महावाक्यार्थबोधः Shrimahavakyarthabodhah

श्रीगणेशाय नमः ।त्वामग्रे रविचन्द्रादेर्भासकं लोकचालकम् ।पृच्छामीदं कथं ज्ञानमाप्नुयां दयया वद ॥ १॥

śrīgaṇeśāya namaḥ |tvāmagre ravicandrāderbhāsakaṃ lokacālakam |pṛcchāmīdaṃ kathaṃ jñānamāpnuyāṃ dayayā vada || 1||

इति पृष्टोऽर्जुनेनाह श्रीदत्तः शृणु भूपते ।यदेकं परमं ब्रह्म नित्यमुक्तमविक्रियम् ॥ २॥

iti pṛṣṭo'rjunenāha śrīdattaḥ śṛṇu bhūpate |yadekaṃ paramaṃ brahma nityamuktamavikriyam || 2||

तत्स्वशक्तिसमाविष्टमीशमाहुर्मनीषिणः ।स विष्णुः स शिवो ब्रह्मा सोऽग्निरिन्द्रः स्वराड् हरिः ॥ ३॥

tatsvaśaktisamāviṣṭamīśamāhurmanīṣiṇaḥ |sa viṣṇuḥ sa śivo brahmā so'gnirindraḥ svarāḍ hariḥ || 3||

धाता कालः क्रिया कर्ता जीवनं मृत्युरामयः ।नारायणो हृषीकेशो भूतं भव्यं भवच्च सः ॥ ४॥

dhātā kālaḥ kriyā kartā jīvanaṃ mṛtyurāmayaḥ |nārāyaṇo hṛṣīkeśo bhūtaṃ bhavyaṃ bhavacca saḥ || 4||

वस्तुमात्रमिदं सर्वमहमेवास्मि सर्वदृक् ।अहमेव परं ध्येयं मिथ्याभ्रमनिवृत्तये ॥ ५॥

vastumātramidaṃ sarvamahamevāsmi sarvadṛk |ahameva paraṃ dhyeyaṃ mithyābhramanivṛttaye || 5||

भ्रमस्यापि च नामानि कल्पितानि शृणुष्व तत् ।मायाविद्या परा देवी मनोऽनादिर्भ्रमस्त्रिवृत् ॥ ६॥

bhramasyāpi ca nāmāni kalpitāni śṛṇuṣva tat |māyāvidyā parā devī mano'nādirbhramastrivṛt || 6||

प्रधानं प्रकृतिर्ब्रह्म योनिः शक्तिश्च कारणम् ।मोहोऽध्यासस्तमोऽज्ञानं प्रस्वापः कारणं त्विदम् ॥ ७॥

pradhānaṃ prakṛtirbrahma yoniḥ śaktiśca kāraṇam |moho'dhyāsastamo'jñānaṃ prasvāpaḥ kāraṇaṃ tvidam || 7||

अतोऽविद्या पञ्चपर्वा महामोहो द्विरूपकः ।विक्षेपावृतिशक्त्याख्य आद्यात्सर्गोऽत्र भौतिकः ॥ ८॥

ato'vidyā pañcaparvā mahāmoho dvirūpakaḥ |vikṣepāvṛtiśaktyākhya ādyātsargo'tra bhautikaḥ || 8||

स्वरूपमावृणोत्यन्यो मुक्तं चेशं विना भृशम् ।योऽविद्यार्तोऽवशो दुःखी भ्रान्तोऽज्ञो जीव एव सः ॥ ९॥

svarūpamāvṛṇotyanyo muktaṃ ceśaṃ vinā bhṛśam |yo'vidyārto'vaśo duḥkhī bhrānto'jño jīva eva saḥ || 9||

समष्टिरीशः सर्वज्ञो वशमायः स्वराट् सुखः ।असत्वाभानाख्यभक्तावृतिहृद्गुरुरप्यसौ ॥ १०॥

samaṣṭirīśaḥ sarvajño vaśamāyaḥ svarāṭ sukhaḥ |asatvābhānākhyabhaktāvṛtihṛdgururapyasau || 10||

