अवधूतगीता Avadhuta Gita

ईश्वरानुग्रहादेव पुंसामद्वैतवासना ।महद्भयपरित्राणाद्विप्राणामुपजायते ॥ १॥

īśvarānugrahādeva puṃsāmadvaitavāsanā |mahadbhayaparitrāṇādviprāṇāmupajāyate || 1||

येनेदं पूरितं सर्वमात्मनैवात्मनात्मनि ।निराकारं कथं वन्दे ह्यभिन्नं शिवमव्ययम् ॥ २॥

yenedaṃ pūritaṃ sarvamātmanaivātmanātmani |nirākāraṃ kathaṃ vande hyabhinnaṃ śivamavyayam || 2||

पञ्चभूतात्मकं विश्वं मरीचिजलसन्निभम् ।कस्याप्यहो नमस्कुर्यामहमेको निरञ्जनः ॥ ३॥

pañcabhūtātmakaṃ viśvaṃ marīcijalasannibham |kasyāpyaho namaskuryāmahameko nirañjanaḥ || 3||

आत्मैव केवलं सर्वं भेदाभेदो न विद्यते ।अस्ति नास्ति कथं ब्रूयां विस्मयः प्रतिभाति मे ॥ ४॥

ātmaiva kevalaṃ sarvaṃ bhedābhedo na vidyate |asti nāsti kathaṃ brūyāṃ vismayaḥ pratibhāti me || 4||

वेदान्तसारसर्वस्वं ज्ञानं विज्ञानमेव च ।अहमात्मा निराकारः सर्वव्यापी स्वभावतः ॥ ५॥

vedāntasārasarvasvaṃ jñānaṃ vijñānameva ca |ahamātmā nirākāraḥ sarvavyāpī svabhāvataḥ || 5||

यो वै सर्वात्मको देवो निष्कलो गगनोपमः ।स्वभावनिर्मलः शुद्धः स एवायं न संशयः ॥ ६॥

yo vai sarvātmako devo niṣkalo gaganopamaḥ |svabhāvanirmalaḥ śuddhaḥ sa evāyaṃ na saṃśayaḥ || 6||

अहमेवाव्ययोऽनन्तः शुद्धविज्ञानविग्रहः ।सुखं दुःखं न जानामि कथं कस्यापि वर्तते ॥ ७॥

ahamevāvyayo'nantaḥ śuddhavijñānavigrahaḥ |sukhaṃ duḥkhaṃ na jānāmi kathaṃ kasyāpi vartate || 7||

न मानसं कर्म शुभाशुभं मेन कायिकं कर्म शुभाशुभं मे ।न वाचिकं कर्म शुभाशुभं मेज्ञानामृतं शुद्धमतीन्द्रियोऽहम् ॥ ८॥

na mānasaṃ karma śubhāśubhaṃ mena kāyikaṃ karma śubhāśubhaṃ me |na vācikaṃ karma śubhāśubhaṃ mejñānāmṛtaṃ śuddhamatīndriyo'ham || 8||

मनो वै गगनाकारं मनो वै सर्वतोमुखम् ।मनोऽतीतं मनः सर्वं न मनः परमार्थतः ॥ ९॥

mano vai gaganākāraṃ mano vai sarvatomukham |mano'tītaṃ manaḥ sarvaṃ na manaḥ paramārthataḥ || 9||

अहमेकमिदं सर्वं व्योमातीतं निरन्तरम् ।पश्यामि कथमात्मानं प्रत्यक्षं वा तिरोहितम् ॥ १०॥

ahamekamidaṃ sarvaṃ vyomātītaṃ nirantaram |paśyāmi kathamātmānaṃ pratyakṣaṃ vā tirohitam || 10||

