नारायणसहस्रनामस्तोत्रम् Narayanasahasranamastotra From Lakshminarayaniyasamhita

ॐ श्री गणेशाय नमःश्रीकृष्ण उवाचशृणु त्वं राधिके चान्यं चमत्कारं श्रियःपतेः ।कुंकुमवापिकाक्षेत्रे जातं योगेश्वरं प्रति ॥ १॥

oṃ śrī gaṇeśāya namaḥśrīkṛṣṇa uvācaśṛṇu tvaṃ rādhike cānyaṃ camatkāraṃ śriyaḥpateḥ |kuṃkumavāpikākṣetre jātaṃ yogeśvaraṃ prati || 1||

वीतिहोत्रो महोयोगी वने योगेश्वरोऽभवत् ।हिमाचले बदर्यां स तपस्तेपेऽतिदारुणम् ॥ २॥

vītihotro mahoyogī vane yogeśvaro'bhavat |himācale badaryāṃ sa tapastepe'tidāruṇam || 2||

सर्वयोगकलाः प्राप यथा शंभुस्तथाऽभवत् ।तेन योगप्रतापेन दृष्टा वै दिव्यचक्षुषा ॥ ३॥

sarvayogakalāḥ prāpa yathā śaṃbhustathā'bhavat |tena yogapratāpena dṛṣṭā vai divyacakṣuṣā || 3||

केतुमाले कृता यज्ञाः केनाटेऽपि कृता मखाः ।अमरीणां प्रदेशेषु कृतं यद्धरिणा तु तत् ॥ ४॥

ketumāle kṛtā yajñāḥ kenāṭe'pi kṛtā makhāḥ |amarīṇāṃ pradeśeṣu kṛtaṃ yaddhariṇā tu tat || 4||

ऊर्जाकृष्णाष्टमीजन्ममहोत्सवश्च यः कृतः ।शारदापूजनाद्यं च ह्यन्नकूटमहोत्सवः ॥ ५॥

ūrjākṛṣṇāṣṭamījanmamahotsavaśca yaḥ kṛtaḥ |śāradāpūjanādyaṃ ca hyannakūṭamahotsavaḥ || 5||

एतत्सर्वं दिव्यदृष्ट्या विज्ञाय परमेश्वरम् ।कांभरेयं बालकृष्णं द्रष्टुं साक्षादुपाययौ ॥ ६॥

etatsarvaṃ divyadṛṣṭyā vijñāya parameśvaram |kāṃbhareyaṃ bālakṛṣṇaṃ draṣṭuṃ sākṣādupāyayau || 6||

आययौ कुंकुमवापीक्षेत्रे कृष्णनारायणम् ।सहस्ररूपधर्ताऽसौ वीतिहोत्रः समाधिमान् ॥ ७॥

āyayau kuṃkumavāpīkṣetre kṛṣṇanārāyaṇam |sahasrarūpadhartā'sau vītihotraḥ samādhimān || 7||

मार्गशीर्षतृतीयायामश्वपट्टसरस्तटे ।सेतुमाश्रित्य च न्यग्रोधस्याऽधोऽधान्निजासनम् ॥ ८॥

mārgaśīrṣatṛtīyāyāmaśvapaṭṭasarastaṭe |setumāśritya ca nyagrodhasyā'dho'dhānnijāsanam || 8||

सहस्ररूपधर्ताऽसौ संकल्प्य निषसाद ह ।मम मूलस्वरूपं चागत्याऽऽश्लिष्येत् रमापतिः ॥ ९॥

sahasrarūpadhartā'sau saṃkalpya niṣasāda ha |mama mūlasvarūpaṃ cāgatyā''śliṣyet ramāpatiḥ || 9||

ततः सहस्ररूपैश्चाऽऽश्लिष्येन्मां स प्रभुः पुनः ।ऋषभस्य कारयेन्ये सद्रुरोर्दर्शनं यदि ॥ १०॥

tataḥ sahasrarūpaiścā''śliṣyenmāṃ sa prabhuḥ punaḥ |ṛṣabhasya kārayenye sadrurordarśanaṃ yadi || 10||

तदाऽहं श्रीहरेरग्रे निवत्स्येऽत्र सदाऽनुगः ।मोक्षं प्रसाधयिष्येऽत्र बदर्या न प्रयोजनम् ॥ ११॥

tadā'haṃ śrīhareragre nivatsye'tra sadā'nugaḥ |mokṣaṃ prasādhayiṣye'tra badaryā na prayojanam || 11||

न गुरोरपरस्यापि मोक्षदो हि गुरुर्यतः ।यत्रात्मनो भवेत्पुष्टिर्येन तरति सागरम् ॥ १२॥

na guroraparasyāpi mokṣado hi gururyataḥ |yatrātmano bhavetpuṣṭiryena tarati sāgaram || 12||

