गुरुवायुपुरेशस्तोत्राक्षरमाला Guruvayupureshastotraksharamala

ॐ श्रीपरमात्मने नमः ।स्तोत्ररचयिता स्वामी श्रीज्ञानानन्दसरस्वती\, अध्यक्ष\, संस्कृत विभागः\,शिवानन्दाश्रमः ।भाषान्तरकर्त्री सुश्री प्रकाश अग्रवाल\, सुश्री कल्पना गुप्ता\, एम०ए०)प्रथमो भागः ।अन्तः सन्ततमन्तरायरहितं दिव्यर्षिभिर्वीक्षितम् ।सन्तप्तार्तिविनाशनैकानिरतं भक्तावने दीक्षितम् ।खल्यादूरगतं सुरारिनिकरप्रध्वासनं सज्जनावल्याधारमनारतं गुरुमरुद्गेहाधिनाथं भजे ॥ १॥

oṃ śrīparamātmane namaḥ |stotraracayitā svāmī śrījñānānandasarasvatī\, adhyakṣa\, saṃskṛta vibhāgaḥ\,śivānandāśramaḥ |bhāṣāntarakartrī suśrī prakāśa agravāla\, suśrī kalpanā guptā\, ema0e0)prathamo bhāgaḥ |antaḥ santatamantarāyarahitaṃ divyarṣibhirvīkṣitam |santaptārtivināśanaikānirataṃ bhaktāvane dīkṣitam |khalyādūragataṃ surārinikarapradhvāsanaṃ sajjanāvalyādhāramanārataṃ gurumarudgehādhināthaṃ bhaje || 1||

दिव्य ऋषियों द्वारा (अपने अन्तः करणों में) सर्वदाश्री गुरुवायुपुरेश का मैं सदा भजन करता हूँ ।आतङ्कापहमङ्घ्रिपङ्कजजुषां भक्तोत्तमानां सतामातन्वानममन्दमोदमनिशं ध्यानैकतानात्मनाम् ।खद्योतप्रतिमप्रभाविलसितं वातालयाधीश्वरंसद्योगिप्रकरान्तरङ्गसरसीहंसं सदा भावये ॥ २॥

divya ṛṣiyoṃ dvārā (apane antaḥ karaṇoṃ meṃ) sarvadāśrī guruvāyupureśa kā maiṃ sadā bhajana karatā hūm̐ |ātaṅkāpahamaṅghripaṅkajajuṣāṃ bhaktottamānāṃ satāmātanvānamamandamodamaniśaṃ dhyānaikatānātmanām |khadyotapratimaprabhāvilasitaṃ vātālayādhīśvaraṃsadyogiprakarāntaraṅgasarasīhaṃsaṃ sadā bhāvaye || 2||

(निज) चरणकमलों में प्रीति रखने वाले सच्चे तथा उत्तमअन्तःकरणरूपी सरोवर में हंस (के समान विलास करने वाले)इच्छामुज्झितवद्भिरैहिकसुखेष्वध्यात्ममार्गोन्मुखैःस्वच्छान्तःकरणैर्महामुनिजनैरालोक्यमानाकृतिम् ।खिन्नानाखिललोकशोकनिकरध्वान्तांशुमन्तं सदाभिन्नाशेषसुरद्विषं गुरुसमीरागारवासं भजे ॥ ३॥

(nija) caraṇakamaloṃ meṃ prīti rakhane vāle sacce tathā uttamaantaḥkaraṇarūpī sarovara meṃ haṃsa (ke samāna vilāsa karane vāle)icchāmujjhitavadbhiraihikasukheṣvadhyātmamārgonmukhaiḥsvacchāntaḥkaraṇairmahāmunijanairālokyamānākṛtim |khinnānākhilalokaśokanikaradhvāntāṃśumantaṃ sadābhinnāśeṣasuradviṣaṃ gurusamīrāgāravāsaṃ bhaje || 3||

निर्मलहृदय महामुनियों द्वारा दृष्ट स्वरूप वाले\, समस्त(तथा) निःशेष असुरों का अन्त करने वाले श्री गुरुवायुपुरेशईहा नास्ति समस्तवस्तुषु बहिर्दृश्येषु मे मानसेमोहावेशविधायकानि सकलान्येतानि निस्संशयम् ।खल्वेकं तव दिव्यमङ्गलतनुध्यानामृतं देहिनांशल्यध्वंसकरं तदेव मरुदागारेश मे दीयताम् ॥ ४॥

nirmalahṛdaya mahāmuniyoṃ dvārā dṛṣṭa svarūpa vāle\, samasta(tathā) niḥśeṣa asuroṃ kā anta karane vāle śrī guruvāyupureśaīhā nāsti samastavastuṣu bahirdṛśyeṣu me mānasemohāveśavidhāyakāni sakalānyetāni nissaṃśayam |khalvekaṃ tava divyamaṅgalatanudhyānāmṛtaṃ dehināṃśalyadhvaṃsakaraṃ tadeva marudāgāreśa me dīyatām || 4||

मेरे मन में समस्त (सांसारिक) पदार्थों तथा बाह्य दृश्यों(निज ध्यानामृत ही माप) मुझे प्रदान करें!उद्यत्पूर्णशशाङ्ककोमलमुखं गोपाङ्गनामोहनंहृद्यत्यन्तमुदावहं प्रणमतां सर्वेष्टसन्दोहनम् ।खर्वं गर्वमशेषदुष्कृतकृतां नानाविधैश्चेष्टितैःकुर्वन्तं मरुदालयेशमनिशं भक्त्या समाराधये ॥ ५॥

mere mana meṃ samasta (sāṃsārika) padārthoṃ tathā bāhya dṛśyoṃ(nija dhyānāmṛta hī māpa) mujhe pradāna kareṃ!udyatpūrṇaśaśāṅkakomalamukhaṃ gopāṅganāmohanaṃhṛdyatyantamudāvahaṃ praṇamatāṃ sarveṣṭasandohanam |kharvaṃ garvamaśeṣaduṣkṛtakṛtāṃ nānāvidhaiśceṣṭitaiḥkurvantaṃ marudālayeśamaniśaṃ bhaktyā samārādhaye || 5||

उदित होते हुए पूर्ण चन्द्र की भाँति कोमल मुख वाले\, गोपिकाओंअत्यधिक आनन्दित करने वाले\, सबकी इच्छाओं के पुजरूप तथाआराधना करता हैं ।ऊढामोदमनारतं गुणवतां पूताशयानां नृणांगाढार्तिप्रकरापहं मुरहरं वातालयाधीश्वरम् ।खण्डेन्दुप्रतिमालिकं पदसरोजानम्रपीयूषभुक्षण्डेड्यं सरसीरुहाक्षमखिलाधारं सदा भावये ॥ ६॥

udita hote hue pūrṇa candra kī bhām̐ti komala mukha vāle\, gopikāoṃatyadhika ānandita karane vāle\, sabakī icchāoṃ ke pujarūpa tathāārādhanā karatā haiṃ |ūḍhāmodamanārataṃ guṇavatāṃ pūtāśayānāṃ nṛṇāṃgāḍhārtiprakarāpahaṃ muraharaṃ vātālayādhīśvaram |khaṇḍendupratimālikaṃ padasarojānamrapīyūṣabhukṣaṇḍeḍyaṃ sarasīruhākṣamakhilādhāraṃ sadā bhāvaye || 6||

निरन्तर परमानन्द रूप\, अर्द्धचन्द्र के समान ललाट वाले\,चरणकमलों में नमित अमृतपायी (देवसमूहों) द्वारा स्तुत\,कमलनयन\, अखिलाधार\, मुरहन्ता श्री गुरुवायुपुरेशऋद्धज्योतिःस्फुरितवदनं सर्वगोपीजनानांशुद्धप्रेमप्रसरविषयं मारुतागारनाथम् ।खेदव्रातं निजपदजुषां नाशयन्तं नितान्तंवेदप्रोक्तप्रकृतिविभवं माधवं भावयेऽहम् ॥ ७॥

nirantara paramānanda rūpa\, arddhacandra ke samāna lalāṭa vāle\,caraṇakamaloṃ meṃ namita amṛtapāyī (devasamūhoṃ) dvārā stuta\,kamalanayana\, akhilādhāra\, murahantā śrī guruvāyupureśaṛddhajyotiḥsphuritavadanaṃ sarvagopījanānāṃśuddhapremaprasaraviṣayaṃ mārutāgāranātham |khedavrātaṃ nijapadajuṣāṃ nāśayantaṃ nitāntaṃvedaproktaprakṛtivibhavaṃ mādhavaṃ bhāvaye'ham || 7||

सर्वथा नष्ट करने वाले\, वेदप्रोक्त प्रकृति वैभव (सेॠकान्तिनाशितपयोदगणावलेपंनाकाधिपादिसुरपालनजागरूकम् ।ख्यातानिलालयपतिं शरणागतानांशातावहं मुरहरं शरणं प्रपद्ये ॥ ८॥

sarvathā naṣṭa karane vāle\, vedaprokta prakṛti vaibhava (seṝkāntināśitapayodagaṇāvalepaṃnākādhipādisurapālanajāgarūkam |khyātānilālayapatiṃ śaraṇāgatānāṃśātāvahaṃ muraharaṃ śaraṇaṃ prapadye || 8||

करने वाले\, मुरहन्ता\, (अपनी) चपल कान्ति से मेघसमूहोंलृसूनुराजसोदरं विदारितासुरं बिसप्रसूननेत्रमच्युतं श्रितावनैकदीक्षितम् ।खरांशुभास्वरं सदा सदाशयैर्निषेवितंपुराणपूरुषं भजे समीरगेहवासिनम् ॥ ९॥

karane vāle\, murahantā\, (apanī) capala kānti se meghasamūhoṃlṛsūnurājasodaraṃ vidāritāsuraṃ bisaprasūnanetramacyutaṃ śritāvanaikadīkṣitam |kharāṃśubhāsvaraṃ sadā sadāśayairniṣevitaṃpurāṇapūruṣaṃ bhaje samīragehavāsinam || 9||

देवराज इन्द्र के भ्राता\, असुरबिनाशक\, कमलनयन\,भास्वर तथा पवित्र आत्माओं द्वारा सदा सेवित\, पुराणपुरुषश्रीगुरुवायुपुराधीश का मैं भजन करता हूँ ।लॄरूपधारिनृगमोक्षदमक्षताभंचारूरुशोभितमनोहरपीतचेलम् ।खर्चीकृतासुरमदं मरुदालयेशमुर्वीसुरार्चितपदं सततं भजेऽहम् ॥ १०॥

devarāja indra ke bhrātā\, asurabināśaka\, kamalanayana\,bhāsvara tathā pavitra ātmāoṃ dvārā sadā sevita\, purāṇapuruṣaśrīguruvāyupurādhīśa kā maiṃ bhajana karatā hūm̐ |lṝrūpadhārinṛgamokṣadamakṣatābhaṃcārūruśobhitamanoharapītacelam |kharcīkṛtāsuramadaṃ marudālayeśamurvīsurārcitapadaṃ satataṃ bhaje'ham || 10||