मतं मूढैर्जगन्नित्यं तथा जीवेशयोर्भिदा ।एवं भेदत्रयेणेदं भातं वस्त्वेव मायया ॥ ११॥

mataṃ mūḍhairjagannityaṃ tathā jīveśayorbhidā |evaṃ bhedatrayeṇedaṃ bhātaṃ vastveva māyayā || 11||

तन्निवृत्त्यै कृता वेदैः सृष्टिप्रलयकल्पना ।मूढस्य सा मता सत्या भ्रमोऽयं लीयते विदा ॥ १२॥

tannivṛttyai kṛtā vedaiḥ sṛṣṭipralayakalpanā |mūḍhasya sā matā satyā bhramo'yaṃ līyate vidā || 12||

ज्ञानं विद्येति तां प्राहुर्द्वेधा विद्या विचारजा ।परोक्षा चापरोक्षेति तत्राद्या गुरुवक्त्रतः ॥ १३॥

jñānaṃ vidyeti tāṃ prāhurdvedhā vidyā vicārajā |parokṣā cāparokṣeti tatrādyā guruvaktrataḥ || 13||

अमानित्वादियुक्तैः सा विज्ञेया साधनान्वितैः ।गुरुभक्तिं विना सापि दुर्लभा मोक्षदायिनी ॥ १४॥

amānitvādiyuktaiḥ sā vijñeyā sādhanānvitaiḥ |gurubhaktiṃ vinā sāpi durlabhā mokṣadāyinī || 14||

यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ १५॥

yasya deve parā bhaktiryathā deve tathā gurau |tasyaite kathitā hyarthāḥ prakāśante mahātmanaḥ || 15||

गुर्वनुग्रहमात्रेण विचारः सुलभो नृणाम् ।विचारेण परं तत्त्वं स्वयमेव प्रकाशते ॥ १६॥

gurvanugrahamātreṇa vicāraḥ sulabho nṛṇām |vicāreṇa paraṃ tattvaṃ svayameva prakāśate || 16||

राजंस्त्वयारिवलं कर्म योगयागादिकं मयि ।समर्पितं ततोऽयं ते विचारोऽद्य समुत्थितः ॥ १७॥

rājaṃstvayārivalaṃ karma yogayāgādikaṃ mayi |samarpitaṃ tato'yaṃ te vicāro'dya samutthitaḥ || 17||

वैराग्यं परमं जातं भ्रममोहमलापहम् ।अतो विद्याप्रसादस्ते भविष्यत्यचिरेण हि ॥ १८॥

vairāgyaṃ paramaṃ jātaṃ bhramamohamalāpaham |ato vidyāprasādaste bhaviṣyatyacireṇa hi || 18||

विद्या ज्ञेया परोक्षेयं वेदान्तश्रवणात्मिका ।उपक्रमादिभिर्लिङ्गैर्यत्तात्पर्यावधारणम् ॥ १९॥

vidyā jñeyā parokṣeyaṃ vedāntaśravaṇātmikā |upakramādibhirliṅgairyattātparyāvadhāraṇam || 19||

तदेव श्रवणं तत्तु हरेत्संशयभावनाम् ।असत्त्वावरणं चापि वस्त्वस्तीति तदेक्षते ॥ २०॥

tadeva śravaṇaṃ tattu haretsaṃśayabhāvanām |asattvāvaraṇaṃ cāpi vastvastīti tadekṣate || 20||

मननं कार्यमस्येदमाश्वसम्भावनाहरम् ।वशीकाराख्यवैराग्ययुक्तस्येदं सुखावहम् ॥ २१॥

mananaṃ kāryamasyedamāśvasambhāvanāharam |vaśīkārākhyavairāgyayuktasyedaṃ sukhāvaham || 21||

आत्मैव नेह नानास्ति मोहितस्य जगत्त्विदम् ।भाति नान्यस्य मिथ्येदं स्वप्नो निद्रागमे यथा ॥ २२॥

ātmaiva neha nānāsti mohitasya jagattvidam |bhāti nānyasya mithyedaṃ svapno nidrāgame yathā || 22||

विषयान्ध्यायतो यद्वन्मनोरथपरम्परा ।असत्येव सदा भाति नानाविषयगोचरा ॥ २३॥

viṣayāndhyāyato yadvanmanorathaparamparā |asatyeva sadā bhāti nānāviṣayagocarā || 23||

