नारायणस्तुतिः १ Narayanastuti by Brahma in Narasinhapurana

नारद उवाच ।किं तञ्ज्ञानं परं देव कश्च योगः परस्तथा ।एतन्मे तत्त्वतः सर्वं त्वमाचक्ष्व पितामह ॥ ५९॥

nārada uvāca |kiṃ tañjñānaṃ paraṃ deva kaśca yogaḥ parastathā |etanme tattvataḥ sarvaṃ tvamācakṣva pitāmaha || 59||

ब्रह्मोवाच ।यः परः प्रक्ऱृतेः प्रोक्तः पुरुषः पञ्चविंशकः ।स एव सर्वभूतानां नर इत्यभिधीयते ॥ ६०॥

brahmovāca |yaḥ paraḥ prakrṛteḥ proktaḥ puruṣaḥ pañcaviṃśakaḥ |sa eva sarvabhūtānāṃ nara ityabhidhīyate || 60||

नराज्जातानि तत्त्वानि नाराणीति ततो विदुः ।तान्येव चायनं तस्य तेन नारायणः स्म्ऱृतः ॥ ६१॥

narājjātāni tattvāni nārāṇīti tato viduḥ |tānyeva cāyanaṃ tasya tena nārāyaṇaḥ smrṛtaḥ || 61||

नारायणाज्जगत्सर्वं सर्गकाले प्रजायते ।तस्मिन्नेव पुनस्तच्च प्रलये सम्प्रलीयते ॥ ६२॥

nārāyaṇājjagatsarvaṃ sargakāle prajāyate |tasminneva punastacca pralaye sampralīyate || 62||

नारायणः परं ब्रह्म तत्त्वं नारायणः परम् ।नारायणः परं ज्योतिरात्मा नारायणः परः ॥ ६३॥

nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tattvaṃ nārāyaṇaḥ param |nārāyaṇaḥ paraṃ jyotirātmā nārāyaṇaḥ paraḥ || 63||

परादपि परश्चासौ तस्मान्नातिपरं मुने ।यच्च किञ्चिज्जगत्यस्मिन् द्ऱृश्यते श्रूयतेऽपि वा ॥ ६४॥

parādapi paraścāsau tasmānnātiparaṃ mune |yacca kiñcijjagatyasmin drṛśyate śrūyate'pi vā || 64||

अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः ।एवं विदित्वा तं देवाः साकारं व्याहरन्मुहुः ॥ ६५॥

antarbahiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ |evaṃ viditvā taṃ devāḥ sākāraṃ vyāharanmuhuḥ || 65||

नमो नारायणायेति ध्यात्वा चानन्यमानसाः ।किं तस्य दानैः किं तीर्थैः किं तपोभिः किमध्वरैः ॥ ६६॥

namo nārāyaṇāyeti dhyātvā cānanyamānasāḥ |kiṃ tasya dānaiḥ kiṃ tīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kimadhvaraiḥ || 66||

यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणमनन्यधीः ।एतञ्ज्ञानं वरं नातो योगश्चैव परस्तथा ॥ ६७॥

yo nityaṃ dhyāyate devaṃ nārāyaṇamananyadhīḥ |etañjñānaṃ varaṃ nāto yogaścaiva parastathā || 67||

परस्परविरुद्धार्थैः किमन्यैः शास्त्रविस्तरैः ।बहवोऽपि यथा मार्गा विशन्त्येकं महत्पुरम् ॥ ६८॥

parasparaviruddhārthaiḥ kimanyaiḥ śāstravistaraiḥ |bahavo'pi yathā mārgā viśantyekaṃ mahatpuram || 68||

तथा ज्ञानानि सर्वाणि प्रविशन्ति तमीश्वरम् ।स हि सर्वगतो देवः सूक्ष्मोऽव्यक्तः सनातनः ॥ ६९॥

tathā jñānāni sarvāṇi praviśanti tamīśvaram |sa hi sarvagato devaḥ sūkṣmo'vyaktaḥ sanātanaḥ || 69||

जगदादिरनाद्यन्तः स्वयम्भूर्भूतभावनः ।विष्णुर्विभुरचित्न्यात्मा नित्यः सदसदात्मकः ॥ ७०॥

jagadādiranādyantaḥ svayambhūrbhūtabhāvanaḥ |viṣṇurvibhuracitnyātmā nityaḥ sadasadātmakaḥ || 70||

वासुदेवो जगद्वासः पुराणः कविरव्ययः ।यस्मात्प्राप्तं स्थितिं क्ऱृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ७१॥

vāsudevo jagadvāsaḥ purāṇaḥ kaviravyayaḥ |yasmātprāptaṃ sthitiṃ krṛtsnaṃ trailokyaṃ sacarācaram || 71||