सरीसृप (गिरगिट) रूपधारी नृग (राजा) को मोक्ष प्रदानकरने वाले\, पक्षुण्ण प्रभासम्पन्न\, मनोहर पीत वस्त्रोंकरने वाले उन श्रीगुरुवायुपुरेश का मैं सदा भजन करताएकं श्रीगुरुवायुमन्दिरपतिं देवं दयासागरंश्रीकण्ठाम्बुजसम्भवादिदिविषत्सन्दोहसम्भावितम् ।खेलालोलुपमङ्गनाभिरभिरामाभीरजाभिर्भृशंतालाङ्कानुजमाश्रितावनपरं भक्त्या समाराधये ॥ ११॥

sarīsṛpa (giragiṭa) rūpadhārī nṛga (rājā) ko mokṣa pradānakarane vāle\, pakṣuṇṇa prabhāsampanna\, manohara pīta vastroṃkarane vāle una śrīguruvāyupureśa kā maiṃ sadā bhajana karatāekaṃ śrīguruvāyumandirapatiṃ devaṃ dayāsāgaraṃśrīkaṇṭhāmbujasambhavādidiviṣatsandohasambhāvitam |khelālolupamaṅganābhirabhirāmābhīrajābhirbhṛśaṃtālāṅkānujamāśritāvanaparaṃ bhaktyā samārādhaye || 11||

दया के सागर\, ब्रह्मादि देवसमूहों द्वारा विवेचनीय\,सुन्दरी गोपिकाओं के साथ क्रीडा हेतु अत्यधिक समुत्सुक\,एकमात्र श्री गुरुवायुपुरेश की मैं भक्तिपूर्वक पाराधना करताहूँ ॥ऐश्वर्यावहमात्तमोदमनिशं धर्माध्वसञ्चारिणांविश्वक्षेमविधायकं विधिनुतं विश्वार्तिविच्छेदकम् ।खट्वारूढनृणां विदूरमनिलागारेश्वरं शाश्वतंवट्वाकारधरं बलेर्मदहरं ध्यायामि पीताम्बरम् ॥ १२॥

dayā ke sāgara\, brahmādi devasamūhoṃ dvārā vivecanīya\,sundarī gopikāoṃ ke sātha krīḍā hetu atyadhika samutsuka\,ekamātra śrī guruvāyupureśa kī maiṃ bhaktipūrvaka pārādhanā karatāhūm̐ ||aiśvaryāvahamāttamodamaniśaṃ dharmādhvasañcāriṇāṃviśvakṣemavidhāyakaṃ vidhinutaṃ viśvārtivicchedakam |khaṭvārūḍhanṛṇāṃ vidūramanilāgāreśvaraṃ śāśvataṃvaṭvākāradharaṃ balermadaharaṃ dhyāyāmi pītāmbaram || 12||

धर्ममार्गानुयायी जनों को सदा आनन्दपूर्वक ऐश्वर्य प्रदानकरने वाले\, विश्वक्षेमविधायक\, ब्रह्मा द्वारा नमस्कृत\,दूर रहने वाले) \, शाश्वत\, पीताम्बरधारी\, श्रीगुरुवायुपुरेशका मैं ध्यान करता हूँ\, जिन्होन्ने वामनरूप धारण करओङ्कारात्मकमात्मभक्तनिकरत्राणैकबद्धव्रतंपङ्कापेतहृदां सदा सुमनसां सर्वेष्टसन्दायकम् ।खिद्रान् भक्तियुतान् क्षणेन धनदान् कुर्वाणमार्तोत्करेमुद्राहीनकृपं मरुत्पुरपतिं पद्मापतिं भावये ॥ १३॥

dharmamārgānuyāyī janoṃ ko sadā ānandapūrvaka aiśvarya pradānakarane vāle\, viśvakṣemavidhāyaka\, brahmā dvārā namaskṛta\,dūra rahane vāle) \, śāśvata\, pītāmbaradhārī\, śrīguruvāyupureśakā maiṃ dhyāna karatā hūm̐\, jinhonne vāmanarūpa dhāraṇa karaoṅkārātmakamātmabhaktanikaratrāṇaikabaddhavrataṃpaṅkāpetahṛdāṃ sadā sumanasāṃ sarveṣṭasandāyakam |khidrān bhaktiyutān kṣaṇena dhanadān kurvāṇamārtotkaremudrāhīnakṛpaṃ marutpurapatiṃ padmāpatiṃ bhāvaye || 13||

ओङ्काररूप\, निज भक्तसमूह के त्राणार्थ व्रतबद्ध (तथा)निष्पाप हृदय सज्जन व्यक्तियों को समस्त अभीष्ट प्रदानकरने वाले\, लक्ष्मीपति\, श्री गुरुवायुपुरेश का मैं ध्यानहैं ।औदासीन्यविहीनसाधकगणेष्वात्माश्रितेष्वन्वहंमोदाधानपरायणं परिणतप्रज्ञैर्मुदा संस्तुतम् ।खेदापोहनतत्परं निजपदाम्भोजाभिलीनात्मनांवेदान्तप्रतिपादितोरुविभवं वातालयेशं भजे ॥ १४॥

oṅkārarūpa\, nija bhaktasamūha ke trāṇārtha vratabaddha (tathā)niṣpāpa hṛdaya sajjana vyaktiyoṃ ko samasta abhīṣṭa pradānakarane vāle\, lakṣmīpati\, śrī guruvāyupureśa kā maiṃ dhyānahaiṃ |audāsīnyavihīnasādhakagaṇeṣvātmāśriteṣvanvahaṃmodādhānaparāyaṇaṃ pariṇataprajñairmudā saṃstutam |khedāpohanatatparaṃ nijapadāmbhojābhilīnātmanāṃvedāntapratipāditoruvibhavaṃ vātālayeśaṃ bhaje || 14||

उदासीनता से रहित (अर्थात् दत्तचित्त) अपने प्राश्रित साधकगणोंअम्भोजासनवासवादिसुमनोवृन्दैः समाराधितंदम्भोपेतनृणामगोचरमधर्मोच्चाटनैकव्रतम् ।खण्डीकर्तुमनर्थजालमनिशं नानाविधं मामकंचण्डीशाभिनुतं समीरसदनाधीशं भजे सादरम् ॥ १५॥

udāsīnatā se rahita (arthāt dattacitta) apane prāśrita sādhakagaṇoṃambhojāsanavāsavādisumanovṛndaiḥ samārādhitaṃdambhopetanṛṇāmagocaramadharmoccāṭanaikavratam |khaṇḍīkartumanarthajālamaniśaṃ nānāvidhaṃ māmakaṃcaṇḍīśābhinutaṃ samīrasadanādhīśaṃ bhaje sādaram || 15||

किये हुए\, चण्डीपति (परमेश्वर शिव) द्वारा भी स्तुत\, श्रीअनर्थजाल के विध्वंसार्थ आदरपूर्वक भजन करता हूँ ।अः कल्याणकरः सतां स भगवान् दूरीकरोतु द्रुतंसाकल्येन मदीयचित्तकदनं वातालयाधीश्वरः ।खान्तोद्धृष्टसटासमन्वितनृसिंहाकारमालम्ब्य यःस्वान्तोदीर्णरुषा जघान दनुजं प्रह्लादतातं पुरा ॥ १६॥

kiye hue\, caṇḍīpati (parameśvara śiva) dvārā bhī stuta\, śrīanarthajāla ke vidhvaṃsārtha ādarapūrvaka bhajana karatā hūm̐ |aḥ kalyāṇakaraḥ satāṃ sa bhagavān dūrīkarotu drutaṃsākalyena madīyacittakadanaṃ vātālayādhīśvaraḥ |khāntoddhṛṣṭasaṭāsamanvitanṛsiṃhākāramālambya yaḥsvāntodīrṇaruṣā jaghāna danujaṃ prahlādatātaṃ purā || 16||

सज्जनों का कल्याण करने वाले वह भगवान् श्रीगुरुवायुपुरेशयुक्त नृसिंहाकार धारण कर\, अत्यधिक रोष (युक्त हृदय)कलुषहरणदीक्षं स्वाङ्घ्रिपद्माश्रयाणांविलुलितकचभाराभीरनारीपरीतम् ।खलु पवनपुरेशं देवमेकं व्रजोर्वीविलुठितसुकुमाराकारमाराधयेऽहम् ॥ १७॥

sajjanoṃ kā kalyāṇa karane vāle vaha bhagavān śrīguruvāyupureśayukta nṛsiṃhākāra dhāraṇa kara\, atyadhika roṣa (yukta hṛdaya)kaluṣaharaṇadīkṣaṃ svāṅghripadmāśrayāṇāṃvilulitakacabhārābhīranārīparītam |khalu pavanapureśaṃ devamekaṃ vrajorvīviluṭhitasukumārākāramārādhaye'ham || 17||

प्रकृति वाले एकमात्र देव श्रीगुरुवायुपुरेश की मैं आराधनाकरता हूँ ॥खलदनुजकृतान्तं भक्तवात्सल्यवन्तंचलदलकललाटं दीनलोकानवन्तम् ।खमणिसदृशभासं मारुतागारवासंसुमहितमुनिवृन्दैर्भावितं भावयेऽहम् ॥ १८॥

prakṛti vāle ekamātra deva śrīguruvāyupureśa kī maiṃ ārādhanākaratā hūm̐ ||khaladanujakṛtāntaṃ bhaktavātsalyavantaṃcaladalakalalāṭaṃ dīnalokānavantam |khamaṇisadṛśabhāsaṃ mārutāgāravāsaṃsumahitamunivṛndairbhāvitaṃ bhāvaye'ham || 18||

ललाट वाले\, सूर्यवत् भास्वर (तथा) महामुनिवृन्दों द्वाराध्यान किये जाने वाले श्रीगुरुवायुपुरेश की भावना करता हूँ ।गतदुरितसमूहैः साधुभिर्भक्तिपूर्वंकृतनुतिततिवर्षं वातगेहाधिवासम् ।खरनखरविदीर्णक्रूरदैत्याधिराजंसुरदरहरमीडे नारसिंहस्वरूपम् ॥ १९॥

lalāṭa vāle\, sūryavat bhāsvara (tathā) mahāmunivṛndoṃ dvārādhyāna kiye jāne vāle śrīguruvāyupureśa kī bhāvanā karatā hūm̐ |gataduritasamūhaiḥ sādhubhirbhaktipūrvaṃkṛtanutitativarṣaṃ vātagehādhivāsam |kharanakharavidīrṇakrūradaityādhirājaṃsuradaraharamīḍe nārasiṃhasvarūpam || 19||

घनचयसमवर्णं भूरिकारुण्यपूर्णंसनकमुखमुनीन्द्रैः सन्ततं स्तूयमानम् ।खगपरिवृढकेतुं भक्तकल्याणहेतुंनिगमलसितमीडे मारुतागारनाथम् ॥ २०॥

ghanacayasamavarṇaṃ bhūrikāruṇyapūrṇaṃsanakamukhamunīndraiḥ santataṃ stūyamānam |khagaparivṛḍhaketuṃ bhaktakalyāṇahetuṃnigamalasitamīḍe mārutāgāranātham || 20||

मैं मेघसमूह के समान (श्याम) वर्ण वाले\, अतिशयकरुणामय\, सनकादि महामुनियों द्वारा सदा स्तुत\, भक्तों केश्री गुरुवायुपुरेश की स्तुति करता हूँ ॥मेचककलेवरं समनुरक्तगोपीजनैःसमेतमिननन्दिनीपुळिनकेलिलोलाशयम् ।खलीनविलसत्करं विदितभारतायोधनेखिलीकृतरिपूत्करं पवनगेहवासं भजे ॥ २१॥

maiṃ meghasamūha ke samāna (śyāma) varṇa vāle\, atiśayakaruṇāmaya\, sanakādi mahāmuniyoṃ dvārā sadā stuta\, bhaktoṃ keśrī guruvāyupureśa kī stuti karatā hūm̐ ||mecakakalevaraṃ samanuraktagopījanaiḥsametaminanandinīpuḷinakelilolāśayam |khalīnavilasatkaraṃ viditabhāratāyodhanekhilīkṛtaripūtkaraṃ pavanagehavāsaṃ bhaje || 21||

