गौराशङ्करविवाहवर्णनम् Gaurashankaravivahavarnanam

(शिवरहस्यान्तर्गते ईशाख्ये)(स्कन्दप्रोक्तम्)॥ १ । देवैः कृता गणेशस्तुतिः॥

(śivarahasyāntargate īśākhye)(skandaproktam)|| 1 | devaiḥ kṛtā gaṇeśastutiḥ||

देवा ऊचुः ।पाशाङ्कुशकरासक्तमोदकं विघ्ननोदकम् ॥ १३॥

devā ūcuḥ |pāśāṅkuśakarāsaktamodakaṃ vighnanodakam || 13||

बोधकं सर्वशास्त्राणां भजामो विघ्ननाशकम् ॥ १४॥

bodhakaṃ sarvaśāstrāṇāṃ bhajāmo vighnanāśakam || 14||

वेतण्डगण्डं शशिखण्डसूनुंदानोदगण्डं नतदेवषण्डम् ।स्वभक्तविघ्नार्तिहरप्रचण्डंनमाम्खण्डं सुरहस्तिचण्डम् ॥ १५॥

vetaṇḍagaṇḍaṃ śaśikhaṇḍasūnuṃdānodagaṇḍaṃ natadevaṣaṇḍam |svabhaktavighnārtiharapracaṇḍaṃnamāmkhaṇḍaṃ surahasticaṇḍam || 15||

नाकिनायकनताब्जपादुकंविघ्ननाशविनायकं भजे ।विष्णुसायकसुभक्तिदायकंप्रणमताद्य सुरा गणनायकम् ॥ १६॥

nākināyakanatābjapādukaṃvighnanāśavināyakaṃ bhaje |viṣṇusāyakasubhaktidāyakaṃpraṇamatādya surā gaṇanāyakam || 16||

हृदन्तर्विभान्तं धियं चोदयन्तंउमाकान्तमोदप्रदं सत्सुदन्तम् ।प्रशान्तं सुदान्तं हसन्तं नदन्तंवसन्तं मुदा तं भजाम्येकदन्तम् ॥ १७(प्रशान्तं सुदान्तं नदन्तं हृदन्तर्वसन्तं मुदा तं भजाम्येकदन्तम्) ॥ १७॥

hṛdantarvibhāntaṃ dhiyaṃ codayantaṃumākāntamodapradaṃ satsudantam |praśāntaṃ sudāntaṃ hasantaṃ nadantaṃvasantaṃ mudā taṃ bhajāmyekadantam || 17(praśāntaṃ sudāntaṃ nadantaṃ hṛdantarvasantaṃ mudā taṃ bhajāmyekadantam) || 17||

सुरावनं सुपावनं नमज्जनार्तिनाशनंसतां हृदेकवासिनं भजे मतङ्गजाननम् ।सनातनं निरञ्जनं फलादिसारभोजनंस्वभक्तविघ्ननाशनं भजे मतङ्गजाननम् ॥ १८॥

surāvanaṃ supāvanaṃ namajjanārtināśanaṃsatāṃ hṛdekavāsinaṃ bhaje mataṅgajānanam |sanātanaṃ nirañjanaṃ phalādisārabhojanaṃsvabhaktavighnanāśanaṃ bhaje mataṅgajānanam || 18||

चरातरादिकारणं स्वभक्तपापहारिणंभवाम्बुधेः सुतारणं प्रशान्तकामपूरणम् ।गजाननप्रसादनं पठन्ति ये मनीषिणःन ते भवन्ति दुःखितानना गणेशशासनात् ॥ १९॥

carātarādikāraṇaṃ svabhaktapāpahāriṇaṃbhavāmbudheḥ sutāraṇaṃ praśāntakāmapūraṇam |gajānanaprasādanaṃ paṭhanti ye manīṣiṇaḥna te bhavanti duḥkhitānanā gaṇeśaśāsanāt || 19||