तस्मात् स भगवान्देवो विष्णुरित्यभिधीयते ।यस्माद्वा सर्वभूतानां तत्त्वाद्यानां युगक्षये ॥ ७२॥

tasmāt sa bhagavāndevo viṣṇurityabhidhīyate |yasmādvā sarvabhūtānāṃ tattvādyānāṃ yugakṣaye || 72||

तस्मिन्निवासः संसर्गे वासुदेवस्ततस्तु सः ।तमाहुः पुरुषं केचित्केचिदीश्वरमव्ययम् ॥ ७३॥

tasminnivāsaḥ saṃsarge vāsudevastatastu saḥ |tamāhuḥ puruṣaṃ kecitkecidīśvaramavyayam || 73||

विज्ञानमात्रं केचिच्च केचिद्ब्रह्म परं तथा ।केचित्कालमनाद्यन्तं केचिज्जीवं सनातनम् ॥ ७४॥

vijñānamātraṃ kecicca kecidbrahma paraṃ tathā |kecitkālamanādyantaṃ kecijjīvaṃ sanātanam || 74||

केचिच्च परमात्मानं केचिच्चैवमनामयम् ।केचित्क्षेत्रज्ञमित्याहुः केचित्षड्विंशकं तथा ॥ ७५॥

kecicca paramātmānaṃ keciccaivamanāmayam |kecitkṣetrajñamityāhuḥ kecitṣaḍviṃśakaṃ tathā || 75||

अङ्गुष्ठमात्रं केचिच्च केचित्पद्मरजोपमम् ।एते चान्ये च मुनिभिः संज्ञाभेदाः प्ऱृथग्विधाः ॥ ७६॥

aṅguṣṭhamātraṃ kecicca kecitpadmarajopamam |ete cānye ca munibhiḥ saṃjñābhedāḥ prṛthagvidhāḥ || 76||

शास्त्रेषु कथिता विष्णोर्लोकव्यामोहकारकाः।एकं यदि भवेच्छास्त्रं ज्ञानं निस्संशयं भवेत् ॥ ७७॥

śāstreṣu kathitā viṣṇorlokavyāmohakārakāḥ|ekaṃ yadi bhavecchāstraṃ jñānaṃ nissaṃśayaṃ bhavet || 77||

बहुत्वादिह शास्त्राणां ज्ञानतत्त्वं सुदुर्लभम् ।आलोड्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः ॥ ७८॥

bahutvādiha śāstrāṇāṃ jñānatattvaṃ sudurlabham |āloḍya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ || 78||

इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा ।त्यक्त्वा व्यामोहकान् सर्वान् तस्माच्छास्त्रार्थविस्तरान् ॥ ७९॥

idamekaṃ suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā |tyaktvā vyāmohakān sarvān tasmācchāstrārthavistarān || 79||

अनन्यचेता ध्यायस्व नारायणमतन्द्रितः ।एवं ज्ञात्वा तु सततं देवदेवं तमव्ययम् ॥ ८०॥

ananyacetā dhyāyasva nārāyaṇamatandritaḥ |evaṃ jñātvā tu satataṃ devadevaṃ tamavyayam || 80||

क्षिप्रं यास्यसि तत्रैव सायुज्यं नात्र संशयः ।श्रुत्वेदं ब्रह्मणा प्रोक्तं ज्ञानयोगं सुदुर्लभम् ॥ ८१॥

kṣipraṃ yāsyasi tatraiva sāyujyaṃ nātra saṃśayaḥ |śrutvedaṃ brahmaṇā proktaṃ jñānayogaṃ sudurlabham || 81||

ततोऽहमासं विप्रेन्द्र नारायणपरायणः ।नमो नारायणायेति ये विदुर्ब्रह्म शाश्वतम् ॥ ८२॥

tato'hamāsaṃ viprendra nārāyaṇaparāyaṇaḥ |namo nārāyaṇāyeti ye vidurbrahma śāśvatam || 82||

अन्तकाले जपन्तस्ते यान्ति विष्णोः परं पदम् ।तस्मान्नारायणस्तात परमात्मा सनातनः ॥ ८३॥

antakāle japantaste yānti viṣṇoḥ paraṃ padam |tasmānnārāyaṇastāta paramātmā sanātanaḥ || 83||

अनन्यमनसा नित्यं ध्येयस्तत्त्वविचिन्तकैः ।नारायणो जगद्व्यापी परमात्मा सनातनः ॥ ८४॥

ananyamanasā nityaṃ dhyeyastattvavicintakaiḥ |nārāyaṇo jagadvyāpī paramātmā sanātanaḥ || 84||

