श्रीकृष्णलीला Shrikrishnalila Ratnapanchakam 3

(रत्नपञ्चके तृतीयं रत्नम् ।)गोवर्धनधर ! गोपीवल्लभ ! गोपाल ! गोप ! गोविन्द ! ॥प्रसीद परमानन्द ! पावन ! परमात्मकृष्ण ! पापघ्न ! ॥ १॥

(ratnapañcake tṛtīyaṃ ratnam |)govardhanadhara ! gopīvallabha ! gopāla ! gopa ! govinda ! ||prasīda paramānanda ! pāvana ! paramātmakṛṣṇa ! pāpaghna ! || 1||

वृन्दावनसुरभूरुहतलासीनपार्थसारथिं कृष्णम् ॥सुवेणुनादविनोदं विष्णुं वन्दे वनमालाकण्ठम् ॥ २॥

vṛndāvanasurabhūruhatalāsīnapārthasārathiṃ kṛṣṇam ||suveṇunādavinodaṃ viṣṇuṃ vande vanamālākaṇṭham || 2||

प्रणम्य कृष्णं ह्यतिशुद्धरूपंसाक्षात्प्रभुं राममजस्वरूपम् ।वदामि किञ्चित्स्वनुभूतमात्रंश्रीकृष्णलीलाममनस्त्वसिद्।ह्ध्यै ॥ ३॥

praṇamya kṛṣṇaṃ hyatiśuddharūpaṃsākṣātprabhuṃ rāmamajasvarūpam |vadāmi kiñcitsvanubhūtamātraṃśrīkṛṣṇalīlāmamanastvasid|hdhyai || 3||

कालिन्दीयमुनाजलेषु बहुषः श्रीकृष्णलीलाऽभवतच्चित्सौख्यसुसक्तवारिषु नरैः स्नात्वा मुदा प्रेमतः ।सन्ध्यादौ हरिचन्दनं ह्यतिशुभं श्रीकृष्णनामामृतैर्मिश्रीकृत्य सुधार्यतां सुविमलं मूढैरपि प्रोच्चकैः ॥ ४॥

kālindīyamunājaleṣu bahuṣaḥ śrīkṛṣṇalīlā'bhavataccitsaukhyasusaktavāriṣu naraiḥ snātvā mudā premataḥ |sandhyādau haricandanaṃ hyatiśubhaṃ śrīkṛṣṇanāmāmṛtairmiśrīkṛtya sudhāryatāṃ suvimalaṃ mūḍhairapi proccakaiḥ || 4||

यल्लिप्तं प्रतिनित्यमर्चनविधौ भक्तैः प्रभौ चन्दनंगोपीभिः स्वकरैस्तदेव सलिलैः प्रक्षालितं प्रेमतः ।गोपीचन्दननामतस्तदभव च्चित्सौख्यसङ्गात्प्रभोःपापघ्नं धरणीतले निजमुखे यो धारयेन्मुक्तिभाक् ॥ ५॥

yalliptaṃ pratinityamarcanavidhau bhaktaiḥ prabhau candanaṃgopībhiḥ svakaraistadeva salilaiḥ prakṣālitaṃ premataḥ |gopīcandananāmatastadabhava ccitsaukhyasaṅgātprabhoḥpāpaghnaṃ dharaṇītale nijamukhe yo dhārayenmuktibhāk || 5||

ऊर्ध्वं पुण्ड्रं धारयेद्विष्णुभक्तःसंन्यासी वा ब्रह्मचारी गृहस्थः ।शङ्खं चक्रं सर्वचिह्नानि सम्यक्तत्तत्स्थाने ध्यानयुक्तं सुभक्त्या ॥ ६॥

ūrdhvaṃ puṇḍraṃ dhārayedviṣṇubhaktaḥsaṃnyāsī vā brahmacārī gṛhasthaḥ |śaṅkhaṃ cakraṃ sarvacihnāni samyaktattatsthāne dhyānayuktaṃ subhaktyā || 6||