त्वमेवमेकं हि कथं न बुध्यसेसमं हि सर्वेषु विमृष्टमव्ययम् ।सदोदितोऽसि त्वमखण्डितः प्रभोदिवा च नक्तं च कथं हि मन्यसे ॥ ११॥

tvamevamekaṃ hi kathaṃ na budhyasesamaṃ hi sarveṣu vimṛṣṭamavyayam |sadodito'si tvamakhaṇḍitaḥ prabhodivā ca naktaṃ ca kathaṃ hi manyase || 11||

आत्मानं सततं विद्धि सर्वत्रैकं निरन्तरम् ।अहं ध्याता परं ध्येयमखण्डं खण्ड्यते कथम् ॥ १२॥

ātmānaṃ satataṃ viddhi sarvatraikaṃ nirantaram |ahaṃ dhyātā paraṃ dhyeyamakhaṇḍaṃ khaṇḍyate katham || 12||

न जातो न मृतोऽसि त्वं न ते देहः कदाचन ।सर्वं ब्रह्मेति विख्यातं ब्रवीति बहुधा श्रुतिः ॥ १३॥

na jāto na mṛto'si tvaṃ na te dehaḥ kadācana |sarvaṃ brahmeti vikhyātaṃ bravīti bahudhā śrutiḥ || 13||

स बाह्याभ्यन्तरोऽसि त्वं शिवः सर्वत्र सर्वदा ।इतस्ततः कथं भ्रान्तः प्रधावसि पिशाचवत् ॥ १४॥

sa bāhyābhyantaro'si tvaṃ śivaḥ sarvatra sarvadā |itastataḥ kathaṃ bhrāntaḥ pradhāvasi piśācavat || 14||

संयोगश्च वियोगश्च वर्तते न च ते न मे ।न त्वं नाहं जगन्नेदं सर्वमात्मैव केवलम् ॥ १५॥

saṃyogaśca viyogaśca vartate na ca te na me |na tvaṃ nāhaṃ jagannedaṃ sarvamātmaiva kevalam || 15||

शब्दादिपञ्चकस्यास्य नैवासि त्वं न ते पुनः ।त्वमेव परमं तत्त्वमतः किं परितप्यसे ॥ १६॥

śabdādipañcakasyāsya naivāsi tvaṃ na te punaḥ |tvameva paramaṃ tattvamataḥ kiṃ paritapyase || 16||

जन्म मृत्युर्न ते चित्तं बन्धमोक्षौ शुभाशुभौ ।कथं रोदिषि रे वत्स नामरूपं न ते न मे ॥ १७॥

janma mṛtyurna te cittaṃ bandhamokṣau śubhāśubhau |kathaṃ rodiṣi re vatsa nāmarūpaṃ na te na me || 17||

अहो चित्त कथं भ्रान्तः प्रधावसि पिशाचवत् ।अभिन्नं पश्य चात्मानं रागत्यागात्सुखी भव ॥ १८॥

aho citta kathaṃ bhrāntaḥ pradhāvasi piśācavat |abhinnaṃ paśya cātmānaṃ rāgatyāgātsukhī bhava || 18||

त्वमेव तत्त्वं हि विकारवर्जितंनिष्कम्पमेकं हि विमोक्षविग्रहम् ।न ते च रागो ह्यथवा विरागःकथं हि सन्तप्यसि कामकामतः ॥ १९॥

tvameva tattvaṃ hi vikāravarjitaṃniṣkampamekaṃ hi vimokṣavigraham |na te ca rāgo hyathavā virāgaḥkathaṃ hi santapyasi kāmakāmataḥ || 19||

वदन्ति श्रुतयः सर्वाः निर्गुणं शुद्धमव्ययम् ।अशरीरं समं तत्त्वं तन्मां विद्धि न संशयः ॥ २०॥

vadanti śrutayaḥ sarvāḥ nirguṇaṃ śuddhamavyayam |aśarīraṃ samaṃ tattvaṃ tanmāṃ viddhi na saṃśayaḥ || 20||

