भुशुण्डिरामायणम् पूर्वखण्ड ०३१-०४० Bhushundi Ramayanam Purvakhanda 031-040

रामो हि वीक्ष्य शरदागमफुल्लमल्लीवल्लीवनावृतमहीरुह शोभिकुञ्जाः ।ता यामिनीः समदकामिजनावकीर्णारन्तुं चिदेकरमणो हि मनश्चकार ॥ १॥

rāmo hi vīkṣya śaradāgamaphullamallīvallīvanāvṛtamahīruha śobhikuñjāḥ |tā yāminīḥ samadakāmijanāvakīrṇārantuṃ cidekaramaṇo hi manaścakāra || 1||

स्वां योगशक्तिमवलम्ब्य कृतप्रयत्नस्तत्तत्पदार्थविभवं सफलं चिकीर्षुः ।सच्चित्सुखानुभवरूप रसात्मकोऽपिचिल्लोकवासिसुखदोऽनुचकार लीलाः ॥ २॥

svāṃ yogaśaktimavalambya kṛtaprayatnastattatpadārthavibhavaṃ saphalaṃ cikīrṣuḥ |saccitsukhānubhavarūpa rasātmako'picillokavāsisukhado'nucakāra līlāḥ || 2||

पूर्णस्तदा परिदृढोऽभ्युदगादुडूनांनाथः स तन्मनस इत्यवदंश्च वेदाः ।प्राचीदिशो मुखविलिप्तसकुङ्कुमश्रीदीर्घाः शुचोऽपि विमृजन् भुवि वर्षणीनाम् ॥ ३॥

pūrṇastadā paridṛḍho'bhyudagāduḍūnāṃnāthaḥ sa tanmanasa ityavadaṃśca vedāḥ |prācīdiśo mukhaviliptasakuṅkumaśrīdīrghāḥ śuco'pi vimṛjan bhuvi varṣaṇīnām || 3||

दृष्ट्वा प्रभुः कुमुदबन्धुमखण्डबिम्बंलक्ष्मीमुखाकृतिधरं नवकुङ्कुमाक्तम् ।भूयः प्रमोदवनमस्य कलानुरक्तंरामो जगौ कलपदं सुदृशां मनोज्ञम् ॥ ४॥

dṛṣṭvā prabhuḥ kumudabandhumakhaṇḍabimbaṃlakṣmīmukhākṛtidharaṃ navakuṅkumāktam |bhūyaḥ pramodavanamasya kalānuraktaṃrāmo jagau kalapadaṃ sudṛśāṃ manojñam || 4||

आकर्ण्य तन्मुरलिकानुरवं मनोऽभूत्प्रोत्साहवर्द्धनकरं व्रजवामनेत्राः ।श्रीरामचन्द्रकरमुष्टिनिबद्धचित्तादोयुः प्रमोदवनमस्ति स यत्र कामी ॥ ५॥

ākarṇya tanmuralikānuravaṃ mano'bhūtprotsāhavarddhanakaraṃ vrajavāmanetrāḥ |śrīrāmacandrakaramuṣṭinibaddhacittādoyuḥ pramodavanamasti sa yatra kāmī || 5||

कामोद्धता जवविलोलकबर्युदारकेयूरहारमणिकुण्डलमास्यभूषाःनद्यो यथा बलविदारितदीर्घशैलास्ता लोकवेदपथलङ्घनपूरिताशाः ॥ ६॥

kāmoddhatā javavilolakabaryudārakeyūrahāramaṇikuṇḍalamāsyabhūṣāḥnadyo yathā balavidāritadīrghaśailāstā lokavedapathalaṅghanapūritāśāḥ || 6||

काश्चिद् दुहन्त्य उदिताः परिमुक्तदोहाःकाश्चित् पचन्त्य इनतोऽनवतीर्य पाकम् ।काश्चित् पतिप्रियसुतान् परिवेषयन्त्यःकाश्चिच्छिशूनथ मुदा परिपालयन्त्यः ॥ ७॥

kāścid duhantya uditāḥ parimuktadohāḥkāścit pacantya inato'navatīrya pākam |kāścit patipriyasutān pariveṣayantyaḥkāścicchiśūnatha mudā paripālayantyaḥ || 7||

