गुरुभुजङ्गस्तोत्रम् A Stotra On Adi Shankaracharya In Bhujangaprayata Meter

श्रीगुरुभ्यो नमः ।सदेकं परं केवलं निर्विकारं निराकारमानन्दमात्रं पवित्रम् ।स्वयंज्योतिरव्यक्तमाकाशकल्पं श्रुतिर्ब्रह्म यत्प्राह तस्मै नमस्ते ॥ १॥

śrīgurubhyo namaḥ |sadekaṃ paraṃ kevalaṃ nirvikāraṃ nirākāramānandamātraṃ pavitram |svayaṃjyotiravyaktamākāśakalpaṃ śrutirbrahma yatprāha tasmai namaste || 1||

य एकोऽपि मायावशात्सर्वहेतुः स्वसृष्टेषु विश्वेषु विष्वक्प्रवेशात् ।श्रुतौ जीव इत्युच्यते केवलात्मा तुरीयाय शुद्धाय तस्मै नमस्ते ॥ २॥

ya eko'pi māyāvaśātsarvahetuḥ svasṛṣṭeṣu viśveṣu viṣvakpraveśāt |śrutau jīva ityucyate kevalātmā turīyāya śuddhāya tasmai namaste || 2||

न यस्मादिह द्रष्टृ विज्ञातृ चान्यत्क्वचित्स्यात्परं द्रष्टृ विज्ञातृ वा यत् ।समस्तासु बुद्धिष्वनुस्यूतमेकं नमो ब्रह्मणे जीवरूपाय तस्मै ॥ ३॥

na yasmādiha draṣṭṛ vijñātṛ cānyatkvacitsyātparaṃ draṣṭṛ vijñātṛ vā yat |samastāsu buddhiṣvanusyūtamekaṃ namo brahmaṇe jīvarūpāya tasmai || 3||

मुखाद्दर्पणे दृश्यमानो न भिन्नो मुखाभास एवं चिदाभास ईशः ।चितो नैव भिन्नोऽस्ति मायास्थितो यः परेशाय तस्मै नमः केवलाय ॥ ४॥

mukhāddarpaṇe dṛśyamāno na bhinno mukhābhāsa evaṃ cidābhāsa īśaḥ |cito naiva bhinno'sti māyāsthito yaḥ pareśāya tasmai namaḥ kevalāya || 4||

यथा सूर्य एकः स्थितस्तोयपात्रेष्वनेकेषु यो निर्विकारस्तथाऽऽत्मा ।स्थितः स्वीयबुद्धिष्वनेकासु नित्यश्चिदेकस्वरूपाय तस्मै नमस्ते ॥ ५॥

yathā sūrya ekaḥ sthitastoyapātreṣvanekeṣu yo nirvikārastathā''tmā |sthitaḥ svīyabuddhiṣvanekāsu nityaścidekasvarūpāya tasmai namaste || 5||

स्थितोऽनेकबुद्धिष्वयं जीव एको विभुः कारणेकत्वतो नात्र नाना ।इति त्यक्तसर्वैषणापीह यस्य प्रसादाद्विजानन्ति तस्मै नमस्ते ॥ ६॥

sthito'nekabuddhiṣvayaṃ jīva eko vibhuḥ kāraṇekatvato nātra nānā |iti tyaktasarvaiṣaṇāpīha yasya prasādādvijānanti tasmai namaste || 6||

मुखैः पञ्चभिर्भोग्यवस्तूनि भुङ्क्ते ह्यभोक्तापि बुद्धिस्थितो बुद्धितुल्यः ।करोतीव कर्माण्यकर्मापि यो वै विचित्राय तस्मै नमस्तेऽस्तु नित्यम् ॥ ७॥

mukhaiḥ pañcabhirbhogyavastūni bhuṅkte hyabhoktāpi buddhisthito buddhitulyaḥ |karotīva karmāṇyakarmāpi yo vai vicitrāya tasmai namaste'stu nityam || 7||