यस्माच्चात्ममहाशान्तिस्तं गुरुं त्वाश्रयेज्जनः ।यस्मात्पापविनाशश्च यस्मादज्ञाननाशनम् ॥ १३॥

yasmāccātmamahāśāntistaṃ guruṃ tvāśrayejjanaḥ |yasmātpāpavināśaśca yasmādajñānanāśanam || 13||

यस्माद् वृत्तिनिरोधश्च वासनाक्षपणं यतः ।यस्मादात्मप्रकाशश्च तं गुरुं त्वाश्रयेज्जनः ॥ १४॥

yasmād vṛttinirodhaśca vāsanākṣapaṇaṃ yataḥ |yasmādātmaprakāśaśca taṃ guruṃ tvāśrayejjanaḥ || 14||

यस्माच्छिक्षामवाप्येतैश्वर्यं चमत्कृतिं तथा ।दिव्यभावमधितिष्ठेत्तं गुरुं त्वाश्रयेज्जनः ॥ १५॥

yasmācchikṣāmavāpyetaiśvaryaṃ camatkṛtiṃ tathā |divyabhāvamadhitiṣṭhettaṃ guruṃ tvāśrayejjanaḥ || 15||

गुरवो बहवः सन्ति लौकिकाश्चाप्यलौकिकाः ।लौकिकेन हि लोकस्थाः कार्या वै गुरवो यथा ॥ १६॥

guravo bahavaḥ santi laukikāścāpyalaukikāḥ |laukikena hi lokasthāḥ kāryā vai guravo yathā || 16||

अलौकिकेन शिष्येणाऽलौकिका गुरवो धृताः ।मयाऽप्यलौकिकः सोऽयं कर्तव्यो भगवान् गुरुः ॥ १७॥

alaukikena śiṣyeṇā'laukikā guravo dhṛtāḥ |mayā'pyalaukikaḥ so'yaṃ kartavyo bhagavān guruḥ || 17||

यत्र सर्वं हि कर्तव्यं हरौ परिसमाप्यते ।माता गुरुर्हि जनुदा पिता गुरुर्हि बीजदः ॥ १८॥

yatra sarvaṃ hi kartavyaṃ harau parisamāpyate |mātā gururhi janudā pitā gururhi bījadaḥ || 18||

अन्ये रक्षाकराः सन्ति देहस्य गुरवो हि ते ।भाषाज्ञानकराश्चान्ये बान्धवाद्याश्च योषितः ॥ १९॥

anye rakṣākarāḥ santi dehasya guravo hi te |bhāṣājñānakarāścānye bāndhavādyāśca yoṣitaḥ || 19||

तथा शिक्षाकराश्चान्ये विद्यादानकरा अपि ।कलाकौशल्यशिक्षाया दातारो गुरवोऽपि च ॥ २०॥

tathā śikṣākarāścānye vidyādānakarā api |kalākauśalyaśikṣāyā dātāro guravo'pi ca || 20||

त एते देहयात्राया भवन्ति गुरवः खलु ।आत्मज्ञानप्रदो यस्तु विष्णुमन्त्रप्रदश्च यः ॥ २१॥

ta ete dehayātrāyā bhavanti guravaḥ khalu |ātmajñānaprado yastu viṣṇumantrapradaśca yaḥ || 21||

धर्मवृत्तिप्रदो यश्च गुरुः श्रेष्ठो हि सम्मतः ।ब्रह्मस्थितिप्रदो यश्च योगसिद्धिप्रदश्च यः ॥ २२॥

dharmavṛttiprado yaśca guruḥ śreṣṭho hi sammataḥ |brahmasthitiprado yaśca yogasiddhipradaśca yaḥ || 22||

वैशारद्यप्रदो बुद्धौ गुरुः श्रेष्ठतरो हि सः ।निर्मूलां वासनां कृत्वा परमेशप्रदर्शकः ॥ २३॥

vaiśāradyaprado buddhau guruḥ śreṣṭhataro hi saḥ |nirmūlāṃ vāsanāṃ kṛtvā parameśapradarśakaḥ || 23||

आत्मना परमात्मानं प्रापको दिव्यमोक्षदः ।ब्रह्मलोकप्रेषकश्च गुरुः श्रेष्ठतमो हि सः ॥ २४॥

ātmanā paramātmānaṃ prāpako divyamokṣadaḥ |brahmalokapreṣakaśca guruḥ śreṣṭhatamo hi saḥ || 24||

गकारस्त्वन्धमज्ञानं रकारो ज्ञानमुज्ज्वलम् ।अज्ञानहा ज्ञानदश्च गुरुर्गौरववान्मतः ॥ २५॥

gakārastvandhamajñānaṃ rakāro jñānamujjvalam |ajñānahā jñānadaśca gururgauravavānmataḥ || 25||

