रङ्गनाथपादुकासहस्रम् अथवा पादुकासहस्रम् Shri Ranganatha Paduka Sahasram

श्रीः ।श्रीमत्प्रणतार्तिहरवरदपरब्रह्मणे नमः ।

śrīḥ |śrīmatpraṇatārtiharavaradaparabrahmaṇe namaḥ |

श्रीमते निगमान्तमहादेशिकाय नमः ।

śrīmate nigamāntamahādeśikāya namaḥ |

पद्धति क्रमांक सूची (श्लोकसङ्ख्या)१\। प्रस्तावपद्धतिः (२०)२\। समाख्यापद्धतिः (१०)३\। प्रभावपद्धतिः (७०)४\। समर्पणपद्धतिः (२०)५\। प्रतिप्रस्थानपद्धतिः (२०)६\। अधिकारपरिग्रहपद्धतिः (४०)७\। अभिषेकपद्धतिः (३०)८\। निर्यातनापद्धतिः (३०)९\। वन्दिवैतालिकपद्धतिः (१०)१०\। शृङ्गारपद्धतिः (१०)११\। सञ्चारपद्धतिः (६०)१२\। पुष्पपद्धतिः (३०)१३\। परागपद्धतिः (३०)१४\। नादपद्धतिः (१००)१५\। रत्नसामान्यपद्धतिः (५०)१६\। बहुरत्नपद्धतिः (५०)१७\। पद्मरागपद्धतिः (३०)१८\। मुक्तापद्धतिः (५०)१९\। मरतकपद्धतिः (२०)२०\। इन्द्रनीलपद्धतिः (३०)२१\। बिम्बप्रतिबिम्बपद्धतिः (२०)२२\। काञ्चनपद्धतिः (२०)२३\। शेषपद्धतिः (१०)२४\। द्वन्द्वपद्धतिः (२०)२५\। सन्निवेशपद्धतिः (२०)२६\। यन्त्रिकापद्धतिः (१०)२७\। रेखापद्धतिः (१०)२८\। सुभाषितपद्धतिः (१०)२९\। प्रकीर्णकपद्धतिः (८०)३०\। चित्रपद्धतिः (४०)३१\। निर्वेदपद्धतिः (२०)३२\। फलपद्धतिः (३८)

paddhati kramāṃka sūcī (ślokasaṅkhyā)1\| prastāvapaddhatiḥ (20)2\| samākhyāpaddhatiḥ (10)3\| prabhāvapaddhatiḥ (70)4\| samarpaṇapaddhatiḥ (20)5\| pratiprasthānapaddhatiḥ (20)6\| adhikāraparigrahapaddhatiḥ (40)7\| abhiṣekapaddhatiḥ (30)8\| niryātanāpaddhatiḥ (30)9\| vandivaitālikapaddhatiḥ (10)10\| śṛṅgārapaddhatiḥ (10)11\| sañcārapaddhatiḥ (60)12\| puṣpapaddhatiḥ (30)13\| parāgapaddhatiḥ (30)14\| nādapaddhatiḥ (100)15\| ratnasāmānyapaddhatiḥ (50)16\| bahuratnapaddhatiḥ (50)17\| padmarāgapaddhatiḥ (30)18\| muktāpaddhatiḥ (50)19\| maratakapaddhatiḥ (20)20\| indranīlapaddhatiḥ (30)21\| bimbapratibimbapaddhatiḥ (20)22\| kāñcanapaddhatiḥ (20)23\| śeṣapaddhatiḥ (10)24\| dvandvapaddhatiḥ (20)25\| sanniveśapaddhatiḥ (20)26\| yantrikāpaddhatiḥ (10)27\| rekhāpaddhatiḥ (10)28\| subhāṣitapaddhatiḥ (10)29\| prakīrṇakapaddhatiḥ (80)30\| citrapaddhatiḥ (40)31\| nirvedapaddhatiḥ (20)32\| phalapaddhatiḥ (38)