चिदाभास एवात्र कर्तेव भाति स्वरूपापरिज्ञानतो यस्य नूनम् ।स्वबुद्धेरियं कर्तृभोक्तृत्वरूपा मृषा संसृतिर्वै नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ८॥

cidābhāsa evātra karteva bhāti svarūpāparijñānato yasya nūnam |svabuddheriyaṃ kartṛbhoktṛtvarūpā mṛṣā saṃsṛtirvai namaste'stu tasmai || 8||

चिदाभासचैतन्यबुद्धीर्विविच्यात्र विज्ञाय संसारबन्धाद्विमुक्तः ।य एतद्विवेकावधिं स्वस्य मेने समस्तं च संसारमस्मै नमस्ते ॥ ९॥

cidābhāsacaitanyabuddhīrvivicyātra vijñāya saṃsārabandhādvimuktaḥ |ya etadvivekāvadhiṃ svasya mene samastaṃ ca saṃsāramasmai namaste || 9||

न कस्यापि संसारलेशोऽस्ति कश्चित्स कर्तृत्वभोक्तृत्वरूपो हि मिथ्या ।समस्तोऽप्ययं यत्स्वरूपाविवेकान्नमस्ते सदा नित्यमुक्ताय तस्मै ॥ १०॥

na kasyāpi saṃsāraleśo'sti kaścitsa kartṛtvabhoktṛtvarūpo hi mithyā |samasto'pyayaṃ yatsvarūpāvivekānnamaste sadā nityamuktāya tasmai || 10||

जडा बुद्धिरात्मा परो निर्विकारश्चिदाभास एकोऽपि मिथ्यैव जीवः ।य एतद्विवेकी स्वतो नित्यमुक्तः सदा निर्विकाराय तस्मै नमस्ते ॥ ११॥

jaḍā buddhirātmā paro nirvikāraścidābhāsa eko'pi mithyaiva jīvaḥ |ya etadvivekī svato nityamuktaḥ sadā nirvikārāya tasmai namaste || 11||

चिदाभास एकोऽव्ययः कारणस्थो य ईशः स एवेह कार्यस्थितः सन् ।अभूज्जीवसंज्ञः स एको हि जीवः स भिन्नो न यस्मान्नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ १२॥

cidābhāsa eko'vyayaḥ kāraṇastho ya īśaḥ sa eveha kāryasthitaḥ san |abhūjjīvasaṃjñaḥ sa eko hi jīvaḥ sa bhinno na yasmānnamaste'stu tasmai || 12||

यदज्ञानतो जीवनानात्वमाहुर्महामायया मोहिता वाददक्षाः ।विवेकी वदत्येकमेवात्र जीवं परित्यक्तवादो नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ १३॥

yadajñānato jīvanānātvamāhurmahāmāyayā mohitā vādadakṣāḥ |vivekī vadatyekamevātra jīvaṃ parityaktavādo namaste'stu tasmai || 13||

चिदाभास एकोऽथवा नेति सर्वे विमुह्यन्ति बेदान्तिनोऽप्यन्यभक्ताः ।तथाप्येक एवेति धीदार्ढ्यदाता य आत्मा स्वभक्तस्य तस्मै नमस्ते ॥ १४॥

cidābhāsa eko'thavā neti sarve vimuhyanti bedāntino'pyanyabhaktāḥ |tathāpyeka eveti dhīdārḍhyadātā ya ātmā svabhaktasya tasmai namaste || 14||

मुखादर्शयोरेक एकैकतायां मुखाभास एवं चिदाभास एकः ।स्वचिद्ब्रह्मबिम्बैक्यमायैक्यतोऽयं यदंशोऽखिलेशो नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ १५॥

mukhādarśayoreka ekaikatāyāṃ mukhābhāsa evaṃ cidābhāsa ekaḥ |svacidbrahmabimbaikyamāyaikyato'yaṃ yadaṃśo'khileśo namaste'stu tasmai || 15||

श्रुतिर्ह्येकतां ब्रह्मणो वक्ति नूनं सजातीयभेदादिशून्यं ततोऽत्र ।स्वमायैकताप्यस्य युक्त्यापि सिद्धा नमस्ते सदैकस्वरूपाय तस्मै॥ १६॥