मैं मञ्जन के सदृश कृष्णवर्णं शरीर वाले\,अश्वरास द्वारा सुशोभित करों वाले (तथा) रघुसमूहचञ्चरीकनिकरोपमालकलसन्मनोहरमुखाम्बुजंचञ्चलातुलितपीतवाससममेयकान्तिपरिवेष्टितम् ।खञ्जरीटनयनं जनार्दनमनेकभक्तजनतामनःकञ्जभानुमानिलालयेश्वरमनारतं मनसि भावये ॥ २२॥

maiṃ mañjana ke sadṛśa kṛṣṇavarṇaṃ śarīra vāle\,aśvarāsa dvārā suśobhita karoṃ vāle (tathā) raghusamūhacañcarīkanikaropamālakalasanmanoharamukhāmbujaṃcañcalātulitapītavāsasamameyakāntipariveṣṭitam |khañjarīṭanayanaṃ janārdanamanekabhaktajanatāmanaḥkañjabhānumānilālayeśvaramanārataṃ manasi bhāvaye || 22||

वाले\, विद्युत् की भान्ति (ज्योतिर्मान) पीताम्बरधारी\, अपरिमेयछद्मापेतहृदां नृणामविरतं सर्वाभिलाषप्रदंपद्मावल्लभमप्रमेयविभवं वातालयाधीश्वरम् ।खेदावेशवशंवदावनपरं कारुण्यवाराकरम् ।पादानम्रजनाशुभोत्करहरं शौरिं समाराधये ॥ २३॥

vāle\, vidyut kī bhānti (jyotirmāna) pītāmbaradhārī\, aparimeyachadmāpetahṛdāṃ nṛṇāmavirataṃ sarvābhilāṣapradaṃpadmāvallabhamaprameyavibhavaṃ vātālayādhīśvaram |khedāveśavaśaṃvadāvanaparaṃ kāruṇyavārākaram |pādānamrajanāśubhotkaraharaṃ śauriṃ samārādhaye || 23||

अशुभहर्ता श्रीगुरुवायुपुरेश की आराधना करता हूँ ।जननमरणसिन्धुमग्नमेनंजनमनिलालयवास दीनदीनम् ।खलनिकरविदूर पाहि विष्णोजलजविलोचन दीनलोकबन्धो ॥ २४॥

aśubhahartā śrīguruvāyupureśa kī ārādhanā karatā hūm̐ |jananamaraṇasindhumagnamenaṃjanamanilālayavāsa dīnadīnam |khalanikaravidūra pāhi viṣṇojalajavilocana dīnalokabandho || 24||

दीनबन्धु\, श्री गुरुवायुपुरवासी विष्णो ! जन्ममरण के सिन्धुझटिति सकलतापान् नाशयत्वच्युतो मेस्फुटितमरकताभः श्रीकरः पद्मनाभः ।खचितविविधरत्नप्रोल्लसत्काञ्चिधारीप्रचितसुकृतगम्यः श्रीसमीरालयेशः ॥ २५॥

dīnabandhu\, śrī guruvāyupuravāsī viṣṇo ! janmamaraṇa ke sindhujhaṭiti sakalatāpān nāśayatvacyuto mesphuṭitamarakatābhaḥ śrīkaraḥ padmanābhaḥ |khacitavividharatnaprollasatkāñcidhārīpracitasukṛtagamyaḥ śrīsamīrālayeśaḥ || 25||

स्वच्छ मरकतमणि के समान प्राभा वाले\, (भक्तों को)श्रीप्रदायक\, नाना रत्नजटित दीप्तिमान् मेखला को धारण करनेश्रीगुरुबायुपुरेश मेरे समस्त कष्टों को तत्काल नष्ट करें !अभञ्जनं सुरद्विषां जगद्रुहां विनाशनंप्रभञ्जनालयेश्वरं प्रभाविशेषभास्वरम् ।खिलीकृतारसञ्चयं स्वपादपङ्कजद्वये ।निलीनचेतसां सतां शुभावहं विभावये ॥ २६॥

svaccha marakatamaṇi ke samāna prābhā vāle\, (bhaktoṃ ko)śrīpradāyaka\, nānā ratnajaṭita dīptimān mekhalā ko dhāraṇa karaneśrīgurubāyupureśa mere samasta kaṣṭoṃ ko tatkāla naṣṭa kareṃ !abhañjanaṃ suradviṣāṃ jagadruhāṃ vināśanaṃprabhañjanālayeśvaraṃ prabhāviśeṣabhāsvaram |khilīkṛtārasañcayaṃ svapādapaṅkajadvaye |nilīnacetasāṃ satāṃ śubhāvahaṃ vibhāvaye || 26||

मैं अत्यधिक कान्ति से प्रकाशमान्\, असुर सेनाओं तथा जगत्द्रोहीतत्त्वों के) विनाशकर्ता\, शत्रुसमूहों का संहार करने वालेटीकां करोमि भवतो भवतोयराशेरेकान्तमध्यपतनेन नितान्ततान्तः ।खेलाविलोलगुरुवायुपुरे मुरारेश्रीलास्यकालनिलयाव दयाम्बुधे माम् ॥ २७॥

maiṃ atyadhika kānti se prakāśamān\, asura senāoṃ tathā jagatdrohītattvoṃ ke) vināśakartā\, śatrusamūhoṃ kā saṃhāra karane vāleṭīkāṃ karomi bhavato bhavatoyarāśerekāntamadhyapatanena nitāntatāntaḥ |khelāvilolaguruvāyupure murāreśrīlāsyakālanilayāva dayāmbudhe mām || 27||

पडा मैं\, गुरुवायुपुर में क्रीडाविलास करने वाले\,स्तवन करता हूँ । आप मेरी रक्षा करे ! ॥ रक्षा करे ।ठमुखसुरनिषेव्यं दुष्टदैतेयकालंसुमुखमखिलभक्तक्षेमकृत्यैकदीक्षम् ।खलविपिनकृशानुं शार्ङ्गपाणिं नभस्वन्निलयकृतनिवासं वासुदेवं भजेऽहम् ॥ २८॥

paḍā maiṃ\, guruvāyupura meṃ krīḍāvilāsa karane vāle\,stavana karatā hūm̐ | āpa merī rakṣā kare ! || rakṣā kare |ṭhamukhasuraniṣevyaṃ duṣṭadaiteyakālaṃsumukhamakhilabhaktakṣemakṛtyaikadīkṣam |khalavipinakṛśānuṃ śārṅgapāṇiṃ nabhasvannilayakṛtanivāsaṃ vāsudevaṃ bhaje'ham || 28||

मैं शिवादि देवों द्वारा पूज्य\, दुष्ट दैत्यों के कालरूप\,गुरुवायुपुरनिवासी\, सुन्दर मुख वाले\, शार्ङ्गपाणि श्रीवासुदेव काडिण्डीरसन्निभमनोहरमन्दहासंखण्डीकृतासुरगणं तरुणार्कभासम् ।खेयायिगीतयशसं निजभक्तदासंध्यायामि चारुतरमारुतमन्दिरेशम् ॥ २९॥

maiṃ śivādi devoṃ dvārā pūjya\, duṣṭa daityoṃ ke kālarūpa\,guruvāyupuranivāsī\, sundara mukha vāle\, śārṅgapāṇi śrīvāsudeva kāḍiṇḍīrasannibhamanoharamandahāsaṃkhaṇḍīkṛtāsuragaṇaṃ taruṇārkabhāsam |kheyāyigītayaśasaṃ nijabhaktadāsaṃdhyāyāmi cārutaramārutamandireśam || 29||

(तथा) अपने भक्तों के दास\, अत्यन्त सुन्दर\, वायुमन्दिरपति(श्रीकृष्ण) का ध्यान करता हूँ\, जिनका यशोगान देवगणढौकनं विविधपद्यजालमयमर्पितं तव पदाम्बुजेनाकनायकमुखामरोत्करकिरीटकोटिमाणिदीपिते ।ख्यातवातनिलयेश निस्तुलमहोविलासविमलात्मनांशातदायक जगन्नियामक पयोजनाभ परिपाहि माम् ॥ ३०॥

(tathā) apane bhaktoṃ ke dāsa\, atyanta sundara\, vāyumandirapati(śrīkṛṣṇa) kā dhyāna karatā hūm̐\, jinakā yaśogāna devagaṇaḍhaukanaṃ vividhapadyajālamayamarpitaṃ tava padāmbujenākanāyakamukhāmarotkarakirīṭakoṭimāṇidīpite |khyātavātanilayeśa nistulamahovilāsavimalātmanāṃśātadāyaka jaganniyāmaka payojanābha paripāhi mām || 30||

हे प्रसिद्ध वायुपुरेश ! विविधपद्यसमूहमयी यह स्तुति\,वाले\, पवित्रात्माओं के आनन्ददाता\, जगन्नियन्ता पद्मनाभ ! मेरीरक्षा कीजिए !णं सर्वगोपालकबालिकानां कंसद्विषं गोपकिशोरवेषम् ।खिन्नार्तिविच्छेदकमब्जनाभं वन्दे सदा मारुतमन्दिरेशम् ॥ ३१॥

he prasiddha vāyupureśa ! vividhapadyasamūhamayī yaha stuti\,vāle\, pavitrātmāoṃ ke ānandadātā\, jaganniyantā padmanābha ! merīrakṣā kījie !ṇaṃ sarvagopālakabālikānāṃ kaṃsadviṣaṃ gopakiśoraveṣam |khinnārtivicchedakamabjanābhaṃ vande sadā mārutamandireśam || 31||

कष्टों को दूर करने वाले\, किशोर गोपरूपधारी\, पद्मनाभश्री वायुमन्दिरपति श्रीकृष्ण) की सदा वन्दना करता हूँ ।तरुणारुणकोटिभास्वरं करुणावारिधिमार्तपालकम् ।खलदानववैरिणं मरुन्निलयेशं हरिमाश्रयेऽनिशम् ॥ ३२॥

kaṣṭoṃ ko dūra karane vāle\, kiśora goparūpadhārī\, padmanābhaśrī vāyumandirapati śrīkṛṣṇa) kī sadā vandanā karatā hūm̐ |taruṇāruṇakoṭibhāsvaraṃ karuṇāvāridhimārtapālakam |khaladānavavairiṇaṃ marunnilayeśaṃ harimāśraye'niśam || 32||

मैं करोडों नवोदित सूर्यों के समान भास्वर\,श्रीगुरुवायुपुरेश हरि का सदा आश्रय लेता हूँ ।थं सतां सततमादधानमपदानमैश्वरमनारतंशंसतां विततचेतसामभिमतार्थदानकरणे रतम् ।खादुकार्भकवदन्वहं पशुपयोषितां सदनसञ्चयात्स्वादुभोज्यनिकराशिनं शिवमाशुगालयपतिं भजे ॥ ३३॥

maiṃ karoḍoṃ navodita sūryoṃ ke samāna bhāsvara\,śrīguruvāyupureśa hari kā sadā āśraya letā hūm̐ |thaṃ satāṃ satatamādadhānamapadānamaiśvaramanārataṃśaṃsatāṃ vitatacetasāmabhimatārthadānakaraṇe ratam |khādukārbhakavadanvahaṃ paśupayoṣitāṃ sadanasañcayātsvādubhojyanikarāśinaṃ śivamāśugālayapatiṃ bhaje || 33||