श्रीरङ्गनाथ दिव्यमणिपादुकाभ्यां नमः ।

śrīraṅganātha divyamaṇipādukābhyāṃ namaḥ |

श्रीमते रामानुजाय नमः ।

śrīmate rāmānujāya namaḥ |

श्रीमान्वेङ्कटनाथार्यः कवितार्किककेसरी ।वेदान्ताचार्यवर्यो मे सन्निधत्तां सदा हृदि ॥

śrīmānveṅkaṭanāthāryaḥ kavitārkikakesarī |vedāntācāryavaryo me sannidhattāṃ sadā hṛdi ||

सन्तः श्रीरङ्गपृथ्वीशचरणत्राणशेखराः ।जयन्ति भुवनत्राणपदपङ्कजरेणवः ॥ १\।१॥ १॥

santaḥ śrīraṅgapṛthvīśacaraṇatrāṇaśekharāḥ |jayanti bhuvanatrāṇapadapaṅkajareṇavaḥ || 1\|1|| 1||

भरताय परं नमोऽस्तु तस्मै प्रथमोदाहरणाय भक्तिभाजाम् ।यदुपज्ञमशेषतः पृथिव्यां प्रथितो राघवपादुकाप्रभावः ॥ १\।२॥ २॥

bharatāya paraṃ namo'stu tasmai prathamodāharaṇāya bhaktibhājām |yadupajñamaśeṣataḥ pṛthivyāṃ prathito rāghavapādukāprabhāvaḥ || 1\|2|| 2||

वर्णस्तोमैर्वकुलसुमनोवासनामुद्वहन्तीमाम्नायानां प्रकृतिमपरां संहितां दृष्टवन्तम् ।पादे नित्यप्रणिहितधियं पादुके रङ्गभर्तुस्त्वन्नामानं मुनिमिह भजे त्वामहं स्तोतुकामः ॥ १\।३॥ ३॥

varṇastomairvakulasumanovāsanāmudvahantīmāmnāyānāṃ prakṛtimaparāṃ saṃhitāṃ dṛṣṭavantam |pāde nityapraṇihitadhiyaṃ pāduke raṅgabhartustvannāmānaṃ munimiha bhaje tvāmahaṃ stotukāmaḥ || 1\|3|| 3||

दिव्यस्थानात् त्वमिव जगतीं पादुके गाहमानापादन्यासं प्रथममनया भारती यत्र चक्रे । वर् मनघायोगक्षेमं सकलजगतां त्वय्यधीनं स जानन्वाचं दिव्यां दिशतु वसुधाश्रोत्रजन्मा मुनिर्मे ॥ १\।४॥ ४॥

divyasthānāt tvamiva jagatīṃ pāduke gāhamānāpādanyāsaṃ prathamamanayā bhāratī yatra cakre | var managhāyogakṣemaṃ sakalajagatāṃ tvayyadhīnaṃ sa jānanvācaṃ divyāṃ diśatu vasudhāśrotrajanmā munirme || 1\|4|| 4||

नीचेऽपि हन्त मम मूर्धनि निर्विशेषंतुङ्गेऽपि यन्निवेशते निगमोत्तमाङ्गे ।प्राचेतसप्रभृतिभिः प्रथमोपगीतंस्तोष्यामि रङ्गपतिपादुकयोर्युगं तत् ॥ १\।५॥ ५॥

nīce'pi hanta mama mūrdhani nirviśeṣaṃtuṅge'pi yanniveśate nigamottamāṅge |prācetasaprabhṛtibhiḥ prathamopagītaṃstoṣyāmi raṅgapatipādukayoryugaṃ tat || 1\|5|| 5||

धत्ते मुकुन्दमणिपादुकयोर्निवेशाद्वल्मीकसम्भवगिरां समतां ममोक्तिः ।गङ्गाप्रवाहपतितस्य कियानिव स्याद्रथ्योदकस्य यमुनासलिलाद्विशेषः ॥ १\।६॥ ६॥

dhatte mukundamaṇipādukayorniveśādvalmīkasambhavagirāṃ samatāṃ mamoktiḥ |gaṅgāpravāhapatitasya kiyāniva syādrathyodakasya yamunāsalilādviśeṣaḥ || 1\|6|| 6||

