयं सम्यक् नरसिंह वाराहयोः ।दिग्विदुक्षुचपूर्वस्यां भूगृहेचतुरस्त्रकैः ।यन्त्रमेतत्समाराध्य भुक्तिं मुक्तिंलभेन्नरः ।

mūla atha tatpañca vījānāmāvṛttiṃ vidadhītavai |bhūyo daśākṣareṇatadveṣṭayecchuddha buddhimān agnikoṇādi koṇeṣu ṣaḍaṅgāni kramāllikhet |punaḥ koṇakapoleṣu hrīṃ śrīṃ ca vilikhetsudhīḥ |pratikoṇāgramālekhyaṃ huṃ bījaṃ keśareṣvaca |varṇamālā manokhyātā catvāriṃśaca saptaca |varṇā sapta daleṣvevaṃ ṣaṭ ṣaṭ pañcāṣṭame dale |pūrvasyāddheṣṭayetkādi varṇaisarvaṃñcatatvavit |likhedvījadvayaṃ samyak narasiṃha vārāhayoḥ |digvidukṣucapūrvasyāṃ bhūgṛhecaturastrakaiḥ |yantrametatsamārādhya bhuktiṃ muktiṃlabhennaraḥ |

मूल मध्येऽथवा लिखेत्तारं षट् कोणेद्यपि च क्रमात् ।वर्णा श्रीराम मन्त्रस्य सन्धिष्वगं च मान्मथम् ।गण्डेषु च तथा मायां किञ्जल्के चाविलेखनम् ।पूर्ववत्तत्रपर्णेषु माला मन्त्रं क्रमाल्लिखेत् ।दशाक्षरेण संवेष्द्यकादीनि विलिखेत्ततः ।दिग्विदुक्षु तथा वीजे नरसिंहवाराहयोः यन्त्रान्तरमिदं साङ्गम्मावरणं विधिनार्चयेत् राजते वाथ सौवर्णे भूर्जे संलेख्य पूजयेत् ।

mūla madhye'thavā likhettāraṃ ṣaṭ koṇedyapi ca kramāt |varṇā śrīrāma mantrasya sandhiṣvagaṃ ca mānmatham |gaṇḍeṣu ca tathā māyāṃ kiñjalke cāvilekhanam |pūrvavattatraparṇeṣu mālā mantraṃ kramāllikhet |daśākṣareṇa saṃveṣdyakādīni vilikhettataḥ |digvidukṣu tathā vīje narasiṃhavārāhayoḥ yantrāntaramidaṃ sāṅgammāvaraṇaṃ vidhinārcayet rājate vātha sauvarṇe bhūrje saṃlekhya pūjayet |

मूल हुं जानकी वल्लभाय स्वाहा क्ष्रौम् ।हुं पठेत्पुनः ।दशाक्षरो वाराहस्य नरसिंहस्य मनुःस्मृतः ह्रीं श्रीं क्लीं तथोन्नमो वदेत्तदनन्तरं भगवतेपदं ब्रूयातिति रघुनन्दनायेति पदं वदेत् ततो रक्षोघ्न विशदायेतिच मधुरे न पदं पश्चात् प्रसन्नेति ततो वदेत् वदनायेति पदं ब्रूयात्पश्चादमिततेजसेइति ततोबलाय निगदेत् रामाय विष्णवे नमः ह्रीं श्रीं क्लीञ्चों नमोभगवते रघुनन्दनाय रक्षोघ्न विशदाय मधुर प्रसन्न वदनाय अमित तेजसे बलाय रामाय विष्णवे नमः ।एषमाला मनुः प्रोक्तो नगणां चिन्ततार्थदः ।

mūla huṃ jānakī vallabhāya svāhā kṣraum |huṃ paṭhetpunaḥ |daśākṣaro vārāhasya narasiṃhasya manuḥsmṛtaḥ hrīṃ śrīṃ klīṃ tathonnamo vadettadanantaraṃ bhagavatepadaṃ brūyātiti raghunandanāyeti padaṃ vadet tato rakṣoghna viśadāyetica madhure na padaṃ paścāt prasanneti tato vadet vadanāyeti padaṃ brūyātpaścādamitatejaseiti tatobalāya nigadet rāmāya viṣṇave namaḥ hrīṃ śrīṃ klīñcoṃ namobhagavate raghunandanāya rakṣoghna viśadāya madhura prasanna vadanāya amita tejase balāya rāmāya viṣṇave namaḥ |eṣamālā manuḥ prokto nagaṇāṃ cintatārthadaḥ |

