कृष्णवत्सरावलिस्तोत्रम् Shri Krishnavatsaravali Stotram

अस्मद्गुरूंस्तदाचार्यानपि सर्वगुरूनहम् ।नमामि शिरसा वाचा स्तौमि ध्यायामि चेतसा ॥ १॥

asmadgurūṃstadācāryānapi sarvagurūnaham |namāmi śirasā vācā staumi dhyāyāmi cetasā || 1||

अब्दवाचिपदोपेतपद्यजालेन माधवम् ।स्तोष्यामि देवकीसूनुमस्मदन्वयदैवतम् ॥ २॥

abdavācipadopetapadyajālena mādhavam |stoṣyāmi devakīsūnumasmadanvayadaivatam || 2||

विश्वस्य प्रभवं वेदमौलयो यं प्रचक्षते ।स भाति यदुवंशस्य परिष्कारो रमापतिः ॥ ३॥

viśvasya prabhavaṃ vedamaulayo yaṃ pracakṣate |sa bhāti yaduvaṃśasya pariṣkāro ramāpatiḥ || 3||

विभवं वेदजालानि प्राहुर्यस्य ततोऽवदत् ।वेदैः सर्वैरहं वेद्य इति यस्तं समाश्रये ॥ ४॥

vibhavaṃ vedajālāni prāhuryasya tato'vadat |vedaiḥ sarvairahaṃ vedya iti yastaṃ samāśraye || 4||

ध्यायन्ति यत्पदाम्भोजद्वयं शुक्लहृदो जनाः ।तत्प्रपद्यामहे गम्यं गतिं वयमकिञ्चनाः ॥ ५॥

dhyāyanti yatpadāmbhojadvayaṃ śuklahṛdo janāḥ |tatprapadyāmahe gamyaṃ gatiṃ vayamakiñcanāḥ || 5||

दयया विश्वविषयप्रमोदूतस्तु योऽभवत् ।स्थास्नूनां पाण्डुसूनूनां स्वा ङ्घ्रिं गतिमुपेयुषाम् ॥ ६॥

dayayā viśvaviṣayapramodūtastu yo'bhavat |sthāsnūnāṃ pāṇḍusūnūnāṃ svā ṅghriṃ gatimupeyuṣām || 6||

प्रजापतिशिवेन्द्राश्च यन्मायामोहिताः सुराः ।मुनयो यस्य माहात्म्यं तत्त्वतो न विजानते ॥ ७॥

prajāpatiśivendrāśca yanmāyāmohitāḥ surāḥ |munayo yasya māhātmyaṃ tattvato na vijānate || 7||

आङ्गीरसस्य यस्य श्रीर्विश्वाह्लादकरीशुभा ।नीलतोयदवाक्यादिश्रुतिवाक्येषु कीर्तिता ॥ ८॥

āṅgīrasasya yasya śrīrviśvāhlādakarīśubhā |nīlatoyadavākyādiśrutivākyeṣu kīrtitā || 8||

श्रीमुख महिषीवर्गं भक्तान भागवतानपि ।मुनयश्चक्षते व्योम्नि परस्मिन् यज्जुषः सदा ॥ ९॥

śrīmukha mahiṣīvargaṃ bhaktāna bhāgavatānapi |munayaścakṣate vyomni parasmin yajjuṣaḥ sadā || 9||

युदुक्तं ज्ञानमाश्रित्य जना गीतागमादिषु ।तद्भावभावमापन्नाः सर्गादीनामगोचराः ॥ १०॥

yuduktaṃ jñānamāśritya janā gītāgamādiṣu |tadbhāvabhāvamāpannāḥ sargādīnāmagocarāḥ || 10||

युवा कुमारो यः प्रोक्तः युवतिश्च कुमारिणी ।यस्य पत्नी तया श्रद्धानाम्न्या देवत्वमश्नुते ॥ ११॥

yuvā kumāro yaḥ proktaḥ yuvatiśca kumāriṇī |yasya patnī tayā śraddhānāmnyā devatvamaśnute || 11||