śrutirhyekatāṃ brahmaṇo vakti nūnaṃ sajātīyabhedādiśūnyaṃ tato'tra |svamāyaikatāpyasya yuktyāpi siddhā namaste sadaikasvarūpāya tasmai|| 16||

न मायाबहुत्वं तदा तत्प्रतिष्ठा अनेकेश्वराः सम्भवेयुर्हि नैतत् ।कचिद्युज्यते यस्य मायाप्यनेका नमस्ते जगद्धेतुभूताय तस्मै ॥ १७॥

na māyābahutvaṃ tadā tatpratiṣṭhā anekeśvarāḥ sambhaveyurhi naitat |kacidyujyate yasya māyāpyanekā namaste jagaddhetubhūtāya tasmai || 17||

न मायां विना यस्य कर्तृत्वमस्ति प्रवेशोऽपि तस्मात्समस्तं मृषैव ।महामायिने निर्विकाराय तस्मै नमो ब्रह्मरूपाय शुद्धाय तुभ्यम् ॥ १८॥

na māyāṃ vinā yasya kartṛtvamasti praveśo'pi tasmātsamastaṃ mṛṣaiva |mahāmāyine nirvikārāya tasmai namo brahmarūpāya śuddhāya tubhyam || 18||

य आत्मा दृगेवाऽऽस दृश्यं त्वनात्मा विवेकाद्द्वयोरात्मदृष्टिः सदृश्ये ।विनष्टो भवेत्सा दृशि स्वस्वरूपे नमस्ते दृगात्मस्वरूपाय तस्मै ॥ १९॥

ya ātmā dṛgevā''sa dṛśyaṃ tvanātmā vivekāddvayorātmadṛṣṭiḥ sadṛśye |vinaṣṭo bhavetsā dṛśi svasvarūpe namaste dṛgātmasvarūpāya tasmai || 19||

स दृग्निर्विकारः स्वमाया जडेयं दृगाभास एको मृषैवेति यस्य ।जगत्कर्तृता तात्त्विकी नास्ति तस्मै नमः केवलाकर्तृरूपाय तुभ्यम् ॥ २०॥

sa dṛgnirvikāraḥ svamāyā jaḍeyaṃ dṛgābhāsa eko mṛṣaiveti yasya |jagatkartṛtā tāttvikī nāsti tasmai namaḥ kevalākartṛrūpāya tubhyam || 20||

अमाय्येव मायी विभुः शुद्ध आत्मा सृजत्यत्त्यवत्येतदानन्दपूरः ।न मायां विना स्रष्टृता साक्षिता वा विशुद्धात्मनो यस्य तस्मै नमस्ते ॥ २१॥

amāyyeva māyī vibhuḥ śuddha ātmā sṛjatyattyavatyetadānandapūraḥ |na māyāṃ vinā sraṣṭṛtā sākṣitā vā viśuddhātmano yasya tasmai namaste || 21||

चिताभास एवाखिलोपाधिनिष्ठः समस्तैकसाक्षी स जीवेशसंज्ञः ।चिदंशोऽखिलात्मा न भिन्नोऽस्ति यस्मान्नमस्ते विशुद्धात्मरूपाय तस्मै ॥ २२॥

citābhāsa evākhilopādhiniṣṭhaḥ samastaikasākṣī sa jīveśasaṃjñaḥ |cidaṃśo'khilātmā na bhinno'sti yasmānnamaste viśuddhātmarūpāya tasmai || 22||

अहं सच्चिदानन्द आत्मैव शुद्धो विमुक्तोऽस्मि वेदान्तवाक्यार्थबोधात् ।इति स्वस्वरूपं विजानाति विद्वान्परं यत्परेभ्योऽपि तस्मै नमस्ते ॥ २३॥

ahaṃ saccidānanda ātmaiva śuddho vimukto'smi vedāntavākyārthabodhāt |iti svasvarūpaṃ vijānāti vidvānparaṃ yatparebhyo'pi tasmai namaste || 23||

