ललितत्रिभङ्गीस्तोत्रम् Shri Lalitatribhangi Stotram

नमः पितृपदाम्भोजरेणुभ्यो यन्निवेदनात् ।अस्मत्कुलं निष्कलङ्कं श्रीकृष्णेनात्मसात्कृतम् ॥ १॥

namaḥ pitṛpadāmbhojareṇubhyo yannivedanāt |asmatkulaṃ niṣkalaṅkaṃ śrīkṛṣṇenātmasātkṛtam || 1||

वामजान्वन्ताश्रितातिवक्रदक्षिणजानुकम् ।एतत्सम्प्राप्तसौभाग्यं विचित्रमणिभूषणम् ॥ २॥

vāmajānvantāśritātivakradakṣiṇajānukam |etatsamprāptasaubhāgyaṃ vicitramaṇibhūṣaṇam || 2||

नखचन्द्रमहः क्षिप्तभक्तसन्तापसन्ततिः ।विचित्रभावसन्तानविचित्रीकृतमानसम् ॥ ३॥

nakhacandramahaḥ kṣiptabhaktasantāpasantatiḥ |vicitrabhāvasantānavicitrīkṛtamānasam || 3||

दक्षिणपदतलपद्मं वामप्रपदस्य वामतः प्रकटम् ।सौन्दर्यं किमपितरां प्रकटयति प्रेमवल्लभ्यम् ॥ ४॥

dakṣiṇapadatalapadmaṃ vāmaprapadasya vāmataḥ prakaṭam |saundaryaṃ kimapitarāṃ prakaṭayati premavallabhyam || 4||

विकसितशारदकमलोदरमदहरणेऽपि तत्र पद्माङ्कम् ।वहता निरवधिरसता निवेद्यते स्वीयभक्तेषु ॥ ५॥

vikasitaśāradakamalodaramadaharaṇe'pi tatra padmāṅkam |vahatā niravadhirasatā nivedyate svīyabhakteṣu || 5||

भक्तार्तिहरणे काञ्चित् मर्यादां नैव मन्यते ।इति ज्ञापयितुं वज्ररेखां धारयति स्फुटाम् ॥ ६॥

bhaktārtiharaṇe kāñcit maryādāṃ naiva manyate |iti jñāpayituṃ vajrarekhāṃ dhārayati sphuṭām || 6||

अनुग्रहानिलो यत्र तत्साम्मुख्यं भजन् त्यजन् ।अन्याशां राजते भक्ते पदमेवमिति ध्वजम् ॥ ७॥

anugrahānilo yatra tatsāmmukhyaṃ bhajan tyajan |anyāśāṃ rājate bhakte padamevamiti dhvajam || 7||

धारयन् ज्ञापयत्येषः त्यक्तभक्तान्यदिक् प्रभुः ।अतएव हि तत्सेव्यो निर्दोषगुणविग्रहः ॥ ८॥

dhārayan jñāpayatyeṣaḥ tyaktabhaktānyadik prabhuḥ |ataeva hi tatsevyo nirdoṣaguṇavigrahaḥ || 8||

एतत्पदपङ्कजमधुमत्तस्याऽयं निसर्गएवाभूत् ।नेतरभावं भजते यदङ्कुशो नित्यमेवाऽस्ति ॥ ९॥

etatpadapaṅkajamadhumattasyā'yaṃ nisargaevābhūt |netarabhāvaṃ bhajate yadaṅkuśo nityamevā'sti || 9||

कदाचिद्विविधा लीलाः कर्तुं भक्तैः सह प्रभुः ।एवम्भूतो वादयति वेणुमिष्टं करोति च ॥ १०॥

kadācidvividhā līlāḥ kartuṃ bhaktaiḥ saha prabhuḥ |evambhūto vādayati veṇumiṣṭaṃ karoti ca || 10||

प्रपदोपरि सञ्चारिचारुपीतान्तरीयकः ।गुञ्जद्भ्रमद्भ्रमरयुग्वनमालातिसुन्दरः ॥ ११॥

prapadopari sañcāricārupītāntarīyakaḥ |guñjadbhramadbhramarayugvanamālātisundaraḥ || 11||