धातुसाम्ये स्थिते स्मर्ता यस्तं काष्ठादिसन्निभम् ।नयामीति कृती कोलः स्वजन्मन्यत्रवीद्भुवम् ॥ १२॥

dhātusāmye sthite smartā yastaṃ kāṣṭhādisannibham |nayāmīti kṛtī kolaḥ svajanmanyatravīdbhuvam || 12||

व्यापनं भरणं स्वाम्यं स्वस्य यो लोकतोऽवदत् ।ईश्वरः सर्वभूतानां यो हृद्देशेऽवतिष्टते ॥ १३॥

vyāpanaṃ bharaṇaṃ svāmyaṃ svasya yo lokato'vadat |īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ yo hṛddeśe'vatiṣṭate || 13||

यस्मिन्नन्दकुलं याते नार्द्रमार्द्रञ्च धेनवः ।बहुक्षीरदुधाश्चासन बहुधान्यं च भूतलम ॥ १४॥

yasminnandakulaṃ yāte nārdramārdrañca dhenavaḥ |bahukṣīradudhāścāsana bahudhānyaṃ ca bhūtalama || 14||

प्रमाथी कंसदन्तीन्द्रो यदुद्धृतरदोऽभवत् ।त्यक्तासुर्येन मल्लाश्च सोऽपि सौधतलस्यितः ॥ १५॥

pramāthī kaṃsadantīndro yaduddhṛtarado'bhavat |tyaktāsuryena mallāśca so'pi saudhatalasyitaḥ || 15||

यद्विक्रमस्य ककुभौ पूतनारिष्टकेशिनौ ।प्रलम्बधरणीसूनू कालियाद्याश्च साक्षिणः ॥ १६॥

yadvikramasya kakubhau pūtanāriṣṭakeśinau |pralambadharaṇīsūnū kāliyādyāśca sākṣiṇaḥ || 16||

वृषप्रेरितवर्षेण गोपगोपीजनाकुलम् ।आर्तं गवां कुलं दृट्वा यो दधार धराधरम् ॥ १७॥

vṛṣapreritavarṣeṇa gopagopījanākulam |ārtaṃ gavāṃ kulaṃ dṛṭvā yo dadhāra dharādharam || 17||

यद्वाहमुक्तहेतीशबिम्बोद्यच्चित्रभानुना ।दग्धा वाराणसी कृत्यासहिता सर्षभीकृता ॥ १८॥

yadvāhamuktahetīśabimbodyaccitrabhānunā |dagdhā vārāṇasī kṛtyāsahitā sarṣabhīkṛtā || 18||

सुभानुना रथाङ्गेन यस्य भानुरितरोहितः ।जयद्रथवधोद्युक्तपार्थस्य प्रीतये दिवा ॥ १९॥

subhānunā rathāṅgena yasya bhānuritarohitaḥ |jayadrathavadhodyuktapārthasya prītaye divā || 19||

भारापहरणाद्भुमेरविता भवितारणः ।यमुनायास्तटे रेमे यो गोपीसहितो मुदा ॥ २०॥

bhārāpaharaṇādbhumeravitā bhavitāraṇaḥ |yamunāyāstaṭe reme yo gopīsahito mudā || 20||

अजातारे राजसूये योऽसौ पार्थिवसंसदि ।अर्चितः सहदेवेन सर्वसम्मतिपूर्वकम् ॥ २१॥

ajātāre rājasūye yo'sau pārthivasaṃsadi |arcitaḥ sahadevena sarvasammatipūrvakam || 21||

अव्ययश्चेदिराजस्य व्ययं चक्रे विनिन्दतः ।चक्रेण बहुशो यस्तु स्वपादकमलं गतम् ॥ २२॥

avyayaścedirājasya vyayaṃ cakre vinindataḥ |cakreṇa bahuśo yastu svapādakamalaṃ gatam || 22||

