कृष्णसहस्रनामस्तोत्रम् (विष्णुधर्मोत्तरान्तर्गतम्) Shrikrishnasahasranamastotra

श्रीमद्रुक्मिमहीपालवंशरक्षामणिः स्थिरः ।राजा हरिहरः क्षोणीं रक्षत्यम्बुधिमेखलाम् ।१॥

śrīmadrukmimahīpālavaṃśarakṣāmaṇiḥ sthiraḥ |rājā hariharaḥ kṣoṇīṃ rakṣatyambudhimekhalām |1||

स राजा सर्वतन्त्रज्ञः समभ्यर्च्य वरप्रदम् ।देवं श्रियः पतिं स्तुत्या समस्तौद्वेदवेदितम् ॥ २॥

sa rājā sarvatantrajñaḥ samabhyarcya varapradam |devaṃ śriyaḥ patiṃ stutyā samastaudvedaveditam || 2||

तस्य हृष्टाशयः स्तुत्या विष्णुर्गोपांगनावृतः ।स पिंछश्यामलं रूपं पिंछोत्तंसमदर्शयत् ॥ ३॥

tasya hṛṣṭāśayaḥ stutyā viṣṇurgopāṃganāvṛtaḥ |sa piṃchaśyāmalaṃ rūpaṃ piṃchottaṃsamadarśayat || 3||

स पुनः स्वात्मविन्यस्तचित्तं हरिहरं नृपम् ।अभिषिच्य कृपावर्षैरभाषत कृतांजलिम् ॥ ४॥

sa punaḥ svātmavinyastacittaṃ hariharaṃ nṛpam |abhiṣicya kṛpāvarṣairabhāṣata kṛtāṃjalim || 4||

श्रीभगवानुवाच ।मामवेहि महाभाग कृष्णं कृत्यविदां वर ।पुरःस्थितोऽस्मि त्वद्भक्त्या पूर्णास्सन्तु मनोरथाः ॥ ५॥

śrībhagavānuvāca |māmavehi mahābhāga kṛṣṇaṃ kṛtyavidāṃ vara |puraḥsthito'smi tvadbhaktyā pūrṇāssantu manorathāḥ || 5||

संरक्षणाय शिष्टानां दुष्टानां शिक्षणाय च ।समृद्ध्यै वेदधर्माणां ममांशत्वमिहोदितः ॥ ६॥

saṃrakṣaṇāya śiṣṭānāṃ duṣṭānāṃ śikṣaṇāya ca |samṛddhyai vedadharmāṇāṃ mamāṃśatvamihoditaḥ || 6||

राजन्नामसहस्रेण रामो नाम्नां स्तुतस्त्वया ।सोऽहं सर्वविदो तस्मात्प्रसन्नोऽस्मि विशेषतः ॥ ७॥

rājannāmasahasreṇa rāmo nāmnāṃ stutastvayā |so'haṃ sarvavido tasmātprasanno'smi viśeṣataḥ || 7||

मामपि त्वं महाभाग मदीयचरितात्मना ।सम्प्रीणय सहस्रेण नाम्नां सर्वार्थदायिनाम् ॥ ८॥

māmapi tvaṃ mahābhāga madīyacaritātmanā |samprīṇaya sahasreṇa nāmnāṃ sarvārthadāyinām || 8||

पराशरेण मुनिना व्यासेनाम्नायर्दशिना ।स्वात्मभाजा शुकेनापि सूक्तेऽप्येतद्विभावितम् ॥ ९॥

parāśareṇa muninā vyāsenāmnāyardaśinā |svātmabhājā śukenāpi sūkte'pyetadvibhāvitam || 9||

तं हि त्वमनुसन्धेहि सहस्रशिरसं प्रभुम् ।दत्तान्येषु मया न्यस्तं सहस्रं रक्षयिष्यति ॥ १०॥

taṃ hi tvamanusandhehi sahasraśirasaṃ prabhum |dattānyeṣu mayā nyastaṃ sahasraṃ rakṣayiṣyati || 10||