विविधरूपसुचारुसुगन्धयुङ्मृदुलपुष्पचयैरतिसुन्दरम् ।ग्रथितमध्यमदेशमतिप्रियाकरयुगेन हृदि स्र्जि कामये ॥ १२॥

vividharūpasucārusugandhayuṅmṛdulapuṣpacayairatisundaram |grathitamadhyamadeśamatipriyākarayugena hṛdi srji kāmaye || 12||

ग्रीवोरःस्थलकटितटकाञ्चीजानुप्रपदयोः सततम् ।विहरन्ती वनमालासक्तासीदलिकुलैर्मत्तैः ॥ १३॥

grīvoraḥsthalakaṭitaṭakāñcījānuprapadayoḥ satatam |viharantī vanamālāsaktāsīdalikulairmattaiḥ || 13||

गभीरनाभिविलसत्काञ्चीदामलसन्मणीन् ।स्वरुचारोचयन्नन्यानप्याकल्पान् बभौ प्रभुः ॥ १४॥

gabhīranābhivilasatkāñcīdāmalasanmaṇīn |svarucārocayannanyānapyākalpān babhau prabhuḥ || 14||

त्रिगुणानिलसञ्चारचलत्प्रान्तातिसुन्दरम् ।उत्तरीयं बिभ्रदंसे शुशुभेऽतितरां हरिः ॥ १५॥

triguṇānilasañcāracalatprāntātisundaram |uttarīyaṃ bibhradaṃse śuśubhe'titarāṃ hariḥ || 15||

विविधमहामणिखचितैः परितो मुक्ताफलावलिग्रथितैः ।वलयाङ्गदकङ्कणचयसकलाङ्गुलिभूषणैः रेजे ॥ १६॥

vividhamahāmaṇikhacitaiḥ parito muktāphalāvaligrathitaiḥ |valayāṅgadakaṅkaṇacayasakalāṅgulibhūṣaṇaiḥ reje || 16||

कट्या कुटिलया काञ्चिद्भुवनत्रयमोहिनीम् ।तनोति सुषमा नाभ्यां सह साम्येऽपि दुर्लभाम् ॥ १७॥

kaṭyā kuṭilayā kāñcidbhuvanatrayamohinīm |tanoti suṣamā nābhyāṃ saha sāmye'pi durlabhām || 17||

रसभरभरितं पात्रं नामितमन्यत्र तं रसं कर्तुम् ।एकत आनतमुन्नतमेकत इह दृश्यते सर्वैः ॥ १८॥

rasabharabharitaṃ pātraṃ nāmitamanyatra taṃ rasaṃ kartum |ekata ānatamunnatamekata iha dṛśyate sarvaiḥ || 18||

कटितटगतभावरसानां व्रजाङ्गनाहृत्सुपूरणे सापि ।अभवत् तथैव हृष्टा दृष्टा परमुपपद्यते काञ्च्या ॥ १९॥

kaṭitaṭagatabhāvarasānāṃ vrajāṅganāhṛtsupūraṇe sāpi |abhavat tathaiva hṛṣṭā dṛṣṭā paramupapadyate kāñcyā || 19||

वेणुरवानुगया नवनवचापल्यं प्राप्त वत्योच्चैः ।व्रजतरुणीमानसधनसम्पन्नयाभूज्जगज्जडवत् ॥ २०॥

veṇuravānugayā navanavacāpalyaṃ prāpta vatyoccaiḥ |vrajataruṇīmānasadhanasampannayābhūjjagajjaḍavat || 20||

नयनाम्बुजसौन्दर्यं मनसां वचसामगोचरं सत्यम् ।व्रजसुन्दरीनयनमनोनुभवैकगतं परं हृद्यम् ॥ २१॥

nayanāmbujasaundaryaṃ manasāṃ vacasāmagocaraṃ satyam |vrajasundarīnayanamanonubhavaikagataṃ paraṃ hṛdyam || 21||

तत्रापि भावगर्भं तरलतरं प्रियतमामुखाम्भोजे ।स्थगितं भवदरुणतरप्रान्तं प्रकटानुरागमिव ॥ २२॥

tatrāpi bhāvagarbhaṃ taralataraṃ priyatamāmukhāmbhoje |sthagitaṃ bhavadaruṇataraprāntaṃ prakaṭānurāgamiva || 22||