मूल ॐ सीं सीतायै वदन् नमोन्तः सीता मन्त्र उदाहृतः ।मन्त्रेऽस्मिन् राममाराध्य साङ्गं सावरणं तथा ।आराध्य गुटिकी कृत्य धारयेद्यन्त्रमन्वहम् ।सर्व दुःख प्रशमनं पुत्र पौत्र प्रदं नृणाम् ।सर्व विद्या प्रदं शश्वत् सर्व सौख्य करं सदा ।अन्याभिचार कृत्येषु वज्र पञ्जरमेवहि ।किं बहू क्त्या नृणाम सर्व सिद्धिदं शोकनाशकमिति ॥ यन्त्र सम्यक् विधानेन धारयेत्साधकोत्तमः ।श्रीरामद्वार पीठाग्रे परिवारतयास्थितान् ।गणेशादि सुरान् क्षेत्र पालान्सर्वान्समर्चयेत् ।स्वां तनुं शोधयित्वातः परं पूजनमाचरेत् ।उपचारैः षोडशभिस्तथैकादशभिः सुधीः ।पञ्चभिर्वा यजेद्देवान स्व स्व शक्त्यनुकूलतः ।सर्व शक्ति युतं रामं साङ्गं सावरणं जपेत् ।स्तूयात्सर्वान् परिवारान् राम प्रीत्यर्थमादरात् ।एवं यः कुरुते पूजां यन्त्र राजस्य मानवः इह काम्यं सुखं लब्ध्वा प्रेत्य साकेतमृच्छति ।

mūla oṃ sīṃ sītāyai vadan namontaḥ sītā mantra udāhṛtaḥ |mantre'smin rāmamārādhya sāṅgaṃ sāvaraṇaṃ tathā |ārādhya guṭikī kṛtya dhārayedyantramanvaham |sarva duḥkha praśamanaṃ putra pautra pradaṃ nṛṇām |sarva vidyā pradaṃ śaśvat sarva saukhya karaṃ sadā |anyābhicāra kṛtyeṣu vajra pañjaramevahi |kiṃ bahū ktyā nṛṇāma sarva siddhidaṃ śokanāśakamiti || yantra samyak vidhānena dhārayetsādhakottamaḥ |śrīrāmadvāra pīṭhāgre parivāratayāsthitān |gaṇeśādi surān kṣetra pālānsarvānsamarcayet |svāṃ tanuṃ śodhayitvātaḥ paraṃ pūjanamācaret |upacāraiḥ ṣoḍaśabhistathaikādaśabhiḥ sudhīḥ |pañcabhirvā yajeddevāna sva sva śaktyanukūlataḥ |sarva śakti yutaṃ rāmaṃ sāṅgaṃ sāvaraṇaṃ japet |stūyātsarvān parivārān rāma prītyarthamādarāt |evaṃ yaḥ kurute pūjāṃ yantra rājasya mānavaḥ iha kāmyaṃ sukhaṃ labdhvā pretya sāketamṛcchati |

मूल अस्य श्रीराम शरणागत मन्त्रस्य श्री रामचन्द्रो ऋषिदेवी गायत्री छन्दः परमात्मा श्रीरामचन्द्रो देवता रां बीजं नमः शक्तिः सर्वाभिष्टार्थ सिद्धये जपे विनियोगः मूले न कर शोधनं कृत्वा प्रथमं वीजं करतल करयोर्न्यसेत् ।शेषाक्षराण्यङ्गुलि पर्वसु विन्यसेत् ।

mūla asya śrīrāma śaraṇāgata mantrasya śrī rāmacandro ṛṣidevī gāyatrī chandaḥ paramātmā śrīrāmacandro devatā rāṃ bījaṃ namaḥ śaktiḥ sarvābhiṣṭārtha siddhaye jape viniyogaḥ mūle na kara śodhanaṃ kṛtvā prathamaṃ vījaṃ karatala karayornyaset |śeṣākṣarāṇyaṅguli parvasu vinyaset |