परमात्मैक एवाहं वस्तुमात्रश्चिदात्मकः ।मयि मिथ्याविभागोऽयं दृश्यतेऽनाद्यविद्यया ॥ २४॥

paramātmaika evāhaṃ vastumātraścidātmakaḥ |mayi mithyāvibhāgo'yaṃ dṛśyate'nādyavidyayā || 24||

भ्रमो मोहो महामाया प्रधानं प्रकृतिर्मनः ।अज्ञानं शक्तिरव्यक्तं गुणसाम्यमितीरिता ॥ २५॥

bhramo moho mahāmāyā pradhānaṃ prakṛtirmanaḥ |ajñānaṃ śaktiravyaktaṃ guṇasāmyamitīritā || 25||

सैव मिथ्यामतिर्यस्या इदं भातं चराचरम् ।एवं विचारश्रवणानुसारि मननं तु तत् ॥ २६॥

saiva mithyāmatiryasyā idaṃ bhātaṃ carācaram |evaṃ vicāraśravaṇānusāri mananaṃ tu tat || 26||

सच्चिदानन्दलक्ष्मापि परात्मा माययाऽऽवृतः ।निजं स्वरूपं विस्मृत्य ययेदं दृश्यते जगत् ॥ २७॥

saccidānandalakṣmāpi parātmā māyayā''vṛtaḥ |nijaṃ svarūpaṃ vismṛtya yayedaṃ dṛśyate jagat || 27||

महांस्ततोऽहमस्तस्मात्तन्मात्राणि ततः क्रमात् ।भूतेन्द्रियसुराणां च सर्गस्त्र्यामाऽहमः क्रमात् ॥ २८॥

mahāṃstato'hamastasmāttanmātrāṇi tataḥ kramāt |bhūtendriyasurāṇāṃ ca sargastryāmā'hamaḥ kramāt || 28||

न ह्यत्र नियमो राजन्नसत्ये मानसभ्रमे ।कदाचिद्युगपत्सृष्टिः क्रमसृष्टिः कदाचन ॥ २९॥

na hyatra niyamo rājannasatye mānasabhrame |kadācidyugapatsṛṣṭiḥ kramasṛṣṭiḥ kadācana || 29||

देहाः सुरासुरनरतिरश्चां भौतिका इमे ।स्थूलैः स्थूलानि सूक्ष्मैश्च सूक्ष्माण्येवं भवोद्भवः ॥ ३०॥

dehāḥ surāsuranaratiraścāṃ bhautikā ime |sthūlaiḥ sthūlāni sūkṣmaiśca sūkṣmāṇyevaṃ bhavodbhavaḥ || 30||

उपक्रमोऽयमाख्यात उपसंहार उच्यते ।भूतेषु भौतिकानहि क्रमाद्योगी विलापयेत् ॥ ३१॥

upakramo'yamākhyāta upasaṃhāra ucyate |bhūteṣu bhautikānahi kramādyogī vilāpayet || 31||

पृथ्वी जले जलं वह्नौ वह्निर्वायौ स खे च खम् ।अहमि प्राणगो देवा मनश्चापि स्वकारणे ॥ ३२॥

pṛthvī jale jalaṃ vahnau vahnirvāyau sa khe ca kham |ahami prāṇago devā manaścāpi svakāraṇe || 32||

अहङ्कारोऽपि महति सोऽव्यक्ते तच्च निष्कले ।स एवाहं परात्मैकः शुद्धो मुक्त उपाधितः ॥ ३३॥

ahaṅkāro'pi mahati so'vyakte tacca niṣkale |sa evāhaṃ parātmaikaḥ śuddho mukta upādhitaḥ || 33||

एवं निदिध्यासनत एकः स्वात्मैव शिष्यते ।तस्मान्नास्त्यपरं किञ्चिदात्मैवायं यथा तथा ॥ ३४॥

evaṃ nididhyāsanata ekaḥ svātmaiva śiṣyate |tasmānnāstyaparaṃ kiñcidātmaivāyaṃ yathā tathā || 34||

राजन्मम प्रसादात्त्वं खलु धन्योऽस्यसंशयम् ।अन्तःकरणशुद्धिस्ते जाता वैराग्यमुत्तमम् ॥ ३५॥

rājanmama prasādāttvaṃ khalu dhanyo'syasaṃśayam |antaḥkaraṇaśuddhiste jātā vairāgyamuttamam || 35||