विचित्रवेणुतानाब्धितरङ्गान्दोलिताञ्चलम् ।स्थिरं वा तरलं वेति नैवाभूदवधारितम् ॥ २३॥

vicitraveṇutānābdhitaraṅgāndolitāñcalam |sthiraṃ vā taralaṃ veti naivābhūdavadhāritam || 23||

स्मितामृतभरेणात्मभक्तहृत्प्राणपोषकम् ।तत्रैव लयहेतुर्वा तेषामिति न वेदम्यहम् ॥ २४॥

smitāmṛtabhareṇātmabhaktahṛtprāṇapoṣakam |tatraiva layaheturvā teṣāmiti na vedamyaham || 24||

भ्रूचापः सन्धितः कर्णावध्याकृष्टः प्रियाहृदि ।विद्धः प्राणानाजहार स्वस्मिन् अस्मिन् दया न हि ॥ २५॥

bhrūcāpaḥ sandhitaḥ karṇāvadhyākṛṣṭaḥ priyāhṛdi |viddhaḥ prāṇānājahāra svasmin asmin dayā na hi || 25||

स्मितकौटिल्यचापल्यारुणिमामृतसिन्धुषु ।मग्नाः कथञ्चिद्जीवन्ति भक्तास्तत्तत्स्वभावतः ॥ २६॥

smitakauṭilyacāpalyāruṇimāmṛtasindhuṣu |magnāḥ kathañcidjīvanti bhaktāstattatsvabhāvataḥ || 26||

शृङ्गाररससर्वस्वं भक्तभावामृतावृतिम् ।अनुरागचयं ताराश्चैत्यापाङ्गैर्बिभर्त्यसौ ॥ २७॥

śṛṅgārarasasarvasvaṃ bhaktabhāvāmṛtāvṛtim |anurāgacayaṃ tārāścaityāpāṅgairbibhartyasau || 27||

सालिकुलं कमलकुलं जितं निजाकारमात्रतो जगति ।प्रकटातिगूढरसभरभरितो अभवत् कुसुमशरकोटिः ॥ २८॥

sālikulaṃ kamalakulaṃ jitaṃ nijākāramātrato jagati |prakaṭātigūḍharasabharabharito abhavat kusumaśarakoṭiḥ || 28||

स्निग्धता मुग्धता वापि चातुरीसहजापि वा ।नैव वर्णयितुं शक्यानुभवन्तीभिरप्यहो! ॥ २९॥

snigdhatā mugdhatā vāpi cāturīsahajāpi vā |naiva varṇayituṃ śakyānubhavantībhirapyaho! || 29||

मन्ये गोकुलतरुणीनवनवभावाः स्वराससञ्जाताः ।रतिरससुधाब्धिपतितप्लवे प्लवन्ते निसर्गमधुरतराः ॥ ३०॥

manye gokulataruṇīnavanavabhāvāḥ svarāsasañjātāḥ |ratirasasudhābdhipatitaplave plavante nisargamadhuratarāḥ || 30||

सम्मुखप्रेक्षणेऽपाङ्गप्रेक्षणेच यथा रसः ।तथारुणाभी रेखाभिर्ज्ञापयत्यम्बुजेक्षणः ॥ ३१॥

sammukhaprekṣaṇe'pāṅgaprekṣaṇeca yathā rasaḥ |tathāruṇābhī rekhābhirjñāpayatyambujekṣaṇaḥ || 31||

विरलारुणरेखाभिः सितगर्भस्य नेत्रयोः ।आविर्भवति या शोभा तां न वक्तुं क्षमा रमा ॥ ३२॥

viralāruṇarekhābhiḥ sitagarbhasya netrayoḥ |āvirbhavati yā śobhā tāṃ na vaktuṃ kṣamā ramā || 32||

पक्ष्माणि तरुणीभावान् आनेतुं चरणाब्जयोः ।कराङ्गुलिचयाभानि भासन्ते परितः बतः ॥ ३३॥

pakṣmāṇi taruṇībhāvān ānetuṃ caraṇābjayoḥ |karāṅgulicayābhāni bhāsante paritaḥ bataḥ || 33||