गमयत्यक्षरं धाम रमयत्यपि धामिना ।गुरुः सोऽयं मोक्षदाता नान्यः श्रेष्ठस्ततो गुरुः ॥ २६॥

gamayatyakṣaraṃ dhāma ramayatyapi dhāminā |guruḥ so'yaṃ mokṣadātā nānyaḥ śreṣṭhastato guruḥ || 26||

गुरुर्योगी ब्रह्मचारी धर्मी ज्ञानी विरागवान् ।साधुशीलो गुरुश्चापि नारायणः परो गुरुः ॥ २७॥

gururyogī brahmacārī dharmī jñānī virāgavān |sādhuśīlo guruścāpi nārāyaṇaḥ paro guruḥ || 27||

भुक्त्तिदाता मोक्षदाता सर्वस्वदो हरिर्गुरुः ।गुरोः साक्षात्कारयिता गुरोर्गुरुर्यतोऽत्र सः ॥ २८॥

bhukttidātā mokṣadātā sarvasvado harirguruḥ |guroḥ sākṣātkārayitā gurorgururyato'tra saḥ || 28||

स एव श्रीहरिश्चाऽयं मुक्त्तानां परमो गुरुः ।गुरुः सर्वावताराणां सतीनां च सतां गुरुः ॥ २९॥

sa eva śrīhariścā'yaṃ mukttānāṃ paramo guruḥ |guruḥ sarvāvatārāṇāṃ satīnāṃ ca satāṃ guruḥ || 29||

ईश्वराणां तथा धाम्नां योगिनां सर्गसंविदाम् ।पूर्वेषां सृष्टिकर्तॄणां महर्षीणां द्युवासिनाम् ॥ ३०॥

īśvarāṇāṃ tathā dhāmnāṃ yogināṃ sargasaṃvidām |pūrveṣāṃ sṛṣṭikartṝṇāṃ maharṣīṇāṃ dyuvāsinām || 30||

प्रजेशानां कर्मठानां भक्तानां च परो गुरुः ।गुरूणां यावतामग्र्यो नारायणगुरोर्गुरुः ॥ ३१॥

prajeśānāṃ karmaṭhānāṃ bhaktānāṃ ca paro guruḥ |gurūṇāṃ yāvatāmagryo nārāyaṇagurorguruḥ || 31||

अनादि श्रीकृष्णनारायणः श्रीकृष्णवल्लभः ।श्रीकृष्णवल्लभः स्वापी कांभरेयः परात्परः ॥ ३२॥

anādi śrīkṛṣṇanārāyaṇaḥ śrīkṛṣṇavallabhaḥ |śrīkṛṣṇavallabhaḥ svāpī kāṃbhareyaḥ parātparaḥ || 32||

श्रीमद्गोपालबालोऽयं स्वामी वै सर्वदेहिनाम् ।मया लब्धः स मे पूर्णं करिष्यत्येव मानसम् ॥ ३३॥

śrīmadgopālabālo'yaṃ svāmī vai sarvadehinām |mayā labdhaḥ sa me pūrṇaṃ kariṣyatyeva mānasam || 33||

निवत्स्यामि चरणेऽस्य प्राप्स्यामि धाम चाक्षरम् ।सञ्चिन्त्येति वीतिहोत्रो ध्यानमग्नः सहस्रधा ॥ ३४॥

nivatsyāmi caraṇe'sya prāpsyāmi dhāma cākṣaram |sañcintyeti vītihotro dhyānamagnaḥ sahasradhā || 34||

सहस्ररूपवान् जातो दृष्ट्वा तं मानवास्तटे ।स्नातारोऽगुः परश्चर्यं कस्येमानि समानि वै ॥ ३५॥

sahasrarūpavān jāto dṛṣṭvā taṃ mānavāstaṭe |snātāro'guḥ paraścaryaṃ kasyemāni samāni vai || 35||

रूपाणि, के चागता वै योगिनोऽत्र सहस्रशः ।समवेषाः समदेहाः समांगाः सन्ति सदृशाः ॥ ३६॥

rūpāṇi, ke cāgatā vai yogino'tra sahasraśaḥ |samaveṣāḥ samadehāḥ samāṃgāḥ santi sadṛśāḥ || 36||

समकेशाः समध्यानाः समानपरिमाणकाः ।भ्रातरो वा भवन्त्येते धाममुक्ता भवन्ति वा ॥ ३७॥

samakeśāḥ samadhyānāḥ samānaparimāṇakāḥ |bhrātaro vā bhavantyete dhāmamuktā bhavanti vā || 37||

बदरीवासिनो वाऽपि श्वेतमुक्ताः किमागताः ।शंकरस्य गणाः किंवा देवास्तापसरूपिणः ॥ ३८॥

badarīvāsino vā'pi śvetamuktāḥ kimāgatāḥ |śaṃkarasya gaṇāḥ kiṃvā devāstāpasarūpiṇaḥ || 38||