स्वमायापरिभ्रान्तचित्ता अजस्रं पराग्वस्तु पश्यन्ति न प्रत्यगर्थम् ।मुमुक्षुस्तु यं पश्यति प्रत्यगर्थे परब्रह्मरूपाय तस्मै नमस्ते ॥ २४॥

svamāyāparibhrāntacittā ajasraṃ parāgvastu paśyanti na pratyagartham |mumukṣustu yaṃ paśyati pratyagarthe parabrahmarūpāya tasmai namaste || 24||

उपास्योऽन्य ईशोऽस्त्यहं त्वन्य ईशात्पशुर्वेद नैनं भजत्यत्र योऽस्मात् ।विवेकी स एवाहमस्मीत्युपास्ते यमात्मानमीशं नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ २५॥

upāsyo'nya īśo'styahaṃ tvanya īśātpaśurveda nainaṃ bhajatyatra yo'smāt |vivekī sa evāhamasmītyupāste yamātmānamīśaṃ namaste'stu tasmai || 25||

भयं भेददृष्टेर्भवत्युल्बणं वै महान्तो न भेदं प्रपश्यन्ति तस्मात् ।यदज्ञानतो दृश्यते भेद एवं भिदामोहहन्त्रे नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ २६॥

bhayaṃ bhedadṛṣṭerbhavatyulbaṇaṃ vai mahānto na bhedaṃ prapaśyanti tasmāt |yadajñānato dṛśyate bheda evaṃ bhidāmohahantre namaste'stu tasmai || 26||

विरिञ्चेन्द्रसूर्याग्निरुद्रेन्दुविष्णून्प्रकल्प्यैक एवाद्वयः सर्वसाक्षी ।जगच्चक्रविभ्रान्तिकर्ता य आत्मा न दृश्येत केनापि तस्मै नमस्ते ॥ २७॥

viriñcendrasūryāgnirudrenduviṣṇūnprakalpyaika evādvayaḥ sarvasākṣī |jagaccakravibhrāntikartā ya ātmā na dṛśyeta kenāpi tasmai namaste || 27||

जगज्जाग्रति स्थूलमेतत्समानं मनोवासितं स्वप्न आनन्दनिद्राम् ।सुषुप्तौ स्वमेवाभिपश्यन्मुदाऽऽस्ते तुरीयो य आत्मा नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ २८॥

jagajjāgrati sthūlametatsamānaṃ manovāsitaṃ svapna ānandanidrām |suṣuptau svamevābhipaśyanmudā''ste turīyo ya ātmā namaste'stu tasmai || 28||

समस्तादपि स्थूलसूक्ष्माच्छरीरात्परः कारणाच्चान्य आत्मा समीपे ।य एको विदूरेऽपि तिष्ठन् जनानां महिम्नि स्वकीये च तस्मै नमस्ते ॥ २९॥

samastādapi sthūlasūkṣmāccharīrātparaḥ kāraṇāccānya ātmā samīpe |ya eko vidūre'pi tiṣṭhan janānāṃ mahimni svakīye ca tasmai namaste || 29||

यमाश्रित्य नास्तीति चास्तीति वेदे प्रवृत्तो विरुद्धोऽपि वादोऽखिलात्मा ।नमस्तेऽङ्घ्रिपाण्यादिहीनाय नित्यं समस्ताङ्घ्रिपाण्यादियुक्ताय तस्मै ॥ ३०॥

yamāśritya nāstīti cāstīti vede pravṛtto viruddho'pi vādo'khilātmā |namaste'ṅghripāṇyādihīnāya nityaṃ samastāṅghripāṇyādiyuktāya tasmai || 30||

योऽणोरणीयांसमात्मानमेकं महन्तं महद्वस्तुनश्चेतनेभ्यः ।परं चेतनं नित्यतो वेद नित्यं यमेवेह विद्वान्नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ३१॥

yo'ṇoraṇīyāṃsamātmānamekaṃ mahantaṃ mahadvastunaścetanebhyaḥ |paraṃ cetanaṃ nityato veda nityaṃ yameveha vidvānnamaste'stu tasmai || 31||