साकारमनृतं विद्धि निराकारं निरन्तरम् ।एतत्तत्त्वोपदेशेन न पुनर्भवसम्भवः ॥ २१॥

sākāramanṛtaṃ viddhi nirākāraṃ nirantaram |etattattvopadeśena na punarbhavasambhavaḥ || 21||

एकमेव समं तत्त्वं वदन्ति हि विपश्चितः ।रागत्यागात्पुनश्चित्तमेकानेकं न विद्यते ॥ २२॥

ekameva samaṃ tattvaṃ vadanti hi vipaścitaḥ |rāgatyāgātpunaścittamekānekaṃ na vidyate || 22||

अनात्मरूपं च कथं समाधिरात्मस्वरूपं च कथं समाधिः ।अस्तीति नास्तीति कथं समाधिर्मोक्षस्वरूपं यदि सर्वमेकम् ॥ २३॥

anātmarūpaṃ ca kathaṃ samādhirātmasvarūpaṃ ca kathaṃ samādhiḥ |astīti nāstīti kathaṃ samādhirmokṣasvarūpaṃ yadi sarvamekam || 23||

विशुद्धोऽसि समं तत्त्वं विदेहस्त्वमजोऽव्ययः ।जानामीह न जानामीत्यात्मानं मन्यसे कथम् ॥ २४॥

viśuddho'si samaṃ tattvaṃ videhastvamajo'vyayaḥ |jānāmīha na jānāmītyātmānaṃ manyase katham || 24||

तत्त्वमस्यादिवाक्येन स्वात्मा हि प्रतिपादितः ।नेति नेति श्रुतिर्ब्रूयादनृतं पाञ्चभौतिकम् ॥ २५॥

tattvamasyādivākyena svātmā hi pratipāditaḥ |neti neti śrutirbrūyādanṛtaṃ pāñcabhautikam || 25||

आत्मन्येवात्मना सर्वं त्वया पूर्णं निरन्तरम् ।ध्याता ध्यानं न ते चित्तं निर्लज्जं ध्यायते कथम् ॥ २६॥

ātmanyevātmanā sarvaṃ tvayā pūrṇaṃ nirantaram |dhyātā dhyānaṃ na te cittaṃ nirlajjaṃ dhyāyate katham || 26||

शिवं न जानामि कथं वदामिशिवं न जानामि कथं भजामि ।अहं शिवश्चेत्परमार्थतत्त्वंसमस्वरूपं गगनोपमं च ॥ २७॥

śivaṃ na jānāmi kathaṃ vadāmiśivaṃ na jānāmi kathaṃ bhajāmi |ahaṃ śivaścetparamārthatattvaṃsamasvarūpaṃ gaganopamaṃ ca || 27||

नाहं तत्त्वं समं तत्त्वं कल्पनाहेतुवर्जितम् ।ग्राह्यग्राहकनिर्मुक्तं स्वसंवेद्यं कथं भवेत् ॥ २८॥

nāhaṃ tattvaṃ samaṃ tattvaṃ kalpanāhetuvarjitam |grāhyagrāhakanirmuktaṃ svasaṃvedyaṃ kathaṃ bhavet || 28||

अनन्तरूपं न हि वस्तु किञ्चित्तत्त्वस्वरूपं न हि वस्तु किञ्चित् ।आत्मैकरूपं परमार्थतत्त्वंन हिंसको वापि न चाप्यहिंसा ॥ २९॥

anantarūpaṃ na hi vastu kiñcittattvasvarūpaṃ na hi vastu kiñcit |ātmaikarūpaṃ paramārthatattvaṃna hiṃsako vāpi na cāpyahiṃsā || 29||

विशुद्धोऽसि समं तत्त्वं विदेहमजमव्ययम् ।विभ्रमं कथमात्मार्थे विभ्रान्तोऽहं कथं पुनः ॥ ३०॥

viśuddho'si samaṃ tattvaṃ videhamajamavyayam |vibhramaṃ kathamātmārthe vibhrānto'haṃ kathaṃ punaḥ || 30||