यः सर्वजिदिति ख्यातो जितं भगवता जगत् ।इत्यादिवाक्यैर्योऽप्येवं जितो भक्तजनैः प्रियैः ॥ २३॥

yaḥ sarvajiditi khyāto jitaṃ bhagavatā jagat |ityādivākyairyo'pyevaṃ jito bhaktajanaiḥ priyaiḥ || 23||

सर्वधारी स्वरूपेण सङ्कल्पेनापि यः श्रुतौ ।ख्यातो मत्स्थानि भूतानीत्यादिवावयेषु च स्वतः ॥ २४॥

sarvadhārī svarūpeṇa saṅkalpenāpi yaḥ śrutau |khyāto matsthāni bhūtānītyādivāvayeṣu ca svataḥ || 24||

विरोधी रुद्ररक्ष्यत्वभ्रान्तिर्बाणासुरो यतः ।कान्दिशीके ससैन्येऽस्मिँल्लूनबाहुवनोऽभवत् ॥ २५॥

virodhī rudrarakṣyatvabhrāntirbāṇāsuro yataḥ |kāndiśīke sasainye'smim̐llūnabāhuvano'bhavat || 25||

प्रकृतेर्विकृतिः सर्वा येनाध्यक्षेण जायते ।यच्छरीरं समस्तं च यस्येत्यादिर्यदीरितम् ॥ २६॥

prakṛtervikṛtiḥ sarvā yenādhyakṣeṇa jāyate |yaccharīraṃ samastaṃ ca yasyetyādiryadīritam || 26||

यद्भयात् पवते वायुः खरवृष्टिरुदेति च ।लोहिताश्वस्सुरेन्द्रश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥ २७॥

yadbhayāt pavate vāyuḥ kharavṛṣṭirudeti ca |lohitāśvassurendraśca mṛtyurdhāvati pañcamaḥ || 27||

लेपनं दाम चान्नानि कुब्जा माल्योपजीविनी ।विदुरोऽपि ददुर्यस्मै स पायान्नन्दनन्दनः ॥ २८॥

lepanaṃ dāma cānnāni kubjā mālyopajīvinī |viduro'pi daduryasmai sa pāyānnandanandanaḥ || 28||

यस्माद्विजयसारथ्यं कृतं सकलसाक्षिकम् ।तस्मात् कृष्णस्य सौलभ्यकाष्ठा लोके विदर्शिता ॥ २९॥

yasmādvijayasārathyaṃ kṛtaṃ sakalasākṣikam |tasmāt kṛṣṇasya saulabhyakāṣṭhā loke vidarśitā || 29||

जयतात्पतगाधीशमधिरूढः सुरेश्वरम् ।विजित्य पारिजातं योऽनयत् सत्यामुदे भुवम् ॥ ३०॥

jayatātpatagādhīśamadhirūḍhaḥ sureśvaram |vijitya pārijātaṃ yo'nayat satyāmude bhuvam || 30||

रासलीलावियोगेन याः पीड्यन्ते स्म गोपिकाः ।तासामाविरभूद्योऽसौ साक्षान्मन्मथमन्मथः ॥ ३१॥

rāsalīlāviyogena yāḥ pīḍyante sma gopikāḥ |tāsāmāvirabhūdyo'sau sākṣānmanmathamanmathaḥ || 31||

सुमुखी सुमना वापि विरहे यस्य गोपिका ।न कापि दुर्मुखी किन्तु दुर्मना च लसत्तनोः ॥ ३२॥

sumukhī sumanā vāpi virahe yasya gopikā |na kāpi durmukhī kintu durmanā ca lasattanoḥ || 32||

यादवेन्द्रस्य सेवायां हेविलम्बिजनद्रुतम् ।भजस्व तं भवाम्भोधिं तरितुं दुरितालयम् ॥ ३३॥

yādavendrasya sevāyāṃ hevilambijanadrutam |bhajasva taṃ bhavāmbhodhiṃ tarituṃ duritālayam || 33||