यदानन्दलेशोपभोगेन सर्वे सदानन्दिनः सम्भवन्त्यत्र तस्मै ।सदानन्दसन्दोहपूर्णार्णवाय प्रसन्नाय तुभ्यं नमः केवलाय ॥ ३२॥

yadānandaleśopabhogena sarve sadānandinaḥ sambhavantyatra tasmai |sadānandasandohapūrṇārṇavāya prasannāya tubhyaṃ namaḥ kevalāya || 32||

यमुत्सृज्य मर्त्या भजत्यन्यदेवान्न तेषां विमुक्तिः फलं किन्तु तुच्छम् ।श्वपुच्छं गृहीत्वा तरिष्यन्ति के वा समुद्रं ह्यपारं नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ३३॥

yamutsṛjya martyā bhajatyanyadevānna teṣāṃ vimuktiḥ phalaṃ kintu tuccham |śvapucchaṃ gṛhītvā tariṣyanti ke vā samudraṃ hyapāraṃ namaste'stu tasmai || 33||

यथा विध्युपास्तौ फलं दास्यतीशस्तथा विष्णुरुद्रेन्द्रवह्न्याद्युपास्तौ ।फलं दास्यति ब्रह्म यद्धीशसंज्ञः स्वकर्मानुसारं नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ३४॥

yathā vidhyupāstau phalaṃ dāsyatīśastathā viṣṇurudrendravahnyādyupāstau |phalaṃ dāsyati brahma yaddhīśasaṃjñaḥ svakarmānusāraṃ namaste'stu tasmai || 34||

न यद्ब्रह्म मोक्षप्रदं स्यात्कदाचिद्विनेहैव मुक्तिप्रदं ज्ञानमेकम् ।न मोक्षं कृतः कर्मणातः कृतेन प्रपन्नार्तिहन्त्रे नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ३५॥

na yadbrahma mokṣapradaṃ syātkadācidvinehaiva muktipradaṃ jñānamekam |na mokṣaṃ kṛtaḥ karmaṇātaḥ kṛtena prapannārtihantre namaste'stu tasmai || 35||

इदं नेतिनेतीत्यमूर्तं च मूर्तं निरस्यैव सर्वं जगद्दृश्यमेतत् ।निषेधावधि ब्रह्म यच्छिष्यते वै मनोवागतीताय तस्मै नमस्ते ॥ ३६॥

idaṃ netinetītyamūrtaṃ ca mūrtaṃ nirasyaiva sarvaṃ jagaddṛśyametat |niṣedhāvadhi brahma yacchiṣyate vai manovāgatītāya tasmai namaste || 36||

परित्यज्य यत्तत्त्वसम्यग्विचारं प्रवर्तेत यस्तीर्थयात्राजपादौ ।करस्थान्नमुत्सृज्य लेढीति हस्तं न यस्योदयस्तस्य तस्मै नमस्ते ॥ ३७॥

parityajya yattattvasamyagvicāraṃ pravarteta yastīrthayātrājapādau |karasthānnamutsṛjya leḍhīti hastaṃ na yasyodayastasya tasmai namaste || 37||

न चेत्प्राणवर्गेष्वयं स्याज्जडत्वात्कथं प्राणनाडी क्रियाकारितैषाम् ।अतो यस्य सिद्धा स्थिता युक्तितोऽपि प्रपञ्चप्रकाशाच्च तस्मै नमस्ते ॥ ३८॥

na cetprāṇavargeṣvayaṃ syājjaḍatvātkathaṃ prāṇanāḍī kriyākāritaiṣām |ato yasya siddhā sthitā yuktito'pi prapañcaprakāśācca tasmai namaste || 38||

भयं यद्विदां नास्ति मृत्युश्च नूनं बिभेत्येव वाय्वादि सर्वे च यस्मात् ।शरीरेऽहमित्यत्र बुद्धेर्भयं स्यान्नमस्तेऽभयायाशरीराय तस्मै ॥ ३९॥

bhayaṃ yadvidāṃ nāsti mṛtyuśca nūnaṃ bibhetyeva vāyvādi sarve ca yasmāt |śarīre'hamityatra buddherbhayaṃ syānnamaste'bhayāyāśarīrāya tasmai || 39||