मूल श्रीमद्रामचन्द्र चरणौ अङ्गुष्ठाभ्यां नमः शरणं तर्जनीभ्यां नमः प्रपद्ये मध्यमाभ्यां नमः श्रीमते अनामिकाभ्यां नमः रामचन्द्राय कनिष्ठिकाभ्यां नमः नमः करतलकर पृष्ठाभ्यां नमः श्रीरामचन्द्र चरणौ ज्ञानायहृदयाय नमः शरणमैश्वर्य्याय शिरसे स्वाहा प्रपद्ये शक्तये शिषायै वषट् श्रीमते बलाय कवचायहुं रामचन्द्राय तेजसे नेत्राभ्यां वौषट् नमो बीजाय अस्त्राय फट् श्रीरामचन्द्रचरणौ ज्ञानाय उदराय नमः शरणमैश्वर्य्याय पृष्ठाय नमः प्रपद्ये शक्तये बाहुभ्यां नमः श्रीमते बलाय ऊरूभ्यां नमः रामचन्द्राय तेजसे जानुभ्यां नमः नमोवीर्य्याय पादाभ्यां नमः अथदेहन्यासः श्रीं नमः मन्नमः रां नमः मन्नमः चन्नमः द्रन्नमः चन्नमः रन्नमः णौं नमः शन्नमः रन्नमः णन्नमः प्रन्नमः पन्नमः द्यन्नमः श्रीनमः मन्नमः तेन्नमः रान्नमः मन्नमः चन्नमः द्रान्नमः यन्नमः नन्नमः मोन्नमः एवमुपर्य्यविन्यसेत् श्रीम्मूद्धिनमतेभालेरामनेत्रे चन्द्रनासिका यां चरश्रोत्रे णौ मुखेशरभुजयोः णंहृदिप्रपस्तनयोः द्येनाभौ श्रीपृष्ठेमतेजङ्घयोः रामकट्यां चन्द्रा ऊर्वोः य जानुनि नमः पादयेः अथध्यानम् ।

mūla śrīmadrāmacandra caraṇau aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ śaraṇaṃ tarjanībhyāṃ namaḥ prapadye madhyamābhyāṃ namaḥ śrīmate anāmikābhyāṃ namaḥ rāmacandrāya kaniṣṭhikābhyāṃ namaḥ namaḥ karatalakara pṛṣṭhābhyāṃ namaḥ śrīrāmacandra caraṇau jñānāyahṛdayāya namaḥ śaraṇamaiśvaryyāya śirase svāhā prapadye śaktaye śiṣāyai vaṣaṭ śrīmate balāya kavacāyahuṃ rāmacandrāya tejase netrābhyāṃ vauṣaṭ namo bījāya astrāya phaṭ śrīrāmacandracaraṇau jñānāya udarāya namaḥ śaraṇamaiśvaryyāya pṛṣṭhāya namaḥ prapadye śaktaye bāhubhyāṃ namaḥ śrīmate balāya ūrūbhyāṃ namaḥ rāmacandrāya tejase jānubhyāṃ namaḥ namovīryyāya pādābhyāṃ namaḥ athadehanyāsaḥ śrīṃ namaḥ mannamaḥ rāṃ namaḥ mannamaḥ cannamaḥ drannamaḥ cannamaḥ rannamaḥ ṇauṃ namaḥ śannamaḥ rannamaḥ ṇannamaḥ prannamaḥ pannamaḥ dyannamaḥ śrīnamaḥ mannamaḥ tennamaḥ rānnamaḥ mannamaḥ cannamaḥ drānnamaḥ yannamaḥ nannamaḥ monnamaḥ evamuparyyavinyaset śrīmmūddhinamatebhālerāmanetre candranāsikā yāṃ caraśrotre ṇau mukheśarabhujayoḥ ṇaṃhṛdiprapastanayoḥ dyenābhau śrīpṛṣṭhematejaṅghayoḥ rāmakaṭyāṃ candrā ūrvoḥ ya jānuni namaḥ pādayeḥ athadhyānam |

जानकी सहितं राममिन्द्रनील मणिप्रभम् ।ज्ञान मुद्राधरं सर्व भूषाभिः समलङ्कृतम् ॥पार्श्वन्यस्त धनुर्वाणं सर्वावयव सुन्दरम् ।राजीवलोचनं ध्यायेत्सर्वाभिष्टार्थ सिद्धये ॥

jānakī sahitaṃ rāmamindranīla maṇiprabham |jñāna mudrādharaṃ sarva bhūṣābhiḥ samalaṅkṛtam ||pārśvanyasta dhanurvāṇaṃ sarvāvayava sundaram |rājīvalocanaṃ dhyāyetsarvābhiṣṭārtha siddhaye ||