विज्ञापयामि किमपि प्रतिपन्नभीतिःप्रागेव रङ्गपतिविभ्रमपादुके त्वाम् ।वक्तुं क्षमाः सदसती विगताभ्यसूयाः वर् व्यङ्क्तुंसन्तः स्पृशन्तु सदयैर्हृदयैः स्तुतिं ते ॥ १\।७॥ ७॥

vijñāpayāmi kimapi pratipannabhītiḥprāgeva raṅgapativibhramapāduke tvām |vaktuṃ kṣamāḥ sadasatī vigatābhyasūyāḥ var vyaṅktuṃsantaḥ spṛśantu sadayairhṛdayaiḥ stutiṃ te || 1\|7|| 7||

अश्रद्दधानमपि नन्वधुना स्वकीयेस्तोत्रे नियोजयसि मां मणिपादुके त्वम् ।देवः प्रमाणमिह रङ्गपतिस्तथात्वेतस्यैव देवि पदपङ्कजयोर्यथा त्वम् ॥ १\।८॥ ८॥

aśraddadhānamapi nanvadhunā svakīyestotre niyojayasi māṃ maṇipāduke tvam |devaḥ pramāṇamiha raṅgapatistathātvetasyaiva devi padapaṅkajayoryathā tvam || 1\|8|| 8||

यदाधारं विश्वं गतिरपि च यस्तस्य परमातमप्येका धत्से दिशि वरगतिं तस्य रुचिराम् । वर् दिशसि च गतिंकथं सा कंसारेर्द्रुहिणहरदुर्बोधमहिमाकवीनां क्षुद्राणां त्वमसि मणिपादु स्तुतिपदम् ॥ १\।९॥ ९॥

yadādhāraṃ viśvaṃ gatirapi ca yastasya paramātamapyekā dhatse diśi varagatiṃ tasya rucirām | var diśasi ca gatiṃkathaṃ sā kaṃsārerdruhiṇaharadurbodhamahimākavīnāṃ kṣudrāṇāṃ tvamasi maṇipādu stutipadam || 1\|9|| 9||

श्रुतप्रज्ञासम्पन्महितमहिमानः कतिकतिस्तुवन्ति त्वां सन्तः श्रुतिकुहरकण्डूहरगिरः ।अहं त्वल्पस्तद्वदिह बहु च जल्पामि तदपि वर् त्वल्पस्तद्वद्यदिहत्वदायत्तं रङ्गक्षितिरमणपादावनि विदुः ॥ १\।१०॥ १०॥

śrutaprajñāsampanmahitamahimānaḥ katikatistuvanti tvāṃ santaḥ śrutikuharakaṇḍūharagiraḥ |ahaṃ tvalpastadvadiha bahu ca jalpāmi tadapi var tvalpastadvadyadihatvadāyattaṃ raṅgakṣitiramaṇapādāvani viduḥ || 1\|10|| 10||

यदेष स्तौमि त्वां त्रियुगचरणत्रायिणि ततो वर् यदेषांमहिम्नः का हानिस्तव मम तु सम्पन्निरवधिः ।शुना लीढा कामं भवतु सुरसिन्धुर्भगवतीतदेषा किम्भूता स तु सपदि सन्तापरहितः ॥ १\।११॥ ११॥

yadeṣa staumi tvāṃ triyugacaraṇatrāyiṇi tato var yadeṣāṃmahimnaḥ kā hānistava mama tu sampanniravadhiḥ |śunā līḍhā kāmaṃ bhavatu surasindhurbhagavatītadeṣā kimbhūtā sa tu sapadi santāparahitaḥ || 1\|11|| 11||

मितप्रेक्षालाभक्षणपरिणमत्पञ्चषपदामदुक्तिस्त्वय्येषा महितकविसंरम्भविषये ।न कस्येयं हास्या हरिचरणधात्रि क्षितितलेमुहुर्वात्याधूते मुखपवनविस्फूर्जितमिव ॥ १\।१२॥ १२॥

mitaprekṣālābhakṣaṇapariṇamatpañcaṣapadāmaduktistvayyeṣā mahitakavisaṃrambhaviṣaye |na kasyeyaṃ hāsyā haricaraṇadhātri kṣititalemuhurvātyādhūte mukhapavanavisphūrjitamiva || 1\|12|| 12||