गुरौ भक्तियुक्तैरिहैवेश्वरो यः सुविज्ञेय आत्माऽन्यथा त्वब्दकोट्या ।अविज्ञेय एकः स्वबुद्धिस्थितोऽपि प्रियायाखिलेभ्योऽपि तस्मै नमस्ते ॥ ४०॥

gurau bhaktiyuktairihaiveśvaro yaḥ suvijñeya ātmā'nyathā tvabdakoṭyā |avijñeya ekaḥ svabuddhisthito'pi priyāyākhilebhyo'pi tasmai namaste || 40||

समस्तात्प्रियो देह एवाक्षमस्मात्प्रियं प्राण एवाक्षतोऽपि प्रियोऽतः ।प्रियः प्रत्यगात्मैव भोक्ता परो यः स्वतोऽतिप्रियायेह तस्मै नमस्ते ॥ ४१॥

samastātpriyo deha evākṣamasmātpriyaṃ prāṇa evākṣato'pi priyo'taḥ |priyaḥ pratyagātmaiva bhoktā paro yaḥ svato'tipriyāyeha tasmai namaste || 41||

प्रियादात्मनोऽन्यन्न विद्येत किञ्चित्क्वचित्कारणान्नैव भिद्येत कार्यम् ।य आत्मा समस्तस्य हेतुर्नमस्ते निदानाय सर्वस्य दृश्यस्य तस्मै ॥ ४२॥

priyādātmano'nyanna vidyeta kiñcitkvacitkāraṇānnaiva bhidyeta kāryam |ya ātmā samastasya heturnamaste nidānāya sarvasya dṛśyasya tasmai || 42||

समस्तं जगत्कारणान्नैव भिन्नं समस्तात्मनः केवलादद्वितीयात् ।परब्रह्मणोऽव्याकृतेशाच्च यस्मान्नमस्ते क्षरायाक्षरायापि तस्मै ॥ ४३॥

samastaṃ jagatkāraṇānnaiva bhinnaṃ samastātmanaḥ kevalādadvitīyāt |parabrahmaṇo'vyākṛteśācca yasmānnamaste kṣarāyākṣarāyāpi tasmai || 43||

यतः कारणान्नेह कार्यं विभिन्नं ततो ब्रह्मणो नैव भिन्नं जगत्स्यात् ।समस्तं जगद्ब्रह्म तच्चास्मि विद्वानुपास्ते यमेकं नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ४४॥

yataḥ kāraṇānneha kāryaṃ vibhinnaṃ tato brahmaṇo naiva bhinnaṃ jagatsyāt |samastaṃ jagadbrahma taccāsmi vidvānupāste yamekaṃ namaste'stu tasmai || 44||

यथा मृद्विकारो मृतो नैव भिन्नस्तथा चिद्विकारश्चितो नैव भिन्नः ।अतः सर्वमेतच्चिदेवेति विद्वान्विजानाति यद्ब्रह्म तस्मै नमस्ते ॥ ४५॥

yathā mṛdvikāro mṛto naiva bhinnastathā cidvikāraścito naiva bhinnaḥ |ataḥ sarvametaccideveti vidvānvijānāti yadbrahma tasmai namaste || 45||

जगद्यस्य सर्वं शरीरं जगन्न प्रमातृप्रमाणप्रमेयात्मको यः ।समस्तान्तरायाखिलेशाय तस्मै नमः सच्चिदानन्दरूपाय तुभ्यम् ॥ ४६॥

jagadyasya sarvaṃ śarīraṃ jaganna pramātṛpramāṇaprameyātmako yaḥ |samastāntarāyākhileśāya tasmai namaḥ saccidānandarūpāya tubhyam || 46||

विदुर्यं न सर्वेऽपि यो वेत्ति सर्वं समस्तेषु भूतेषु तिष्ठन्त्वयं यः ।समस्तान्तरः प्रेरयत्येव सर्वान्नमस्ते समस्तान्तरेशाय तस्मै ॥ ४७॥

viduryaṃ na sarve'pi yo vetti sarvaṃ samasteṣu bhūteṣu tiṣṭhantvayaṃ yaḥ |samastāntaraḥ prerayatyeva sarvānnamaste samastāntareśāya tasmai || 47||