मूल ॐ अङ्गुष्ठाभ्यां नमः नमः तर्जनीभ्यां नमः सीता रामाभ्यां मध्यमाभ्यां नमः ॐ अनामिकाभ्यां नमः नमः कनिष्ठिकाभ्यां नमः सीतारामाभ्यां करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ॐ ज्ञानायहृदयाय नमः नमः ऐश्वर्याय शिरसे स्वाहा सीतारामाभ्यां शक्तये शिखायै वौषट् ॐ बलाय कवचाय हुं नमस्तेजसे नेत्राभ्यां सीतारामाभ्यां वीर्य्याय अस्त्राय फट् ध्यानं पूर्ववत् ।

mūla oṃ aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ namaḥ tarjanībhyāṃ namaḥ sītā rāmābhyāṃ madhyamābhyāṃ namaḥ oṃ anāmikābhyāṃ namaḥ namaḥ kaniṣṭhikābhyāṃ namaḥ sītārāmābhyāṃ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ namaḥ oṃ jñānāyahṛdayāya namaḥ namaḥ aiśvaryāya śirase svāhā sītārāmābhyāṃ śaktaye śikhāyai vauṣaṭ oṃ balāya kavacāya huṃ namastejase netrābhyāṃ sītārāmābhyāṃ vīryyāya astrāya phaṭ dhyānaṃ pūrvavat |

मूल अस्य रामषडक्षर मन्त्रराजस्य ब्रह्मा ऋषिः गायत्री छन्दः श्री रामो देवता राम्बीजं नमः शक्तिः रामायेति कीलकं श्री राम प्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ।

mūla asya rāmaṣaḍakṣara mantrarājasya brahmā ṛṣiḥ gāyatrī chandaḥ śrī rāmo devatā rāmbījaṃ namaḥ śaktiḥ rāmāyeti kīlakaṃ śrī rāma prītyarthe jape viniyogaḥ |

मूल ॐ ब्रह्मणे ऋषयेनमः शिरशि ॐ गायत्री छन्दसे नमो मुखे ॐ रां देवतायै नमो हृदि ॐ रां बीजायनमोगुह्ये ॐ नमः शक्तये नमः पादयोः ॐ रामाय कीलकाय नमः सर्वाङ्गे ॐ रां अङ्गुष्ठाभ्यां नमः ॐ रीं तर्जनीभ्यांस्वाहा ॐ रूं मध्यमाभ्यां वषट् ॐ रैं अनामिकाभ्यां हुं ॐ रौं कनिष्ठिकाभ्यां वौषट् ॐ रः करतलकरपृष्ठाभ्यां फट् ॐ रां हृदयाय नमः ॐ रीं शिरसे स्वाहा ॐ रूं शिखायै वषट् ॐ रैं कवचाय हुं ॐ रौं नेत्राभ्यां वौषट् ॐ रः अस्त्राय फट् रां नमः ब्रह्मरन्ध्रेरां नमः भ्रुवोर्मध्ये मां नमः हृदि यं नमः नाभौ नं नमः लिङ्गे मन्नमः पादयोः रां नमः शिरसि रां नमो मुखे मां नमः हृदयेय नमः नाभौ नं नमः गुह्ये मं नमः पादयोः रां नमः नाभौ रां नमः गुह्ये मां नमः पादयोः रां नमः शिरसि नं नमः मुखे मं नमः हृदये रां नमः पादयोः रां नमः गुह्ये मां नमः ।नाभौ यं नमः हृदये नं नमः मुखे मं नमः शिरसि रां नमः शिरसि रां नमः मुखे मां नमः हृदये यं नमः नाभौ नं नमः गुह्ये मं नमः पादयोः रां नमः नाभौ रां नमः गुह्ये मां नमः पादयोः यं नमः शिरसि नं नमः मुखे मं नमः हृदये रां नमः शिरसि रामाय नमः नाभौ नमो नमः पादयोः ।

mūla oṃ brahmaṇe ṛṣayenamaḥ śiraśi oṃ gāyatrī chandase namo mukhe oṃ rāṃ devatāyai namo hṛdi oṃ rāṃ bījāyanamoguhye oṃ namaḥ śaktaye namaḥ pādayoḥ oṃ rāmāya kīlakāya namaḥ sarvāṅge oṃ rāṃ aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ oṃ rīṃ tarjanībhyāṃsvāhā oṃ rūṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ oṃ raiṃ anāmikābhyāṃ huṃ oṃ rauṃ kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ oṃ raḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ oṃ rāṃ hṛdayāya namaḥ oṃ rīṃ śirase svāhā oṃ rūṃ śikhāyai vaṣaṭ oṃ raiṃ kavacāya huṃ oṃ rauṃ netrābhyāṃ vauṣaṭ oṃ raḥ astrāya phaṭ rāṃ namaḥ brahmarandhrerāṃ namaḥ bhruvormadhye māṃ namaḥ hṛdi yaṃ namaḥ nābhau naṃ namaḥ liṅge mannamaḥ pādayoḥ rāṃ namaḥ śirasi rāṃ namo mukhe māṃ namaḥ hṛdayeya namaḥ nābhau naṃ namaḥ guhye maṃ namaḥ pādayoḥ rāṃ namaḥ nābhau rāṃ namaḥ guhye māṃ namaḥ pādayoḥ rāṃ namaḥ śirasi naṃ namaḥ mukhe maṃ namaḥ hṛdaye rāṃ namaḥ pādayoḥ rāṃ namaḥ guhye māṃ namaḥ |nābhau yaṃ namaḥ hṛdaye naṃ namaḥ mukhe maṃ namaḥ śirasi rāṃ namaḥ śirasi rāṃ namaḥ mukhe māṃ namaḥ hṛdaye yaṃ namaḥ nābhau naṃ namaḥ guhye maṃ namaḥ pādayoḥ rāṃ namaḥ nābhau rāṃ namaḥ guhye māṃ namaḥ pādayoḥ yaṃ namaḥ śirasi naṃ namaḥ mukhe maṃ namaḥ hṛdaye rāṃ namaḥ śirasi rāmāya namaḥ nābhau namo namaḥ pādayoḥ |