इदं विश्वहितार्थाय रसनारंगगोचरम् ।प्रकाशय त्वं मेदिन्यां परमागमसम्मतम् ॥ ११॥

idaṃ viśvahitārthāya rasanāraṃgagocaram |prakāśaya tvaṃ medinyāṃ paramāgamasammatam || 11||

इदं शठाय मूर्खाय नास्तिकाय विकीर्णिने ।असूयिनेऽहितायापि न प्रकाश्यं कदाचन ॥ १२॥

idaṃ śaṭhāya mūrkhāya nāstikāya vikīrṇine |asūyine'hitāyāpi na prakāśyaṃ kadācana || 12||

विवेकिने विशुद्धाय वेदमार्गानुसारिणे ।आस्तिकायात्मनिष्ठाय स्वात्मन्यनुसृतोदयम् ॥ १३॥

vivekine viśuddhāya vedamārgānusāriṇe |āstikāyātmaniṣṭhāya svātmanyanusṛtodayam || 13||

कृष्णनामसहस्रं वै कृतधीरेतदीरयेत् ।विनियोगःॐ अस्य श्रीकृष्णसहस्रनामस्तोत्रमन्त्रस्य पराशरऋषिः\,अनुष्टुप् छन्दः\, श्रीकृष्णः परमात्मा देवता\,श्रीकृष्णेति बीजम्\, श्रीवल्लभेति शक्तिः\, शार्ङ्गीति कीलकं\,श्रीकृष्णप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ॥न्यासःपराशराय ऋषये नमः इति शिरसि\,अनुष्टुप् छन्दसे नमः इति मुखे\,गोपालकृष्णदेवतायै नमः\, इति हृदये\,श्रीकृष्णाय बीजाय नमः इति गुह्ये\, श्रीवल्लभाय शक्त्यै नमः इतिपादयोः\,शार्ङ्गधराय कीलकाय नमः इति सर्वांगे ॥करन्यासःश्रीकृष्ण इत्यारभ्य शूरवंशैकधीरित्यन्तानि अंगुष्ठाभ्यां नमः ।शौरिरित्यारभ्य स्वभासोद्भासितव्रज इत्यन्तानि तर्जनीभ्यां नमः ।कृतात्मविद्याविन्यासेत्यारभ्य प्रस्थानशकटारूढ इति मध्यमाभ्यां नमः\,वृंदावनकृतालय इत्यारभ्य मधुराजनवीक्षित इत्यानामिकाभ्यां नमः\,रजकप्रतिघातक इत्यारभ्य द्वारकापुरकल्पन इति कनिष्ठिकाभ्यां नमःद्वारकानिलय इत्यारभ्य पराशर इति करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः\,एवं हृदयादिन्यासः ॥ध्यानम् ।केषांचित्प्रेमपुंसां विगलितमनसां बाललीलाविलासंकेषां गोपाललीलाङ्कितरसिकतनुर्वेणुवाद्येन देवम् ।केषां वामासमाजे जनितमनसिजो दैत्यदर्पापहैवंज्ञात्वा भिन्नाभिलाषं स जयति जगतामीश्वरस्तादृशोऽभूत् ॥ १॥