निरन्तर गुणानुवाद गायन करने वाले विशाल हृदय व्यक्तियोंभोजन खाया ।दानवान्तकमनन्यभक्तिमन्मानवावनपरं कृपाकरम् ।खण्डितारिनिकरं धृतादरं मण्डितानिलनिकेतनं भजे ॥ ३४॥

nirantara guṇānuvāda gāyana karane vāle viśāla hṛdaya vyaktiyoṃbhojana khāyā |dānavāntakamananyabhaktimanmānavāvanaparaṃ kṛpākaram |khaṇḍitārinikaraṃ dhṛtādaraṃ maṇḍitānilaniketanaṃ bhaje || 34||

करने वाले भक्तों की) रक्षा में तत्पर\, कृपालु (तथा)भजन करता हूँ ।धन्यात्मत्वं गुरुमरुदगारावलोकान्नकामंसन्न्यासित्वं सकलविषयेष्वाप्तवैराग्ययोगात् ।खल्वेते मे पवनसदनाधीश लब्धेऽपि मायाशल्येनाहं दलितहृदयोऽस्म्यन्वहं पालयैनम् ॥ ३५॥

karane vāle bhaktoṃ kī) rakṣā meṃ tatpara\, kṛpālu (tathā)bhajana karatā hūm̐ |dhanyātmatvaṃ gurumarudagārāvalokānnakāmaṃsannyāsitvaṃ sakalaviṣayeṣvāptavairāgyayogāt |khalvete me pavanasadanādhīśa labdhe'pi māyāśalyenāhaṃ dalitahṛdayo'smyanvahaṃ pālayainam || 35||

कीजिए !निलीनचित्तोऽस्मि भवत्कथायां मलीमसान्तःकरणोऽपि सोऽहम् ।खिलीकृताशेषरिपो नभस्वत्पुरीश मे देहि नितान्तभक्तिम् ॥ ३६॥

kījie !nilīnacitto'smi bhavatkathāyāṃ malīmasāntaḥkaraṇo'pi so'ham |khilīkṛtāśeṣaripo nabhasvatpurīśa me dehi nitāntabhaktim || 36||

वाला हूँ । समस्त शत्रुओं का नाश करने वाले हे श्रीगुरुवायुपुरेश ! आप मुझे अपनी अनन्य भक्ति प्रदान करे !पवनपुरपते पयोधिकन्याधव नलिनेक्षण नन्दगोपसूनो ।खलजनकुलकाल दिव्यशोभावलयित पालय मां कृपालयैनम् ॥ ३७॥

vālā hūm̐ | samasta śatruoṃ kā nāśa karane vāle he śrīguruvāyupureśa ! āpa mujhe apanī ananya bhakti pradāna kare !pavanapurapate payodhikanyādhava nalinekṣaṇa nandagopasūno |khalajanakulakāla divyaśobhāvalayita pālaya māṃ kṛpālayainam || 37||

हे दिव्य तेज से शोभायमान\, कृपागार\, कमलनयन\,नन्दपुत्र\, लक्ष्मीपति\, तथा) दुष्टजनों के कालरूपश्रीगुरुवायुपुरेश ! आप मेरा पालन करें ॥फणिपरिवृढशायिन् मारुतागारवासिन्प्रणिपतदसुभाजां सर्वकल्याणदायिन् ।खचितमणिविराजच्चारुकोटीरधारिन् ।प्रचितविभवशालिन् चक्रपाणे नमस्ते ॥ ३८॥

he divya teja se śobhāyamāna\, kṛpāgāra\, kamalanayana\,nandaputra\, lakṣmīpati\, tathā) duṣṭajanoṃ ke kālarūpaśrīguruvāyupureśa ! āpa merā pālana kareṃ ||phaṇiparivṛḍhaśāyin mārutāgāravāsinpraṇipatadasubhājāṃ sarvakalyāṇadāyin |khacitamaṇivirājaccārukoṭīradhārin |pracitavibhavaśālin cakrapāṇe namaste || 38||

हे शेषशायी\, चक्रपाणि\, अपने चरणों में नमन करनेवाले सुपात्रों का समस्त कल्याण करने वाले\, मणिजटितसुन्दर शोभायमान मुकुटधारी तथा) समस्त वैभवसम्पन्नगुरुवायुपुरेश (श्रीकृष्ण) आपको मेरा नमस्कार है ॥बलसहज हरे सदा नभस्वन्निलयनिवास नितान्तकान्तमूर्ते ।खुरदलितधरोग्रकेशीहत्याकर दनुजान्तक पाहि मां कृपालो ॥ ३९॥

he śeṣaśāyī\, cakrapāṇi\, apane caraṇoṃ meṃ namana karanevāle supātroṃ kā samasta kalyāṇa karane vāle\, maṇijaṭitasundara śobhāyamāna mukuṭadhārī tathā) samasta vaibhavasampannaguruvāyupureśa (śrīkṛṣṇa) āpako merā namaskāra hai ||balasahaja hare sadā nabhasvannilayanivāsa nitāntakāntamūrte |khuradalitadharograkeśīhatyākara danujāntaka pāhi māṃ kṛpālo || 39||

सदा गुरुवायुपुरवासी\, बलभद्र भ्राता\, नितान्त सुन्दर प्राकृतिविनाशकर्ता\, कृपालु हरि मेरी रक्षा कर ! ।भक्त्या भवत्पदयुगस्मरणैकतानोमुक्त्याशया सकलपाल नयामि कालम् ।खण्डेन्दुसन्निभललाटविनम्रभक्तषण्डेड्य वातपुरनायक पालयैनम् ॥ ४०॥

sadā guruvāyupuravāsī\, balabhadra bhrātā\, nitānta sundara prākṛtivināśakartā\, kṛpālu hari merī rakṣā kara ! |bhaktyā bhavatpadayugasmaraṇaikatānomuktyāśayā sakalapāla nayāmi kālam |khaṇḍendusannibhalalāṭavinamrabhaktaṣaṇḍeḍya vātapuranāyaka pālayainam || 40||

आपके चरणयुगलों का एकाग्र स्मरण करता हुआ (अपना) समयव्यतीत करता हूँ । हे अर्द्धचन्द्र के समान ललाट वाले\,विनम्र भक्तसमूहों द्वारा स्तुत\, सर्वपालक देव ! (आप)मेरा पालन करें !महितमुनिजनेन्द्रपूतचेतोविहितनिवास मरुत्पुरेश शौरे ।खलु तव करुणाकटाक्षवर्षं कलुषहरं मयि तत्पतत्वजस्रम् ॥ ४१॥

āpake caraṇayugaloṃ kā ekāgra smaraṇa karatā huā (apanā) samayavyatīta karatā hūm̐ | he arddhacandra ke samāna lalāṭa vāle\,vinamra bhaktasamūhoṃ dvārā stuta\, sarvapālaka deva ! (āpa)merā pālana kareṃ !mahitamunijanendrapūtacetovihitanivāsa marutpureśa śaure |khalu tava karuṇākaṭākṣavarṣaṃ kaluṣaharaṃ mayi tatpatatvajasram || 41||

गुरुवायुपुरेश ! तुम्हारे कृपाकटाक्ष की वर्षा निश्चय हीनिरन्तर वर्षित हो !यमनियमपरैरनन्यचित्तैर्यमिनिवहैरभिगम्यदिव्यमूर्ते ।खमणिशतसमाभ दुष्टलोकप्रमथन मामव मारुतालयेश ॥ ४२॥

guruvāyupureśa ! tumhāre kṛpākaṭākṣa kī varṣā niścaya hīnirantara varṣita ho !yamaniyamaparairananyacittairyaminivahairabhigamyadivyamūrte |khamaṇiśatasamābha duṣṭalokapramathana māmava mārutālayeśa || 42||

यमनियमपूर्वक अनन्य भक्ति से (साधना करने वाले)मुनीन्द्रों द्वारा प्राप्य\, शत सूर्यों के समान प्राभावाले\,दुष्टजनविनाशक\, दिव्यमूर्ति श्रीगुरुवायुपुरेश मेरी रक्षाकरें !रणनिहतसमस्तदेवविद्विड्गण पवनालयवास विश्वमूर्ते ।खचरविनुत भक्तगीतनानासुचरित केशव सादरं नमस्ते ॥ ४३॥

yamaniyamapūrvaka ananya bhakti se (sādhanā karane vāle)munīndroṃ dvārā prāpya\, śata sūryoṃ ke samāna prābhāvāle\,duṣṭajanavināśaka\, divyamūrti śrīguruvāyupureśa merī rakṣākareṃ !raṇanihatasamastadevavidviḍgaṇa pavanālayavāsa viśvamūrte |khacaravinuta bhaktagītanānāsucarita keśava sādaraṃ namaste || 43||

युद्धरत समस्त देवशत्रुओं को नष्ट करने वाले\,देवस्तुत\, विश्वमूर्ति\, श्रीगुरुवायुपुरवासी केशव को मेरा सादरलक्ष्यीकृतामृतपथं यतमानमेनं पक्षीन्द्रवाहन भवत्पदलीनचित्तम् ।खेदाम्बुराशिपरिमग्नमवार्तबन्धो वेदान्तवेद्य गुरुमारुतगेहवासिन् ॥ ४४॥

yuddharata samasta devaśatruoṃ ko naṣṭa karane vāle\,devastuta\, viśvamūrti\, śrīguruvāyupuravāsī keśava ko merā sādaralakṣyīkṛtāmṛtapathaṃ yatamānamenaṃ pakṣīndravāhana bhavatpadalīnacittam |khedāmburāśiparimagnamavārtabandho vedāntavedya gurumārutagehavāsin || 44||

वेदान्तों द्वारा ज्ञातव्य\, गरुडवाही\, आर्तबन्धु\, हेगुरुवायुपुरवासी (श्री कृष्ण) ! आप दुःखसागर में निमग्न\,इस (मनुष्य) की रक्षा कीजिए !वंशीलसत्करमपारकृपाम्बुराशिमाशीविषेन्द्रशयनं मरुदालयेशम् ।खेलापरं पशुपबालगणेन साकं नीलाम्बरानुजमहं शरणं प्रपद्ये ॥ ४५॥

vedāntoṃ dvārā jñātavya\, garuḍavāhī\, ārtabandhu\, heguruvāyupuravāsī (śrī kṛṣṇa) ! āpa duḥkhasāgara meṃ nimagna\,isa (manuṣya) kī rakṣā kījie !vaṃśīlasatkaramapārakṛpāmburāśimāśīviṣendraśayanaṃ marudālayeśam |khelāparaṃ paśupabālagaṇena sākaṃ nīlāmbarānujamahaṃ śaraṇaṃ prapadye || 45||

मैं वंशी से विभूषित करों वाले\, अपार कृपासागर\,गोपबालकों के साथ क्रीडा करने वाले\, बलभद्रानुजशतमखमुखलेखैः सन्ततं सेव्यमानंनतमनुजसहस्रैः स्तूयमानापदानम् ।खलनिकरविदूरं दिव्ययोगीश्वराणांसुलभमनिशमीडे मारुतागारवासम् ॥ ४६॥

maiṃ vaṃśī se vibhūṣita karoṃ vāle\, apāra kṛpāsāgara\,gopabālakoṃ ke sātha krīḍā karane vāle\, balabhadrānujaśatamakhamukhalekhaiḥ santataṃ sevyamānaṃnatamanujasahasraiḥ stūyamānāpadānam |khalanikaravidūraṃ divyayogīśvarāṇāṃsulabhamaniśamīḍe mārutāgāravāsam || 46||