॥ २ । महादेवस्य वेदिप्रवेशवर्णनम्॥

|| 2 | mahādevasya vedipraveśavarṇanam||

वेदिं प्रवेशयामास महादेवं सुरैः सह ।रत्नसिह्मासने दिव्ये संस्थाप्य परमेश्वरम् ॥ २१॥

vediṃ praveśayāmāsa mahādevaṃ suraiḥ saha |ratnasihmāsane divye saṃsthāpya parameśvaram || 21||

पादौ प्रक्षाल्य देवस्य रत्नभृङ्गारजैर्जलैः ।मेनाकरान्तनिर्यातैः सम्प्रोक्ष्याथ स्वामौलिषु ॥ २२॥

pādau prakṣālya devasya ratnabhṛṅgārajairjalaiḥ |menākarāntaniryātaiḥ samprokṣyātha svāmauliṣu || 22||

ब्रह्मविष्ण्वादिविबुधाः कृतार्था गिरिणा सह ।तत्राह विष्णुर्देवेशो ब्रह्माणं तं विलोकयन् ॥ २३॥

brahmaviṣṇvādivibudhāḥ kṛtārthā giriṇā saha |tatrāha viṣṇurdeveśo brahmāṇaṃ taṃ vilokayan || 23||

भवानहं समुत्पन्नौ देवस्य भुजयोः पुरा ।ललाटतटतो रुद्रः सुरा मुनिगणैः सह ॥ २४॥

bhavānahaṃ samutpannau devasya bhujayoḥ purā |lalāṭataṭato rudraḥ surā munigaṇaiḥ saha || 24||

एषा हैमवती गौरी माया सा परमेष्ठिनः ।सञ्जानन् लोकसिध्यर्थमुद्वाहार्थमिहागतः ॥ २५॥

eṣā haimavatī gaurī māyā sā parameṣṭhinaḥ |sañjānan lokasidhyarthamudvāhārthamihāgataḥ || 25||

भवोऽसौ जगतां धाता पिता तव ममापि च ।माता देवी सदाऽस्माकं ययोरुद्वाहमङ्गलम् ॥ २६॥

bhavo'sau jagatāṃ dhātā pitā tava mamāpi ca |mātā devī sadā'smākaṃ yayorudvāhamaṅgalam || 26||

पश्यामो धन्यनेत्राभ्यां विमुक्तभवबन्धनाः ।अस्यैव मूर्तिभिर्व्याप्तं जगत्सर्वं चराचरम् ॥ २७॥

paśyāmo dhanyanetrābhyāṃ vimuktabhavabandhanāḥ |asyaiva mūrtibhirvyāptaṃ jagatsarvaṃ carācaram || 27||

क्षित्यम्ब्वग्न्यनिलाकाशसूर्येन्द्वात्मा च दीक्षितः ।महादेवो महानात्मा स्वतन्त्रः सर्वहृद्गतः ॥ २८॥

kṣityambvagnyanilākāśasūryendvātmā ca dīkṣitaḥ |mahādevo mahānātmā svatantraḥ sarvahṛdgataḥ || 28||

तदा स गिरिराट् तत्र मेनयाऽपूजयद्वरम् ।मधुपर्केण विधिना पुष्पैर्गन्धैर्मनोरमैः ॥ २९॥

tadā sa girirāṭ tatra menayā'pūjayadvaram |madhuparkeṇa vidhinā puṣpairgandhairmanoramaiḥ || 29||

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्वासोऽलङ्कारभूषणैः ।गामर्घ्यं शम्भवे दत्वा तामनुज्ञाप्य शङ्करः ॥ ३०॥

dhūpairdīpaiśca naivedyairvāso'laṅkārabhūṣaṇaiḥ |gāmarghyaṃ śambhave datvā tāmanujñāpya śaṅkaraḥ || 30||

संस्थितः सुरसङ्घैश्च गणैर्वीजितचामरः ।नदत्सु देवतूर्येषु गायत्सु सुमनोहरम् ॥ ३१॥

saṃsthitaḥ surasaṅghaiśca gaṇairvījitacāmaraḥ |nadatsu devatūryeṣu gāyatsu sumanoharam || 31||