हृदयकमले ध्यात्वा कृष्णं हरिं प्रभुमच्युतंनियतमनसा पूर्णात्मानं सदैव जगद्विभुम् ।हृदि शिरसि यो बाहौ कण्ठे नरोऽत्र सुधारयेदिहपरसुखं कृष्णप्रीत्या निजामृतमाप्नुयात् ॥ ७॥

hṛdayakamale dhyātvā kṛṣṇaṃ hariṃ prabhumacyutaṃniyatamanasā pūrṇātmānaṃ sadaiva jagadvibhum |hṛdi śirasi yo bāhau kaṇṭhe naro'tra sudhārayedihaparasukhaṃ kṛṣṇaprītyā nijāmṛtamāpnuyāt || 7||

कमलनयनं मेघश्यामं तनौ समलङ्कृतंद्विभुजममलं गोपीप्राणं सुरद्रुममश्रितम् ।रसति भजति ज्ञानानन्दो न्विहाचलभक्तितोवनचरगवीमध्ये कृष्णं स मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ ८॥

kamalanayanaṃ meghaśyāmaṃ tanau samalaṅkṛtaṃdvibhujamamalaṃ gopīprāṇaṃ suradrumamaśritam |rasati bhajati jñānānando nvihācalabhaktitovanacaragavīmadhye kṛṣṇaṃ sa muktimavāpnuyāt || 8||

ईड्यः कृष्णः सुरमुनिजनैर्गोपगोपीसमेतोयः कालिन्दीसलिललहरीसङ्गिवातेन सेव्यः ।एको नित्यो विविधरहितोऽद्वैतमात्रोऽपि लीलांकुर्वाणोऽजोऽज्ञजनसुहितार्थाय देहं दधानः ॥ ९॥

īḍyaḥ kṛṣṇaḥ suramunijanairgopagopīsametoyaḥ kālindīsalilalaharīsaṅgivātena sevyaḥ |eko nityo vividharahito'dvaitamātro'pi līlāṃkurvāṇo'jo'jñajanasuhitārthāya dehaṃ dadhānaḥ || 9||

कृष्णो हि ब्रह्मचारी सरसि कमलवच्छ्रेष्ठ एवावतारेभूम्यां साक्षात्स्वरूपः प्रकटितविमलो लोककल्याणकारीसर्वे गायन्ति कृष्णं त्रिगुणविरहितं गोपगोपीसमेतंनानालीलां स्वमायां मुनिहृदयहरां दर्शयन्तं जनानाम् ॥ १०॥

kṛṣṇo hi brahmacārī sarasi kamalavacchreṣṭha evāvatārebhūmyāṃ sākṣātsvarūpaḥ prakaṭitavimalo lokakalyāṇakārīsarve gāyanti kṛṣṇaṃ triguṇavirahitaṃ gopagopīsametaṃnānālīlāṃ svamāyāṃ munihṛdayaharāṃ darśayantaṃ janānām || 10||

गर्भजन्ममृत्युरोगतापपापहारकःशक्तियुक्तिभुक्तिभक्तिसर्वदायकः प्रभुः ।स्त्रीसुयुक्त गोपबाल पार्थसारथिर्हरिर्ब्रह्म नित्यशुद्धबुद्धमुक्तसत्सुखात्मकम् ॥ ११॥

garbhajanmamṛtyurogatāpapāpahārakaḥśaktiyuktibhuktibhaktisarvadāyakaḥ prabhuḥ |strīsuyukta gopabāla pārthasārathirharirbrahma nityaśuddhabuddhamuktasatsukhātmakam || 11||

क्रोधकामलोभमोहदम्भदर्पमत्सराऽऽदुष्टदैत्यनाशतो भजेत्सुधीः सुभावतः ।शान्तिदान्तिवेदसारकृष्णभक्तिमेव तांनित्यसिद्धमुक्तकृष्णवस्तु लभ्यते ततः ॥ १२॥

krodhakāmalobhamohadambhadarpamatsarā''duṣṭadaityanāśato bhajetsudhīḥ subhāvataḥ |śāntidāntivedasārakṛṣṇabhaktimeva tāṃnityasiddhamuktakṛṣṇavastu labhyate tataḥ || 12||

वक्रदन्तकेशिकंसपूतनादिराक्षसस्वस्थसर्वदोषरूपनाशतः स्वयं प्रभुः ।स्वस्वरूपसिद्धगुह्यशाश्वतं निजप्रभंब्रह्म कृष्ण एव राजते सदा मुदा हृदि ॥ १३॥

vakradantakeśikaṃsapūtanādirākṣasasvasthasarvadoṣarūpanāśataḥ svayaṃ prabhuḥ |svasvarūpasiddhaguhyaśāśvataṃ nijaprabhaṃbrahma kṛṣṇa eva rājate sadā mudā hṛdi || 13||