मैं इन्द्रादि देवों द्वारा सतत सेवित\, (चरणो में) नत सहस्रोंस्तुति करता हूँ ।षट्कर्मभिः स्तोत्रगणैर्निकामं सत्कर्मभिश्चानिशमीड्यमानम् ।ख्यातात्मवीर्यं शमितारिशौर्यं वातालयेशं सततं भजेऽहम् ॥ ४७॥

maiṃ indrādi devoṃ dvārā satata sevita\, (caraṇo meṃ) nata sahasroṃstuti karatā hūm̐ |ṣaṭkarmabhiḥ stotragaṇairnikāmaṃ satkarmabhiścāniśamīḍyamānam |khyātātmavīryaṃ śamitāriśauryaṃ vātālayeśaṃ satataṃ bhaje'ham || 47||

मैं सत्कर्मा मनुष्यों द्वारा स्तोत्रसमूहों से स्तुत तथा षट्वाले\, प्रसिद्ध आत्मबली\, श्री गुरुवायुपुरेश का सदा भजनकरता हूँ ॥सदा सदासेव्यपदं सुराणां मुदावहं पत्ररथेन्द्रवाहम् ।खलातिदूरं परिदीप्रतेजोविलासमीडे मरुदालयेशम् ॥ ४८॥

maiṃ satkarmā manuṣyoṃ dvārā stotrasamūhoṃ se stuta tathā ṣaṭvāle\, prasiddha ātmabalī\, śrī guruvāyupureśa kā sadā bhajanakaratā hūm̐ ||sadā sadāsevyapadaṃ surāṇāṃ mudāvahaṃ patrarathendravāham |khalātidūraṃ paridīpratejovilāsamīḍe marudālayeśam || 48||

मैं सज्जनों द्वारा सदा पूजित चरणों वाले\, देवों के आनन्ददाता\,गरुडवाही श्रीगुरुवायुपुरेश की स्तुति करता हूँ ॥हरनुतगुणराशे गोपिकावृन्दवासोहर सुरदरहारिन् दुष्टसंहारकारिन् ।खरकरसमदीप्ते मारुतागारवासिन्परमपुरुष विष्णो पाहि मां पद्मपाणे ॥ ४९॥

maiṃ sajjanoṃ dvārā sadā pūjita caraṇoṃ vāle\, devoṃ ke ānandadātā\,garuḍavāhī śrīguruvāyupureśa kī stuti karatā hūm̐ ||haranutaguṇarāśe gopikāvṛndavāsohara suradarahārin duṣṭasaṃhārakārin |kharakarasamadīpte mārutāgāravāsinparamapuruṣa viṣṇo pāhi māṃ padmapāṇe || 49||

हे शङ्कर द्वारा स्तुत गुणों वाले\, गोपिकावृन्ददुष्टसंहारी\, सूर्यवत् भास्वर\, पद्मपाणि गुरुवायुपुरवासी\,पुराणपुरुष विष्णु ! (आप) मेरी रक्षा कीजिए !लान्तकस्वनसमेतगोपशिशुरूप केशव सुरद्विषामन्तक प्रथितदिव्यवैभव भवाब्धितारक जगत्प्रभो ।खेलनोत्सुक कलिन्दजापुलिनकाननावलिषु गोपिकाबालिकाभिरभिरामरूप मरुदालयेश परिपाहि माम् ॥ ५०॥

he śaṅkara dvārā stuta guṇoṃ vāle\, gopikāvṛndaduṣṭasaṃhārī\, sūryavat bhāsvara\, padmapāṇi guruvāyupuravāsī\,purāṇapuruṣa viṣṇu ! (āpa) merī rakṣā kījie !lāntakasvanasametagopaśiśurūpa keśava suradviṣāmantaka prathitadivyavaibhava bhavābdhitāraka jagatprabho |khelanotsuka kalindajāpulinakānanāvaliṣu gopikābālikābhirabhirāmarūpa marudālayeśa paripāhi mām || 50||

मधुरस्वरयुक्त गोपशिशु (रूपधारी) \, असुरविनाशक\, विशालदिव्य वैभवसम्पन्न\, संसारसागर को पार कराने वाले\,संसार के स्वामी\, सुन्दर रूप वाले हे श्रीगुरुवायुपुराधीश\,मेरी रक्षा कीजिए ! ।क्षीणांहःप्रकरैर्नरैरविरतं सन्दृश्यमानं जगत्प्राणागारपतिं निजाश्रितनृणां संसारतापापहम् ।खिद्रान् भक्तजनान् कुबेरसदृशान् कुर्वन्तमार्तोत्करेभद्राधानपरायणं कृतिनुतं कृष्णं समाराधये ॥ ५१॥

madhurasvarayukta gopaśiśu (rūpadhārī) \, asuravināśaka\, viśāladivya vaibhavasampanna\, saṃsārasāgara ko pāra karāne vāle\,saṃsāra ke svāmī\, sundara rūpa vāle he śrīguruvāyupurādhīśa\,merī rakṣā kījie ! |kṣīṇāṃhaḥprakarairnarairavirataṃ sandṛśyamānaṃ jagatprāṇāgārapatiṃ nijāśritanṛṇāṃ saṃsāratāpāpaham |khidrān bhaktajanān kuberasadṛśān kurvantamārtotkarebhadrādhānaparāyaṇaṃ kṛtinutaṃ kṛṣṇaṃ samārādhaye || 51||

क्षीण पापों वाले मनुष्यों द्वारा सदा दृष्ट\, अपने आश्रित जनोंसुकृती व्यक्तियों द्वारा स्तुत्य\, वायुपुराधीश श्रीकृष्ण कीमैं आराधना करता हूँ ।इति प्रथमो भागः ।अथ द्वितीयो भागः ।अस्तोककान्तिपारिवेषलसन्मुखाब्जंहस्तोढसारसविशिष्टगदारिशङ्खम् ।ध्वस्तोद्धतासुरबलं मरुदालयेशंशस्तोरुवैभवमजस्रमुपाश्रयेऽहम् ॥ १॥

kṣīṇa pāpoṃ vāle manuṣyoṃ dvārā sadā dṛṣṭa\, apane āśrita janoṃsukṛtī vyaktiyoṃ dvārā stutya\, vāyupurādhīśa śrīkṛṣṇa kīmaiṃ ārādhanā karatā hūm̐ |iti prathamo bhāgaḥ |atha dvitīyo bhāgaḥ |astokakāntipāriveṣalasanmukhābjaṃhastoḍhasārasaviśiṣṭagadāriśaṅkham |dhvastoddhatāsurabalaṃ marudālayeśaṃśastoruvaibhavamajasramupāśraye'ham || 1||

जिनका मुखकमल प्रभामण्डल से अत्यधिक कान्तिवान् है\,मैं निरन्तर आश्रय लूँ ॥आलोकनीयनवनीरदनीलकायंभूलोकवासिजनसञ्चयपुण्यमूर्तिम् ।सालोक्यदं सुकृतिनां पवनालयेशंत्रैलोक्यनायकमहं शरणं प्रपद्ये ॥ २॥

jinakā mukhakamala prabhāmaṇḍala se atyadhika kāntivān hai\,maiṃ nirantara āśraya lūm̐ ||ālokanīyanavanīradanīlakāyaṃbhūlokavāsijanasañcayapuṇyamūrtim |sālokyadaṃ sukṛtināṃ pavanālayeśaṃtrailokyanāyakamahaṃ śaraṇaṃ prapadye || 2||

मैं शरण जाता हैं ।इनशतसमभासं वातगेहाधिवासंमनसि मुनिवरेण्यैः सर्वदा दृश्यमानम् ।अनवरतमनेकैर्मानुषैः सेव्यमानंकनकरुचिरवस्त्रं कृष्णमाराधयामि ॥ ३॥

maiṃ śaraṇa jātā haiṃ |inaśatasamabhāsaṃ vātagehādhivāsaṃmanasi munivareṇyaiḥ sarvadā dṛśyamānam |anavaratamanekairmānuṣaiḥ sevyamānaṃkanakaruciravastraṃ kṛṣṇamārādhayāmi || 3||

स्वर्णदीप्त वस्त्र धारण किये हैं ऐसे भगवान् श्रीकृष्णकी मैं आराधना करता हूँ ।ईशादिसर्वदिविषद्गणमाननीयंनाशादपेतमहिशायिनमप्रमेयम् ।क्लेशापहं प्रणमतां पवनालयेशमाशाविहीनजनमानसवासमीडे ॥ ४॥

svarṇadīpta vastra dhāraṇa kiye haiṃ aise bhagavān śrīkṛṣṇakī maiṃ ārādhanā karatā hūm̐ |īśādisarvadiviṣadgaṇamānanīyaṃnāśādapetamahiśāyinamaprameyam |kleśāpahaṃ praṇamatāṃ pavanālayeśamāśāvihīnajanamānasavāsamīḍe || 4||

भगवान् शङ्कर आदि सभी देवताओं के पूज्य\, अविनाशी\,मैं आराधना करता है ।उपगतमनुजानां स्वाङ्घ्रिपद्माश्रयाणामपगतकलुषाणामिष्टदानैकदीक्षम् ।उपचितरुचिदीप्रं मारुतागारवासंकृपणजनशरण्यं कृष्णमेवाश्रयेऽहम् ॥ ५॥

bhagavān śaṅkara ādi sabhī devatāoṃ ke pūjya\, avināśī\,maiṃ ārādhanā karatā hai |upagatamanujānāṃ svāṅghripadmāśrayāṇāmapagatakaluṣāṇāmiṣṭadānaikadīkṣam |upacitarucidīpraṃ mārutāgāravāsaṃkṛpaṇajanaśaraṇyaṃ kṛṣṇamevāśraye'ham || 5||

अपने चरणकमलों का आश्रय देने वाले\, शरणागत एवंपाप मुक्त मनुष्यों को इच्छित फल प्रदान करने वाले\, परमशरण जाता हूँ ।ऊढानुकम्पमभयप्रदमाश्रितानांगाढार्तिनाशनपरं पवनालयेशम् ।रूढावलेपमलिनीकृतमानसानांमूढात्मनामतिविदूरगतं भजेऽहम् ॥ ६॥

apane caraṇakamaloṃ kā āśraya dene vāle\, śaraṇāgata evaṃpāpa mukta manuṣyoṃ ko icchita phala pradāna karane vāle\, paramaśaraṇa jātā hūm̐ |ūḍhānukampamabhayapradamāśritānāṃgāḍhārtināśanaparaṃ pavanālayeśam |rūḍhāvalepamalinīkṛtamānasānāṃmūḍhātmanāmatividūragataṃ bhaje'ham || 6||

तथा उनके दारुण दुःख दूर करने वाले\, मिथ्याभिमान से मलिनचित्त वाले मूढबुद्धि पुरुषों से अति दूर स्थित श्रीकृष्णभगवान् को मैं प्राप्त करूँ !ऋद्धानुभावयुतमैहिकवस्तुपालीबद्धात्मनामविषमं सुकृतैकगम्यम् ।शुद्धान्तरङ्गमुनिमानसराजहंसमिद्धादरं मरुदगारपतिं भजेऽहम् ॥ ७॥

tathā unake dāruṇa duḥkha dūra karane vāle\, mithyābhimāna se malinacitta vāle mūḍhabuddhi puruṣoṃ se ati dūra sthita śrīkṛṣṇabhagavān ko maiṃ prāpta karūm̐ !ṛddhānubhāvayutamaihikavastupālībaddhātmanāmaviṣamaṃ sukṛtaikagamyam |śuddhāntaraṅgamunimānasarājahaṃsamiddhādaraṃ marudagārapatiṃ bhaje'ham || 7||