कीर्यमाणेषु पुष्पेषु साक्षतेषु सभाङ्गणे ।सदस्येषु सुरेन्द्रेषु गणेषु च महत्सु च ॥ ३२॥

kīryamāṇeṣu puṣpeṣu sākṣateṣu sabhāṅgaṇe |sadasyeṣu surendreṣu gaṇeṣu ca mahatsu ca || 32||

गर्गोदिते शुभे लग्ने गिरिराट् मेनया तदा ।गिरिजां समलङ्कृत्य विमलां वरभूषणैः ॥ ३३॥

gargodite śubhe lagne girirāṭ menayā tadā |girijāṃ samalaṅkṛtya vimalāṃ varabhūṣaṇaiḥ || 33||

समानीय महादेवीं तदा प्रत्यङ्मुखस्थिताम् ।वीजितां चामरैस्तत्र सखीभिः संवृतां शिवाम् ॥ ३४॥

samānīya mahādevīṃ tadā pratyaṅmukhasthitām |vījitāṃ cāmaraistatra sakhībhiḥ saṃvṛtāṃ śivām || 34||

मध्येपटधरावास्तां तदा शक्रहरी मुदा ।सुराः सार्द्राक्षताहस्तास्तस्थुः प्राञ्जलयो गणाः ॥ ३५॥

madhyepaṭadharāvāstāṃ tadā śakraharī mudā |surāḥ sārdrākṣatāhastāstasthuḥ prāñjalayo gaṇāḥ || 35||

स्तिमिते वाद्यघोषे च जेपुस्तत्र महर्षयः ।वसिष्ठो वामदेवश्च गौतमोऽत्रिर्भृगुस्तथा ॥ ३६॥

stimite vādyaghoṣe ca jepustatra maharṣayaḥ |vasiṣṭho vāmadevaśca gautamo'trirbhṛgustathā || 36||

जमदग्निः काश्यपश्च भरद्वाजो महर्षयः ।प्रत्येकं मङ्गलं पद्यं पठन्ति स्म शिवोत्सवे ॥ ३७॥

jamadagniḥ kāśyapaśca bharadvājo maharṣayaḥ |pratyekaṃ maṅgalaṃ padyaṃ paṭhanti sma śivotsave || 37||

॥ ३ । ऋषिभिःप्रोक्तं मङ्गलपाठः॥

|| 3 | ṛṣibhiḥproktaṃ maṅgalapāṭhaḥ||

वसिष्ठ उवाच ।मौर्वीमूर्ध्निरथः शरासनशिरःसञ्चारिचक्रद्वयंचक्रान्तर्निहितः शरस्तदुदरे सूतस्तदास्ये हयाः ।तेषामेव शिरःसु देववसतिर्यस्येति यस्यश्रुतंदेवाश्चित्रपरिच्छदः स भगवान् कुर्यात्सदा मङ्गलम् ॥ ३८॥

vasiṣṭha uvāca |maurvīmūrdhnirathaḥ śarāsanaśiraḥsañcāricakradvayaṃcakrāntarnihitaḥ śarastadudare sūtastadāsye hayāḥ |teṣāmeva śiraḥsu devavasatiryasyeti yasyaśrutaṃdevāścitraparicchadaḥ sa bhagavān kuryātsadā maṅgalam || 38||

वामदेव उवाच ।यो देवः श्रुतिशेखरेषु विदितो यं भासकं जानतेयेन भ्राम्यति लोकजालमखिलं यस्मै नमस्कुर्वते ।यस्मान्नापरमस्ति किञ्चिदपि वै यस्याङ्गमेतज्जगत्यस्मिंस्तिष्ठति सर्वमेव भुवनं कुर्यात्सदा(स मे)मङ्गलम् ॥ ३९॥

vāmadeva uvāca |yo devaḥ śrutiśekhareṣu vidito yaṃ bhāsakaṃ jānateyena bhrāmyati lokajālamakhilaṃ yasmai namaskurvate |yasmānnāparamasti kiñcidapi vai yasyāṅgametajjagatyasmiṃstiṣṭhati sarvameva bhuvanaṃ kuryātsadā(sa me)maṅgalam || 39||