मयि भक्तिर्दृढा प्रेम्णा श्रवणं चापि विस्तरात् ।प्रपञ्चस्थापि चित्तस्था सर्वथा विलयं गता ॥ ३६॥

mayi bhaktirdṛḍhā premṇā śravaṇaṃ cāpi vistarāt |prapañcasthāpi cittasthā sarvathā vilayaṃ gatā || 36||

तत्त्वमेकं परं ब्रह्म न द्वितीयं कदापि हि ।एवं शमादिरूपां तामारूढो भव भूमिकाम् ॥ ३७॥

tattvamekaṃ paraṃ brahma na dvitīyaṃ kadāpi hi |evaṃ śamādirūpāṃ tāmārūḍho bhava bhūmikām || 37||

त्वं साक्षात्कारसूपायक्रमं विद्ध्यथ भूपते ।दत्तचित्तो भवाद्यात्र तत्त्वनिश्चयकारक ॥ ३८॥

tvaṃ sākṣātkārasūpāyakramaṃ viddhyatha bhūpate |dattacitto bhavādyātra tattvaniścayakāraka || 38||

सर्वसाधनसम्पन्नः पुरुषो जातनिश्चयः ।श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठं तं सद्गुरुं शरणं व्रजेत् ॥ ३९॥

sarvasādhanasampannaḥ puruṣo jātaniścayaḥ |śrotriyaṃ brahmaniṣṭhaṃ taṃ sadguruṃ śaraṇaṃ vrajet || 39||

तत्त्वमस्यादिवाक्यर्थमुपदिष्टं तु षड्विधैः ।लिङ्गैर्धिया समालोच्य बुधः समवधारयेत् ॥ ४०॥

tattvamasyādivākyarthamupadiṣṭaṃ tu ṣaḍvidhaiḥ |liṅgairdhiyā samālocya budhaḥ samavadhārayet || 40||

श्रवणं त्विदमेवोक्तं तत्समासेन ते ब्रुवे ।यतस्त्वं शिष्यतां प्राप्तो मत्सेवाहतकिल्बिषः ॥ ४१॥

śravaṇaṃ tvidamevoktaṃ tatsamāsena te bruve |yatastvaṃ śiṣyatāṃ prāpto matsevāhatakilbiṣaḥ || 41||

तत्पदेन परं ब्रह्म त्वम्पदेन च पूरुषम् ।अनूद्यैक्यं तयोर्भूप बोध्यतेऽसिपदेन सत् ॥ ४२॥

tatpadena paraṃ brahma tvampadena ca pūruṣam |anūdyaikyaṃ tayorbhūpa bodhyate'sipadena sat || 42||

विरुद्धस्य त्वमर्थस्य तदर्थत्वं कथ भवेत् ।इति चेच्छृणु राजेन्द्र तयोरैक्ये निदर्शनम् ॥ ४३॥

viruddhasya tvamarthasya tadarthatvaṃ katha bhavet |iti cecchṛṇu rājendra tayoraikye nidarśanam || 43||

देवदत्तः क्वचिद्दृष्टो युवा देशान्तरे स च ।पुनर्दृष्टो जरां प्राप्तः सोऽयमित्यवधार्यते ॥ ४४॥

devadattaḥ kvaciddṛṣṭo yuvā deśāntare sa ca |punardṛṣṭo jarāṃ prāptaḥ so'yamityavadhāryate || 44||

पूर्वदेशमवस्थां च त्यक्त्वेदं तस्य वार्द्धकम् ।देशं चापि यथैकेन पिण्डेनैक्यं प्रतीयते ॥ ४५॥

pūrvadeśamavasthāṃ ca tyaktvedaṃ tasya vārddhakam |deśaṃ cāpi yathaikena piṇḍenaikyaṃ pratīyate || 45||

त्यक्त्वा द्व्यंशौ तथाऽत्रापि वाक्य ऐक्यं हि लक्ष्यते ।त्वम्पदस्य च वाच्यार्थः संसारीति सुनिश्चितः ॥ ४६॥

tyaktvā dvyaṃśau tathā'trāpi vākya aikyaṃ hi lakṣyate |tvampadasya ca vācyārthaḥ saṃsārīti suniścitaḥ || 46||