शुश्रूषयन्त्य इतरा पतिनामभाजोऽश्नन्त्यश्च काश्चन जवेन विहाय तत्तत् ।काश्चित्तनौ घुसृणलेपनमाचरन्त्यःकाश्चिन्मृजन्त्य इतरा दृशमञ्जयन्त्यः ॥ ८॥

śuśrūṣayantya itarā patināmabhājo'śnantyaśca kāścana javena vihāya tattat |kāścittanau ghusṛṇalepanamācarantyaḥkāścinmṛjantya itarā dṛśamañjayantyaḥ || 8||

व्यत्यस्तक्लृप्तवसनाभरणाश्च काश्चिद्रामान्तिकं ययुरनङ्गशरौघविद्धाः ।ता वार्यमाणवपुषः पतिभिः सुहृद्भिर्मित्रैः सहोदरजनैः खलु बन्धुभिश्च ॥ ९॥

vyatyastaklṛptavasanābharaṇāśca kāścidrāmāntikaṃ yayuranaṅgaśaraughaviddhāḥ |tā vāryamāṇavapuṣaḥ patibhiḥ suhṛdbhirmitraiḥ sahodarajanaiḥ khalu bandhubhiśca || 9||

श्रीरामवेणुनिनदापहृतान्तरास्ताःप्रेमैकमोहिहृदया नितरां निवृत्ताः ।काश्चिद् गृहान्तरगता अनवाप्तयानारामं निदध्युरुरुभावनिमीलिताक्षाः ॥ १०॥

śrīrāmaveṇuninadāpahṛtāntarāstāḥpremaikamohihṛdayā nitarāṃ nivṛttāḥ |kāścid gṛhāntaragatā anavāptayānārāmaṃ nidadhyururubhāvanimīlitākṣāḥ || 10||

भूयः सुदुःसहवियोगजतापतप्ताध्यानावक्लृप्तपरिरम्भसुखाब्धिमग्नाः ।साक्षात् तमेव परमात्मसुखानुभूतिंजारेतिभावनजुषोऽपि निवृत्तबन्धाः ॥ ११॥

bhūyaḥ suduḥsahaviyogajatāpataptādhyānāvaklṛptaparirambhasukhābdhimagnāḥ |sākṣāt tameva paramātmasukhānubhūtiṃjāretibhāvanajuṣo'pi nivṛttabandhāḥ || 11||

हित्वा गुणव्यतिकरात्मकमर्त्यदेहंप्रापुः प्रमेयबलतो यतिनामलभ्यम् ।ताः कामिनीर्निशि वने विजने समीपमभ्यागताः स्मरशरार्तहृदोऽपि वीक्ष्यः ॥ १२॥

hitvā guṇavyatikarātmakamartyadehaṃprāpuḥ prameyabalato yatināmalabhyam |tāḥ kāminīrniśi vane vijane samīpamabhyāgatāḥ smaraśarārtahṛdo'pi vīkṣyaḥ || 12||

ईशः पराशयविदप्यमलेन वाचांवृन्देन मोहमतुलं जनयन्नुवाच ॥श्रीराम उवाच ।सुस्वागतं व इह दारशिरोमणीनां मत्तःकिमीप्सितमिति ब्रुवतानुरक्ताः ॥ १३॥

īśaḥ parāśayavidapyamalena vācāṃvṛndena mohamatulaṃ janayannuvāca ||śrīrāma uvāca |susvāgataṃ va iha dāraśiromaṇīnāṃ mattaḥkimīpsitamiti bruvatānuraktāḥ || 13||

कश्चिद्व्रजेषु पशुपालनिकेतनेषुवर्वर्त्ति वार्त्तमभितो सदुपाश्रयेषु ।तद्व्रूत यद्विसमये यदिहाभ्युपेतामत्सन्निधौ कुलवधूजनशङ्कनीये ॥ १४॥

kaścidvrajeṣu paśupālaniketaneṣuvarvartti vārttamabhito sadupāśrayeṣu |tadvrūta yadvisamaye yadihābhyupetāmatsannidhau kulavadhūjanaśaṅkanīye || 14||