साध्या वा देवता यद्वा मेरुवासा हि तापसाः ।क एते तु भवेयुर्वै चन्द्रास्या भास्करप्रभाः ॥ ३९॥

sādhyā vā devatā yadvā meruvāsā hi tāpasāḥ |ka ete tu bhaveyurvai candrāsyā bhāskaraprabhāḥ || 39||

ध्यानयोगा योगिनो वा योगीश्वराः सहस्रशः ।न वदन्ति न पश्यन्ति न प्राणान् चालयन्त्यपि ॥ ४०॥

dhyānayogā yogino vā yogīśvarāḥ sahasraśaḥ |na vadanti na paśyanti na prāṇān cālayantyapi || 40||

स्थिरमौनाः स्थिरचिता ईश्वराः स्युश्च केन्विमे ।इत्येवं तर्कयन्तो वै कुंकुमवापिकाजनाः ॥ ४१॥

sthiramaunāḥ sthiracitā īśvarāḥ syuśca kenvime |ityevaṃ tarkayanto vai kuṃkumavāpikājanāḥ || 41||

संघशो वै समायान्ति द्रष्टुं कुतूहलान्विताः ।केचिन्नमन्ति दृष्ट्वैव प्रशंसन्ति वदन्ति च ॥ ४२॥

saṃghaśo vai samāyānti draṣṭuṃ kutūhalānvitāḥ |kecinnamanti dṛṣṭvaiva praśaṃsanti vadanti ca || 42||

प्रतापोऽयं बालकृष्णकृपानाथस्य वर्तते ।अस्य दर्शनलाभार्थं नित्यमायान्ति योगिनः ॥ ४३॥

pratāpo'yaṃ bālakṛṣṇakṛpānāthasya vartate |asya darśanalābhārthaṃ nityamāyānti yoginaḥ || 43||

अदृश्या ईदृशाः सर्वेऽधुना ते दृश्यतां गताः ।रुद्राः सहस्रशश्चापि विष्णवश्च सहस्रशः ॥ ४४॥

adṛśyā īdṛśāḥ sarve'dhunā te dṛśyatāṃ gatāḥ |rudrāḥ sahasraśaścāpi viṣṇavaśca sahasraśaḥ || 44||

सहस्रसोऽपि ब्रह्माणो द्रष्टुमायान्ति सद्वरम् ।तथा महर्षयो नित्यं पितरो देवतास्तथा ॥ ४५॥

sahasraso'pi brahmāṇo draṣṭumāyānti sadvaram |tathā maharṣayo nityaṃ pitaro devatāstathā || 45||

साध्या विश्वे च मरुतो द्रष्टुमायान्ति नित्यशः ।तीर्थान्यपि समायान्ति दिक्पालाः सृष्टिपालकाः ॥ ४६॥

sādhyā viśve ca maruto draṣṭumāyānti nityaśaḥ |tīrthānyapi samāyānti dikpālāḥ sṛṣṭipālakāḥ || 46||

अथवा पार्षदा दिव्या गोलोकादिनिवासिनः ।समायान्ति च वैकुण्ठपार्षदा अपि नित्यशः ॥ ४७॥

athavā pārṣadā divyā golokādinivāsinaḥ |samāyānti ca vaikuṇṭhapārṣadā api nityaśaḥ || 47||

ग्रहनक्षत्रताराश्च सूर्याश्चन्द्राः सहस्रशः ।वैमानिकाः समायान्ति लोकान्तरेभ्य आदृताः ॥ ४८॥

grahanakṣatratārāśca sūryāścandrāḥ sahasraśaḥ |vaimānikāḥ samāyānti lokāntarebhya ādṛtāḥ || 48||

वालखिल्याः समायान्ति यद्वा ब्रह्मसभाद्विजाः ।किं वा भवेयुर्गान्धर्वा यक्षा वा धनदाश्च वा ॥ ४९॥

vālakhilyāḥ samāyānti yadvā brahmasabhādvijāḥ |kiṃ vā bhaveyurgāndharvā yakṣā vā dhanadāśca vā || 49||

चारणाः पर्वतवासा मुनयो वा वनस्थिताः ।परं सादृश्यमेवैषामपूर्वत्वं विगाहते ॥ ५०॥

cāraṇāḥ parvatavāsā munayo vā vanasthitāḥ |paraṃ sādṛśyamevaiṣāmapūrvatvaṃ vigāhate || 50||

ललाटे वैष्णवं पुण्ड्रं मस्तके तापसी जटा ।नेत्रमुद्रा योगपुष्टाः ख्यापयन्त्यंशमाच्युतम् ॥ ५१॥

lalāṭe vaiṣṇavaṃ puṇḍraṃ mastake tāpasī jaṭā |netramudrā yogapuṣṭāḥ khyāpayantyaṃśamācyutam || 51||