गौतम उवाच ।विश्वात्मा भगवान् चराचरतनुर्विश्वात्मकोऽयं शिवोवेदान्तप्रथिरुवैभवपदो निःश्वासवेदो हरः ।यो गौरीरमणोऽत्र निर्जरवरो विश्वप्रकाशात्मकोविध्वस्ताखिलभक्तपातककुलः कुर्यात्स मे मङ्गलम् ॥ ४०॥

gautama uvāca |viśvātmā bhagavān carācaratanurviśvātmako'yaṃ śivovedāntaprathiruvaibhavapado niḥśvāsavedo haraḥ |yo gaurīramaṇo'tra nirjaravaro viśvaprakāśātmakovidhvastākhilabhaktapātakakulaḥ kuryātsa me maṅgalam || 40||

अत्रिरुवाच ।यं देवा न हि जानते पुरहरं शम्भुं भवानीपतिंविश्वात्मानमनन्तविष्णुविधिभिः संसेव्यपादाम्बुजम् ।तं सर्वादिगुरुं मनोजवपुषं गौरीविवाहोत्सुकंवन्दे तच्चरणाम्बुजन्मयुगलं कुर्यात्सदामङ्गलम् ॥ ४१॥

atriruvāca |yaṃ devā na hi jānate puraharaṃ śambhuṃ bhavānīpatiṃviśvātmānamanantaviṣṇuvidhibhiḥ saṃsevyapādāmbujam |taṃ sarvādiguruṃ manojavapuṣaṃ gaurīvivāhotsukaṃvande taccaraṇāmbujanmayugalaṃ kuryātsadāmaṅgalam || 41||

भृगुरुवाच ।यद्भीत्या पवतेऽनिलोऽपि सहसा विश्वोदयस्थो रविःअग्निश्चोर्ध्वशिखो भवत्यनुदिनं शक्रः सुरान् पाति वै ।मृत्युर्धावति यद्भयेन सुतरां मृत्युञ्जयस्याज्ञयायं साम्बं हृदये भजन्ति मुनयः सोऽयं शिवायास्तु नः ॥ ४२॥

bhṛguruvāca |yadbhītyā pavate'nilo'pi sahasā viśvodayastho raviḥagniścordhvaśikho bhavatyanudinaṃ śakraḥ surān pāti vai |mṛtyurdhāvati yadbhayena sutarāṃ mṛtyuñjayasyājñayāyaṃ sāmbaṃ hṛdaye bhajanti munayaḥ so'yaṃ śivāyāstu naḥ || 42||

जमदग्निरुवाच ।यो विष्णोर्जनिता सुरासुरगुरुर्वेदान्तवेद्यो हरोयत्पादाम्बुजपूजनेन जगती धन्या कृतार्थाऽभवत् ।धन्योऽयं गिरिराजराजतिलकः सत्पात्रकन्यार्पणात्नान्यं जानथ शङ्करात् सुरवराः कुर्यात्स वो मङ्गलम् ॥ ४३॥

jamadagniruvāca |yo viṣṇorjanitā surāsuragururvedāntavedyo haroyatpādāmbujapūjanena jagatī dhanyā kṛtārthā'bhavat |dhanyo'yaṃ girirājarājatilakaḥ satpātrakanyārpaṇātnānyaṃ jānatha śaṅkarāt suravarāḥ kuryātsa vo maṅgalam || 43||