निःसन्देहनिजापकर्षविषयोत्कर्षोऽपि हर्षोदयप्रतूहक्रमभक्तिवैभवभवद्वैयात्यवाचालितः । वर् प्रत्यूढरङ्गाधीशपदत्रवर्णनकृतारम्भैर्निगुम्भैर्गिरांनर्मास्वादिषु वेङ्कटेश्वरकविर्नासीरमासीदति ॥ १\।१३॥ १३॥

niḥsandehanijāpakarṣaviṣayotkarṣo'pi harṣodayapratūhakramabhaktivaibhavabhavadvaiyātyavācālitaḥ | var pratyūḍharaṅgādhīśapadatravarṇanakṛtārambhairnigumbhairgirāṃnarmāsvādiṣu veṅkaṭeśvarakavirnāsīramāsīdati || 1\|13|| 13||

रङ्गक्ष्मापतिरत्नपादु भवतीं तुष्टूषतो मे जवाज्जृम्भन्तां भवदीयशिञ्जितसुधासन्दोहसन्देहदाः ।श्लाघाघूर्णितचन्द्रशेखरजटाजङ्घालगङ्गापयस्त्रासादेशविशृङ्खलप्रसरणोत्सिक्ताः स्वयं सूक्तयः ॥ १\।१४॥ १४॥

raṅgakṣmāpatiratnapādu bhavatīṃ tuṣṭūṣato me javājjṛmbhantāṃ bhavadīyaśiñjitasudhāsandohasandehadāḥ |ślāghāghūrṇitacandraśekharajaṭājaṅghālagaṅgāpayastrāsādeśaviśṛṅkhalaprasaraṇotsiktāḥ svayaṃ sūktayaḥ || 1\|14|| 14||

हिमवन्नलसेतुमध्यभाजां भरताभ्यर्चितपादुकावतंसः । वर् हिमवदचलअतपोधनधर्मतः कवीनामखिलेष्वस्मि मनोरथेष्वबाह्यः ॥ १\।१५॥ १५॥

himavannalasetumadhyabhājāṃ bharatābhyarcitapādukāvataṃsaḥ | var himavadacalaatapodhanadharmataḥ kavīnāmakhileṣvasmi manoratheṣvabāhyaḥ || 1\|15|| 15||

अनिदम्प्रथमस्य शब्दराशेरपदं रङ्गधुरीणपादुके त्वाम् ।गतभीतिरभिष्टुवन् विमोहात्परिहासेन विनोदयामि नाथम् ॥ १\।१६॥ १६॥

anidamprathamasya śabdarāśerapadaṃ raṅgadhurīṇapāduke tvām |gatabhītirabhiṣṭuvan vimohātparihāsena vinodayāmi nātham || 1\|16|| 16||

वृत्तिभिर्बहुविधाभिराश्रिता वेङ्कटेश्वरकवेः सरस्वती ।अद्य रङ्गपतिरत्नपादुके नर्तकीव भवतीं निषेवताम् ॥ १\।१७॥ १७॥

vṛttibhirbahuvidhābhirāśritā veṅkaṭeśvarakaveḥ sarasvatī |adya raṅgapatiratnapāduke nartakīva bhavatīṃ niṣevatām || 1\|17|| 17||

अपारकरुणाम्बुधेस्तव खलु प्रसादादहंविधातुमपि शक्नुयां शतसहस्रिकां संहिताम् ।तथापि हरिपादुके तव गुणौघलेशस्थितेरुदाहृतिरियं भवेदिति मिताऽपि युक्ता स्तुतिः ॥ १\।१८॥ १८॥

apārakaruṇāmbudhestava khalu prasādādahaṃvidhātumapi śaknuyāṃ śatasahasrikāṃ saṃhitām |tathāpi haripāduke tava guṇaughaleśasthiterudāhṛtiriyaṃ bhavediti mitā'pi yuktā stutiḥ || 1\|18|| 18||