ये वा के वा भवेयुस्ते साक्षात्कृता यदत्र ते ।अस्माभिर्दैवयोगेन पुण्यवद्भिः सुभाग्यकैः ॥ ५२॥

ye vā ke vā bhaveyuste sākṣātkṛtā yadatra te |asmābhirdaivayogena puṇyavadbhiḥ subhāgyakaiḥ || 52||

अवश्यमेषां विज्ञानं क्षणेऽत्रैव भविष्यति ।इत्येवं ते वदन्तश्च प्रजाः संघश एव ह ॥ ५३॥

avaśyameṣāṃ vijñānaṃ kṣaṇe'traiva bhaviṣyati |ityevaṃ te vadantaśca prajāḥ saṃghaśa eva ha || 53||

प्रपश्यन्ति सरस्तीरे सहस्रयोगिनस्तदा ।अथ श्रीमद्बालकृष्णो नारायणगुरोर्गुरू ॥ ५४॥

prapaśyanti sarastīre sahasrayoginastadā |atha śrīmadbālakṛṣṇo nārāyaṇagurorgurū || 54||

समाययो सरस्तीरे सन्निधौ योगिनां तदा ।हार्दं जानँस्तदा तूर्णं प्रवीक्ष्य मूलरूपिणम् ॥ ५५॥

samāyayo sarastīre sannidhau yogināṃ tadā |hārdaṃ jānam̐stadā tūrṇaṃ pravīkṣya mūlarūpiṇam || 55||

समुत्तोल्य समाहूय नाम्ना तं वीतिहोत्रक ! ।उत्तिष्ठेति करौ धृत्वा कृत्वा वक्षसि योगिनम् ॥ ५६॥

samuttolya samāhūya nāmnā taṃ vītihotraka ! |uttiṣṭheti karau dhṛtvā kṛtvā vakṣasi yoginam || 56||

समाश्लिष्यद्धसँस्तूर्णं स्वयं सहस्रधाऽभवत् ।समुत्थितैः सहस्रस्वरूपैराश्लिष्यदच्युतः ॥ ५७॥

samāśliṣyaddhasam̐stūrṇaṃ svayaṃ sahasradhā'bhavat |samutthitaiḥ sahasrasvarūpairāśliṣyadacyutaḥ || 57||

ततस्तूर्णं हरिश्चैकस्वरूपः सम्बभूव ह ।वीतीहोत्रोऽपि सहसा त्वेकरूपो व्यजायत ॥ ५८॥

tatastūrṇaṃ hariścaikasvarūpaḥ sambabhūva ha |vītīhotro'pi sahasā tvekarūpo vyajāyata || 58||

आश्चर्यचकिता लोका जयशब्दान् प्रचक्रिरे ।तावच्छ्रीबालकृष्णोऽपि बभूव ऋषभो गुरुः ॥ ५९॥

āścaryacakitā lokā jayaśabdān pracakrire |tāvacchrībālakṛṣṇo'pi babhūva ṛṣabho guruḥ || 59||

वृद्धः श्वेतजटायुक्तो विवस्त्रो धूलिधूसरः ।विचित्त इव चोन्मत्तो जितसर्वेन्द्रियो यतिः ॥ ६०॥

vṛddhaḥ śvetajaṭāyukto vivastro dhūlidhūsaraḥ |vicitta iva conmatto jitasarvendriyo yatiḥ || 60||

स्वभावतेजसा व्याप्तो ब्रह्मनिष्ठापरः पुमान् ।अप्राकृत इव त्वास्ते विमना इव देहिषु ॥ ६१॥

svabhāvatejasā vyāpto brahmaniṣṭhāparaḥ pumān |aprākṛta iva tvāste vimanā iva dehiṣu || 61||

वीतिहोत्रोऽपि च गुरुमृषभं वीक्ष्य दण्डवत् ।चकार बहुधा तत्र तुष्टाव परमेश्वरम् ॥ ६२॥

vītihotro'pi ca gurumṛṣabhaṃ vīkṣya daṇḍavat |cakāra bahudhā tatra tuṣṭāva parameśvaram || 62||

त्वं गुरुस्त्वं चान्तरात्मा ऋषभस्त्वं च योगिराट् ।योगेश्वरो भवानेव त्वं चेशस्त्वं परेश्वरः ॥ ६३॥

tvaṃ gurustvaṃ cāntarātmā ṛṣabhastvaṃ ca yogirāṭ |yogeśvaro bhavāneva tvaṃ ceśastvaṃ pareśvaraḥ || 63||

त्वं मुक्तस्त्वं महामुक्तो मुक्तेश्वरो भवानपि ।अक्षरं त्वं भवान् ब्रह्म परब्रह्म भवानपि ॥ ६४॥

tvaṃ muktastvaṃ mahāmukto mukteśvaro bhavānapi |akṣaraṃ tvaṃ bhavān brahma parabrahma bhavānapi || 64||