सौन्दर्यवांश्च तरुणश्च सुविग्रहोऽहंकिं वः प्रभूतवनविश्वसनक्रियार्हः ।एषा निशा भयकरा भयदातिसङ्ख्यसत्त्वाङ्किता शशिकरैर्विशदीकृतात्मा ॥ १५॥

saundaryavāṃśca taruṇaśca suvigraho'haṃkiṃ vaḥ prabhūtavanaviśvasanakriyārhaḥ |eṣā niśā bhayakarā bhayadātisaṅkhyasattvāṅkitā śaśikarairviśadīkṛtātmā || 15||

गोष्ठं प्रति व्रजत नेह च वर्तितव्यंस्त्रीभिः परिस्फुरदुरोजभरालसाभिः ।युष्माकमाप्तसुहृदाः पितृमातृपुत्रभ्रातृप्रियप्रमुखबन्धुगणा विमृग्याः ॥ १६॥

goṣṭhaṃ prati vrajata neha ca vartitavyaṃstrībhiḥ parisphuradurojabharālasābhiḥ |yuṣmākamāptasuhṛdāḥ pitṛmātṛputrabhrātṛpriyapramukhabandhugaṇā vimṛgyāḥ || 16||

अप्राप्य वश्च कुलिता भवितार एवतन्मा कुरुध्वमियतोमतिवृत्तिमुच्चैः ।दृष्टं प्रमोदवनमृत्वधिराजजुष्टं पूर्णंनिशाकरकरप्रकरावकीर्णम् ॥ १७॥

aprāpya vaśca kulitā bhavitāra evatanmā kurudhvamiyatomativṛttimuccaiḥ |dṛṣṭaṃ pramodavanamṛtvadhirājajuṣṭaṃ pūrṇaṃniśākarakaraprakarāvakīrṇam || 17||

नित्योत्तरङ्गसरयूसलिलानिलौघव्यालोलकुञ्जतरुपल्लवराजिशोभि ।तस्माद् व्रजं व्रजत मा चिरमत्र साध्व्यःशुश्रूषत प्रियतमान् बहुमानपूर्णम् ॥ १८॥

nityottaraṅgasarayūsalilānilaughavyālolakuñjatarupallavarājiśobhi |tasmād vrajaṃ vrajata mā ciramatra sādhvyaḥśuśrūṣata priyatamān bahumānapūrṇam || 18||

क्रन्दन्ति वत्सनिवहाः शिशवश्च वस्तान्स्तन्यान्निदध्वमनुदुह्यत धैनुकानि ।मत्स्नेहपाशविनिबद्धहृदो भवत्यःप्राप्तास्तदेतदुपपन्नतरं समन्तात् ॥ १९॥

krandanti vatsanivahāḥ śiśavaśca vastānstanyānnidadhvamanuduhyata dhainukāni |matsnehapāśavinibaddhahṛdo bhavatyaḥprāptāstadetadupapannataraṃ samantāt || 19||

प्रीयन्त एवमपि केऽपि जना विशेषायेषामहं स्वजनबन्धुधनादिभूमा ।यद्भर्त्तृसेवनमकैतवतः स्वधर्मःस्त्रीणामिति प्रसभमाह च वैदिकीर्गीः ॥ २०॥

prīyanta evamapi ke'pi janā viśeṣāyeṣāmahaṃ svajanabandhudhanādibhūmā |yadbharttṛsevanamakaitavataḥ svadharmaḥstrīṇāmiti prasabhamāha ca vaidikīrgīḥ || 20||

तत्किं प्रबोध्यमितराननुवृत्ति साध्यंयुष्मासु साहजिकधर्मधिया सतीषु ।शीलोर्ज्जितोऽपि भगलेशविवर्जितोऽपिवृद्धोऽपि जातजडिमोऽपि सदामयोऽपि ॥ २१॥

tatkiṃ prabodhyamitarānanuvṛtti sādhyaṃyuṣmāsu sāhajikadharmadhiyā satīṣu |śīlorjjito'pi bhagaleśavivarjito'pivṛddho'pi jātajaḍimo'pi sadāmayo'pi || 21||