अनुकृतनिजनादां सूक्तिमापादयन्तीमनसि वचसि च त्वं सावधाना मम स्याः ।निशमयति यथाऽसौ निद्रया दूरमुक्तःपरिषदि सह लक्ष्म्या पादुके रङ्गनाथः ॥ १\।१९॥ १९॥

anukṛtanijanādāṃ sūktimāpādayantīmanasi vacasi ca tvaṃ sāvadhānā mama syāḥ |niśamayati yathā'sau nidrayā dūramuktaḥpariṣadi saha lakṣmyā pāduke raṅganāthaḥ || 1\|19|| 19||

त्वयि विहिता स्तुतिरेषा पदरक्षिणि भवति रङ्गनाथपदे ।तदुपरि कृता सपर्या नमतामिव नाकिनां शिरसि ॥ १\।२०॥ २०॥

tvayi vihitā stutireṣā padarakṣiṇi bhavati raṅganāthapade |tadupari kṛtā saparyā namatāmiva nākināṃ śirasi || 1\|20|| 20||

इति कवितार्किकसिंहस्य सर्वतन्त्रस्वतन्त्रस्य श्रीमद्वेङ्कटनाथस्यश्रीमद्वेदान्ताचार्यस्य कृतिषु श्रीरङ्गनाथपादुकासहस्रेप्रस्तावपद्धतिः प्रथमा ॥

iti kavitārkikasiṃhasya sarvatantrasvatantrasya śrīmadveṅkaṭanāthasyaśrīmadvedāntācāryasya kṛtiṣu śrīraṅganāthapādukāsahasreprastāvapaddhatiḥ prathamā ||

वन्दे विष्णुपदासक्तं तमृषिं तां च पादुकाम् । वर् पादुकाम् च ताम्यथार्था शठजित्संज्ञा मच्चित्तविजयाद्ययोः ॥ २\।१॥ २१॥ वर् यथार्थशठजित्संज्ञा

vande viṣṇupadāsaktaṃ tamṛṣiṃ tāṃ ca pādukām | var pādukām ca tāmyathārthā śaṭhajitsaṃjñā maccittavijayādyayoḥ || 2\|1|| 21|| var yathārthaśaṭhajitsaṃjñā

द्रविडोपनिषन्निवेशशून्यानपि लक्ष्मीरमणाय रोचयिष्यन् । वर् द्रमिडोध्रुवमाविशति स्म पादुकात्मा शठकोपः स्वयमेव माननीयः ॥ २\।२॥ २२॥

draviḍopaniṣanniveśaśūnyānapi lakṣmīramaṇāya rocayiṣyan | var dramiḍodhruvamāviśati sma pādukātmā śaṭhakopaḥ svayameva mānanīyaḥ || 2\|2|| 22||

नियतं मणिपादुके दधानः स मुनिस्ते शठकोप इत्यभिख्याम् ।त्वदुपाश्रितपादजातवंशप्रतिपत्यै परमाततान रूपम् ॥ २\।३॥ २३॥

niyataṃ maṇipāduke dadhānaḥ sa muniste śaṭhakopa ityabhikhyām |tvadupāśritapādajātavaṃśapratipatyai paramātatāna rūpam || 2\|3|| 23||

मुनिना मणिपादुके त्वया च प्रथिताभ्यां शठकोपसंज्ञयैव ।द्वितयं सकलोपजीव्यमासीत्प्रथमेन श्रुतिरन्यतस्तदर्थः ॥ २\।४॥ २४॥

muninā maṇipāduke tvayā ca prathitābhyāṃ śaṭhakopasaṃjñayaiva |dvitayaṃ sakalopajīvyamāsītprathamena śrutiranyatastadarthaḥ || 2\|4|| 24||

आकर्ण्य कर्णामृतमात्मवन्तो गाथासहस्रं शठकोपसूरेः ।मञ्जुप्रणादां मणिपादुके त्वां तदेकनामानमनुस्मरन्ति ॥ २\।५॥ २५॥

ākarṇya karṇāmṛtamātmavanto gāthāsahasraṃ śaṭhakopasūreḥ |mañjupraṇādāṃ maṇipāduke tvāṃ tadekanāmānamanusmaranti || 2\|5|| 25||