भगवान् कृष्ण एवासि कृष्णनारायणोऽसि च ।अनादिश्रीकृष्णनारायणस्त्वं परमेश्वरः ॥ ६५॥

bhagavān kṛṣṇa evāsi kṛṣṇanārāyaṇo'si ca |anādiśrīkṛṣṇanārāyaṇastvaṃ parameśvaraḥ || 65||

अवताराः ऋषभाद्यास्तवैव श्रीपते विभो ।राधापतिस्त्वमेवाऽसि लक्ष्मीपतिस्त्वमेव च ॥ ६६॥

avatārāḥ ṛṣabhādyāstavaiva śrīpate vibho |rādhāpatistvamevā'si lakṣmīpatistvameva ca || 66||

वासुदेवीपतिस्त्वं च नारायणीपतिस्तथा ।मुक्तपतिर्ब्रह्मपतिर्धामपतिस्त्वमेव च ॥ ६७॥

vāsudevīpatistvaṃ ca nārāyaṇīpatistathā |muktapatirbrahmapatirdhāmapatistvameva ca || 67||

महाकालस्य हेतुस्त्वं महाविष्णोश्च कारणम् ।सदाशिवस्य हेतुस्त्वं वैराजस्य च कारणम् ॥ ६८॥

mahākālasya hetustvaṃ mahāviṣṇośca kāraṇam |sadāśivasya hetustvaṃ vairājasya ca kāraṇam || 68||

भूमा त्वं पूरुषसंज्ञः पुरुषोत्तम इत्यपि ।ब्रह्मविष्णुमहेशानां रुद्राणां सर्जको भवान् ॥ ६९॥

bhūmā tvaṃ pūruṣasaṃjñaḥ puruṣottama ityapi |brahmaviṣṇumaheśānāṃ rudrāṇāṃ sarjako bhavān || 69||

देवानां लोकपालानां पितॄणां सर्जको भवान् ।महर्षीणां यतीनां च साधूनां सर्जकः सताम् ॥ ७०॥

devānāṃ lokapālānāṃ pitṝṇāṃ sarjako bhavān |maharṣīṇāṃ yatīnāṃ ca sādhūnāṃ sarjakaḥ satām || 70||

सतीनां कमलाद्यानां पतिः पाता च वै भवान् ।सुराणां मानवानां च पशूनां पक्षिणां तथा ॥ ७१॥

satīnāṃ kamalādyānāṃ patiḥ pātā ca vai bhavān |surāṇāṃ mānavānāṃ ca paśūnāṃ pakṣiṇāṃ tathā || 71||

वल्लीनां च द्रुमाणां च सर्जकस्त्वं रसप्रदः ।कामधेनुकामवल्लीचिन्तामण्यादिसर्जकः ॥ ७२॥

vallīnāṃ ca drumāṇāṃ ca sarjakastvaṃ rasapradaḥ |kāmadhenukāmavallīcintāmaṇyādisarjakaḥ || 72||

यक्षरक्षःपिशाचानां सर्जकस्त्वं खचारिणाम् ।वारिजानां वनस्थानां भूगर्भाणां प्रसर्जकः ॥ ७३॥

yakṣarakṣaḥpiśācānāṃ sarjakastvaṃ khacāriṇām |vārijānāṃ vanasthānāṃ bhūgarbhāṇāṃ prasarjakaḥ || 73||

दैत्यानां दानवानां च सर्जकस्त्वं जनार्दनः ।दीनानाथदरिद्रानां रक्षकः पोषको भवान् ॥ ७४॥

daityānāṃ dānavānāṃ ca sarjakastvaṃ janārdanaḥ |dīnānāthadaridrānāṃ rakṣakaḥ poṣako bhavān || 74||

आश्रितानामन्नदाता शरण्यश्चार्तिदेहिनाम् ।कामुकानां कामदाता सकामानां प्रपूरकः ॥ ७५॥

āśritānāmannadātā śaraṇyaścārtidehinām |kāmukānāṃ kāmadātā sakāmānāṃ prapūrakaḥ || 75||

त्वं नारी त्वं नरश्चास्से त्वं गर्भस्त्वं कुमारकःत्वं बीजं त्वं सस्यरूपस्त्वं पुष्पं फलमित्यपि ॥ ७६॥

tvaṃ nārī tvaṃ naraścāsse tvaṃ garbhastvaṃ kumārakaḥtvaṃ bījaṃ tvaṃ sasyarūpastvaṃ puṣpaṃ phalamityapi || 76||

त्वमिन्द्रस्त्वमिन्द्रियस्त्वं निद्रा त्वं जागरो भवान् ।त्वं सुषुप्तिर्महानन्दस्त्वं प्रीतिस्त्वं रतिस्तथा ॥ ७७॥

tvamindrastvamindriyastvaṃ nidrā tvaṃ jāgaro bhavān |tvaṃ suṣuptirmahānandastvaṃ prītistvaṃ ratistathā || 77||