kṛṣṇanāmasahasraṃ vai kṛtadhīretadīrayet |viniyogaḥoṃ asya śrīkṛṣṇasahasranāmastotramantrasya parāśaraṛṣiḥ\,anuṣṭup chandaḥ\, śrīkṛṣṇaḥ paramātmā devatā\,śrīkṛṣṇeti bījam\, śrīvallabheti śaktiḥ\, śārṅgīti kīlakaṃ\,śrīkṛṣṇaprītyarthe jape viniyogaḥ ||nyāsaḥparāśarāya ṛṣaye namaḥ iti śirasi\,anuṣṭup chandase namaḥ iti mukhe\,gopālakṛṣṇadevatāyai namaḥ\, iti hṛdaye\,śrīkṛṣṇāya bījāya namaḥ iti guhye\, śrīvallabhāya śaktyai namaḥ itipādayoḥ\,śārṅgadharāya kīlakāya namaḥ iti sarvāṃge ||karanyāsaḥśrīkṛṣṇa ityārabhya śūravaṃśaikadhīrityantāni aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ |śaurirityārabhya svabhāsodbhāsitavraja ityantāni tarjanībhyāṃ namaḥ |kṛtātmavidyāvinyāsetyārabhya prasthānaśakaṭārūḍha iti madhyamābhyāṃ namaḥ\,vṛṃdāvanakṛtālaya ityārabhya madhurājanavīkṣita ityānāmikābhyāṃ namaḥ\,rajakapratighātaka ityārabhya dvārakāpurakalpana iti kaniṣṭhikābhyāṃ namaḥdvārakānilaya ityārabhya parāśara iti karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ namaḥ\,evaṃ hṛdayādinyāsaḥ ||dhyānam |keṣāṃcitpremapuṃsāṃ vigalitamanasāṃ bālalīlāvilāsaṃkeṣāṃ gopālalīlāṅkitarasikatanurveṇuvādyena devam |keṣāṃ vāmāsamāje janitamanasijo daityadarpāpahaivaṃjñātvā bhinnābhilāṣaṃ sa jayati jagatāmīśvarastādṛśo'bhūt || 1||

क्षीराब्धौ कृतसंस्तवस्सुरगणैर्ब्रह्मादिभिः पण्डितैःप्रोद्भूतो वसुदेवसद्मनि मुदा चिक्रीड यो गोकुले ।कंसध्वंसकृते जगाम मधुरां सारामसद्वारकांगोपालोऽखिलगोपिकाजनसखः पायादपायात् स नः ॥ २॥

kṣīrābdhau kṛtasaṃstavassuragaṇairbrahmādibhiḥ paṇḍitaiḥprodbhūto vasudevasadmani mudā cikrīḍa yo gokule |kaṃsadhvaṃsakṛte jagāma madhurāṃ sārāmasadvārakāṃgopālo'khilagopikājanasakhaḥ pāyādapāyāt sa naḥ || 2||

फुल्लेन्दीवरकान्तिमिन्दुवदनं बर्हावतंसप्रियंश्रीवत्साङ्कमुदारकौस्तुभधरं पीताम्बरं सुन्दरम् ।गोपीनां नयनोत्पलार्चिततनुं गोगोपसंघावृतंगोविन्दं कलवेणुवादनरतं दिव्यांगभूषं भजे ॥ ३॥

phullendīvarakāntiminduvadanaṃ barhāvataṃsapriyaṃśrīvatsāṅkamudārakaustubhadharaṃ pītāmbaraṃ sundaram |gopīnāṃ nayanotpalārcitatanuṃ gogopasaṃghāvṛtaṃgovindaṃ kalaveṇuvādanarataṃ divyāṃgabhūṣaṃ bhaje || 3||

ॐकृष्णः श्रीवल्लभः शार्ङ्गी विष्वक्सेनः स्वसिद्धिदः ।क्षीरोदधामा व्यूहेशः शेषशायी जगन्मयः ॥ १॥

oṃkṛṣṇaḥ śrīvallabhaḥ śārṅgī viṣvaksenaḥ svasiddhidaḥ |kṣīrodadhāmā vyūheśaḥ śeṣaśāyī jaganmayaḥ || 1||

भक्तिगम्यः त्रईमूर्तिर्भारार्तवसुधास्तुतः ।देवदेवो दयासिन्धुर्देवदेवशिखामणिः ॥ २॥

bhaktigamyaḥ traīmūrtirbhārārtavasudhāstutaḥ |devadevo dayāsindhurdevadevaśikhāmaṇiḥ || 2||