यः सप्तपर्वव्यवधानतुङ्गां शेषत्वकाष्ठामभजन्मुरारेः । वर् स सप्ततस्यापि नामोद्वहनात् त्वयाऽसौ लघूकृतोऽभूच्छठकोपसूरिः ॥ २\।६॥ २६॥

yaḥ saptaparvavyavadhānatuṅgāṃ śeṣatvakāṣṭhāmabhajanmurāreḥ | var sa saptatasyāpi nāmodvahanāt tvayā'sau laghūkṛto'bhūcchaṭhakopasūriḥ || 2\|6|| 26||

शय्यात्मना मधुरिपोरसि शेषभूतापादाश्रयेण च पुनर्द्विगुणीकृतं तत् ।भूयोऽपि भागवतशेषतया तदेवव्यङ्क्तुं पदावनि शठारिपदं बिभर्षि ॥ २\।७॥ २७॥

śayyātmanā madhuriporasi śeṣabhūtāpādāśrayeṇa ca punardviguṇīkṛtaṃ tat |bhūyo'pi bhāgavataśeṣatayā tadevavyaṅktuṃ padāvani śaṭhāripadaṃ bibharṣi || 2\|7|| 27||

पद्येन देवि शठकोपमुनिस्तवासीत्तस्यापि नामवहनान्मणिपादुके त्वम् ।शेषीबभूव युवयोरपि शेषशायीशेषं त्वशेषमपि शेषपदे स्थितं वः ॥ २\।८॥ २८॥

padyena devi śaṭhakopamunistavāsīttasyāpi nāmavahanānmaṇipāduke tvam |śeṣībabhūva yuvayorapi śeṣaśāyīśeṣaṃ tvaśeṣamapi śeṣapade sthitaṃ vaḥ || 2\|8|| 28||

विन्ध्यस्तम्भादविहतगतेर्विष्वगाचान्तसिन्धोःकुम्भीसूनोरसुरकबलग्रासिनः स्वैरभाषा ।नित्यं जाता शठरिपुतनोर्निष्पतन्ती मुखात् तेप्राचीनानां श्रुतिपरिषदां पादुके पूर्वगण्या ॥ २\।९॥ २९॥

vindhyastambhādavihatagaterviṣvagācāntasindhoḥkumbhīsūnorasurakabalagrāsinaḥ svairabhāṣā |nityaṃ jātā śaṭhariputanorniṣpatantī mukhāt teprācīnānāṃ śrutipariṣadāṃ pāduke pūrvagaṇyā || 2\|9|| 29||

शठकोप इति समाख्या तव रङ्गधुरीणपादुके युक्ता ।सूते सहस्रमेवं सूक्तीः स्वयमेव यन्मया भवती ॥ २\।१०॥ ३०॥

śaṭhakopa iti samākhyā tava raṅgadhurīṇapāduke yuktā |sūte sahasramevaṃ sūktīḥ svayameva yanmayā bhavatī || 2\|10|| 30||

इति कवितार्किकसिंहस्य सर्वतन्त्रस्वतन्त्रस्य श्रीमद्वेङ्कटनाथस्यश्रीमद्वेदान्ताचार्यस्य कृतिषु श्रीरङ्गनाथपादुकासहस्रेसमाख्यापद्धतिर्द्वितीया ॥

iti kavitārkikasiṃhasya sarvatantrasvatantrasya śrīmadveṅkaṭanāthasyaśrīmadvedāntācāryasya kṛtiṣu śrīraṅganāthapādukāsahasresamākhyāpaddhatirdvitīyā ||

वन्दे तद्रङ्गनाथस्य मान्यं पादुकयोर्युगम् ।उन्नतानामवनतिर्नतानां यत्र चोन्नतिः ॥ ३\।१॥ ३१॥

vande tadraṅganāthasya mānyaṃ pādukayoryugam |unnatānāmavanatirnatānāṃ yatra connatiḥ || 3\|1|| 31||