श्रीनिर्गतोऽपि पतिरेव परायणं स्यात्स्त्रीणामिति प्रकथनं भवतीषु किं स्यात् ।स्वर्गापवर्गकुशलप्रतिकूलभूतंपूर्वप्रभूतयशसोऽपि विलोपकं च ॥ २२॥

śrīnirgato'pi patireva parāyaṇaṃ syātstrīṇāmiti prakathanaṃ bhavatīṣu kiṃ syāt |svargāpavargakuśalapratikūlabhūtaṃpūrvaprabhūtayaśaso'pi vilopakaṃ ca || 22||

दुःसाध्यमस्थिरमतीव भयावहं चनिन्द्यं च जारसुरतं कुलकामिनीनाम् ।भावो मयि श्रवणकीर्तनचिन्तनाद्यैरन्यत्र दर्शनमपि प्रकटं भवेन्नः ॥ २३॥

duḥsādhyamasthiramatīva bhayāvahaṃ canindyaṃ ca jārasurataṃ kulakāminīnām |bhāvo mayi śravaṇakīrtanacintanādyairanyatra darśanamapi prakaṭaṃ bhavennaḥ || 23||

किं सन्निकर्षमितरे भुवने लभेयुःपूर्वार्जितैः सुकृतकोटिभिरभ्युपेताः ।तद्यूयमक्षिभिरिदं मम रूपमुच्चैर्दृष्ट्वार्पितप्रणयपर्वतभारखिन्नाः ॥ २४॥

kiṃ sannikarṣamitare bhuvane labheyuḥpūrvārjitaiḥ sukṛtakoṭibhirabhyupetāḥ |tadyūyamakṣibhiridaṃ mama rūpamuccairdṛṣṭvārpitapraṇayaparvatabhārakhinnāḥ || 24||

मोहात् प्रयात मदनुस्मरणेन तृप्तास्तत्रैव वः सुफलमेष्यति गेहधर्मः ।इत्यप्रियं निजमनोरथविघ्नभूतमाकर्ण्य भूपतिकुमारवचोऽप्रमेयम् ॥ २५॥

mohāt prayāta madanusmaraṇena tṛptāstatraiva vaḥ suphalameṣyati gehadharmaḥ |ityapriyaṃ nijamanorathavighnabhūtamākarṇya bhūpatikumāravaco'prameyam || 25||

खिन्नप्रभावमनसोऽतिवियोगतप्ताश्चिन्तामवापुरुपजात महार्तिमोहाः ।वक्त्राण्यवाञ्चि बहुदुःखभरानुविद्धश्वासानुशुष्यदधराणि विधाय बध्वः ॥ २६॥

khinnaprabhāvamanaso'tiviyogataptāścintāmavāpurupajāta mahārtimohāḥ |vaktrāṇyavāñci bahuduḥkhabharānuviddhaśvāsānuśuṣyadadharāṇi vidhāya badhvaḥ || 26||

अङ्गुष्ठसाग्रचरणेन भुवं लिखन्त्योवाष्पैः सकज्जलकणैः कुचलेपमार्गाः ।तूष्णीं बभूवुरथ तन्नयने विमृज्यभूयिष्ठरोचनभरोपहते मृगाक्ष्यः ॥ २७॥

aṅguṣṭhasāgracaraṇena bhuvaṃ likhantyovāṣpaiḥ sakajjalakaṇaiḥ kucalepamārgāḥ |tūṣṇīṃ babhūvuratha tannayane vimṛjyabhūyiṣṭharocanabharopahate mṛgākṣyaḥ || 27||

रामं तदर्थविनिवर्त्तितलोकवेदाःप्रोचुः सगद्गदगिरः प्रसभं प्रवीणाः ।गोप्य ऊचुः ।नैवं प्रियो वदति कश्चन सुन्दरेन्दोत्वं यद्ब्रवीषि वचनं त्वभिलाषशून्यम् ॥ २८॥

rāmaṃ tadarthavinivarttitalokavedāḥprocuḥ sagadgadagiraḥ prasabhaṃ pravīṇāḥ |gopya ūcuḥ |naivaṃ priyo vadati kaścana sundarendotvaṃ yadbravīṣi vacanaṃ tvabhilāṣaśūnyam || 28||