न देहेन्द्रियप्राणधीभूतवृन्दं न संसार्यहं किन्तु चिन्मात्रमेकम् ।परं चापरं ब्रह्मविद्वान्विशुद्धस्तदस्तीति यद्वेद तस्मै नमस्ते ॥ ४८॥

na dehendriyaprāṇadhībhūtavṛndaṃ na saṃsāryahaṃ kintu cinmātramekam |paraṃ cāparaṃ brahmavidvānviśuddhastadastīti yadveda tasmai namaste || 48||

यथा स्वप्नदृष्टा च हस्त्यादि मिथ्या तथा सर्वमेतज्जगद्भाति मिथ्या ।अधिष्ठानमात्रं जगद्द्रष्टृ सत्यं विशुद्धं च यद्ब्रह्म तस्मै नमस्ते ॥ ४९॥

yathā svapnadṛṣṭā ca hastyādi mithyā tathā sarvametajjagadbhāti mithyā |adhiṣṭhānamātraṃ jagaddraṣṭṛ satyaṃ viśuddhaṃ ca yadbrahma tasmai namaste || 49||

परा चापरा यस्य माया द्विधेयं जगत्कर्तृतामक्रियस्यातनोति ।स्वतो द्रष्टृदृश्यातिरिक्ताय तस्मै नमः केवलायाव्ययायात्मनेऽस्तु ॥ ५०॥

parā cāparā yasya māyā dvidheyaṃ jagatkartṛtāmakriyasyātanoti |svato draṣṭṛdṛśyātiriktāya tasmai namaḥ kevalāyāvyayāyātmane'stu || 50||

विशुद्धात्मतत्त्वापरिज्ञानमूलं विशेषावभासं सुखित्वादिरूपम् ।विशुद्धात्मतत्त्वे परिज्ञात एतत्क्वचिन्नास्ति यस्मिन्नमस्तेऽन्तु तस्मै ॥ ५१॥

viśuddhātmatattvāparijñānamūlaṃ viśeṣāvabhāsaṃ sukhitvādirūpam |viśuddhātmatattve parijñāta etatkvacinnāsti yasminnamaste'ntu tasmai || 51||

न हि त्वक्परिज्ञानतः सर्पभानं क्वचिद्विद्यते सर्पता कल्पिता स्यात् ।तथा कल्पितं सर्वमेतच्च यस्मिन्नमस्ते समस्तावभासाय तस्मै ॥ ५२॥

na hi tvakparijñānataḥ sarpabhānaṃ kvacidvidyate sarpatā kalpitā syāt |tathā kalpitaṃ sarvametacca yasminnamaste samastāvabhāsāya tasmai || 52||

सुषुप्तौ न संसारलेशोऽस्ति कश्चित्प्रबोधेऽखिलाहङ्कृतौ दृश्यतेऽयम् ।अतोऽहङ्कृतेरेव संसार इत्थं न वै संसृतिर्यस्य तस्मै नमस्ते ॥ ५३॥

suṣuptau na saṃsāraleśo'sti kaścitprabodhe'khilāhaṅkṛtau dṛśyate'yam |ato'haṅkṛtereva saṃsāra itthaṃ na vai saṃsṛtiryasya tasmai namaste || 53||

न शास्ता न शिष्यो न शास्त्रं न विश्वं नं शाक्तं च शैवं मतं वैष्णवं वा ।सुषुप्तौ तदानीं यदस्त्यात्ममात्रं स्वतो निष्प्रपञ्चाय तस्मै नमस्ते ॥ ५४॥

na śāstā na śiṣyo na śāstraṃ na viśvaṃ naṃ śāktaṃ ca śaivaṃ mataṃ vaiṣṇavaṃ vā |suṣuptau tadānīṃ yadastyātmamātraṃ svato niṣprapañcāya tasmai namaste || 54||

जडानां प्रवृत्तिः स्वतो नास्ति यस्माद्विभोश्चेतनात्सा प्रवृत्तिः प्रवृत्ता ।मनःप्राणदेहेन्द्रियव्याकृतानां नमस्ते चिदात्मस्वरूपाय तस्मै ॥ ५५॥

jaḍānāṃ pravṛttiḥ svato nāsti yasmādvibhoścetanātsā pravṛttiḥ pravṛttā |manaḥprāṇadehendriyavyākṛtānāṃ namaste cidātmasvarūpāya tasmai || 55||