निश्शेषमम्बरतलं यदि पत्रिका स्यात्सप्तार्णवी यदि समेत्य मषी भवित्री ।वक्ता सहस्रवदनः पुरुषः स्वयं चेल्लिख्येत रङ्गपतिपादुकयोः प्रभावः ॥ ३\।२॥ ३२॥

niśśeṣamambaratalaṃ yadi patrikā syātsaptārṇavī yadi sametya maṣī bhavitrī |vaktā sahasravadanaḥ puruṣaḥ svayaṃ cellikhyeta raṅgapatipādukayoḥ prabhāvaḥ || 3\|2|| 32||

वेदोपबृंहणकुतूहलिना निबद्धंविश्वम्भराश्रुतिभवेन महर्षिणा यत् ।व्यासेन यच्च मधुसूदनपादरक्षेद्वे चक्षुषी त्वदनुभावमवेक्षितुं नः ॥ ३\।३॥ ३३॥

vedopabṛṃhaṇakutūhalinā nibaddhaṃviśvambharāśrutibhavena maharṣiṇā yat |vyāsena yacca madhusūdanapādarakṣedve cakṣuṣī tvadanubhāvamavekṣituṃ naḥ || 3\|3|| 33||

प्रत्यक्षयन्ति परिशुद्धधियो यथावद्रामायणे रघुपुरन्दरपादरक्षे ।शश्वत्प्रपञ्चितमिदम्परयैव वृत्त्यासङ्क्षेपविस्तरदशासु तवानुभावम् ॥ ३\।४॥ ३४॥

pratyakṣayanti pariśuddhadhiyo yathāvadrāmāyaṇe raghupurandarapādarakṣe |śaśvatprapañcitamidamparayaiva vṛttyāsaṅkṣepavistaradaśāsu tavānubhāvam || 3\|4|| 34||

अल्पश्रुतैरपि जनैरनुमीयसे त्वंरङ्गेशपादु नियतं निगमोपगीता ।सारं तदर्थमुपबृंहयितुं प्रणीतंरामायणं तव महिम्नि यतः प्रमाणम् ॥ ३\।५॥ ३५॥

alpaśrutairapi janairanumīyase tvaṃraṅgeśapādu niyataṃ nigamopagītā |sāraṃ tadarthamupabṛṃhayituṃ praṇītaṃrāmāyaṇaṃ tava mahimni yataḥ pramāṇam || 3\|5|| 35||

तिष्ठन्तु श्रुतयस्ततोऽपि महितं जागर्ति तत्पादुकेतत्तादृक्प्रथनाय तावकगुणग्रामाय रामायणम् ।यस्यासीदरविन्दसम्भववधूमञ्जीरशिञ्जारवस्पर्धादुर्धरपादबद्धभणतिर्वल्मीकजन्मा कविः ॥ ३\।६॥ ३६॥ वर् फणिति

tiṣṭhantu śrutayastato'pi mahitaṃ jāgarti tatpāduketattādṛkprathanāya tāvakaguṇagrāmāya rāmāyaṇam |yasyāsīdaravindasambhavavadhūmañjīraśiñjāravaspardhādurdharapādabaddhabhaṇatirvalmīkajanmā kaviḥ || 3\|6|| 36|| var phaṇiti

भक्तिप्रह्वपुरप्रभञ्जनजटावाटीसनीडस्फुरच्चूडारग्वधवासनापरिमलस्त्याने स्तुमः पादुके ।रङ्गक्षोणिभृदङ्घ्रिपद्मयुगलीपूर्णप्रपत्तेः फलंनिश्चिन्वन्ति विपश्चितः शमधना नित्यं यदुत्तंसनम् ॥ ३\।७॥ ३७॥

bhaktiprahvapuraprabhañjanajaṭāvāṭīsanīḍasphuraccūḍāragvadhavāsanāparimalastyāne stumaḥ pāduke |raṅgakṣoṇibhṛdaṅghripadmayugalīpūrṇaprapatteḥ phalaṃniścinvanti vipaścitaḥ śamadhanā nityaṃ yaduttaṃsanam || 3\|7|| 37||