सुखभावस्सुखाधारो मुकुन्दो मुदिताशयः ।अविक्रियः क्रियामूर्तिरध्यात्मस्वस्वरूपवान् ॥ ३॥

sukhabhāvassukhādhāro mukundo muditāśayaḥ |avikriyaḥ kriyāmūrtiradhyātmasvasvarūpavān || 3||

शिष्टाभिलक्ष्यो भूतात्मा धर्मत्राणार्थचेष्टितः ।अन्तर्यामी कलारूपः कालावयवसाक्षिकः ॥ ४॥

śiṣṭābhilakṣyo bhūtātmā dharmatrāṇārthaceṣṭitaḥ |antaryāmī kalārūpaḥ kālāvayavasākṣikaḥ || 4||

वसुधायासहरणो नारदप्रेरणोन्मुखः ।प्रभूष्णुर्नारदोद्गीतो लोकरक्षापरायणः ॥ ५॥

vasudhāyāsaharaṇo nāradapreraṇonmukhaḥ |prabhūṣṇurnāradodgīto lokarakṣāparāyaṇaḥ || 5||

रौहिणेयकृतानन्दो योगज्ञाननियोजकः ।महागुहान्तर्निक्षिप्तः पुराणवपुरात्मवान् ॥ ६॥

rauhiṇeyakṛtānando yogajñānaniyojakaḥ |mahāguhāntarnikṣiptaḥ purāṇavapurātmavān || 6||

शूरवंशैकधीश्शौरिः कंसशंकाविषादकृत् ।वसुदेवोल्लसच्छक्तिर्देवक्यष्टमगर्भगः ॥ ७॥

śūravaṃśaikadhīśśauriḥ kaṃsaśaṃkāviṣādakṛt |vasudevollasacchaktirdevakyaṣṭamagarbhagaḥ || 7||

वसुदेवसुतः श्रीमान्देवकीनन्दनो हरिः ।आश्चर्यबालः श्रीवत्सलक्ष्मवक्षाश्चतुर्भुजः ॥ ८॥

vasudevasutaḥ śrīmāndevakīnandano hariḥ |āścaryabālaḥ śrīvatsalakṣmavakṣāścaturbhujaḥ || 8||

स्वभावोत्कृष्टसद्भावः कृष्णाष्टम्यन्तसम्भवः ।प्राजापत्यर्क्षसम्भूतो निशीथसमयोदितः ॥ ९॥

svabhāvotkṛṣṭasadbhāvaḥ kṛṣṇāṣṭamyantasambhavaḥ |prājāpatyarkṣasambhūto niśīthasamayoditaḥ || 9||

शंखचक्रगदापद्मपाणिः पद्मनिभेक्षणः ।किरीटी कौस्तुभोरस्कः स्फुरन्मकरकुण्डलः ॥ १०॥

śaṃkhacakragadāpadmapāṇiḥ padmanibhekṣaṇaḥ |kirīṭī kaustubhoraskaḥ sphuranmakarakuṇḍalaḥ || 10||

पीतवासा घनश्यामः कुंचितांचितकुन्तलः ।सुव्यक्तव्यक्ताभरणः सूतिकागृहभूषणः ॥ ११॥

pītavāsā ghanaśyāmaḥ kuṃcitāṃcitakuntalaḥ |suvyaktavyaktābharaṇaḥ sūtikāgṛhabhūṣaṇaḥ || 11||

कारागारान्धकारघ्नः पितृप्राग्जन्मसूचकः ।वसुदेवस्तुतः स्तोत्रं तापत्रयनिवारणः ॥ १२॥

kārāgārāndhakāraghnaḥ pitṛprāgjanmasūcakaḥ |vasudevastutaḥ stotraṃ tāpatrayanivāraṇaḥ || 12||