विलम्बितुलसीमाल्यं विष्णुं नन्दजमाश्रये ।विग्रहे स्वस्य रक्तानां विषयासक्तिवारकम् ॥ ३४॥

vilambitulasīmālyaṃ viṣṇuṃ nandajamāśraye |vigrahe svasya raktānāṃ viṣayāsaktivārakam || 34||

अविकारि समस्तस्य वस्तु प्रकृतितां भजत् ।अपि यच्चिदचिद्द्वारा तदच्युतमुपास्महे ॥ ३५॥

avikāri samastasya vastu prakṛtitāṃ bhajat |api yaccidaciddvārā tadacyutamupāsmahe || 35||

शार्वरीतीः समस्ताश्च ब्राह्मरीतीश्च हे जन ।विचार्य हेया विश्वस्य पतिं प्राप्नुहि यादवम् ॥ ३६॥

śārvarītīḥ samastāśca brāhmarītīśca he jana |vicārya heyā viśvasya patiṃ prāpnuhi yādavam || 36||

नृदेहं प्रतिलभ्यापि प्लवं कृष्णेन वायुना ।ईरितं यो भवाब्धिं स न तरेदात्महा भवेत् ॥ ३७॥

nṛdehaṃ pratilabhyāpi plavaṃ kṛṣṇena vāyunā |īritaṃ yo bhavābdhiṃ sa na taredātmahā bhavet || 37||

यस्य केलिः प्रलम्बघ्नलीलया सङ्गताखिला ।लोकोपकारिणी जाता शुभकृत् भवतात् स नः ॥ ३८॥

yasya keliḥ pralambaghnalīlayā saṅgatākhilā |lokopakāriṇī jātā śubhakṛt bhavatāt sa naḥ || 38||

मधुरां गमितो योऽसावरेण सशोभकृत् ।गोपीनां विरहार्तानां नगरस्त्रीरसावहः ॥ ३९॥

madhurāṃ gamito yo'sāvareṇa saśobhakṛt |gopīnāṃ virahārtānāṃ nagarastrīrasāvahaḥ || 39||

नीलः सुवक्रो धिषणां यद्गुडालकसञ्चयः ।पश्यतां हरिणीं हर्तुं जालति स्निग्धशीतगुः ॥ ४०॥

nīlaḥ suvakro dhiṣaṇāṃ yadguḍālakasañcayaḥ |paśyatāṃ hariṇīṃ hartuṃ jālati snigdhaśītaguḥ || 40||

द्वित्रास्त्रिचतुरा वापि कटाक्षा यस्य पञ्चषाः ।विश्वावसुजनस्यालं दातुं धनदतुल्यताम् ॥ ४१॥

dvitrāstricaturā vāpi kaṭākṣā yasya pañcaṣāḥ |viśvāvasujanasyālaṃ dātuṃ dhanadatulyatām || 41||

पराभवति यस्याङ्घ्र्योर्भक्तिस्थस्य तु केशवः ।सुलभस्तस्य नाभक्ते भक्तिक्रीतो हि स स्मृतः ॥ ४२॥

parābhavati yasyāṅghryorbhaktisthasya tu keśavaḥ |sulabhastasya nābhakte bhaktikrīto hi sa smṛtaḥ || 42||

प्लवङ्गदूत्यकरणान्न सौलभ्यमलाभि यत् ।पूर्वजन्मनि तत्सोऽयं वृतोऽभूत् पाण्डुजन्मनाम् ॥ ४३॥

plavaṅgadūtyakaraṇānna saulabhyamalābhi yat |pūrvajanmani tatso'yaṃ vṛto'bhūt pāṇḍujanmanām || 43||