अतिसारस्यतो नेत्रे सरसः परितोऽभवत् ।रसाङ्कुराः पक्ष्मरूपा भासन्ते सुषमास्पदाः ॥ ३४॥

atisārasyato netre sarasaḥ parito'bhavat |rasāṅkurāḥ pakṣmarūpā bhāsante suṣamāspadāḥ || 34||

आदायादाय भक्तानां भावान् अतिमनोहरान् ।निमेषमिषतः स्वान्तः सञ्चयं कुरुतो मुदा ॥ ३५॥

ādāyādāya bhaktānāṃ bhāvān atimanoharān |nimeṣamiṣataḥ svāntaḥ sañcayaṃ kuruto mudā || 35||

स्वतः समर्थमप्येतत् त्रिलोकीमोहने बत ! ।स्मितं सहायं सम्प्राप्य यत्करोति न वेद्मि तत् ॥ ३६॥

svataḥ samarthamapyetat trilokīmohane bata ! |smitaṃ sahāyaṃ samprāpya yatkaroti na vedmi tat || 36||

रसपूरैः प्लावयति स्वजनविवेकत्रपाधृतिरथवा ।तानेव तद्रसाब्धिषु मग्नान् कुरुते तदैवैतत् ॥ ३७॥

rasapūraiḥ plāvayati svajanavivekatrapādhṛtirathavā |tāneva tadrasābdhiṣu magnān kurute tadaivaitat || 37||

एतत्कार्यस्य भवने प्रतिबन्धेऽपि चेश्वरः ।न शक्तो प्रतिबद्धो यत् तत्स्वभावस्वभावतः ॥ ३८॥

etatkāryasya bhavane pratibandhe'pi ceśvaraḥ |na śakto pratibaddho yat tatsvabhāvasvabhāvataḥ || 38||

तत्रापि चेत्सहायोऽभूदुदारो वेणुनिःस्वनः ।त्रिभङ्गश्च त्रिजगति न जाने का दशावशा ॥ ३९॥

tatrāpi cetsahāyo'bhūdudāro veṇuniḥsvanaḥ |tribhaṅgaśca trijagati na jāne kā daśāvaśā || 39||

तिष्ठत्वन्यकथैतादृक्स्वरूपं प्रतिबिम्बितम् ।क्वचित् पश्येत् स्वयं नाथः कां दशां नु भजेत् तदा!॥ ४०॥

tiṣṭhatvanyakathaitādṛksvarūpaṃ pratibimbitam |kvacit paśyet svayaṃ nāthaḥ kāṃ daśāṃ nu bhajet tadā!|| 40||

प्रायो न दर्शनापेक्षा यत्स्वयं तद्रसात्मकः ।प्रियाहृदयनेत्रेषु निरुद्धोऽस्ति सुनायकः ॥ ४१॥

prāyo na darśanāpekṣā yatsvayaṃ tadrasātmakaḥ |priyāhṛdayanetreṣu niruddho'sti sunāyakaḥ || 41||

एतत्सन्दर्शने तु स्यात् प्रमदाभाव एव हि ।तच्छान्तिकर्ता कोन्योऽत्र भवेत् तेनास्ति नैव तत् ॥ ४२॥

etatsandarśane tu syāt pramadābhāva eva hi |tacchāntikartā konyo'tra bhavet tenāsti naiva tat || 42||

अथवा तद्रसात्मा तद्दर्शनेनतितोषितः ।भवति स्वप्रियावृन्दवृतोऽयं गजराडिव ॥ ४३॥

athavā tadrasātmā taddarśanenatitoṣitaḥ |bhavati svapriyāvṛndavṛto'yaṃ gajarāḍiva || 43||

कदाचिदथवा प्रेष्ठा वियोगार्त्या तदात्मकः ।तासामाविर्भवेद्भावैरेव तां शामयत्यपि ॥ ४४॥

kadācidathavā preṣṭhā viyogārtyā tadātmakaḥ |tāsāmāvirbhavedbhāvaireva tāṃ śāmayatyapi || 44||

दृष्ट्यापि रसरूपत्वं मयि जानन्तु मामकाः ।तदर्थमाविष्कुरुते त्रिभङ्गं भक्तलोचने ॥ ४५॥

dṛṣṭyāpi rasarūpatvaṃ mayi jānantu māmakāḥ |tadarthamāviṣkurute tribhaṅgaṃ bhaktalocane || 45||