जानीमहे ननु कयापि सपत्नभावादस्मद्विषद्धृदयया परिशिक्षितोऽसि ।क्रूरं वचः कथयता भवता हरिण्योव्याधोत्तमेन च यथा किममूर्न विद्धाः ॥ २९॥

jānīmahe nanu kayāpi sapatnabhāvādasmadviṣaddhṛdayayā pariśikṣito'si |krūraṃ vacaḥ kathayatā bhavatā hariṇyovyādhottamena ca yathā kimamūrna viddhāḥ || 29||

किं कुर्महे वयमनन्यगतिं प्रपन्नास्तत्त्वं न चार्हसि नृशंसतयेति वक्तुम् ।श्रीरामचन्द्र चरणाम्बुजमूलमाप्तान्भक्तान् भजस्यविरतं कृपया समेतः ॥ ३०॥

kiṃ kurmahe vayamananyagatiṃ prapannāstattvaṃ na cārhasi nṛśaṃsatayeti vaktum |śrīrāmacandra caraṇāmbujamūlamāptānbhaktān bhajasyavirataṃ kṛpayā sametaḥ || 30||

त्वं नस्तितिक्षसि तदेतदतीव नार्हदेवोत्तमस्य भवतः पुरुषोत्तमस्य ।प्रेयांस्त्वमेव जगतां निजबन्धुरूपःस्वात्मा परायणमतः प्रणयं विदध्मः ॥ ३१॥

tvaṃ nastitikṣasi tadetadatīva nārhadevottamasya bhavataḥ puruṣottamasya |preyāṃstvameva jagatāṃ nijabandhurūpaḥsvātmā parāyaṇamataḥ praṇayaṃ vidadhmaḥ || 31||

किं पत्यपत्यसुतबन्धुसुहृद्भिरन्यैस्त्वय्यात्मनि प्रणयिनि प्रियतास्पदैस्तैः ।किं देहगेहविभवैः परमार्त्तिभूतैस्त्त्वां ये विना निरयशोकभरं जुषन्ति ॥ ३२॥

kiṃ patyapatyasutabandhusuhṛdbhiranyaistvayyātmani praṇayini priyatāspadaistaiḥ |kiṃ dehagehavibhavaiḥ paramārttibhūtaisttvāṃ ye vinā nirayaśokabharaṃ juṣanti || 32||

त्वं चेत् समग्रमभवः सुखवारिराशेःसर्वस्वमेव यदिदं नखतः शिखाग्रम् ।पूर्वं जहार हृदयं हरिणेक्षणानांहासावलोकनसुधारसलेशदानैः ॥ ३३॥

tvaṃ cet samagramabhavaḥ sukhavārirāśeḥsarvasvameva yadidaṃ nakhataḥ śikhāgram |pūrvaṃ jahāra hṛdayaṃ hariṇekṣaṇānāṃhāsāvalokanasudhārasaleśadānaiḥ || 33||

श्रीपूर्णचन्द्ररचनावचनैरिदानींयन्नो निवारयसि तत्तव नैव युक्तम् ।बिम्बाधराश्रयसुधारससेचनेननो जीवयस्यतनुतापभरेण तृप्ताः ॥ ४३॥

śrīpūrṇacandraracanāvacanairidānīṃyanno nivārayasi tattava naiva yuktam |bimbādharāśrayasudhārasasecanenano jīvayasyatanutāpabhareṇa tṛptāḥ || 43||

अस्मान् निजाङ्घ्रिसरसीरुहमध्ययानाभूयोऽप्यनन्यगतिकाः कतिचिन्मृगाक्षीः ।नो चेद्वयं विरहपावकमध्यभूरिज्वालावलीवलितविग्रहभस्मभूताः ॥ ३५॥

asmān nijāṅghrisarasīruhamadhyayānābhūyo'pyananyagatikāḥ katicinmṛgākṣīḥ |no cedvayaṃ virahapāvakamadhyabhūrijvālāvalīvalitavigrahabhasmabhūtāḥ || 35||