रामकृष्णवासुदेवनारसिंहवामनःपद्मनाभमाधवत्रिविक्रमाच्युताव्ययः ।श्रीधरो जनार्दनो ह्यधोक्षजोऽद्वयो विभुब्रह्म कृष्ण एव नारदादिमौनिसेवितः ॥ १४॥

rāmakṛṣṇavāsudevanārasiṃhavāmanaḥpadmanābhamādhavatrivikramācyutāvyayaḥ |śrīdharo janārdano hyadhokṣajo'dvayo vibhubrahma kṛṣṇa eva nāradādimaunisevitaḥ || 14||

नारायणो रघुवरो ज्ञवरैः सुसेव्योदामोदरो हरिहरोऽप्यनिरुद्धविष्णुः ।सङ्कर्षणश्च मधुसूदनगोपिकाहृत्पद्मासनस्थविमलो भगवान्वरेण्यः ॥ १५॥

nārāyaṇo raghuvaro jñavaraiḥ susevyodāmodaro hariharo'pyaniruddhaviṣṇuḥ |saṅkarṣaṇaśca madhusūdanagopikāhṛtpadmāsanasthavimalo bhagavānvareṇyaḥ || 15||

विज्ञानरूपपरिपूर्णमनाद्यनन्तंब्रह्मात्मवस्तु सुखकेवलसुज्ञसेव्यम् ।गोविन्दवेणुधरगोपसुचित्तचोरंकृष्णं परात्परतरं शरणं व्रजेन्ना ॥ १६॥

vijñānarūpaparipūrṇamanādyanantaṃbrahmātmavastu sukhakevalasujñasevyam |govindaveṇudharagopasucittacoraṃkṛṣṇaṃ parātparataraṃ śaraṇaṃ vrajennā || 16||

कृष्णो ब्रह्मैव साक्षाज्जनविजनसमः स्त्रीपुमान्भेदशून्योगोपीगोपादिलीलां भ्रमनिरतजनाः सर्वसत्यां वदन्ति ।नानास्त्रीबाललीला गुणरहितगुणे कल्पना का कथं स्यात्कृष्णज्ञानाय तस्माद्विषयसुरमणं त्यज्यतां शीघ्रमेव ॥ १७॥

kṛṣṇo brahmaiva sākṣājjanavijanasamaḥ strīpumānbhedaśūnyogopīgopādilīlāṃ bhramaniratajanāḥ sarvasatyāṃ vadanti |nānāstrībālalīlā guṇarahitaguṇe kalpanā kā kathaṃ syātkṛṣṇajñānāya tasmādviṣayasuramaṇaṃ tyajyatāṃ śīghrameva || 17||

कंसोऽहङ्कार आदौ नियमितमनसा कृष्णभक्त्या विलीनःकर्तव्यः साधकेन प्रथितशमदमा उद्धवाक्रूररूपाः ।दुर्बोधं ब्रह्म कृष्णं विरहितविषमं सच्चिदानन्दपूर्णंज्ञात्वा ह्यत्यन्तयत्नैर्निरतिशयसुखं कृष्णभावं लभेत्सः ॥ १८॥

kaṃso'haṅkāra ādau niyamitamanasā kṛṣṇabhaktyā vilīnaḥkartavyaḥ sādhakena prathitaśamadamā uddhavākrūrarūpāḥ |durbodhaṃ brahma kṛṣṇaṃ virahitaviṣamaṃ saccidānandapūrṇaṃjñātvā hyatyantayatnairniratiśayasukhaṃ kṛṣṇabhāvaṃ labhetsaḥ || 18||

द्वेषश्चाणूरनामा ह्यतिनिजमहिमा मुष्टिको मत्सरो वैगर्वः कंसश्च दर्पः सहजकुवलयापीड एवातिदुष्टः ।तन्नाशानन्तरं वै सुमधुरललनागोपिकाध्यातरूपःश्रीकृष्णो ब्रह्म पूर्णं सततमुपनिषत्सारभूतं चकास्ति ॥ १९॥

dveṣaścāṇūranāmā hyatinijamahimā muṣṭiko matsaro vaigarvaḥ kaṃsaśca darpaḥ sahajakuvalayāpīḍa evātiduṣṭaḥ |tannāśānantaraṃ vai sumadhuralalanāgopikādhyātarūpaḥśrīkṛṣṇo brahma pūrṇaṃ satatamupaniṣatsārabhūtaṃ cakāsti || 19||