अज्ञानी व्यक्तियों द्वारा अज्ञेय\, पुण्यात्माओं के द्वारा सुबोध\,राजहंस\, पूज्य पवनालयेश की मैं आराधना करता हूँ ।ॠनाशनैकनिपुणं कृतदुष्कृतानांकीनाशमप्रतिमनैकविधापदानम् ।दीनावनैकनिरतं मरुदालयेशम् ।मानातिरिक्तमहसं समुपाश्रयेऽहम् ॥ ८॥

ajñānī vyaktiyoṃ dvārā ajñeya\, puṇyātmāoṃ ke dvārā subodha\,rājahaṃsa\, pūjya pavanālayeśa kī maiṃ ārādhanā karatā hūm̐ |ṝnāśanaikanipuṇaṃ kṛtaduṣkṛtānāṃkīnāśamapratimanaikavidhāpadānam |dīnāvanaikanirataṃ marudālayeśam |mānātiriktamahasaṃ samupāśraye'ham || 8||

नानाविध अनुपम दिव्य कृतियों वाले श्रीकृष्ण भगवान् कीमैं शरण प्राप्त करूँ ॥लृभारभूतदानवान् विनाशयन्तमन्वहंप्रभाविशेषरूषणैर्विराजमानविग्रहम् ।शुभावहावलोकनं मरुत्पुरीनिकेतनंप्रभावपूर्णदैवतं भजे हरिं सदैव तम् ॥ ९॥

nānāvidha anupama divya kṛtiyoṃ vāle śrīkṛṣṇa bhagavān kīmaiṃ śaraṇa prāpta karūm̐ ||lṛbhārabhūtadānavān vināśayantamanvahaṃprabhāviśeṣarūṣaṇairvirājamānavigraham |śubhāvahāvalokanaṃ marutpurīniketanaṃprabhāvapūrṇadaivataṃ bhaje hariṃ sadaiva tam || 9||

वाले\, कल्याणकारी दन वाले\, मरुतागार में निवास करने वालेप्रभायुक्त श्रीकृष्ण को मैं सदैव आराधना करता हूँ ।लॄरूपधृङ्नृगनृपाय कृपातिरेकात्सारूप्यदं गुरुसमीरपुराधिवासम् ।चारूत्तमाङ्गविलसच्छिखिपिञ्छजालमारूढभक्तिविनयः स्वयमाश्रयेऽहम् ॥ १०॥

vāle\, kalyāṇakārī dana vāle\, marutāgāra meṃ nivāsa karane vāleprabhāyukta śrīkṛṣṇa ko maiṃ sadaiva ārādhanā karatā hūm̐ |lṝrūpadhṛṅnṛganṛpāya kṛpātirekātsārūpyadaṃ gurusamīrapurādhivāsam |cārūttamāṅgavilasacchikhipiñchajālamārūḍhabhaktivinayaḥ svayamāśraye'ham || 10||

वाले\, सुन्दर सिर पर सुशोभित मयूरपङ्ख समूह वाले\,मैं स्वयं उनका आश्रय लेता हूँ ।एकमेव मरुदालयाधिपं शोकनाशनपरायणं सताम् ।सूकराकृतिधरं दिवौकसां श्रीकरं नरकनाशनं भजे ॥ ११॥

vāle\, sundara sira para suśobhita mayūrapaṅkha samūha vāle\,maiṃ svayaṃ unakā āśraya letā hūm̐ |ekameva marudālayādhipaṃ śokanāśanaparāyaṇaṃ satām |sūkarākṛtidharaṃ divaukasāṃ śrīkaraṃ narakanāśanaṃ bhaje || 11||

समृद्धि प्रदान करने वाले\, नरकासुर का नाश करने वालेभगवान् श्रीकृष्ण की मैं आराधना करता हूँ ।ऐदम्पर्यं निगमवचसां निस्तुलानन्दसान्द्रंखेदध्वान्तप्रकरमिहिरं मारुतागारवासम् ।वेदप्रोक्तप्रथितमहिमाम्भोनिधिं गोपिकानांमोदप्रोज्जृम्भणकृतमहं कृष्णमाराधयामि ॥ १२॥

samṛddhi pradāna karane vāle\, narakāsura kā nāśa karane vālebhagavān śrīkṛṣṇa kī maiṃ ārādhanā karatā hūm̐ |aidamparyaṃ nigamavacasāṃ nistulānandasāndraṃkhedadhvāntaprakaramihiraṃ mārutāgāravāsam |vedaproktaprathitamahimāmbhonidhiṃ gopikānāṃmodaprojjṛmbhaṇakṛtamahaṃ kṛṣṇamārādhayāmi || 12||

श्रीकृष्ण की मैं उपासना करता हूँ ।ओङ्काररूपमतिसान्द्रकलायपालीसङ्काशवर्णमभिचूर्णितदुष्टलोकम् ।पङ्कापहं मरुदगारपतिं जनानाम् ।तङ्कापनोदनपरं परमाश्रयेऽहम् ॥ १३॥

śrīkṛṣṇa kī maiṃ upāsanā karatā hūm̐ |oṅkārarūpamatisāndrakalāyapālīsaṅkāśavarṇamabhicūrṇitaduṣṭalokam |paṅkāpahaṃ marudagārapatiṃ janānām |taṅkāpanodanaparaṃ paramāśraye'ham || 13||

ओङ्कार रूप\, अत्यधिक घने कलाय पुष्प समूहसदृश वर्ण(रङ्ग) वाले\, अधम (दुष्ट) समूह को नष्ट करने वाले\,पवनालयेश का मैं आश्रय लेता हूँ ।औपम्यहीनगुणमप्रतिमप्रभावंकापट्यहीनमनसामवलोकनीयम् ।श्रीपद्मनाभमजनिं पवनालयेशमापन्नलोकपरिपालकमाश्रयेऽहम् ॥ १४॥

oṅkāra rūpa\, atyadhika ghane kalāya puṣpa samūhasadṛśa varṇa(raṅga) vāle\, adhama (duṣṭa) samūha ko naṣṭa karane vāle\,pavanālayeśa kā maiṃ āśraya letā hūm̐ |aupamyahīnaguṇamapratimaprabhāvaṃkāpaṭyahīnamanasāmavalokanīyam |śrīpadmanābhamajaniṃ pavanālayeśamāpannalokaparipālakamāśraye'ham || 14||

अनुपम गुण वाले\, अतुल्य प्रभाव वाले\, निष्कपट मन वालोंलेता हूँ ।अम्भोजलोचनमवर्णगुणापदानंदम्भोलिपाणिमुखनिर्जरसेव्यमानम् ।शम्भोरपि प्रियकरं मरुदालयेशंतं भोगमोक्षदमजस्रमुपाश्रयेऽहम् ॥ १५॥

anupama guṇa vāle\, atulya prabhāva vāle\, niṣkapaṭa mana vāloṃletā hūm̐ |ambhojalocanamavarṇaguṇāpadānaṃdambholipāṇimukhanirjarasevyamānam |śambhorapi priyakaraṃ marudālayeśaṃtaṃ bhogamokṣadamajasramupāśraye'ham || 15||

कमल नेत्र\, अवर्णनीय गुणसमूह वाले\, इन्द्रादि प्रमुखहूँ ।अः पातु मारुतनिकेतननायको मामापादमस्तकमनोहरदिव्यरूपः ।व्यापादितासुरगणः स निजाङ्घ्रिभाजामापादिताखिलसुखः सुतरामुपेन्द्रः ॥ १६॥

kamala netra\, avarṇanīya guṇasamūha vāle\, indrādi pramukhahūm̐ |aḥ pātu mārutaniketananāyako māmāpādamastakamanoharadivyarūpaḥ |vyāpāditāsuragaṇaḥ sa nijāṅghribhājāmāpāditākhilasukhaḥ sutarāmupendraḥ || 16||

नखशिख पर्यन्त सुन्दर एवं अलौकिक रूपवाले\, असुर समूहसम्पूर्ण सुखों को प्रदान करने वाले उपेन्द्र मेरी अत्यधिक रक्षाकरें ।करसरसिजराजत्कम्बुचक्रासिपद्मंनरकदनुजकालं सर्वलोकैकपालम् ।दरहरममराणां मारुतागारवासंमुरमथनमजस्रं भावये भावनीयम् ॥ १७॥

nakhaśikha paryanta sundara evaṃ alaukika rūpavāle\, asura samūhasampūrṇa sukhoṃ ko pradāna karane vāle upendra merī atyadhika rakṣākareṃ |karasarasijarājatkambucakrāsipadmaṃnarakadanujakālaṃ sarvalokaikapālam |daraharamamarāṇāṃ mārutāgāravāsaṃmuramathanamajasraṃ bhāvaye bhāvanīyam || 17||

तथा ध्यान करने योग्य श्रीगुरुवायुपुरेश का मैं ध्यान करताहूँ\, जिनके करकमल शङ्ख\, चक्र\, खड्ग तथा पद्मखगाधिराजवाहनं व्रजाङ्गनाविमोहनंप्रगाढभक्तिशालिनामभीष्टकार्यदोहनम् ।अगाधशेमुषीजुषाऽप्यचिन्तनीयवैभवंमृगाङ्ककोमलाननं भजे मरुत्पुरेश्वरम् ॥ १८॥

tathā dhyāna karane yogya śrīguruvāyupureśa kā maiṃ dhyāna karatāhūm̐\, jinake karakamala śaṅkha\, cakra\, khaḍga tathā padmakhagādhirājavāhanaṃ vrajāṅganāvimohanaṃpragāḍhabhaktiśālināmabhīṣṭakāryadohanam |agādhaśemuṣījuṣā'pyacintanīyavaibhavaṃmṛgāṅkakomalānanaṃ bhaje marutpureśvaram || 18||

गरुडवाही\, गोपाङ्गनाओं को प्रलोभित करने वाले\, परमउन श्रीगुरुवायुपुरेश की मैं आराधना करता हूँ\, जिनका मुखगतविषयतृषां हृदब्जवासं विततमनोहरपिञ्छशोभिशीर्षम् ।सततमसुमतां विभावनीयं कृतगुरुवायुपुराधिवासमीडे ॥ १९॥

garuḍavāhī\, gopāṅganāoṃ ko pralobhita karane vāle\, paramauna śrīguruvāyupureśa kī maiṃ ārādhanā karatā hūm̐\, jinakā mukhagataviṣayatṛṣāṃ hṛdabjavāsaṃ vitatamanoharapiñchaśobhiśīrṣam |satatamasumatāṃ vibhāvanīyaṃ kṛtaguruvāyupurādhivāsamīḍe || 19||

विषयतृष्णा रहित मनुष्यों के हृदयकमलवासी\,विस्तृत मोरपङ्ख से सुशोभित शिर वाले तथा साधुभावीमनुष्यों द्वारा सदा चिन्तनीय गुरुवायुपुरवासी श्रीकृष्ण कीमैं स्तुति करता हूँ ॥घनतरमुदमात्मभक्तिभाजां मनसि सदा जनयन्तमन्तहीनम् ।विनतजनपरीतमाश्रयेऽहं विनयपुरस्सरमाशुगालयेशम् ॥ २०॥

viṣayatṛṣṇā rahita manuṣyoṃ ke hṛdayakamalavāsī\,vistṛta morapaṅkha se suśobhita śira vāle tathā sādhubhāvīmanuṣyoṃ dvārā sadā cintanīya guruvāyupuravāsī śrīkṛṣṇa kīmaiṃ stuti karatā hūm̐ ||ghanataramudamātmabhaktibhājāṃ manasi sadā janayantamantahīnam |vinatajanaparītamāśraye'haṃ vinayapurassaramāśugālayeśam || 20||