ध्यानेन ते चरणयोः प्रतिविष्टचित्ताभूयास्म योगिन इवात्मनि संविलीनाः ।सीतापते यदि भवन्तमृतेऽन्यसङ्गंस्वप्नेऽपि वाञ्छति मनोजवशं मनो नः ॥ ३६॥

dhyānena te caraṇayoḥ prativiṣṭacittābhūyāsma yogina ivātmani saṃvilīnāḥ |sītāpate yadi bhavantamṛte'nyasaṅgaṃsvapne'pi vāñchati manojavaśaṃ mano naḥ || 36||

तर्हि त्वदङ्घ्रितलमब्धिसुतासमेतंसद्यः स्पृहाम निजसत्त्वविशोधनाय ।यत्ते प्रमोदवननाथ वृतं तुलस्यायोगीन्द्रमानसविभूषितराजहंसम् ॥ ३७॥

tarhi tvadaṅghritalamabdhisutāsametaṃsadyaḥ spṛhāma nijasattvaviśodhanāya |yatte pramodavananātha vṛtaṃ tulasyāyogīndramānasavibhūṣitarājahaṃsam || 37||

तन्नस्त्रिलोकशरणं चरणारविन्दंतापत्रयार्त्तिहरणार्थमुपार्थयामः ।तस्माद्वयं जनकजारमण त्वयाद्यकार्या अनन्यगतयस्तु निजानुचर्यः ।त्याज्या न कर्हिचिदनङ्गखलावसन्नास्त्वादृक्कथं न शरणं शरणागतानाम् ॥ ३८॥

tannastrilokaśaraṇaṃ caraṇāravindaṃtāpatrayārttiharaṇārthamupārthayāmaḥ |tasmādvayaṃ janakajāramaṇa tvayādyakāryā ananyagatayastu nijānucaryaḥ |tyājyā na karhicidanaṅgakhalāvasannāstvādṛkkathaṃ na śaraṇaṃ śaraṇāgatānām || 38||

एतत्तवास्यमलकभ्रमरालिजुष्टंमध्यस्फुरन्मकरकुण्डलगण्डशोभम् ।बिम्बाधरं हसितवल्गु विलोकयन्त्यःकृष्टाःस्म कामकरमुष्टिनिविष्टचित्ताः ॥ ३९॥

etattavāsyamalakabhramarālijuṣṭaṃmadhyasphuranmakarakuṇḍalagaṇḍaśobham |bimbādharaṃ hasitavalgu vilokayantyaḥkṛṣṭāḥsma kāmakaramuṣṭiniviṣṭacittāḥ || 39||

सीताकठोरकुचकुम्भविलिप्तभूयःकाश्मीरकल्करुचिरञ्जनमञ्जु वक्षः ।भूयो भुजौ च भुजगाधिपभोगभाजौबिभ्राण एव हृदयं मदयस्यमन्दम् ॥ ४०॥

sītākaṭhorakucakumbhaviliptabhūyaḥkāśmīrakalkarucirañjanamañju vakṣaḥ |bhūyo bhujau ca bhujagādhipabhogabhājaubibhrāṇa eva hṛdayaṃ madayasyamandam || 40||

आकर्ण्य ते भुवनभूषण वेणुनादंनित्यावरुद्धमकरध्वजमूलमन्त्रम् ।का स्त्री विहाय कठिनानि कुलव्रतानिदासीभविष्णुहृदया न चलेत् त्रिलोक्याम् ॥ ४१॥

ākarṇya te bhuvanabhūṣaṇa veṇunādaṃnityāvaruddhamakaradhvajamūlamantram |kā strī vihāya kaṭhināni kulavratānidāsībhaviṣṇuhṛdayā na calet trilokyām || 41||

गावो मृगाश्च विहगाश्च महीरुहाश्चवल्लीवनानि च निजैर्नयनैर्निरीक्ष्य ।स्पृष्ट्वा च तावकवपुर्भुवनाद्वितीयं त्वंहर्षोत्करेण विसरत्पुलका बभूवुः ॥ ४२॥

gāvo mṛgāśca vihagāśca mahīruhāścavallīvanāni ca nijairnayanairnirīkṣya |spṛṣṭvā ca tāvakavapurbhuvanādvitīyaṃ tvaṃharṣotkareṇa visaratpulakā babhūvuḥ || 42||