सकामोऽकामो भवति स्मृत्वा कृष्णं च गोपिकाः ॥जलं तीर्त्वा भवाम्बोधेः परं पारं गता यथा ॥ २०॥

sakāmo'kāmo bhavati smṛtvā kṛṣṇaṃ ca gopikāḥ ||jalaṃ tīrtvā bhavāmbodheḥ paraṃ pāraṃ gatā yathā || 20||

ब्रह्मानन्दो गोपिकाप्रीतिपात्रंकृष्णः शान्तः शुद्धमायाविहीनः ।गोपो बालः शुद्धचित्तेन नित्यंध्यातव्यश्चित्साधकैः प्रेमभक्त्या ॥ २१॥

brahmānando gopikāprītipātraṃkṛṣṇaḥ śāntaḥ śuddhamāyāvihīnaḥ |gopo bālaḥ śuddhacittena nityaṃdhyātavyaścitsādhakaiḥ premabhaktyā || 21||

गीताप्रोक्तं पार्थरूपेण नित्यंस्वस्मिंज्ञात्वा स्वेन, मायाविमोहम् ।त्यक्त्वाऽद्वैतं केवलं ब्रह्म पूर्णंकृष्णात्मानं भावयेद्वस्तुमात्रम् ॥ २२॥

gītāproktaṃ pārtharūpeṇa nityaṃsvasmiṃjñātvā svena, māyāvimoham |tyaktvā'dvaitaṃ kevalaṃ brahma pūrṇaṃkṛṣṇātmānaṃ bhāvayedvastumātram || 22||

विश्वेऽस्मिन्खलु चरजङ्गमे मुरारिःसर्वात्मा सततविशुद्धमूर्तिरस्ति ।कल्याणं परमपवित्रकृष्णमत्रज्ञात्वा स्वं स्वनुभवतश्च मुक्तिभाक्सः ॥ २३॥

viśve'sminkhalu carajaṅgame murāriḥsarvātmā satataviśuddhamūrtirasti |kalyāṇaṃ paramapavitrakṛṣṇamatrajñātvā svaṃ svanubhavataśca muktibhāksaḥ || 23||

मनोवाचातीतं परमपुरुषं कृष्णममलंस्वमात्रं स्वस्मिन्सद्।ह्ध्यनुभवपरं केवलमजम् ।कथं को निःशब्दं निरवयवनित्यं निरुपमंकया सामग्र्या वा प्रवदति महद्ब्रह्म विबुधः ॥ २४॥

manovācātītaṃ paramapuruṣaṃ kṛṣṇamamalaṃsvamātraṃ svasminsad|hdhyanubhavaparaṃ kevalamajam |kathaṃ ko niḥśabdaṃ niravayavanityaṃ nirupamaṃkayā sāmagryā vā pravadati mahadbrahma vibudhaḥ || 24||

कल्याणसेवककृताऽमलकृष्णलीलालीला हरेघ्दृदयरागविकल्पलीलाम् ।शृण्वन्ति ये च कथयन्ति कथाममूं तेभक्ता भवन्ति गृहबन्धनतो विमुक्ताः ॥ २५॥

kalyāṇasevakakṛtā'malakṛṣṇalīlālīlā hareghdṛdayarāgavikalpalīlām |śṛṇvanti ye ca kathayanti kathāmamūṃ tebhaktā bhavanti gṛhabandhanato vimuktāḥ || 25||

इति श्रीसमर्थरामदासकल्याणसेवकपदान्वितकल्याणसेवकप्रणीत रत्नपञ्चके तृतीयं रत्नंश्रीकृष्णलीलानाम सम्पूर्णम् ॥

iti śrīsamartharāmadāsakalyāṇasevakapadānvitakalyāṇasevakapraṇīta ratnapañcake tṛtīyaṃ ratnaṃśrīkṛṣṇalīlānāma sampūrṇam ||