मातर्माधवपादुके तव गुणान्कः स्तोतुमस्तोकधीःकोटीरेषु यदर्पणप्रणयिनां सेवाक्षणे स्वर्गिणाम् ।अन्योन्यं क्षिपतामहम्प्रथमिकासम्मर्दकोलाहलंविष्वक्सेनविहारवेत्रलतिकाकम्पश्चिराल्लुम्पति ॥ ३\।८॥ ३८॥

mātarmādhavapāduke tava guṇānkaḥ stotumastokadhīḥkoṭīreṣu yadarpaṇapraṇayināṃ sevākṣaṇe svargiṇām |anyonyaṃ kṣipatāmahamprathamikāsammardakolāhalaṃviṣvaksenavihāravetralatikākampaścirāllumpati || 3\|8|| 38||

योषिद्भूतदृषन्त्यपोढशकटस्थेमानि वैमानिकस्रोतस्विन्युपलम्भनानि भसितोदञ्चत्परीक्षिन्ति च ।दूत्यादिष्वपि दुर्वचांसि पदयोः कृत्यानि मत्वेव य वर् दुर्वचानिद्धत्ते तत्प्रणयं तदेव चरणत्राणं वृणे रङ्गिणः ॥ ३\।९॥ ३९॥ वर् त्तद्वत्तत्प्रणयं

yoṣidbhūtadṛṣantyapoḍhaśakaṭasthemāni vaimānikasrotasvinyupalambhanāni bhasitodañcatparīkṣinti ca |dūtyādiṣvapi durvacāṃsi padayoḥ kṛtyāni matveva ya var durvacāniddhatte tatpraṇayaṃ tadeva caraṇatrāṇaṃ vṛṇe raṅgiṇaḥ || 3\|9|| 39|| var ttadvattatpraṇayaṃ

वन्दे तन्मधुकैटभारिपदयोर्मित्रं पदत्रद्वयंयत्तद्भक्तिभरानतेन शिरसा यत्र क्वचित् बिभ्रति ।द्वित्रब्रह्मविनाडिकावधिपदव्यत्यासशङ्काभरत्रासोत्कम्पदशाविसंस्थुलधृतिस्त्रैविष्टपानां गणः ॥ ३\।१०॥ ४०॥

vande tanmadhukaiṭabhāripadayormitraṃ padatradvayaṃyattadbhaktibharānatena śirasā yatra kvacit bibhrati |dvitrabrahmavināḍikāvadhipadavyatyāsaśaṅkābharatrāsotkampadaśāvisaṃsthuladhṛtistraiviṣṭapānāṃ gaṇaḥ || 3\|10|| 40||

पद्माकान्तपदान्तरङ्गविभवोद्रिक्तं पदत्रं भजेयद्भक्त्या नमतां त्रिविष्टपसदां चूडापदेष्वर्पितम् । वर् च सतांनित्यापीतनखेन्दुदीधितिसुधासन्दोहमुच्चैर्वमत्यन्तर्नूनममान्तमन्तिकलगच्छेषापटच्छद्मना ॥ ३\।११॥ ४१॥ वर् कलस

padmākāntapadāntaraṅgavibhavodriktaṃ padatraṃ bhajeyadbhaktyā namatāṃ triviṣṭapasadāṃ cūḍāpadeṣvarpitam | var ca satāṃnityāpītanakhendudīdhitisudhāsandohamuccairvamatyantarnūnamamāntamantikalagaccheṣāpaṭacchadmanā || 3\|11|| 41|| var kalasa

तद्विष्णोः परमं पदत्रयुगलं त्रय्यन्तपर्यन्तगंचिन्तातीतविभूतिकं वितरतु श्रेयांसि भूयांसि नः ।यद्विक्रान्तिदशासमुत्थितपदप्रस्यन्दिपाथस्विनीसख्येनेव सदानतस्य तनुते मौलौ स्थितिं शूलिनः ॥ ३\।१२॥ ४२॥

tadviṣṇoḥ paramaṃ padatrayugalaṃ trayyantaparyantagaṃcintātītavibhūtikaṃ vitaratu śreyāṃsi bhūyāṃsi naḥ |yadvikrāntidaśāsamutthitapadaprasyandipāthasvinīsakhyeneva sadānatasya tanute maulau sthitiṃ śūlinaḥ || 3\|12|| 42||