गायत्र्युपनिषत् Gayatri Upanishad

॥ गायत्र्युपनिषत् ।

|| gāyatryupaniṣat |

ॐ भूमिरन्तरिक्ष द्यौरित्यष्टावक्षराणि ।

oṃ bhūmirantarikṣa dyaurityaṣṭāvakṣarāṇi |

अष्टाक्षर ह वा एक गायत्र्यै पदमेतदु हास्याएतत्स यावदेतेषु लोकेषु तावद्ध जयति ।

aṣṭākṣara ha vā eka gāyatryai padametadu hāsyāetatsa yāvadeteṣu lokeṣu tāvaddha jayati |

योऽस्या एतदेव पद वेद ऋचो यजूषि सामानीत्यष्टाक्षरह वा एक गायत्र्यै पदमेतदु हास्या एतत्स यावतीय त्रयी विद्यातावद्ध जयति ।

yo'syā etadeva pada veda ṛco yajūṣi sāmānītyaṣṭākṣaraha vā eka gāyatryai padametadu hāsyā etatsa yāvatīya trayī vidyātāvaddha jayati |

योऽस्या एतदेव पद वेद प्राणोऽपानो व्यानइत्यष्टावक्षराण्यष्टाक्षर ह वा एकगायत्र्यै पदमेतदु हास्या एतत्स यावदिदप्राणिति तावद्ध जयति ।

yo'syā etadeva pada veda prāṇo'pāno vyānaityaṣṭāvakṣarāṇyaṣṭākṣara ha vā ekagāyatryai padametadu hāsyā etatsa yāvadidaprāṇiti tāvaddha jayati |

योऽस्या एतदेव पद वेदाथास्या एतदेव तुरीयदर्शित पद परोरजाय एष तपतीति यद्वै चतुर्थ तत्तुरीयदर्शित पदमिति ददर्श इव ह्येष परोरजाइति सर्वमु ह्येष रज उपर्युपरि तपत्येव ह वा एषश्रिया यशसा तपति ।

yo'syā etadeva pada vedāthāsyā etadeva turīyadarśita pada parorajāya eṣa tapatīti yadvai caturtha tatturīyadarśita padamiti dadarśa iva hyeṣa parorajāiti sarvamu hyeṣa raja uparyupari tapatyeva ha vā eṣaśriyā yaśasā tapati |

योऽस्या एतदेव पद वेद सैषा गायत्री एतस्मिस्तुरीयेदर्शिते पदे परोरजसि प्रतिष्ठिता तद्वै तत्सत्ये प्रतिष्ठितचक्षुर्हि वै सत्य तस्माद्यदिदानीं द्वौ विवदमानावेयाताअहमद्राक्षमहमश्रौषमिति ।

yo'syā etadeva pada veda saiṣā gāyatrī etasmisturīyedarśite pade parorajasi pratiṣṭhitā tadvai tatsatye pratiṣṭhitacakṣurhi vai satya tasmādyadidānīṃ dvau vivadamānāveyātāahamadrākṣamahamaśrauṣamiti |

य एव ब्रूयादहमद्राक्षमिति तस्या एव श्रद्धव्याय एतद्वै तत् सत्य बले प्रतिष्ठित तस्मादाहुर्बलसत्यादौज्ञेय एव वैषा गायत्र्यध्यात्म प्रतिष्ठिता सा हैषागायस्तते प्राणा वै गायास्तान् प्राणास्तते उद्यद्गायस्ततेतस्माद्गायत्री नाम स यावेमामूमत्वा हैषैवमासयस्मा इत्याह तस्य प्रमाण त्रायते ता हैके सावित्रीमनुष्टुभमन्वाहुरनुष्टुभैतद्वाचमनुब्रूमइति न तथा कुर्याद्गायत्रीमेवानुब्रूयाद्यदि ह वापिबह्विव प्रतिगृह्णाति ।

ya eva brūyādahamadrākṣamiti tasyā eva śraddhavyāya etadvai tat satya bale pratiṣṭhita tasmādāhurbalasatyādaujñeya eva vaiṣā gāyatryadhyātma pratiṣṭhitā sā haiṣāgāyastate prāṇā vai gāyāstān prāṇāstate udyadgāyastatetasmādgāyatrī nāma sa yāvemāmūmatvā haiṣaivamāsayasmā ityāha tasya pramāṇa trāyate tā haike sāvitrīmanuṣṭubhamanvāhuranuṣṭubhaitadvācamanubrūmaiti na tathā kuryādgāyatrīmevānubrūyādyadi ha vāpibahviva pratigṛhṇāti |

इहेव तद्गायत्र्या एकचन पद प्रति य इमास्त्रीन् लोकान्पूर्णान् प्रतिगृह्णीयात् सोऽस्या एतत्प्रथमपदमाप्नुयात्अथ यावतीय त्रयी विद्या यस्तावत्प्रतिगृह्णीयात् सोऽस्याएतद्द्वितीयमाप्नुयात् ।

iheva tadgāyatryā ekacana pada prati ya imāstrīn lokānpūrṇān pratigṛhṇīyāt so'syā etatprathamapadamāpnuyātatha yāvatīya trayī vidyā yastāvatpratigṛhṇīyāt so'syāetaddvitīyamāpnuyāt |

अथ यावदिद प्राणिति यस्यावत् प्रतिगृह्णीयात् ।

atha yāvadida prāṇiti yasyāvat pratigṛhṇīyāt |

तस्या उपस्थान गायत्र्यैकपदी द्विपदी त्रिपदीचतुष्पद्यपदासा न हि पद्यः यस्ते तुरीयायपदायदर्शिताय परोरजसे सावदोमिति समधीयीतन हैवास्मैसकाम समृद्ध्यते ।

tasyā upasthāna gāyatryaikapadī dvipadī tripadīcatuṣpadyapadāsā na hi padyaḥ yaste turīyāyapadāyadarśitāya parorajase sāvadomiti samadhīyītana haivāsmaisakāma samṛddhyate |

यस्मा एवमुपतिष्ठते ह मद प्रापमिति एतद्धवै तज्जनकोवैदेहो वुरिलमाश्रितराश्विमुवाच ।

yasmā evamupatiṣṭhate ha mada prāpamiti etaddhavai tajjanakovaideho vurilamāśritarāśvimuvāca |

यत्तु होतर्गा कथ हलीभूतो वहसीति ।

yattu hotargā katha halībhūto vahasīti |

मुख ह्यस्या ससभ्रम विदाचकारेति होवाच तस्याअग्निरेव मुख यदिह वापि वह्निमानग्नावभ्यादधातिसर्वमेतत्स हत्येवविद्यद्यपवह्नीव पाप करोतिसर्वमेवैतत्सम्यग्विशुद्धो यतोऽजरोऽमरः स भवतीति ॥

mukha hyasyā sasabhrama vidācakāreti hovāca tasyāagnireva mukha yadiha vāpi vahnimānagnāvabhyādadhātisarvametatsa hatyevavidyadyapavahnīva pāpa karotisarvamevaitatsamyagviśuddho yato'jaro'maraḥ sa bhavatīti ||

इति गायत्र्युपनिषत् समाप्ता ॥

iti gāyatryupaniṣat samāptā ||