निरवद्यः क्रियामूर्तिर्न्यायवाक्यनियोजकः ।अदृष्टचेष्टः कूटस्थो धृतलौकिकविग्रहः ॥ १३॥

niravadyaḥ kriyāmūrtirnyāyavākyaniyojakaḥ |adṛṣṭaceṣṭaḥ kūṭastho dhṛtalaukikavigrahaḥ || 13||

महर्षिमानसोल्लासो महीमंगलदायकः ।सन्तोषितसुरव्रातः साधुचित्तप्रसादकः ॥ १४॥

maharṣimānasollāso mahīmaṃgaladāyakaḥ |santoṣitasuravrātaḥ sādhucittaprasādakaḥ || 14||

जनकोपायनिर्देष्टा देवकीनयनोत्सवः ।पितृपाणिपरिष्कारो मोहितागाररक्षकः ॥ १५॥

janakopāyanirdeṣṭā devakīnayanotsavaḥ |pitṛpāṇipariṣkāro mohitāgārarakṣakaḥ || 15||

स्वशक्त्युद्धाटिताशेषकपाटः पितृवाहकः ।शेषोरगफणाच्छत्रश्शेषोक्ताख्यासहस्रकः ॥ १६॥

svaśaktyuddhāṭitāśeṣakapāṭaḥ pitṛvāhakaḥ |śeṣoragaphaṇācchatraśśeṣoktākhyāsahasrakaḥ || 16||

यमुनापूरविध्वंसी स्वभासोद्भासितव्रजः ।कृतात्मविद्याविन्यासो योगमायाग्रसम्भवः ॥ १७॥

yamunāpūravidhvaṃsī svabhāsodbhāsitavrajaḥ |kṛtātmavidyāvinyāso yogamāyāgrasambhavaḥ || 17||

दुर्गानिवेदितोद्भावो यशोदातल्पशायकः ।नन्दगोपोत्सवस्फूर्तिर्व्रजानन्दकरोदयः ॥ १८॥

durgāniveditodbhāvo yaśodātalpaśāyakaḥ |nandagopotsavasphūrtirvrajānandakarodayaḥ || 18||

सुजातजातकर्म श्रीर्गोपीभद्रोक्तिनिर्वृतः ।अलीकनिद्रोपगमः पूतनास्तनपीडनः ॥ १९॥

sujātajātakarma śrīrgopībhadroktinirvṛtaḥ |alīkanidropagamaḥ pūtanāstanapīḍanaḥ || 19||

स्तन्यात्तपूतनाप्राणः पूतनाक्रोशकारकः ।विन्यस्तरक्षागोधूलिर्यशोदाकरलालितः ॥ २०॥

stanyāttapūtanāprāṇaḥ pūtanākrośakārakaḥ |vinyastarakṣāgodhūliryaśodākaralālitaḥ || 20||

नन्दाघ्रातशिरोमध्यः पूतनासुगतिप्रदः ।बालः पर्यंकनिद्रालुर्मुखार्पितपदांगुलिः ॥ २१॥

nandāghrātaśiromadhyaḥ pūtanāsugatipradaḥ |bālaḥ paryaṃkanidrālurmukhārpitapadāṃguliḥ || 21||

अंजनस्निग्धनयनः पर्यायांकुरितस्मितः ।लीलाक्षस्तरलालोकश्शकटासुरभंजनः ॥ २२॥

aṃjanasnigdhanayanaḥ paryāyāṃkuritasmitaḥ |līlākṣastaralālokaśśakaṭāsurabhaṃjanaḥ || 22||

द्विजोदितस्वस्त्ययनो मंत्रपूतजलाप्लुतः ।यशोदोत्संगपर्यंको यशोदामुखवीक्षकः ॥ २३॥

dvijoditasvastyayano maṃtrapūtajalāplutaḥ |yaśodotsaṃgaparyaṃko yaśodāmukhavīkṣakaḥ || 23||