घटे भिन्ने घटाकाशं सुलीनं भेदवर्जितम् ।शिवेन मनसा शुद्धो न भेदः प्रतिभाति मे ॥ ३१॥

ghaṭe bhinne ghaṭākāśaṃ sulīnaṃ bhedavarjitam |śivena manasā śuddho na bhedaḥ pratibhāti me || 31||

न घटो न घटाकाशो न जीवो जीवविग्रहः ।केवलं ब्रह्म संविद्धि वेद्यवेदकवर्जितम् ॥ ३२॥

na ghaṭo na ghaṭākāśo na jīvo jīvavigrahaḥ |kevalaṃ brahma saṃviddhi vedyavedakavarjitam || 32||

सर्वत्र सर्वदा सर्वमात्मानं सततं ध्रुवम् ।सर्वं शून्यमशून्यं च तन्मां विद्धि न संशयः ॥ ३३॥

sarvatra sarvadā sarvamātmānaṃ satataṃ dhruvam |sarvaṃ śūnyamaśūnyaṃ ca tanmāṃ viddhi na saṃśayaḥ || 33||

वेदा न लोका न सुरा न यज्ञावर्णाश्रमो नैव कुलं न जातिः ।न धूममार्गो न च दीप्तिमार्गोब्रह्मैकरूपं परमार्थतत्त्वम् ॥ ३४॥

vedā na lokā na surā na yajñāvarṇāśramo naiva kulaṃ na jātiḥ |na dhūmamārgo na ca dīptimārgobrahmaikarūpaṃ paramārthatattvam || 34||

व्याप्यव्यापकनिर्मुक्तः त्वमेकः सफलं यदि ।प्रत्यक्षं चापरोक्षं च ह्यात्मानं मन्यसे कथम् ॥ ३५॥

vyāpyavyāpakanirmuktaḥ tvamekaḥ saphalaṃ yadi |pratyakṣaṃ cāparokṣaṃ ca hyātmānaṃ manyase katham || 35||

अद्वैतं केचिदिच्छन्ति द्वैतमिच्छन्ति चापरे ।समं तत्त्वं न विन्दन्ति द्वैताद्वैतविवर्जितम् ॥ ३६॥

advaitaṃ kecidicchanti dvaitamicchanti cāpare |samaṃ tattvaṃ na vindanti dvaitādvaitavivarjitam || 36||

श्वेतादिवर्णरहितं शब्दादिगुणवर्जितम् ।कथयन्ति कथं तत्त्वं मनोवाचामगोचरम् ॥ ३७॥

śvetādivarṇarahitaṃ śabdādiguṇavarjitam |kathayanti kathaṃ tattvaṃ manovācāmagocaram || 37||

यदाऽनृतमिदं सर्वं देहादिगगनोपमम् ।तदा हि ब्रह्म संवेत्ति न ते द्वैतपरम्परा ॥ ३८॥

yadā'nṛtamidaṃ sarvaṃ dehādigaganopamam |tadā hi brahma saṃvetti na te dvaitaparamparā || 38||

परेण सहजात्मापि ह्यभिन्नः प्रतिभाति मे ।व्योमाकारं तथैवैकं ध्याता ध्यानं कथं भवेत् ॥ ३९॥

pareṇa sahajātmāpi hyabhinnaḥ pratibhāti me |vyomākāraṃ tathaivaikaṃ dhyātā dhyānaṃ kathaṃ bhavet || 39||

यत्करोमि यदश्नामि यज्जुहोमि ददामि यत् ।एतत्सर्वं न मे किञ्चिद्विशुद्धोऽहमजोऽव्ययः ॥ ४०॥

yatkaromi yadaśnāmi yajjuhomi dadāmi yat |etatsarvaṃ na me kiñcidviśuddho'hamajo'vyayaḥ || 40||