मन्मथस्त्वं मनोजन्यो मनःसंस्थो भवानपि ।ज्ञानं ज्ञाता ज्ञेयमेव त्वमेवाऽसि परेश्वर ॥ ७८॥

manmathastvaṃ manojanyo manaḥsaṃstho bhavānapi |jñānaṃ jñātā jñeyameva tvamevā'si pareśvara || 78||

त्वम् ऋतुस्त्वं दिनं रात्रिस्त्वमुद्योगो विरामकः ।त्वं विश्वासश्चाश्रयश्च त्वं माता च पिता गुरूः ॥ ७९॥

tvam ṛtustvaṃ dinaṃ rātristvamudyogo virāmakaḥ |tvaṃ viśvāsaścāśrayaśca tvaṃ mātā ca pitā gurūḥ || 79||

धनं धान्यं त्वमेवाऽसिं शक्तिर्बलं त्वमेव च ।नीतिर्भक्तिर्वृषो रागो वैराग्यं च त्वमेव ह ॥ ८०॥

dhanaṃ dhānyaṃ tvamevā'siṃ śaktirbalaṃ tvameva ca |nītirbhaktirvṛṣo rāgo vairāgyaṃ ca tvameva ha || 80||

त्वं प्राणस्त्वं जीवनं च नैकधा चैकधा भवान् ।प्रकाशस्त्वं प्रवृत्तिस्त्वं निरोधस्त्वं गुणात्मकः ॥ ८१॥

tvaṃ prāṇastvaṃ jīvanaṃ ca naikadhā caikadhā bhavān |prakāśastvaṃ pravṛttistvaṃ nirodhastvaṃ guṇātmakaḥ || 81||

गुणातीतस्त्वमेवाऽसि सर्वसिद्धिगुणाश्रयः ।आश्चर्यं त्वं चमत्कारस्त्वमैश्वर्यं प्रभुत्वकम् ॥ ८२॥

guṇātītastvamevā'si sarvasiddhiguṇāśrayaḥ |āścaryaṃ tvaṃ camatkārastvamaiśvaryaṃ prabhutvakam || 82||

त्वं भूर्जलं भवाँस्तेजोऽनिलस्त्वं त्वं तथाऽनलः ।त्वं खं त्वं मात्रकं त्वं च बुद्धिस्त्वं चैषणात्रयम् ॥ ८३॥

tvaṃ bhūrjalaṃ bhavām̐stejo'nilastvaṃ tvaṃ tathā'nalaḥ |tvaṃ khaṃ tvaṃ mātrakaṃ tvaṃ ca buddhistvaṃ caiṣaṇātrayam || 83||

त्वं परीक्षा तितिक्षा त्वं त्वं बुभुक्षा मुमुक्षता ।त्वं स्नेहस्त्वं ध्यानवृत्तिस्त्वं समाधिः परात्परः ॥ ८४॥

tvaṃ parīkṣā titikṣā tvaṃ tvaṃ bubhukṣā mumukṣatā |tvaṃ snehastvaṃ dhyānavṛttistvaṃ samādhiḥ parātparaḥ || 84||

उपास्तिस्त्वं चित्तचैत्यं त्वं जाडयं त्वं तथाऽणुता ।त्वं साम्यं त्वं च वैषम्यं त्वमेव सर्वमेव ह ॥ ८५॥

upāstistvaṃ cittacaityaṃ tvaṃ jāḍayaṃ tvaṃ tathā'ṇutā |tvaṃ sāmyaṃ tvaṃ ca vaiṣamyaṃ tvameva sarvameva ha || 85||

अहं त्वं वीतिहोत्रस्त्वं त्वं गुरूः ऋषभस्तथा ।तवैवांऽशकलाऽऽवेशविभूतिसृष्टिजं त्विदम् ॥ ८६॥

ahaṃ tvaṃ vītihotrastvaṃ tvaṃ gurūḥ ṛṣabhastathā |tavaivāṃ'śakalā''veśavibhūtisṛṣṭijaṃ tvidam || 86||

यत् किंचिद् दृश्यते चापि भुज्यते लीयतेऽपि च ।यस्माद् यत्र च येनापि यदर्थं च त्वमेव सः ॥ ८७॥

yat kiṃcid dṛśyate cāpi bhujyate līyate'pi ca |yasmād yatra ca yenāpi yadarthaṃ ca tvameva saḥ || 87||

तस्मै कृष्णाय नाथाय ब्रह्मणे परब्रह्मणे ।समर्पयामि चात्मानं वीतिहोत्राभिधं सदा ॥ ८८॥

tasmai kṛṣṇāya nāthāya brahmaṇe parabrahmaṇe |samarpayāmi cātmānaṃ vītihotrābhidhaṃ sadā || 88||

दानमेव न तु न्यासं नापि कुसीदकं तथा ।यथेष्टविनियोगार्हं समर्पयामि मां त्वहम् ॥ ८९॥

dānameva na tu nyāsaṃ nāpi kusīdakaṃ tathā |yatheṣṭaviniyogārhaṃ samarpayāmi māṃ tvaham || 89||