काश्यप उवाच ।सेवार्थागतविघ्नराट्गुहलसद्वाहेक्षणाभ्युत्थ तत्प्रत्यायात भुजङ्गफूत्कृतिकनद्भालाग्निकीलोत्करैः ।इन्दुस्यन्दिसुधोपजीवितकरिव्याघ्रादिनादार्भटीभीताक्षावनतत्परागिरिसुताकान्तेक्षणान्मङ्गलम् ॥ ४४॥

kāśyapa uvāca |sevārthāgatavighnarāṭguhalasadvāhekṣaṇābhyuttha tatpratyāyāta bhujaṅgaphūtkṛtikanadbhālāgnikīlotkaraiḥ |indusyandisudhopajīvitakarivyāghrādinādārbhaṭībhītākṣāvanatatparāgirisutākāntekṣaṇānmaṅgalam || 44||

भरद्वाज उवाच ।कारुण्यामृतसारपूरितलसन्नेत्रान्तसंवीक्षणत्रैलोक्यावनदीक्षितं जपवटीराजत्कराम्भोरुहम् ।साम्बं निर्जरदीर्धिकाप्रविलसत्सम्फुल्लपद्मावलीधूलीधूसरकर्बुरोज्ज्वलजटारेखं भजे श्रेयसे ॥ ४५॥

bharadvāja uvāca |kāruṇyāmṛtasārapūritalasannetrāntasaṃvīkṣaṇatrailokyāvanadīkṣitaṃ japavaṭīrājatkarāmbhoruham |sāmbaṃ nirjaradīrdhikāpravilasatsamphullapadmāvalīdhūlīdhūsarakarburojjvalajaṭārekhaṃ bhaje śreyase || 45||

इत्थं मङ्गलवाक्यानि प्रयुञ्जाना महर्षयः ।॥ ४ । शिवशिवापाणिग्रहणवर्णनम्॥

itthaṃ maṅgalavākyāni prayuñjānā maharṣayaḥ ||| 4 | śivaśivāpāṇigrahaṇavarṇanam||

अक्षतान् व्यकिरन् गौरीशङ्करोपरि सादरम् ॥ ४६॥

akṣatān vyakiran gaurīśaṅkaropari sādaram || 46||

तत्राभिवीक्ष्य रतिमेव सुदुःखितां तामम्बामुदैक्षत शिवः स्मरसम्प्रदाने ।सा शर्ववक्त्रमभिवीक्ष्य दयान्तरङ्गाचक्रेऽङ्गसङ्गिनमनङ्गं मपाङ्गपातैः ॥ ४७॥

tatrābhivīkṣya ratimeva suduḥkhitāṃ tāmambāmudaikṣata śivaḥ smarasampradāne |sā śarvavaktramabhivīkṣya dayāntaraṅgācakre'ṅgasaṅginamanaṅgaṃ mapāṅgapātaiḥ || 47||

अजोऽपि लाजैर्वरवह्निमौलौजुहाव मन्त्रैर्मुनिवर्यजुष्टः ।स्वचारुवक्त्रैः शशिखण्डभूषणंविलोक्य नैत्रैर्मुदमाप विस्मितः ॥ ४८॥

ajo'pi lājairvaravahnimaulaujuhāva mantrairmunivaryajuṣṭaḥ |svacāruvaktraiḥ śaśikhaṇḍabhūṣaṇaṃvilokya naitrairmudamāpa vismitaḥ || 48||

ददौ स भृङ्गारिकधारया समंस मेनया भूधरनायकः करे ।हरस्य हस्ताब्जतले भवान्याःपाणिं ददत्पात्रमहो बभूव ॥ ४९॥

dadau sa bhṛṅgārikadhārayā samaṃsa menayā bhūdharanāyakaḥ kare |harasya hastābjatale bhavānyāḥpāṇiṃ dadatpātramaho babhūva || 49||

सुरास्तदोचुर्मुनयो गिरीश्वरंधन्यो हि मान्यो हरपात्रदाता ।प्रतिग्रहीतापि महेश्वरः स्वयंधन्या किलैषा जगतां जनित्री ॥ ५०॥

surāstadocurmunayo girīśvaraṃdhanyo hi mānyo harapātradātā |pratigrahītāpi maheśvaraḥ svayaṃdhanyā kilaiṣā jagatāṃ janitrī || 50||