मैं विनम्रतापूर्वक प्रश्रय लेता हूँ ।ङश्यामकोमलकलेवरमब्जनाभंपश्यामि दिव्यमहसं पुरतः कदाऽहम् ।वश्यात्मवासरसिकं विमलाशयानांदृश्याकृतिं गुरुसमीरपुराधिवासम् ॥ २१॥

maiṃ vinamratāpūrvaka praśraya letā hūm̐ |ṅaśyāmakomalakalevaramabjanābhaṃpaśyāmi divyamahasaṃ purataḥ kadā'ham |vaśyātmavāsarasikaṃ vimalāśayānāṃdṛśyākṛtiṃ gurusamīrapurādhivāsam || 21||

कज्जल के सदृश रमणीय श्यामल शरीर वाले तथा आत्मसंयमीवाले उन श्री गुरुवायुपुरेश को कब मैं अपने सम्मुख देखेङ्गा\,दिव्य है ।चरणयुगलनम्रान् सर्वदा पावनान्तःकरणयुतमनुष्यान् पालयन्तं नितान्तम् ।निरयपतितसाधूनुद्धरन्तं भजेऽहंसुररिपुशमनं तं मारुतागारनाथम् ॥ २२॥

kajjala ke sadṛśa ramaṇīya śyāmala śarīra vāle tathā ātmasaṃyamīvāle una śrī guruvāyupureśa ko kaba maiṃ apane sammukha dekheṅgā\,divya hai |caraṇayugalanamrān sarvadā pāvanāntaḥkaraṇayutamanuṣyān pālayantaṃ nitāntam |nirayapatitasādhūnuddharantaṃ bhaje'haṃsuraripuśamanaṃ taṃ mārutāgāranātham || 22||

निज चरणयुगल में सतत विनत पवित्र अन्तःकरण वालेश्रीगुरुवायुपुरेश की मैं माराधना करता हूँ ।छलपशुपकुमारं सर्ववेदान्तसारंखलनिकरविदूरं सज्जनाम्भोजसूरम् ।बलरिपुसहजातं नाशिताज्ञानजातंजलजनयनमीडे वातगेहाधिवासम् ॥ २३॥

nija caraṇayugala meṃ satata vinata pavitra antaḥkaraṇa vāleśrīguruvāyupureśa kī maiṃ mārādhanā karatā hūm̐ |chalapaśupakumāraṃ sarvavedāntasāraṃkhalanikaravidūraṃ sajjanāmbhojasūram |balaripusahajātaṃ nāśitājñānajātaṃjalajanayanamīḍe vātagehādhivāsam || 23||

कमलनेत्र तथा श्रीगुरुवायुपुरनिवासी श्रीकृष्ण की मैंजनिमरणविहीनं स्तुत्यनानापदानंजनिमदवनलोलं पीतकौशेयचेलम् ।अनिशमशरणानामाश्रयं भावयेऽहम् ।मुनिहृदयनिवासं श्रीसमीरालयेशम् ॥ २४॥

kamalanetra tathā śrīguruvāyupuranivāsī śrīkṛṣṇa kī maiṃjanimaraṇavihīnaṃ stutyanānāpadānaṃjanimadavanalolaṃ pītakauśeyacelam |aniśamaśaraṇānāmāśrayaṃ bhāvaye'ham |munihṛdayanivāsaṃ śrīsamīrālayeśam || 24||

आश्रय तथा मुनिमानस में निवास करने वाले श्रीगुरुवायुपुरेशका मैं ध्यान करता हूँ ।झणत्क्वणितनूपुरं सुजनकीर्तितानेकसद्गुणप्रकरसागरं प्रकटकान्तिदीप्राननम् ।प्रणम्रजनरक्षकं समनुरक्तगोपाङ्गनागणप्रमदकारणं मरुदगारवासं भजे ॥ २५॥

āśraya tathā munimānasa meṃ nivāsa karane vāle śrīguruvāyupureśakā maiṃ dhyāna karatā hūm̐ |jhaṇatkvaṇitanūpuraṃ sujanakīrtitānekasadguṇaprakarasāgaraṃ prakaṭakāntidīprānanam |praṇamrajanarakṣakaṃ samanuraktagopāṅganāgaṇapramadakāraṇaṃ marudagāravāsaṃ bhaje || 25||

द्वारा प्रशंसित अनेकों गुणों के सागर हैं\, जिनका मुख अमितगुरुवायुपुरेश की मैं आराधना करता हूँ ।अभञ्जनं दानवसैनिकानां प्रभञ्जनागारविराजमानम् ।स्वभक्तलोकावनजागरूकविभग्नदुष्टप्रकरं भजेऽहम् ॥ २६॥

dvārā praśaṃsita anekoṃ guṇoṃ ke sāgara haiṃ\, jinakā mukha amitaguruvāyupureśa kī maiṃ ārādhanā karatā hūm̐ |abhañjanaṃ dānavasainikānāṃ prabhañjanāgāravirājamānam |svabhaktalokāvanajāgarūkavibhagnaduṣṭaprakaraṃ bhaje'ham || 26||

(श्रीकृष्ण) की मैं आराधना करता हूँ ।टीके समीरपुरनायकमात्मभक्तलोकेष्टदाननिरतं निरघाभिगम्यम् ।नाकेशमुख्यसुरवन्दितपादपद्मराकेन्दुसुन्दरमुखं वसुदेवसूनुम् ॥ २७॥

(śrīkṛṣṇa) kī maiṃ ārādhanā karatā hūm̐ |ṭīke samīrapuranāyakamātmabhaktalokeṣṭadānanirataṃ niraghābhigamyam |nākeśamukhyasuravanditapādapadmarākendusundaramukhaṃ vasudevasūnum || 27||

व्यक्तियों द्वारा सुगम्य\, इन्द्रादि प्रमुख देवताओं से आराधितचरणकमल वाले\, पूर्णचन्द्र सम सुन्दर मुख वालेगुरुवायुपुरेश श्रीकृष्ण की मैं स्तुति करता हूँ ।ठमाननीयविग्रहं कृतामरारिनिग्रहंसमानतेष्टदायकं समीरगेहनायकम् ।सुमानवाभिनन्दितं सुराधिराजवन्दितंस्वमानसेऽभिवादये समस्तकार्यसिद्धये। ॥ २८॥

vyaktiyoṃ dvārā sugamya\, indrādi pramukha devatāoṃ se ārādhitacaraṇakamala vāle\, pūrṇacandra sama sundara mukha vāleguruvāyupureśa śrīkṛṣṇa kī maiṃ stuti karatā hūm̐ |ṭhamānanīyavigrahaṃ kṛtāmarārinigrahaṃsamānateṣṭadāyakaṃ samīragehanāyakam |sumānavābhinanditaṃ surādhirājavanditaṃsvamānase'bhivādaye samastakāryasiddhaye| || 28||

दमन करने वाले\, भक्तों को अभिमत फल प्रदान करनेवाले\, सज्जनों द्वारा अभिनन्दित तथा इन्द्र द्वारा भी पूजितअपने मन में अभिवादन करता हूँ ।डामरासुरविनाशनं महःस्तोमदीप्रममराभिसेवितम् ।कोमलाननलसत्स्मितं मरुद्धामनायकमजस्रमाश्रये ॥ २९॥

damana karane vāle\, bhaktoṃ ko abhimata phala pradāna karanevāle\, sajjanoṃ dvārā abhinandita tathā indra dvārā bhī pūjitaapane mana meṃ abhivādana karatā hūm̐ |ḍāmarāsuravināśanaṃ mahaḥstomadīpramamarābhisevitam |komalānanalasatsmitaṃ maruddhāmanāyakamajasramāśraye || 29||

देदीप्यमान हैं\, देवताओं द्वारा सेव्य हैं तथा जिनका मृदुलमैं निरन्तर आश्रय लेता हूँ ।ढौकिताखिलजनाभयप्रदं नाकिपालकमुपेन्द्रमाश्रये ।लौकिकेप्सितविहीनमानवालोकितं मरुदगारनायकम् ॥ ३०॥

dedīpyamāna haiṃ\, devatāoṃ dvārā sevya haiṃ tathā jinakā mṛdulamaiṃ nirantara āśraya letā hūm̐ |ḍhaukitākhilajanābhayapradaṃ nākipālakamupendramāśraye |laukikepsitavihīnamānavālokitaṃ marudagāranāyakam || 30||

श्रीगुरुवायुपुरेश का मैं आश्रय लेता हूँ ।णं गोपिकानां महितर्षिचेतोरङ्गोपविष्टं पवनालयेशम् ।गङ्गोदयस्थानविशिष्टपादं शृङ्गोपमाङ्गाभमुपाश्रयेऽहम् ॥ ३१॥

śrīguruvāyupureśa kā maiṃ āśraya letā hūm̐ |ṇaṃ gopikānāṃ mahitarṣicetoraṅgopaviṣṭaṃ pavanālayeśam |gaṅgodayasthānaviśiṣṭapādaṃ śṛṅgopamāṅgābhamupāśraye'ham || 31||

श्रीगुरुवायुपुरेश का मैं आश्रय लेता हूँ\, जिनका अनुपमतमालनीलं तरुणारुणाभं क्षमागुणाम्भोनिधिमञ्जनाभम् ।प्रमाथिनं दुष्टजनोत्कराणां समाश्रये मारुतमन्दिरेशम् ॥ ३२॥

śrīguruvāyupureśa kā maiṃ āśraya letā hūm̐\, jinakā anupamatamālanīlaṃ taruṇāruṇābhaṃ kṣamāguṇāmbhonidhimañjanābham |pramāthinaṃ duṣṭajanotkarāṇāṃ samāśraye mārutamandireśam || 32||

जिनका वर्ण तमाल के समान नील है\, जिनकी कान्ति नवोदितथमादधानं वरपण्डितानां सुमानवानां चरणानतानाम् ।समाहितान्तःकरणैर्निरीक्ष्यं नमामि देवं मरुदालयेशम् ॥ ३३॥

jinakā varṇa tamāla ke samāna nīla hai\, jinakī kānti navoditathamādadhānaṃ varapaṇḍitānāṃ sumānavānāṃ caraṇānatānām |samāhitāntaḥkaraṇairnirīkṣyaṃ namāmi devaṃ marudālayeśam || 33||

श्रेष्ठ विद्वानों\, सज्जनों तथा निज चरणों में अवनतदृष्ट श्रीगुरुवायुपुरेश को मैं नमस्कार करता हूँ ।दनुजान्वयनाशनं सदा सन्मनुजानामपवर्गदानदीक्षम् ।विनुतं कविभिर्मरुत्पुरेशं तनुमन्मानवपुण्यमाश्रयेऽहम् ॥ ३४॥

śreṣṭha vidvānoṃ\, sajjanoṃ tathā nija caraṇoṃ meṃ avanatadṛṣṭa śrīguruvāyupureśa ko maiṃ namaskāra karatā hūm̐ |danujānvayanāśanaṃ sadā sanmanujānāmapavargadānadīkṣam |vinutaṃ kavibhirmarutpureśaṃ tanumanmānavapuṇyamāśraye'ham || 34||

करने को सदा समुत्सुक\, कवियों द्वारा प्रशंसित तथा मनुष्योंलेता हूँ ।धाराधरोपमरुचिं रुचिराङ्गभासंश्रीराजमानवदनं मरुदालयेशम् ।घोरासुरान्तकमपारकृपापयोधिंनारायणं नरसखं शरणं प्रपद्ये ॥ ३५॥

karane ko sadā samutsuka\, kaviyoṃ dvārā praśaṃsita tathā manuṣyoṃletā hūm̐ |dhārādharopamaruciṃ rucirāṅgabhāsaṃśrīrājamānavadanaṃ marudālayeśam |ghorāsurāntakamapārakṛpāpayodhiṃnārāyaṇaṃ narasakhaṃ śaraṇaṃ prapadye || 35||