त्वं सर्वतस्त्रिभुवनार्त्तिसमूहहारीजातोऽसि सम्प्रति महापुरुषाङ्कजुष्टः ।तन्नो निजैकशरणाः करुणां विहायविक्रीय मन्मथकरे किमु निर्वृतोऽसि ॥ ४३॥

tvaṃ sarvatastribhuvanārttisamūhahārījāto'si samprati mahāpuruṣāṅkajuṣṭaḥ |tanno nijaikaśaraṇāḥ karuṇāṃ vihāyavikrīya manmathakare kimu nirvṛto'si || 43||

इत्याकलय्य करुणानि वचांसि तासांयोगेश्वरेश्वरकिरीटनिघृष्टपादः ।रामः प्रहृष्य सकलाः व्रजवामनेत्राःस्वात्माश्रयोऽपि निभृतं रमयाञ्चकार ॥ ४४॥

ityākalayya karuṇāni vacāṃsi tāsāṃyogeśvareśvarakirīṭanighṛṣṭapādaḥ |rāmaḥ prahṛṣya sakalāḥ vrajavāmanetrāḥsvātmāśrayo'pi nibhṛtaṃ ramayāñcakāra || 44||

ताभिर्युतः स भगवान् कमनीयमूर्त्तिःपारेपरार्द्धशतपञ्चशरावतारी ।रेजे परस्परितकान्तिविशेषजुष्टो मध्येतमाल इव काञ्चनवल्लरीणाम् ॥ ४५॥

tābhiryutaḥ sa bhagavān kamanīyamūrttiḥpāreparārddhaśatapañcaśarāvatārī |reje parasparitakāntiviśeṣajuṣṭo madhyetamāla iva kāñcanavallarīṇām || 45||

शरत्समयचन्द्रमसं तदंशुव्याप्तान्तरं कुमुदकाननमध्यमस्थम् ।तां कौमुदीं च स जगौ ललनाजनस्तुश्रीरामनाम विविधस्वरयुक्तमेकम् ॥ ४६॥

śaratsamayacandramasaṃ tadaṃśuvyāptāntaraṃ kumudakānanamadhyamastham |tāṃ kaumudīṃ ca sa jagau lalanājanastuśrīrāmanāma vividhasvarayuktamekam || 46||

गोपीजनैः स्वरभृतैरुपगीयमानउद्गायमान उदितस्वरभृत्स्वयं च ।गोपाङ्गनाशतकयूथपतिः स्रजा चश्रीवैजयन्त्यभिधया परिशोभमानः ॥ ४७॥

gopījanaiḥ svarabhṛtairupagīyamānaudgāyamāna uditasvarabhṛtsvayaṃ ca |gopāṅganāśatakayūthapatiḥ srajā caśrīvaijayantyabhidhayā pariśobhamānaḥ || 47||

श्रीमत्प्रमोदवनमण्डलयोग्यलक्ष्मीकान्तो व्यरोचत चिरं विचरन् समन्तात् ॥ ४८॥

śrīmatpramodavanamaṇḍalayogyalakṣmīkānto vyarocata ciraṃ vicaran samantāt || 48||

ज्योत्स्नामृतप्रविशदं पुलिनं सरय्वाआविश्य गोकुलनिकेतवराङ्गनाभिः ।अक्षुब्धधीररमणप्रवराभिकः सनिःशेषकोकजकलाकुशलो रमेशः ॥ ४९॥

jyotsnāmṛtapraviśadaṃ pulinaṃ sarayvāāviśya gokulaniketavarāṅganābhiḥ |akṣubdhadhīraramaṇapravarābhikaḥ saniḥśeṣakokajakalākuśalo rameśaḥ || 49||

उत्सङ्गसङ्गपरिरम्भणचुम्बनास्यहासावलोकननिघर्षणमर्शनाद्यैः ।नर्मप्रहाससविलासविकर्षणाभिःसंस्तभ्य वीर्यमबला रमयाञ्चकार ॥ ५०॥

utsaṅgasaṅgaparirambhaṇacumbanāsyahāsāvalokananigharṣaṇamarśanādyaiḥ |narmaprahāsasavilāsavikarṣaṇābhiḥsaṃstabhya vīryamabalā ramayāñcakāra || 50||