इति स्तुत्वा राधिके सम्पपात पादयोर्हरेः ।वीतिहोत्रश्चाऽथ कृष्णस्तमुत्थापयदूर्ध्वकम् ॥ ९०॥

iti stutvā rādhike sampapāta pādayorhareḥ |vītihotraścā'tha kṛṣṇastamutthāpayadūrdhvakam || 90||

समाश्र्लिष्य पुनर्हस्तौ दत्वा तस्य च मूर्धनि ।न्ययुंक्त वरलाभार्थं वीतिहोत्रं हरिर्यदा ॥ ९१॥

samāśrliṣya punarhastau datvā tasya ca mūrdhani |nyayuṃkta varalābhārthaṃ vītihotraṃ hariryadā || 91||

वीतिहोत्रस्तदा प्राह स्थास्येऽत्र तवपादयोः ।अन्ते मोक्षं गमिष्यस्यक्षरं धाम तव प्रभो ॥ ९२॥

vītihotrastadā prāha sthāsye'tra tavapādayoḥ |ante mokṣaṃ gamiṣyasyakṣaraṃ dhāma tava prabho || 92||

देहि वासं सदा चात्र तथास्तूवाच वै हरिः ।राधिके तन्महत्तीर्थम् ऋषभाख्यं सरोवरे ॥ ९३॥

dehi vāsaṃ sadā cātra tathāstūvāca vai hariḥ |rādhike tanmahattīrtham ṛṣabhākhyaṃ sarovare || 93||

वीतिहोत्राभिधं तीर्थं सहस्रयोगितीर्थकम् ।एवं नाम्ना तदेवासीत् प्रसिद्धं मोक्षदं शुभम् ॥ ९४॥

vītihotrābhidhaṃ tīrthaṃ sahasrayogitīrthakam |evaṃ nāmnā tadevāsīt prasiddhaṃ mokṣadaṃ śubham || 94||

हरिर्बभूव सहसा बालकृष्णस्वरूपधृक् ।प्रययौ च निजावासं वीतिहोत्रस्तटे स्थितः ॥ ९५॥

harirbabhūva sahasā bālakṛṣṇasvarūpadhṛk |prayayau ca nijāvāsaṃ vītihotrastaṭe sthitaḥ || 95||

वटवृक्षं समाश्लिष्य तापसो जनदर्शनः ।तत्र तीर्थे कृतस्नानाः प्राप्स्यन्ति परमां गतिम् ॥ ९६॥

vaṭavṛkṣaṃ samāśliṣya tāpaso janadarśanaḥ |tatra tīrthe kṛtasnānāḥ prāpsyanti paramāṃ gatim || 96||

योगसिद्धिमवाप्स्यन्ति योगाभ्यासं विनाऽपि च ।राधिके तत्र संस्नान्नाशमेष्यन्ति पातकम् ॥ ९७॥

yogasiddhimavāpsyanti yogābhyāsaṃ vinā'pi ca |rādhike tatra saṃsnānnāśameṣyanti pātakam || 97||

आर्द्रं शुष्कं महत्स्वल्पं परपीडाकरं च यत् ।सर्वं नश्यति पापं तज्जलपानादपि द्रुतम् ॥ ९८॥

ārdraṃ śuṣkaṃ mahatsvalpaṃ parapīḍākaraṃ ca yat |sarvaṃ naśyati pāpaṃ tajjalapānādapi drutam || 98||

तत्राऽन्नदानतः स्यात्तु वाजिमेधसमं फलम् ।ऋषभस्याऽऽलयकर्तुर्मम धामाऽक्षरं भवेत् ॥ ९९॥

tatrā'nnadānataḥ syāttu vājimedhasamaṃ phalam |ṛṣabhasyā''layakarturmama dhāmā'kṣaraṃ bhavet || 99||

इत्येवं भगवानाह राधिके तीर्थवैभवम् ।पठनाच्छ्रवणाच्चास्य भवेत्तत्तीर्थजं फलम् ॥ १००॥

ityevaṃ bhagavānāha rādhike tīrthavaibhavam |paṭhanācchravaṇāccāsya bhavettattīrthajaṃ phalam || 100||

॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां द्वितीये त्रेतासन्तानेवीतिहोत्रयोगेश्वराय ऋषभरूपेण सहस्ररूपेण चहरेर्दर्शनम्, ऋषभतीर्थीकरणम्, स्तुतिश्चेत्यादिनिरूपणनामाचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥

|| itiśrīlakṣmīnārāyaṇīyasaṃhitāyāṃ dvitīye tretāsantānevītihotrayogeśvarāya ṛṣabharūpeṇa sahasrarūpeṇa caharerdarśanam, ṛṣabhatīrthīkaraṇam, stutiścetyādinirūpaṇanāmācatvāriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ ||