विष्णुस्तोत्रम् भगवता नारदाय प्रोक्तम् अथवा अनुस्मृतिस्तोत्रम् Bhagavata Naradaya Proktam Vishnu Stotram

(अनुस्मृतिस्तोत्रम्)श्रुत्वा तस्य तु देवर्षेर्वाक्यं वाक्यविशारदः ।प्रोवाच भगवान्विष्णुर्नारदं जगतो गतिः ॥ ६॥

(anusmṛtistotram)śrutvā tasya tu devarṣervākyaṃ vākyaviśāradaḥ |provāca bhagavānviṣṇurnāradaṃ jagato gatiḥ || 6||

भगवानुवाचहन्त ते कथयिष्यामि मुने दिव्यामनुस्मृतिम् ।मरणे यामनुस्मृत्य प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ ७॥

bhagavānuvācahanta te kathayiṣyāmi mune divyāmanusmṛtim |maraṇe yāmanusmṛtya prāpnoti paramāṃ gatim || 7||

ओङ्कारमादितः कृत्वा मामनुस्मृत्य मन्मनाः ।एकाग्रप्रयतो भूत्वा इदं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ ८॥

oṅkāramāditaḥ kṛtvā māmanusmṛtya manmanāḥ |ekāgraprayato bhūtvā idaṃ mantramudīrayet || 8||

अव्यक्तं शाश्वतं देवमनन्तं पुरुषोत्तमम् ।प्रपद्ये प्राञ्जलिर्विष्णुमच्युतं परमेश्वरम् ॥ ९॥

avyaktaṃ śāśvataṃ devamanantaṃ puruṣottamam |prapadye prāñjalirviṣṇumacyutaṃ parameśvaram || 9||

पुराणं परमं विष्णुमद्भुतं लोकभावनम् ।प्रपद्ये पुण्डरीकाक्षमीशं भक्तानुकम्पिनम् ॥ १०॥

purāṇaṃ paramaṃ viṣṇumadbhutaṃ lokabhāvanam |prapadye puṇḍarīkākṣamīśaṃ bhaktānukampinam || 10||

लोकनाथं प्रपन्नोऽस्मि अक्षरं परमं पदम् ।भगवन्तं प्रपन्नोऽस्मि भूतभव्यभवत्प्रभुम् ॥ ११॥

lokanāthaṃ prapanno'smi akṣaraṃ paramaṃ padam |bhagavantaṃ prapanno'smi bhūtabhavyabhavatprabhum || 11||

स्रष्टारं सर्वभूतानामनन्तबलपौरुषम् ।पद्मनाभं हृषीकेशं पपद्ये सत्यमव्ययम् ॥ १२॥

sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāmanantabalapauruṣam |padmanābhaṃ hṛṣīkeśaṃ papadye satyamavyayam || 12||

हिरण्यगर्भं भूगर्भममृतं विश्वतोमुखम् ।आभास्वरमनाद्यन्तं प्रपद्ये भास्करद्युतिम् ॥ १३॥

hiraṇyagarbhaṃ bhūgarbhamamṛtaṃ viśvatomukham |ābhāsvaramanādyantaṃ prapadye bhāskaradyutim || 13||

सहस्रशिरसं देवं वैकुण्ठं तार्क्ष्यवाहनम् ।प्रपद्ये सूक्ष्ममचलं वरेण्यमभयप्रदम् ॥ १४॥

sahasraśirasaṃ devaṃ vaikuṇṭhaṃ tārkṣyavāhanam |prapadye sūkṣmamacalaṃ vareṇyamabhayapradam || 14||

नारायणं नरं हंसं योगात्मानं सनातनम् ।शरण्यं सर्वलोकानां प्रपद्ये ध्रुवमीश्वरम् ॥ १५॥

nārāyaṇaṃ naraṃ haṃsaṃ yogātmānaṃ sanātanam |śaraṇyaṃ sarvalokānāṃ prapadye dhruvamīśvaram || 15||

यः प्रभुः सर्वलोकानां येन सर्वमिदं ततम् ।चराचरगुरुर्देवः स नो विष्णुः प्रसीदतु ॥ १६॥

yaḥ prabhuḥ sarvalokānāṃ yena sarvamidaṃ tatam |carācaragururdevaḥ sa no viṣṇuḥ prasīdatu || 16||

यस्माज्जातः पुरा ब्रह्मा पद्मयोनिः पितामहः ।प्रसीदतु स नो विष्णुः पिता माता पितामहः ॥ १७॥

yasmājjātaḥ purā brahmā padmayoniḥ pitāmahaḥ |prasīdatu sa no viṣṇuḥ pitā mātā pitāmahaḥ || 17||

यः पुरा प्रलये प्राप्ते नष्टे लोके चराचरे ।एकस्तिष्ठति योगात्मा स नो विष्णुः प्रसीदतु ॥ १८॥

yaḥ purā pralaye prāpte naṣṭe loke carācare |ekastiṣṭhati yogātmā sa no viṣṇuḥ prasīdatu || 18||

चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव चहूयते च पुनर्द्वाभ्यां स नो विष्णुः प्रसीदतुपर्जन्यः पृथिवी सस्यं कालो धर्मः क्रिया फलम् ।गुणाकरः स नो बभ्रुर्वासुदेवः प्रसीदतु ॥ १९॥

caturbhiśca caturbhiśca dvābhyāṃ pañcabhireva cahūyate ca punardvābhyāṃ sa no viṣṇuḥ prasīdatuparjanyaḥ pṛthivī sasyaṃ kālo dharmaḥ kriyā phalam |guṇākaraḥ sa no babhrurvāsudevaḥ prasīdatu || 19||

योगावास नमस्तुभ्यं सर्वावास वरप्रद ।यज्ञगर्भ महाभाग पञ्चयज्ञ नमोऽस्तु ते ॥ २०॥

yogāvāsa namastubhyaṃ sarvāvāsa varaprada |yajñagarbha mahābhāga pañcayajña namo'stu te || 20||

चतुर्मूर्ते जगद्धाम लक्ष्म्यावास वरप्रद ।सर्वावास नमस्तेऽस्तु साक्षिभूत जगत्पते ॥ २१॥

caturmūrte jagaddhāma lakṣmyāvāsa varaprada |sarvāvāsa namaste'stu sākṣibhūta jagatpate || 21||

अजेय खण्डपरशो विश्वमूर्ते वृषाकपे ।त्रिगर्ते पञ्चकालज्ञ नमस्ते ज्ञानसागर ॥ २२॥

ajeya khaṇḍaparaśo viśvamūrte vṛṣākape |trigarte pañcakālajña namaste jñānasāgara || 22||

अव्यक्तादण्डमुत्पन्नमव्यक्ताद्यः परः प्रभुः ।यस्मात्परतरं नास्ति तमस्मि शरणं गतः ॥ २३॥

avyaktādaṇḍamutpannamavyaktādyaḥ paraḥ prabhuḥ |yasmātparataraṃ nāsti tamasmi śaraṇaṃ gataḥ || 23||

चिन्तयन्तो हि यं नित्यं ब्रह्मेशा आदयः प्रभुम् ।निश्चयं नाधिगच्छन्ति तमस्मि शरणं गतः ॥ २४॥

cintayanto hi yaṃ nityaṃ brahmeśā ādayaḥ prabhum |niścayaṃ nādhigacchanti tamasmi śaraṇaṃ gataḥ || 24||

जितेन्द्रिया महात्मानो ज्ञानध्यानपरायणाः ।यं प्राप्य न निवर्तन्ते तमस्मि शरणं गतः ॥ २५॥

jitendriyā mahātmāno jñānadhyānaparāyaṇāḥ |yaṃ prāpya na nivartante tamasmi śaraṇaṃ gataḥ || 25||

एकांशेन जगत्सर्वं योऽवष्टभ्य विभुः स्थितः ।अग्राह्यो निर्गुणः शास्ता तमस्मि शरणं गतः ॥ २६॥

ekāṃśena jagatsarvaṃ yo'vaṣṭabhya vibhuḥ sthitaḥ |agrāhyo nirguṇaḥ śāstā tamasmi śaraṇaṃ gataḥ || 26||

दिवाकरस्य सौम्यं हि मध्ये ज्योतिरवस्थितम् ।क्षेत्रज्ञमिति यं प्राहुः स महात्मा प्रसीदतु ॥ २७॥

divākarasya saumyaṃ hi madhye jyotiravasthitam |kṣetrajñamiti yaṃ prāhuḥ sa mahātmā prasīdatu || 27||

अव्यक्तमनवस्थानो दुर्विज्ञेयः सनातनः ।आस्थितः प्रकृतिं भुङ्क्ते स महात्मा प्रसीदतु ॥ २८॥

avyaktamanavasthāno durvijñeyaḥ sanātanaḥ |āsthitaḥ prakṛtiṃ bhuṅkte sa mahātmā prasīdatu || 28||

क्षेत्रज्ञः पञ्चधा भुङ्क्ते प्रकृतिं बहुभिर्गुणैः ।मनोगुणांश्च यो भुङ्क्ते स महात्मा प्रसीदतु ॥ २९॥

kṣetrajñaḥ pañcadhā bhuṅkte prakṛtiṃ bahubhirguṇaiḥ |manoguṇāṃśca yo bhuṅkte sa mahātmā prasīdatu || 29||

साङ्ख्या योगाश्च ये चान्ये सिद्धाश्चैव महर्षयः ।यं विदित्वा विमुच्यन्ते स महात्मा प्रसीदतु ॥ ३०॥

sāṅkhyā yogāśca ye cānye siddhāścaiva maharṣayaḥ |yaṃ viditvā vimucyante sa mahātmā prasīdatu || 30||

नमस्ते सर्वतोभद्र सर्वतोऽक्षिशिरोमुखनिर्विकार नमस्तेऽस्तु साक्षिभूत हृदि स्थित ।अतीन्द्रिय नमस्तुभ्यं लिङ्गेभ्यस्त्वं प्रमीयसे ॥ ३१॥

namaste sarvatobhadra sarvato'kṣiśiromukhanirvikāra namaste'stu sākṣibhūta hṛdi sthita |atīndriya namastubhyaṃ liṅgebhyastvaṃ pramīyase || 31||

ये तु त्वां नाभिजानन्ति संसारे संसरन्ति तेरागद्वेषविनिर्मुक्तं लोभमोहविवर्जितम् ।अशरीरं शरीरस्थं समं सर्वेषु देहिषु ॥ ३२॥

ye tu tvāṃ nābhijānanti saṃsāre saṃsaranti terāgadveṣavinirmuktaṃ lobhamohavivarjitam |aśarīraṃ śarīrasthaṃ samaṃ sarveṣu dehiṣu || 32||

अव्यक्तं बुद्।ह्ध्यहङ्कारौ महाभूतेन्द्रियाणि च ।त्वयि तानि न तेषु त्वं तेषु त्वं तानि न त्वयि ॥ ३३॥

avyaktaṃ bud|hdhyahaṅkārau mahābhūtendriyāṇi ca |tvayi tāni na teṣu tvaṃ teṣu tvaṃ tāni na tvayi || 33||

स्रष्टा भोक्तासि कूटस्थो गुणानां प्रभुरीश्वरः ।अकर्ता हेतुरहितः प्रभुः स्वात्मन्यवस्थितः ॥ ३४॥

sraṣṭā bhoktāsi kūṭastho guṇānāṃ prabhurīśvaraḥ |akartā heturahitaḥ prabhuḥ svātmanyavasthitaḥ || 34||

नमस्ते पुण्डरीकाक्ष पुनरेव नमोऽस्तु तेईश्वरोऽसि जगन्नाथ किमतः परमुच्यते ।भक्तानां यद्धितं देव तद्।ह्ध्याय त्रिदशेश्वर ॥ ३५॥

namaste puṇḍarīkākṣa punareva namo'stu teīśvaro'si jagannātha kimataḥ paramucyate |bhaktānāṃ yaddhitaṃ deva tad|hdhyāya tridaśeśvara || 35||

मा मे भूतेषु संयोगः पुनर्भवतु जन्मनि ।अहङ्कारेण बुद्।ह्ध्या वा तथा सत्त्वादिभिर्गुणैः ॥ ३६॥

mā me bhūteṣu saṃyogaḥ punarbhavatu janmani |ahaṅkāreṇa bud|hdhyā vā tathā sattvādibhirguṇaiḥ || 36||

मा मे धर्मो ह्यधर्मो वा पुनर्भवतु जन्मनि ।विषयैरिन्द्रियैर्वापि मा मे भूयात्समागमः ॥ ३७॥

mā me dharmo hyadharmo vā punarbhavatu janmani |viṣayairindriyairvāpi mā me bhūyātsamāgamaḥ || 37||

पृथिवीं यातु मे घ्राणं यातु मे रसना जलम् ।चक्षुर्हुताशनं यातु स्पर्शो मे यातु मारुतम् ॥ ३८॥

pṛthivīṃ yātu me ghrāṇaṃ yātu me rasanā jalam |cakṣurhutāśanaṃ yātu sparśo me yātu mārutam || 38||

शब्दो ह्याकाशमभ्येतु मनो वैकारिकं तथा ।अहङ्कारश्च मे बुद्धिं त्वयि बुद्धिः समेतु च ॥ ३९॥

śabdo hyākāśamabhyetu mano vaikārikaṃ tathā |ahaṅkāraśca me buddhiṃ tvayi buddhiḥ sametu ca || 39||

वियोगः सर्वकरणैर्गुणैर्भूतैश्च मे भवेत् ।सत्त्वं रजस्तमश्चैव प्रकृतिं प्रविशन्तु मे ॥ ४०॥

viyogaḥ sarvakaraṇairguṇairbhūtaiśca me bhavet |sattvaṃ rajastamaścaiva prakṛtiṃ praviśantu me || 40||

निष्केवलं पदं चैव प्रयामि परमं तव ।एकीभावस्त्वयैवास्तु मा मे जन्म भवेत्पुनः ॥ ४१॥

niṣkevalaṃ padaṃ caiva prayāmi paramaṃ tava |ekībhāvastvayaivāstu mā me janma bhavetpunaḥ || 41||

नमो भगवते तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवेत्वन्मनस्त्वद्गतप्राणस्त्वद्भक्तस्त्वत्परायणः ।त्वामेवानुस्मरे देव मरणे प्रत्युपस्थिते ॥ ४२॥

namo bhagavate tasmai viṣṇave prabhaviṣṇavetvanmanastvadgataprāṇastvadbhaktastvatparāyaṇaḥ |tvāmevānusmare deva maraṇe pratyupasthite || 42||

पूर्वदेहकृता ये मे व्याधयस्ते विशन्तु माम् ।आर्दयन्तु च दुःखानि प्रविमुञ्चामि यदृणम् ॥ ४३॥

pūrvadehakṛtā ye me vyādhayaste viśantu mām |ārdayantu ca duḥkhāni pravimuñcāmi yadṛṇam || 43||

उपतिष्ठन्तु मे रोगा ये मया पूवसञ्चिताः ।अनृणो गन्तुमिच्छामि तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ४४॥

upatiṣṭhantu me rogā ye mayā pūvasañcitāḥ |anṛṇo gantumicchāmi tadviṣṇoḥ paramaṃ padam || 44||

अहं भगवतस्तस्य मम चासौ सुरेश्वरः ।तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ ४५॥

ahaṃ bhagavatastasya mama cāsau sureśvaraḥ |tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati || 45||

नमो भगवते तस्मै येन सर्वमिदं ततम् ।तमेव च प्रपन्नोऽस्मि मम यो यस्य चाप्यहम् ॥ ४६॥

namo bhagavate tasmai yena sarvamidaṃ tatam |tameva ca prapanno'smi mama yo yasya cāpyaham || 46||

इमामनुस्मृतिं नित्यं वैष्णवीं पापनाशनीम् ।स्वपञ्जाग्रत्पठेद्यस्तु त्रिसन्ध्यं वापि यः स्मरेत् ॥ ४७॥

imāmanusmṛtiṃ nityaṃ vaiṣṇavīṃ pāpanāśanīm |svapañjāgratpaṭhedyastu trisandhyaṃ vāpi yaḥ smaret || 47||

मरणे चाप्यनुप्राप्ते यस्त्विमां समनुस्मरेत् ।अपि पापसमाचारः सोऽपि याति परां गतिम् ॥ ४८॥

maraṇe cāpyanuprāpte yastvimāṃ samanusmaret |api pāpasamācāraḥ so'pi yāti parāṃ gatim || 48||

अर्चयन्नपि यो देवं गृहे वापि बलिं ददेत् ।जुह्वदग्निं स्मरेद्वापि लभते स परां गतिम् ॥ ४९॥

arcayannapi yo devaṃ gṛhe vāpi baliṃ dadet |juhvadagniṃ smaredvāpi labhate sa parāṃ gatim || 49||

पौर्णमास्याममावास्यां द्वादश्यां च विशेषतः ।श्रावयेच्छ्रद्दधानास्तु ये चान्ये मामुपाश्रिताः ॥ ५०॥

paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ dvādaśyāṃ ca viśeṣataḥ |śrāvayecchraddadhānāstu ye cānye māmupāśritāḥ || 50||

नम इत्येव यो ब्रूयान्मद्भक्तः श्रद्धयान्वितः ।तस्य स्युरक्षया लोकाः श्वपाकस्यापि नारद ॥ ५१॥

nama ityeva yo brūyānmadbhaktaḥ śraddhayānvitaḥ |tasya syurakṣayā lokāḥ śvapākasyāpi nārada || 51||

इति विष्णुधर्मेषु अष्टषष्टितमोऽध्यायान्तर्गतंभगवता नारदाय प्रोक्तं विष्णुस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।(अनुस्मृतिस्तोत्रम्)

iti viṣṇudharmeṣu aṣṭaṣaṣṭitamo'dhyāyāntargataṃbhagavatā nāradāya proktaṃ viṣṇustotraṃ sampūrṇam |(anusmṛtistotram)