वरं स कीलकशिखिपञ्जरान्तर्व्यवस्थितिः ।न शौरिचिन्ताविमुखजनसंवासवैशस ॥ ४४॥

varaṃ sa kīlakaśikhipañjarāntarvyavasthitiḥ |na śauricintāvimukhajanasaṃvāsavaiśasa || 44||

केशवो यस्य हृद्यास्ते सौम्यरूपो भवत्ययम् ।अन्तः क्षितिरसं ब्रूते चारुत्वात् सालभूरुहः ॥ ४५॥

keśavo yasya hṛdyāste saumyarūpo bhavatyayam |antaḥ kṣitirasaṃ brūte cārutvāt sālabhūruhaḥ || 45||

गोपिका चिन्तयन्ती यद्विग्रहं निजमन्दिरे ।साधारणं निजासूनां न लभे किन्तु यत्पदम् ॥ ४६॥

gopikā cintayantī yadvigrahaṃ nijamandire |sādhāraṇaṃ nijāsūnāṃ na labhe kintu yatpadam || 46||

येनाविवादो यस्यासीत्तिष्ठता हृदयाम्बुजे ।स कृतार्थस्तु नोजीवेत् क्रूरात्मा यद्विरोधिकृत् ॥ ४७॥

yenāvivādo yasyāsīttiṣṭhatā hṛdayāmbuje |sa kṛtārthastu nojīvet krūrātmā yadvirodhikṛt || 47||

गोपालशिशुभिस्तुल्यैःसह वृन्दावने चरम् ।वस्तु वत्सावनं नौमि परिधावि सुदीप्तिमत् ॥ ४८॥

gopālaśiśubhistulyaiḥsaha vṛndāvane caram |vastu vatsāvanaṃ naumi paridhāvi sudīptimat || 48||

प्रमादी चन्द्रसङ्काशमुखबिम्बावलोकने ।कृष्णस्य मा भूः कैङ्कर्ये जनैतत्पदगोचरे ॥ ४९॥

pramādī candrasaṅkāśamukhabimbāvalokane |kṛṣṇasya mā bhūḥ kaiṅkarye janaitatpadagocare || 49||

नरानदमुपक्रम्य यदानन्दगुणं श्रुतिः ।परिच्छेत्तुमना वाचोऽप्यभूमिं मनसोऽवदन् ॥ ५०॥

narānadamupakramya yadānandaguṇaṃ śrutiḥ |paricchettumanā vāco'pyabhūmiṃ manaso'vadan || 50||

कृष्ण पाहि गभीराक्ष सन्न्यस्तभरणं त्वयि ।मां त्वमेवार्जुनव्याजादात्थ सर्वादिपद्यतः ॥ ५१॥

kṛṣṇa pāhi gabhīrākṣa sannyastabharaṇaṃ tvayi |māṃ tvamevārjunavyājādāttha sarvādipadyataḥ || 51||

पृतनां धार्तराष्ट्राणां पार्थस्यन्दनचक्रतः ।नलाटवीमिवाक्लिष्टं द्विपो मत्तः पिपेष यः ॥ ५२॥

pṛtanāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ pārthasyandanacakrataḥ |nalāṭavīmivākliṣṭaṃ dvipo mattaḥ pipeṣa yaḥ || 52||

पूजनं कुसुमं योग्यं श्रीमतः केशवस्य हि ।न भिक्षोः पिङ्गलजटाधारिणस्तु कदाचन ॥ ५३॥

pūjanaṃ kusumaṃ yogyaṃ śrīmataḥ keśavasya hi |na bhikṣoḥ piṅgalajaṭādhāriṇastu kadācana || 53||

यस्य चेतसि गोविन्दः कृतं तस्य कलौ न चेत् ।सत्कालयुक्तितः श्रैष्ठ्यं नैव तस्य युगं कलिः ॥ १४॥

yasya cetasi govindaḥ kṛtaṃ tasya kalau na cet |satkālayuktitaḥ śraiṣṭhyaṃ naiva tasya yugaṃ kaliḥ || 14||