कर्ता भोक्ता सुखी दुःखी माययैव न तत्त्वतः ।देहेन्द्रियमनःप्राणाहङ्कारेभ्यो विलक्षणः ॥ ४७॥

kartā bhoktā sukhī duḥkhī māyayaiva na tattvataḥ |dehendriyamanaḥprāṇāhaṅkārebhyo vilakṣaṇaḥ || 47||

वस्तुतः सच्चिदानन्दस्वरूपो गुणगोचरः ।एकांशस्तत्र चिद्रूपमन्यः संसारिताऽस्य च ॥ ४८॥

vastutaḥ saccidānandasvarūpo guṇagocaraḥ |ekāṃśastatra cidrūpamanyaḥ saṃsāritā'sya ca || 48||

एवं त्वमर्थं निश्चित्य तदर्थमपि निश्चिनु ।अतद्व्यावृत्त्या विधिना साक्षाच्च श्रुतियुक्तितः ॥ ४९॥

evaṃ tvamarthaṃ niścitya tadarthamapi niścinu |atadvyāvṛttyā vidhinā sākṣācca śrutiyuktitaḥ || 49||

तत्पदस्य च वाच्यार्थः सर्वज्ञः परमेश्वरः ।तस्यैकोंऽशोऽपि चिद्रूपं सर्वज्ञत्वादि चापरः ॥ ५०॥

tatpadasya ca vācyārthaḥ sarvajñaḥ parameśvaraḥ |tasyaikoṃ'śo'pi cidrūpaṃ sarvajñatvādi cāparaḥ || 50||

त्यक्त्वा विरुद्धवाच्यांशद्वयं जीवेशयोरिह ।लक्ष्यौ चिदंशौ निर्बाधं पदयोरुभयोरपि ॥ ५१॥

tyaktvā viruddhavācyāṃśadvayaṃ jīveśayoriha |lakṣyau cidaṃśau nirbādhaṃ padayorubhayorapi || 51||

अविरुद्धं तयोरैक्यं लक्षणालक्षितं द्वयोः ।वाक्यार्थोऽयं सुनिष्पन्नस्त्वं ब्रह्म परमं हि तत् ॥ ५२॥

aviruddhaṃ tayoraikyaṃ lakṣaṇālakṣitaṃ dvayoḥ |vākyārtho'yaṃ suniṣpannastvaṃ brahma paramaṃ hi tat || 52||

तदेव त्वं परं ब्रह्म नास्ति भेदः कथञ्चन ।अखण्डैकरसत्वेन वाक्यार्थोऽत्र सतां मतः ॥ ५३॥

tadeva tvaṃ paraṃ brahma nāsti bhedaḥ kathañcana |akhaṇḍaikarasatvena vākyārtho'tra satāṃ mataḥ || 53||

विशेष्यं त्वम्पदं तस्य तत्पदं च विशेषणम् ।निरस्यतेऽस्य दुःखित्वं सुखित्वं च विधीयते ॥ ५४॥

viśeṣyaṃ tvampadaṃ tasya tatpadaṃ ca viśeṣaṇam |nirasyate'sya duḥkhitvaṃ sukhitvaṃ ca vidhīyate || 54||

वैपरीत्येन विज्ञेयं विशेष्यं तत्पदं तथा ।विशेषणं त्वम्पदं च पारोक्ष्यस्य निरासकृत् ॥ ५५॥

vaiparītyena vijñeyaṃ viśeṣyaṃ tatpadaṃ tathā |viśeṣaṇaṃ tvampadaṃ ca pārokṣyasya nirāsakṛt || 55||

तद्वह्म परमं शुद्धं त्वमात्मैव निरामयः ।इत्यैक्यं भूप विज्ञेयं वेदोक्तं गुर्वनुग्रहात् ॥ ५६॥

tadvahma paramaṃ śuddhaṃ tvamātmaiva nirāmayaḥ |ityaikyaṃ bhūpa vijñeyaṃ vedoktaṃ gurvanugrahāt || 56||

स्वात्मैक्यार्थमियं प्रोक्ता सुधीभिर्भागलक्षणा ।त्रिकाण्डेनापि वेदेन सोऽयमर्थो विनिश्चितः ॥ ५७॥

svātmaikyārthamiyaṃ proktā sudhībhirbhāgalakṣaṇā |trikāṇḍenāpi vedena so'yamartho viniścitaḥ || 57||