जगतां स्ऱृष्टिसंहारपरिपालनतत्परः ।श्रवणात्पठनाच्चैव निदिध्यासनतत्परैः ॥ ८५॥

jagatāṃ srṛṣṭisaṃhāraparipālanatatparaḥ |śravaṇātpaṭhanāccaiva nididhyāsanatatparaiḥ || 85||

आराध्यः सर्वथा ब्रह्मन् पुरुषेण हितैषिणा ।निः स्प्ऱृहा नित्यसंतुष्टा ज्ञानिनः संयतेन्द्रियाः ॥ ८६॥

ārādhyaḥ sarvathā brahman puruṣeṇa hitaiṣiṇā |niḥ sprṛhā nityasaṃtuṣṭā jñāninaḥ saṃyatendriyāḥ || 86||

निर्ममा निरहंकारा रागद्वेषविवर्जिताः ।अपक्षपतिताः शान्ताः सर्वसंकल्पवर्जिताः ॥ ८७॥

nirmamā nirahaṃkārā rāgadveṣavivarjitāḥ |apakṣapatitāḥ śāntāḥ sarvasaṃkalpavarjitāḥ || 87||

ध्यानयोगपरा ब्रह्मन् ते पश्यन्ति जगत्पतिम् ।त्यक्तत्रया महात्मानो वासुदेवं हरिं गुरुम् ॥ ८८॥

dhyānayogaparā brahman te paśyanti jagatpatim |tyaktatrayā mahātmāno vāsudevaṃ hariṃ gurum || 88||

कीर्तयन्ति जगन्नाथं ते पश्यन्ति जगत्पतिम् ।तस्मात्त्वमपि विप्रेन्द्र नारायणपरो भव ॥ ८९॥

kīrtayanti jagannāthaṃ te paśyanti jagatpatim |tasmāttvamapi viprendra nārāyaṇaparo bhava || 89||

तदन्यः को महोदारः प्रार्थितं दातुमीश्वरः ।हेलया कीर्तितो यो वै स्वं पदं दिशति द्विज ॥ ९०॥

tadanyaḥ ko mahodāraḥ prārthitaṃ dātumīśvaraḥ |helayā kīrtito yo vai svaṃ padaṃ diśati dvija || 90||

अपि कार्यस्त्वया चैव जपः स्वाध्याय एव च ।तमेवोद्दिश्य देवेशं कुरु नित्यमतन्द्रितः ॥ ९१॥

api kāryastvayā caiva japaḥ svādhyāya eva ca |tamevoddiśya deveśaṃ kuru nityamatandritaḥ || 91||

किं तत्र बहुभिर्मन्त्रैः किं तत्र बहुभिर्व्रतैः ।नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥ ९२॥

kiṃ tatra bahubhirmantraiḥ kiṃ tatra bahubhirvrataiḥ |namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ || 92||

चीरवासा जटाधारी त्रिदण्डी मुण्ड एव वा ।भूषितो वा द्विजश्रेष्ठ न लिङ्गं धर्मकारणम् ॥ ९३॥

cīravāsā jaṭādhārī tridaṇḍī muṇḍa eva vā |bhūṣito vā dvijaśreṣṭha na liṅgaṃ dharmakāraṇam || 93||

ये न्ऱृशंसा दुरात्मानः पापाचाररताः सदा ।तेऽपि यान्ति परं स्थानं नरा नारायणाश्रयाः ॥ ९४॥

ye nrṛśaṃsā durātmānaḥ pāpācāraratāḥ sadā |te'pi yānti paraṃ sthānaṃ narā nārāyaṇāśrayāḥ || 94||

जन्मान्तरसहस्रेषु यस्य स्यद्बुद्धिरीद्ऱृशी ।दासोऽहं वासुदेवस्य देवदेवस्य शार्ङ्गिनः ॥ ९५॥

janmāntarasahasreṣu yasya syadbuddhirīdrṛśī |dāso'haṃ vāsudevasya devadevasya śārṅginaḥ || 95||

प्रयाति विष्णुसालोक्यं पुरुषो नात्र संशयः ।किं पुनस्तद्गतपुराणः पुरुषः संयतेन्द्रियः ॥ ९६॥

prayāti viṣṇusālokyaṃ puruṣo nātra saṃśayaḥ |kiṃ punastadgatapurāṇaḥ puruṣaḥ saṃyatendriyaḥ || 96||

इति ब्रह्मोक्त नरसिंहपुराणे नारायणस्तुतिः समाप्ता ।नरसिंहपुराणे अध्याय ६४ श्लोक ५९९६, अध्याय श्लोक संख्या १२४

iti brahmokta narasiṃhapurāṇe nārāyaṇastutiḥ samāptā |narasiṃhapurāṇe adhyāya 64 śloka 5996, adhyāya śloka saṃkhyā 124