सर्वं जगद्विद्धि निराकृतीदंसर्वं जगद्विद्धि विकारहीनम् ।सर्वं जगद्विद्धि विशुद्धदेहंसर्वं जगद्विद्धि शिवैकरूपम् ॥ ४१॥

sarvaṃ jagadviddhi nirākṛtīdaṃsarvaṃ jagadviddhi vikārahīnam |sarvaṃ jagadviddhi viśuddhadehaṃsarvaṃ jagadviddhi śivaikarūpam || 41||

तत्त्वं त्वं न हि सन्देहः किं जानाम्यथवा पुनः ।असंवेद्यं स्वसंवेद्यमात्मानं मन्यसे कथम् ॥ ४२॥

tattvaṃ tvaṃ na hi sandehaḥ kiṃ jānāmyathavā punaḥ |asaṃvedyaṃ svasaṃvedyamātmānaṃ manyase katham || 42||

मायाऽमाया कथं तात छायाऽछाया न विद्यते ।तत्त्वमेकमिदं सर्वं व्योमाकारं निरञ्जनम् ॥ ४३॥

māyā'māyā kathaṃ tāta chāyā'chāyā na vidyate |tattvamekamidaṃ sarvaṃ vyomākāraṃ nirañjanam || 43||

आदिमध्यान्तमुक्तोऽहं न बद्धोऽहं कदाचन ।स्वभावनिर्मलः शुद्ध इति मे निश्चिता मतिः ॥ ४४॥

ādimadhyāntamukto'haṃ na baddho'haṃ kadācana |svabhāvanirmalaḥ śuddha iti me niścitā matiḥ || 44||

महदादि जगत्सर्वं न किञ्चित्प्रतिभाति मे ।ब्रह्मैव केवलं सर्वं कथं वर्णाश्रमस्थितिः ॥ ४५॥

mahadādi jagatsarvaṃ na kiñcitpratibhāti me |brahmaiva kevalaṃ sarvaṃ kathaṃ varṇāśramasthitiḥ || 45||

जानामि सर्वथा सर्वमहमेको निरन्तरम् ।निरालम्बमशून्यं च शून्यं व्योमादिपञ्चकम् ॥ ४६॥

jānāmi sarvathā sarvamahameko nirantaram |nirālambamaśūnyaṃ ca śūnyaṃ vyomādipañcakam || 46||

न षण्ढो न पुमान्न स्त्री न बोधो नैव कल्पना ।सानन्दो वा निरानन्दमात्मानं मन्यसे कथम् ॥ ४७॥

na ṣaṇḍho na pumānna strī na bodho naiva kalpanā |sānando vā nirānandamātmānaṃ manyase katham || 47||

षडङ्गयोगान्न तु नैव शुद्धंमनोविनाशान्न तु नैव शुद्धम् ।गुरूपदेशान्न तु नैव शुद्धंस्वयं च तत्त्वं स्वयमेव बुद्धम् ॥ ४८॥

ṣaḍaṅgayogānna tu naiva śuddhaṃmanovināśānna tu naiva śuddham |gurūpadeśānna tu naiva śuddhaṃsvayaṃ ca tattvaṃ svayameva buddham || 48||

न हि पञ्चात्मको देहो विदेहो वर्तते न हि ।आत्मैव केवलं सर्वं तुरीयं च त्रयं कथम् ॥ ४९॥

na hi pañcātmako deho videho vartate na hi |ātmaiva kevalaṃ sarvaṃ turīyaṃ ca trayaṃ katham || 49||

न बद्धो नैव मुक्तोऽहं न चाहं ब्रह्मणः पृथक् ।न कर्ता न च भोक्ताहं व्याप्यव्यापकवर्जितः ॥ ५०॥

na baddho naiva mukto'haṃ na cāhaṃ brahmaṇaḥ pṛthak |na kartā na ca bhoktāhaṃ vyāpyavyāpakavarjitaḥ || 50||