स्थूलधीभिः सुदुर्ज्ञेयो विज्ञेयो हि मनीषिभिः ।पर्यवस्यन्ति वेदाद्या अत्रैव विविधा अपि ॥ ५८॥

sthūladhībhiḥ sudurjñeyo vijñeyo hi manīṣibhiḥ |paryavasyanti vedādyā atraiva vividhā api || 58||

शास्त्रतत्त्वमविज्ञाय मूढाः शास्त्राणि सर्वशः ।ते प्रवृत्तिपराण्येव कथयन्ति कुतर्कतः ॥ ५९॥

śāstratattvamavijñāya mūḍhāḥ śāstrāṇi sarvaśaḥ |te pravṛttiparāṇyeva kathayanti kutarkataḥ || 59||

उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये ॥ ६०॥

upakramopasaṃhārāvabhyāso'pūrvatā phalam |arthavādopapattī ca liṅgaṃ tātparyanirṇaye || 60||

प्राक् सदैवेत्युपक्रम्यैतदात्म्यमिदमेव सत् ।उपसंहृतमित्येकमभ्यासो नवधा परम् ॥ ६१॥

prāk sadaivetyupakramyaitadātmyamidameva sat |upasaṃhṛtamityekamabhyāso navadhā param || 61||

शाब्देनैव ह्यखण्डार्थविनयत्वं तृतीयकम् ।तुर्यं विदेहकैवल्यं प्रारब्धान्ते विवेकिनः ॥ ६२॥

śābdenaiva hyakhaṇḍārthavinayatvaṃ tṛtīyakam |turyaṃ videhakaivalyaṃ prārabdhānte vivekinaḥ || 62||

षष्ठं मृदादिदृष्टान्तैर्निर्णयस्तूपपत्तिकम् ।सृष्टिस्थित्यन्तप्रवेशानियमः शोधनं फलम् ॥ ६३॥

ṣaṣṭhaṃ mṛdādidṛṣṭāntairnirṇayastūpapattikam |sṛṣṭisthityantapraveśāniyamaḥ śodhanaṃ phalam || 63||

सप्तार्थवादास्तद्रूपं पञ्चमं लिङ्गमुच्यते ।सर्वस्यात्मन उत्पत्तेरवस्थानाच्च तत्र हि ॥ ६४॥

saptārthavādāstadrūpaṃ pañcamaṃ liṅgamucyate |sarvasyātmana utpatteravasthānācca tatra hi || 64||

पुनर्लयाज्जगौ वेदः कारणब्रह्ममात्रताम् ।सूर्यस्येव जले चात्र प्रवेशमपि चात्र तु ॥ ६५॥

punarlayājjagau vedaḥ kāraṇabrahmamātratām |sūryasyeva jale cātra praveśamapi cātra tu || 65||

अन्तर्यामितया भेदात्सदा नियमनं स्मृतम् ।तथा रोहितरूपाद्यैः पदार्थपरिशोधनम् ॥ ६६॥

antaryāmitayā bhedātsadā niyamanaṃ smṛtam |tathā rohitarūpādyaiḥ padārthapariśodhanam || 66||

अभेदज्ञानस्य परं स्वात्मैक्यममृतं फलम् ।एवं सप्तार्थवादात्मलक्षणं पञ्चमं मतम् ॥ ६७॥

abhedajñānasya paraṃ svātmaikyamamṛtaṃ phalam |evaṃ saptārthavādātmalakṣaṇaṃ pañcamaṃ matam || 67||

षड्लिङ्गैरिति तात्पर्यावधृतिः श्रवणं स्मृतम् ।आस्थायाथो योगभूमिं मननादि चरेद्बुधः ॥ ६८॥

ṣaḍliṅgairiti tātparyāvadhṛtiḥ śravaṇaṃ smṛtam |āsthāyātho yogabhūmiṃ mananādi caredbudhaḥ || 68||

इति दत्तपुराणे श्रमिहावाक्यार्थबोधः सम्पूर्णः ॥

iti dattapurāṇe śramihāvākyārthabodhaḥ sampūrṇaḥ ||