नतजनपरितापं सर्वमुन्मूलयन्तंशतमखमुखलेखान् सर्वदा पालयन्तम् ।कृतयमनियमानां योगिनामीक्षणीयंविततरुचिविदीप्रं नौमि वातालयेशम् ॥ ३६॥

natajanaparitāpaṃ sarvamunmūlayantaṃśatamakhamukhalekhān sarvadā pālayantam |kṛtayamaniyamānāṃ yogināmīkṣaṇīyaṃvitatarucividīpraṃ naumi vātālayeśam || 36||

हूँ ।पवनपुरनिवासं वासुदेवं कवीनांकवनविषयभूतं भूतजालैकपालम् ।अवनविधिसमर्थं स्वाङ्घ्रिभाजां यशोदाभवनविहितलीलं बालकृष्णं भजेऽहम् ॥ ३७॥

hūm̐ |pavanapuranivāsaṃ vāsudevaṃ kavīnāṃkavanaviṣayabhūtaṃ bhūtajālaikapālam |avanavidhisamarthaṃ svāṅghribhājāṃ yaśodābhavanavihitalīlaṃ bālakṛṣṇaṃ bhaje'ham || 37||

आराधना करता हूँ ।फणिशायिनमाशुगालयेशं घृणिराजन्महनीयदिव्यरूपम् ।प्रणिधानपरायणाभिदृश्यं प्रणिपत्यानिशमाश्रये मुकुन्दम् ॥ ३८॥

ārādhanā karatā hūm̐ |phaṇiśāyinamāśugālayeśaṃ ghṛṇirājanmahanīyadivyarūpam |praṇidhānaparāyaṇābhidṛśyaṃ praṇipatyāniśamāśraye mukundam || 38||

अलौकिक स्वरूप वाले पवनालयेश मुकुन्द को मैं नमस्कार करताहूँ तथा उनका आश्रय लेता हैं\, जो एकाग्रचित्त वाले व्यक्तियोंबलदेवसहोदरं मुरारिं खललोकैरनिरीक्ष्यमक्षताभम् ।छलगोपशिशुं मरुत्पुरेशं जलजाक्षं सततं समाश्रयेऽहम् ॥ ३९॥

alaukika svarūpa vāle pavanālayeśa mukunda ko maiṃ namaskāra karatāhūm̐ tathā unakā āśraya letā haiṃ\, jo ekāgracitta vāle vyaktiyoṃbaladevasahodaraṃ murāriṃ khalalokairanirīkṣyamakṣatābham |chalagopaśiśuṃ marutpureśaṃ jalajākṣaṃ satataṃ samāśraye'ham || 39||

कान्तिवाले\, कपटी गोप बालक का रूप धारण करनेवाले तथा कमल से नेत्र वाले मरुत्पुरेश (मुरारि)का मैं निरन्तर आश्रय लेता हूँ ।भुवनैकनियामकं व्रजस्त्रीभवनस्तोमकृतात्मबाललीलम् ।भवतापहरं सतां नितान्तं पवमानालयनायकं भजेऽहम् ॥ ४०॥

kāntivāle\, kapaṭī gopa bālaka kā rūpa dhāraṇa karanevāle tathā kamala se netra vāle marutpureśa (murāri)kā maiṃ nirantara āśraya letā hūm̐ |bhuvanaikaniyāmakaṃ vrajastrībhavanastomakṛtātmabālalīlam |bhavatāpaharaṃ satāṃ nitāntaṃ pavamānālayanāyakaṃ bhaje'ham || 40||

मददूषितमानसानवेक्ष्यं मदनारेरपि मोदमादधानम् ।कदनापनुदं नृणां नभस्वत्सदनाधीशमुपाश्रयेऽनुवेलम् ॥ ४१॥

madadūṣitamānasānavekṣyaṃ madanārerapi modamādadhānam |kadanāpanudaṃ nṛṇāṃ nabhasvatsadanādhīśamupāśraye'nuvelam || 41||

यदुकुलार्णवपूर्णनिशाकरं विदुरकीर्तितदिव्यगुणोत्करम् ।मृदुलपीतदुकूलमृभुद्विषां भिदुरमाशुगवेश्मपतिं भजे ॥ ४२॥

yadukulārṇavapūrṇaniśākaraṃ vidurakīrtitadivyaguṇotkaram |mṛdulapītadukūlamṛbhudviṣāṃ bhiduramāśugaveśmapatiṃ bhaje || 42||

गुणों वाले\, कोमल पीताम्बर धारण करने वाले\, देवशत्रुकरता हूँ ।राजीवलोचन हरे भगवन् नवाभ्रराजीसवर्ण गुरुवायुपुरेश शौरे ।जेजीयमानमहिमन्नखिलामरारिजाजीन्धनानल कृपालय पालयैनम् ॥ ४३॥

guṇoṃ vāle\, komala pītāmbara dhāraṇa karane vāle\, devaśatrukaratā hūm̐ |rājīvalocana hare bhagavan navābhrarājīsavarṇa guruvāyupureśa śaure |jejīyamānamahimannakhilāmarārijājīndhanānala kṛpālaya pālayainam || 43||

कमलनयन\, नवीन मेघ के समान (श्याम) वर्ण वाले\, सम्पूर्णमहिमा वाले\, दया के आगार\, हे भगवान् गुरुवायुपुरेश ! मेरीरक्षा कीजिए ।लीलाविशेषविषयीकृतगोपवाटंनीलारविन्दनिभनिर्मलनीलभासम् ।वेलातिरिक्तकरुणार्णवमाश्रयेऽहंनीलालकाञ्चितमुखं मरुदालयेशम् ॥ ४४॥

kamalanayana\, navīna megha ke samāna (śyāma) varṇa vāle\, sampūrṇamahimā vāle\, dayā ke āgāra\, he bhagavān guruvāyupureśa ! merīrakṣā kījie |līlāviśeṣaviṣayīkṛtagopavāṭaṃnīlāravindanibhanirmalanīlabhāsam |velātiriktakaruṇārṇavamāśraye'haṃnīlālakāñcitamukhaṃ marudālayeśam || 44||

नीलकमल के समान निर्मल\, श्याम कान्ति वाले पवनालयेशविनताश्रितपालनैकदीनं विनतानन्दनवाहनं रमेशम् ।जनतापनुदं जनार्दनं तं मनसाऽहं कलये मरुत्परेशम् ॥ ४५॥

nīlakamala ke samāna nirmala\, śyāma kānti vāle pavanālayeśavinatāśritapālanaikadīnaṃ vinatānandanavāhanaṃ rameśam |janatāpanudaṃ janārdanaṃ taṃ manasā'haṃ kalaye marutpareśam || 45||

शकटासुरनाशनं जनानां प्रकटानन्ददमाशुगालयेशम् ।निकटागतलोकपारिजातं विकटाधृष्यमजस्रमाश्रयेऽहम् ॥ ४६॥

śakaṭāsuranāśanaṃ janānāṃ prakaṭānandadamāśugālayeśam |nikaṭāgatalokapārijātaṃ vikaṭādhṛṣyamajasramāśraye'ham || 46||

शकट नामक दैत्य का वध करने वाले\, अपने (भक्त) जनोंहे वातालयेश ! मैं अपका निरन्तर प्राश्रय लेता हूँ ।षडङ्घ्रिमात्माङ्गरुचाऽतिवेलं विडम्बयन्तं पवनालयेशम् ।अडम्बरावाप्यमजस्रमीडे तृडंशहीनैर्मुनिभिर्निरीक्ष्यम् ॥ ४७॥

śakaṭa nāmaka daitya kā vadha karane vāle\, apane (bhakta) janoṃhe vātālayeśa ! maiṃ apakā nirantara prāśraya letā hūm̐ |ṣaḍaṅghrimātmāṅgarucā'tivelaṃ viḍambayantaṃ pavanālayeśam |aḍambarāvāpyamajasramīḍe tṛḍaṃśahīnairmunibhirnirīkṣyam || 47||

भ्रमरोपम कान्ति वाले वातालयेश की मैं निरन्तर स्तुति करतासततं भवदीयपादसेवावितताशं विविधार्तिपीडितं माम् ।वितनुष्व निकाममाप्तकामं श्रितरक्षापर वातगेहवासिन् ॥ ४८॥

bhramaropama kānti vāle vātālayeśa kī maiṃ nirantara stuti karatāsatataṃ bhavadīyapādasevāvitatāśaṃ vividhārtipīḍitaṃ mām |vitanuṣva nikāmamāptakāmaṃ śritarakṣāpara vātagehavāsin || 48||

कीजिए ॥हतदितिसुतजाल भक्तलोकावृत पवमानपुरेश विश्वमूर्ते ।अतनुतनुरुचा जितोद्यदर्कयुत परिपालय मां दयापयोधे ॥ ४९॥

kījie ||hataditisutajāla bhaktalokāvṛta pavamānapureśa viśvamūrte |atanutanurucā jitodyadarkayuta paripālaya māṃ dayāpayodhe || 49||

को हतप्रभ करने वाले\, दयासिन्धु पवनालयेश ! मेरी रक्षाकीजिए ।ळमध्याकराजल्ललाटं स्वगानक्रमप्रीणिताशेषगोपीकदम्बम् ।नमस्यार्हमीशादिकानां भजेऽहं समस्तेष्टदं वातगेहाधिवासम् ॥ ५०॥

ko hataprabha karane vāle\, dayāsindhu pavanālayeśa ! merī rakṣākījie |ḷamadhyākarājallalāṭaṃ svagānakramaprīṇitāśeṣagopīkadambam |namasyārhamīśādikānāṃ bhaje'haṃ samasteṣṭadaṃ vātagehādhivāsam || 50||

मैं श्रीगुरुवायुपुरेश की उपासना करता हूँ\, जिनका मस्तकवन्दनीय हैं तथा (निज भक्तों को) समस्त अभिलषित पदार्थक्षन्तव्यो मेऽपराधः पवनपुरपते स्तोत्रनिर्मातुरेवंमन्तव्योऽहं विमूढः शिशुरिति भवता भक्तवात्सल्यराशे ।अन्तर्भक्त्याद्य वर्णक्रमरचितमिमं स्तोत्ररूपं प्रबन्धंस्वान्तप्रीत्या गृहाण प्रविहितजगदामोद दामोदर त्वम् ॥ ५१॥

maiṃ śrīguruvāyupureśa kī upāsanā karatā hūm̐\, jinakā mastakavandanīya haiṃ tathā (nija bhaktoṃ ko) samasta abhilaṣita padārthakṣantavyo me'parādhaḥ pavanapurapate stotranirmāturevaṃmantavyo'haṃ vimūḍhaḥ śiśuriti bhavatā bhaktavātsalyarāśe |antarbhaktyādya varṇakramaracitamimaṃ stotrarūpaṃ prabandhaṃsvāntaprītyā gṛhāṇa pravihitajagadāmoda dāmodara tvam || 51||

कीजिए । भक्त पर अपार स्नेह करने वाले\, अप मुझे मूर्खहे दामोदर ! अब आप हार्दिक भक्ति द्वारा वर्णक्रमानुसार रचितइति द्वितीयो भागः ।

kījie | bhakta para apāra sneha karane vāle\, apa mujhe mūrkhahe dāmodara ! aba āpa hārdika bhakti dvārā varṇakramānusāra racitaiti dvitīyo bhāgaḥ |