सिद्धार्थिनां निजाभीष्टप्राप्तिः कृष्णस्य सेवनात् ।स्यात् प्रसिद्धो हि सर्वेषां सर्वकामप्रदो हरिः ॥ ५५॥

siddhārthināṃ nijābhīṣṭaprāptiḥ kṛṣṇasya sevanāt |syāt prasiddho hi sarveṣāṃ sarvakāmaprado hariḥ || 55||

रौद्रं वा सेवनं ब्राह्ममन्यदैवतगोचरम् ।वर्जयन्ति प्रबुद्धास्तु यस्मात् परिमितं फलम् ॥ ५६॥

raudraṃ vā sevanaṃ brāhmamanyadaivatagocaram |varjayanti prabuddhāstu yasmāt parimitaṃ phalam || 56||

वासुदेवपरित्यागी योऽन्यसेवापरो नरः ।तृषितः स्वर्णदीतीरे कूपं खनति दुर्मतिः ॥ ५७॥

vāsudevaparityāgī yo'nyasevāparo naraḥ |tṛṣitaḥ svarṇadītīre kūpaṃ khanati durmatiḥ || 57||

यथा कृष्णप्रभावेण मुक्त आनकदुन्दुभिः ।शृङ्खलायास्तथा जन्यास्तस्या मुच्येत तत्परः ॥ ५८॥

yathā kṛṣṇaprabhāveṇa mukta ānakadundubhiḥ |śṛṅkhalāyāstathā janyāstasyā mucyeta tatparaḥ || 58||

येन नीलाविवाहाय पुङ्गवाः सप्त दुर्दमाः ।एकदा रुधिरोद्गारिवदना विनिपातिताः ॥ ५९॥

yena nīlāvivāhāya puṅgavāḥ sapta durdamāḥ |ekadā rudhirodgārivadanā vinipātitāḥ || 59||

येनोढा रुक्मिणी स्वानुरक्ता क्षिप्त्वा स्वयंवरे ।आगतान्नृपतींस्तस्याः परिभूय सहोद्भवम् ॥ ६०॥

yenoḍhā rukmiṇī svānuraktā kṣiptvā svayaṃvare |āgatānnṛpatīṃstasyāḥ paribhūya sahodbhavam || 60||

सक्रोधनयनः कालयवने पुरतः स्थिते ।मुचुकुन्दो नृपो येन विशेषेण कटाक्षितः ॥ ६१॥

sakrodhanayanaḥ kālayavane purataḥ sthite |mucukundo nṛpo yena viśeṣeṇa kaṭākṣitaḥ || 61||

सम्पूर्य वीथ्यामायान्तं गवां पश्चात् सवेणकम् ।गोपजैर्बालगोपालं नमाम्यक्षयसम्पदम् ॥ ६२॥

sampūrya vīthyāmāyāntaṃ gavāṃ paścāt saveṇakam |gopajairbālagopālaṃ namāmyakṣayasampadam || 62||

वादिभीकरपुत्रेण वेङ्कटेशेन धीमता ।कृता स्तुतिः कवीन्द्रेण कृष्णेन विषयिण्यसौ ॥ ६३॥

vādibhīkaraputreṇa veṅkaṭeśena dhīmatā |kṛtā stutiḥ kavīndreṇa kṛṣṇena viṣayiṇyasau || 63||

वत्सरावली मत्सरातिगैःमिस्सिन्ग् इन् मनुस्च्रिप्त् ज्वला ।दृश्यतामियं वश्यमानसैर्भद्रदा भवेद्विद्रुता मतिः ॥ ६४॥

vatsarāvalī matsarātigaiḥmissing in manuscript jvalā |dṛśyatāmiyaṃ vaśyamānasairbhadradā bhavedvidrutā matiḥ || 64||

इति श्रीकृष्णवत्सरावलिस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti śrīkṛṣṇavatsarāvalistotraṃ sampūrṇam |