यशोदास्तन्यमुदितस्तृणावर्तादिदुस्सहः ।तृणावर्तासुरध्वंसी मातृविस्मयकारकः ॥ २४॥

yaśodāstanyamuditastṛṇāvartādidussahaḥ |tṛṇāvartāsuradhvaṃsī mātṛvismayakārakaḥ || 24||

प्रशस्तनामकरणो जानुचंक्रमणोत्सुकः ।व्यालम्बिचूलिकारत्नो घोषगोपप्रहर्षणः ॥ २५॥

praśastanāmakaraṇo jānucaṃkramaṇotsukaḥ |vyālambicūlikāratno ghoṣagopapraharṣaṇaḥ || 25||

स्वमुखप्रतिबिम्बार्थी ग्रीवाव्याघ्रनखोज्ज्वलः ।पंकानुलेपरुचिरो मांसलोरूकटीतटः ॥ २६॥

svamukhapratibimbārthī grīvāvyāghranakhojjvalaḥ |paṃkānuleparuciro māṃsalorūkaṭītaṭaḥ || 26||

घृष्टजानुकरद्वंद्वः प्रतिबिम्बानुकारकृत् ।अव्यक्तवर्णवाग्वृत्तिः स्मितलक्ष्यरदोद्ग्मः ॥ २७॥

ghṛṣṭajānukaradvaṃdvaḥ pratibimbānukārakṛt |avyaktavarṇavāgvṛttiḥ smitalakṣyaradodgmaḥ || 27||

धात्रीकरसमालम्बी प्रस्खलच्चित्रचंक्रमः ।अनुरूपवयस्याढ्यश्चारुकौमारचापलः ॥ २८॥

dhātrīkarasamālambī praskhalaccitracaṃkramaḥ |anurūpavayasyāḍhyaścārukaumāracāpalaḥ || 28||

वत्सपुच्छसमाकृष्टो वत्सपुच्छविकर्षणः ।विस्मारितान्यव्यापारो गोपगोपीमुदावहः ॥ २९॥

vatsapucchasamākṛṣṭo vatsapucchavikarṣaṇaḥ |vismāritānyavyāpāro gopagopīmudāvahaḥ || 29||

अकालवत्सनिर्मोक्ता व्रजव्याक्रोशसुस्मितः ।नवनीतमहाचोरो दारकाहारदायकः ॥ ३०॥

akālavatsanirmoktā vrajavyākrośasusmitaḥ |navanītamahācoro dārakāhāradāyakaḥ || 30||

पीठोलूखलसोपानः क्षीरभाण्डविभेदनः ।शिक्यभाण्डसमाकर्षी ध्वान्तागारप्रवेशकृत् ॥ ३१॥

pīṭholūkhalasopānaḥ kṣīrabhāṇḍavibhedanaḥ |śikyabhāṇḍasamākarṣī dhvāntāgārapraveśakṛt || 31||

भूषारत्नप्रकाशाढ्यो गोप्युपालम्भभर्त्सितः ।परागधूसराकारो मृद्भक्षणकृतेक्षणः ॥ ३२॥

bhūṣāratnaprakāśāḍhyo gopyupālambhabhartsitaḥ |parāgadhūsarākāro mṛdbhakṣaṇakṛtekṣaṇaḥ || 32||

बालोक्तमृत्कथारम्भो मित्रान्तर्गूढविग्रहः ।कृतसन्त्रासलोलाक्षो जननीप्रत्ययावहः ॥३३।

bāloktamṛtkathārambho mitrāntargūḍhavigrahaḥ |kṛtasantrāsalolākṣo jananīpratyayāvahaḥ ||33|

मातृदृश्यात्तवदनो वक्त्रलक्ष्यचराचरः ।यशोदालालितस्वात्मा स्वयं स्वाच्छन्द्यमोहनः ॥ ३४॥

mātṛdṛśyāttavadano vaktralakṣyacarācaraḥ |yaśodālālitasvātmā svayaṃ svācchandyamohanaḥ || 34||