मूल देह शुद्धिं विधायादौ पूजयेद्रघुनन्दनम् ।पूजा द्रव्याणि संशोध्य पूजापात्राणिशोधयेत् ॥ द्रव्यै सुप्रोक्षतैः सम्यक् पूजयेत् पुरुषोत्तमम् ।विधिनाराधितो रामः सम्यगाराधितोभवेत् ।मन्दिरं मार्जयित्वाथ देवमावाहयेद्विभुम् ।आवाहयित्वा देवेशं मध्ये पाद्यं तथाऽर्पयेत् ॥ मधुपर्कं ततो दद्यात्ततस्त्वाचमयेद्विभुम् ।सरय्वादि सलिलैर्देवं स्नापयेत्सीतयामह ॥

mūla deha śuddhiṃ vidhāyādau pūjayedraghunandanam |pūjā dravyāṇi saṃśodhya pūjāpātrāṇiśodhayet || dravyai suprokṣataiḥ samyak pūjayet puruṣottamam |vidhinārādhito rāmaḥ samyagārādhitobhavet |mandiraṃ mārjayitvātha devamāvāhayedvibhum |āvāhayitvā deveśaṃ madhye pādyaṃ tathā'rpayet || madhuparkaṃ tato dadyāttatastvācamayedvibhum |sarayvādi salilairdevaṃ snāpayetsītayāmaha ||

मूल वस्त्राणि धापयेत्सम्यक् यज्ञ सूत्रञ्चधापयेत् । अङ्ग रागं समर्प्याथ तुलसी पुष्पमालिका । समर्पयेत्ततः सर्व भूषणैर्भुषयेद्विभुम् । अङ्गाणि पूजयेत्सम्यक् ततो रामः प्रसीदति ॥ धूपं दीपञ्च नैवेद्यमारार्तिकमथार्प्ययेत् । पुष्पाञ्जलिमथो दद्यात्परिक्रमणमेवच ॥ प्रणमेत् शास्त्र विधिना स्तूयास्तोत्रै परात्परम् । एवं सम्पूजयेद्यस्तु सोऽमृतत्वञ्च गच्छति ॥ इदं तु परमं गुह्यं रहस्यं सर्व दुर्लभम् । रामभक्ताय दातव्यं न देयम्प्राकृतायेचेति ॥इत्यथर्वणे विश्वम्भरोपनिषत् समाप्तः ॥यहाँ अथर्वणीय श्रुति विश्वम्भरोपनिषद समाप्त होती है ।

mūla vastrāṇi dhāpayetsamyak yajña sūtrañcadhāpayet | aṅga rāgaṃ samarpyātha tulasī puṣpamālikā | samarpayettataḥ sarva bhūṣaṇairbhuṣayedvibhum | aṅgāṇi pūjayetsamyak tato rāmaḥ prasīdati || dhūpaṃ dīpañca naivedyamārārtikamathārpyayet | puṣpāñjalimatho dadyātparikramaṇamevaca || praṇamet śāstra vidhinā stūyāstotrai parātparam | evaṃ sampūjayedyastu so'mṛtatvañca gacchati || idaṃ tu paramaṃ guhyaṃ rahasyaṃ sarva durlabham | rāmabhaktāya dātavyaṃ na deyamprākṛtāyeceti ||ityatharvaṇe viśvambharopaniṣat samāptaḥ ||yahām̐ atharvaṇīya śruti viśvambharopaniṣada samāpta hotī hai |

इति श्रीविश्वम्भरोपनिषत् भाषा टीका सहिता सम्पूर्णा ।

iti śrīviśvambharopaniṣat bhāṣā ṭīkā sahitā sampūrṇā |