पाणिग्रहे पर्वतराजपुत्र्याःपादाम्बुजं पाणिसरोरुहाभ्याम् ।अश्मानमारोपयतः स्मरारेर्मन्दस्मितं मङ्गलमातनोतु ॥ ५१॥

pāṇigrahe parvatarājaputryāḥpādāmbujaṃ pāṇisaroruhābhyām |aśmānamāropayataḥ smarārermandasmitaṃ maṅgalamātanotu || 51||

प्रदक्षिणावर्तशिखं हि वह्निंबिभ्यन्तं एनं क्रमणेन तौ शिवौ ।परीत्य शेषं विधिना समाप्यमुदा तदा तस्थतुरेव हर्षितौ ॥ ५२॥

pradakṣiṇāvartaśikhaṃ hi vahniṃbibhyantaṃ enaṃ kramaṇena tau śivau |parītya śeṣaṃ vidhinā samāpyamudā tadā tasthatureva harṣitau || 52||

नीराज्य गौरीसहितं महेश्वरंमेना तदा सा प्रणनाम हृष्टा ।गिरीश्वरश्चापि तदादिदम्पतीननाम हृष्टो गिरिवर्यजुष्टः ॥ ५३॥

nīrājya gaurīsahitaṃ maheśvaraṃmenā tadā sā praṇanāma hṛṣṭā |girīśvaraścāpi tadādidampatīnanāma hṛṣṭo girivaryajuṣṭaḥ || 53||

ताम्बूलविश्राणनगन्धपुष्पैःसुरासुरान् भूधरनायकांश्च ।चकार पूजाभिरतीव हृष्टान्तुष्टान्तरङ्गोऽथ शिवाज्ञया हरिः ॥ ५४॥

tāmbūlaviśrāṇanagandhapuṣpaiḥsurāsurān bhūdharanāyakāṃśca |cakāra pūjābhiratīva hṛṣṭāntuṣṭāntaraṅgo'tha śivājñayā hariḥ || 54||

गोभूहिरण्यं कनकाम्बरं वसुद्विजेषु सर्वर्षिषु शङ्कराज्ञया ।विश्राणको वैश्रवणो मुदाऽभूत्तदा शिवायाः सुविवाहमङ्गले ॥ ५५॥

gobhūhiraṇyaṃ kanakāmbaraṃ vasudvijeṣu sarvarṣiṣu śaṅkarājñayā |viśrāṇako vaiśravaṇo mudā'bhūttadā śivāyāḥ suvivāhamaṅgale || 55||

रुद्रं हरिद्राङ्गमुमा चकारसा न्यस्ततन्द्रापि सुचन्द्रशेखरम् ।तदाद्रिपत्नी गणगीतमन्द्रैःसुचन्दनार्द्र पटवासभूषितम् ॥ ५६॥

rudraṃ haridrāṅgamumā cakārasā nyastatandrāpi sucandraśekharam |tadādripatnī gaṇagītamandraiḥsucandanārdra paṭavāsabhūṣitam || 56||

हरोऽपि देव्या विजहार हर्षितश्चकार पुष्पैः सहकारपूजाम् ॥ ५७॥

haro'pi devyā vijahāra harṣitaścakāra puṣpaiḥ sahakārapūjām || 57||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते गौराशङ्करविवाहवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । ईशाख्यः द्वादशमांशः । अध्यायः १८ गौराशङ्करविवाहः । १३५७ ॥

|| iti śivarahasyāntargate gaurāśaṅkaravivāhavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | īśākhyaḥ dvādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 18 gaurāśaṅkaravivāhaḥ | 1357 ||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।ईशाख्यः द्वादशमांशः ।अध्यायः १८ गौराशन्करविवाहः ।१३-५७ ॥

– || śrīśivarahasyam |īśākhyaḥ dvādaśamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 18 gaurāśankaravivāhaḥ | 13-57 ||