रसात्मत्वं स्फुटं स्वस्मिन् भक्तैर्नैवानुभूयते ।तदर्थमाविष्कुरुते त्रिभङ्गं भक्तलोचने ॥ ४६॥

rasātmatvaṃ sphuṭaṃ svasmin bhaktairnaivānubhūyate |tadarthamāviṣkurute tribhaṅgaṃ bhaktalocane || 46||

पुष्टिभक्तिं स्थिरीकृत्य मर्यादां च तदाश्रिताम् ।कृत्वा वृन्दावनक्षोणीमयथापूर्वसंस्थिताम् ॥ ४७॥

puṣṭibhaktiṃ sthirīkṛtya maryādāṃ ca tadāśritām |kṛtvā vṛndāvanakṣoṇīmayathāpūrvasaṃsthitām || 47||

हृदयं भक्तहृदये स्थिरं लोकान् निजान् परान् ।पुष्टिदिश्येव सुमुखान् कृत्वा संराजते प्रभुः ॥ ४८॥

hṛdayaṃ bhaktahṛdaye sthiraṃ lokān nijān parān |puṣṭidiśyeva sumukhān kṛtvā saṃrājate prabhuḥ || 48||

उद्बुद्धशृङ्गाररसस्वरूपो भूषणाद्यपि ।तादृगेवाखिलाङ्गेषु बिभ्रत् संराजते प्रभुः ॥ ४९॥

udbuddhaśṛṅgārarasasvarūpo bhūṣaṇādyapi |tādṛgevākhilāṅgeṣu bibhrat saṃrājate prabhuḥ || 49||

श्रुत्याद्यगम्यं यद्रूपं स्वल्पकेन मया कथम् ।तन्निरूपयितुं शक्यं तदीयत्वाद्भवेदपि ॥ ५०॥

śrutyādyagamyaṃ yadrūpaṃ svalpakena mayā katham |tannirūpayituṃ śakyaṃ tadīyatvādbhavedapi || 50||

तथापि श्रीगोकुलेऽस्मिन् आविर्भूतो विराजते ।अनन्यभक्तैरनीशं पीयते तत्सुधासवः ॥ ५१॥

tathāpi śrīgokule'smin āvirbhūto virājate |ananyabhaktairanīśaṃ pīyate tatsudhāsavaḥ || 51||

(स मत्प्रभुः सदाऽहं तु तत्पादाब्जरसोऽस्मि वै ।तत्प्रभावाद्यथाशक्ति वर्णयाम्यविचारयन् ॥ )(अयंश्लोकः मुद्रितपाठीव अस्ति । अन्यत्र नोपलभ्यते)अहञ्च तत्पादपद्मरेणुरश्मीति मत्प्रभुः ।स चास्तीति यथाशक्तिर्वर्णयाम्यविचारयन् ॥ ५२॥

(sa matprabhuḥ sadā'haṃ tu tatpādābjaraso'smi vai |tatprabhāvādyathāśakti varṇayāmyavicārayan || )(ayaṃślokaḥ mudritapāṭhīva asti | anyatra nopalabhyate)ahañca tatpādapadmareṇuraśmīti matprabhuḥ |sa cāstīti yathāśaktirvarṇayāmyavicārayan || 52||

स्वतो मल्लोचनमनोवृत्तिः वृन्दावनप्रभुः ।बृहद्वनप्रियः शश्वत् शिशिरीकुरुतात् स्वतः ॥ ५३॥

svato mallocanamanovṛttiḥ vṛndāvanaprabhuḥ |bṛhadvanapriyaḥ śaśvat śiśirīkurutāt svataḥ || 53||

अहं तदीय इत्येषा तद्वार्ता रूपिता परम् ।तेन प्रसन्नो भवतु दासे श्रीविठ्ठले प्रभुः ॥ ५४॥

ahaṃ tadīya ityeṣā tadvārtā rūpitā param |tena prasanno bhavatu dāse śrīviṭhṭhale prabhuḥ || 54||

इति श्रीमद्विट्ठलनाथविरचितोललितत्रिभङ्गनामा ग्रन्थः सम्पूर्णतामगमत् ।

iti śrīmadviṭṭhalanāthaviracitolalitatribhaṅganāmā granthaḥ sampūrṇatāmagamat |