मनःप्राणदेहेन्द्रियव्याकृतानि स्वतः काष्ठतुल्यानि यत्सन्निधानात् ।स्वयं चेतनानीव भान्त्येव मोहाज्जडेभ्यः परस्मै नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ५६॥

manaḥprāṇadehendriyavyākṛtāni svataḥ kāṣṭhatulyāni yatsannidhānāt |svayaṃ cetanānīva bhāntyeva mohājjaḍebhyaḥ parasmai namaste'stu tasmai || 56||

बहिर्बुध्यते प्राणिबुद्धिः पदार्थान्न यं बुध्यते प्राणनाथं स्वसंस्थम् ।समस्तान्तरात्मानमेकं च तस्मै नमस्ते विरिञ्चादिधीबोधयित्रे ॥ ५७॥

bahirbudhyate prāṇibuddhiḥ padārthānna yaṃ budhyate prāṇanāthaṃ svasaṃstham |samastāntarātmānamekaṃ ca tasmai namaste viriñcādidhībodhayitre || 57||

परं यत्स्वरूपं विदुर्नापि देवाः कुतोऽन्ये मनुष्यादयो बाह्यचित्ताः ।तदेहवामस्मीति भक्तास्त्वजस्रं भजन्त्यद्वितीयं नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ५८॥

paraṃ yatsvarūpaṃ vidurnāpi devāḥ kuto'nye manuṣyādayo bāhyacittāḥ |tadehavāmasmīti bhaktāstvajasraṃ bhajantyadvitīyaṃ namaste'stu tasmai || 58||

समस्तेषु देहेषु सूर्येऽपि तिष्ठन्य एकोऽखिलात्मा समस्तैकसाक्षी ।स एवाहमस्मीति वेदान्तविद्भिः सदोपास्यतत्त्वाय तस्मै नमस्ते ॥ ५९॥

samasteṣu deheṣu sūrye'pi tiṣṭhanya eko'khilātmā samastaikasākṣī |sa evāhamasmīti vedāntavidbhiḥ sadopāsyatattvāya tasmai namaste || 59||

अहं विश्वकस्तैजसः प्राज्ञरूपो विराट्सूत्रमायेशरूपान्न भिन्नः ।उपाधौ विभिन्नेऽपि किन्त्वस्मि सोऽहं यमेवं भजन्वेद तस्मै नमस्ते ॥ ६०॥

ahaṃ viśvakastaijasaḥ prājñarūpo virāṭsūtramāyeśarūpānna bhinnaḥ |upādhau vibhinne'pi kintvasmi so'haṃ yamevaṃ bhajanveda tasmai namaste || 60||

समस्तानि कर्माणि सन्त्यज्य विद्वांस्तदेवाहमस्मीत्युपास्ते ह्यजस्रम् ।यदेवाह सर्वागमान्तैकवेद्यं नमस्तेऽनिशं चिन्तनीयाय तस्मै ॥ ६१॥

samastāni karmāṇi santyajya vidvāṃstadevāhamasmītyupāste hyajasram |yadevāha sarvāgamāntaikavedyaṃ namaste'niśaṃ cintanīyāya tasmai || 61||

न कृत्याकृतेः प्रत्यवायः क्वचित्स्यादभावात्कथं भाव उत्पत्स्यतेऽतः ।अहं प्रत्यवायीति कृत्याकृते स्यामयं यस्य मोहान्नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ६२॥

na kṛtyākṛteḥ pratyavāyaḥ kvacitsyādabhāvātkathaṃ bhāva utpatsyate'taḥ |ahaṃ pratyavāyīti kṛtyākṛte syāmayaṃ yasya mohānnamaste'stu tasmai || 62||

अधर्मोऽयमेवायमेवात्र धर्मो भवेदित्ययं मोह एवाखिलानाम् ।यदज्ञानिनां प्रत्यवायप्रदं स्यात्क्वचिन्न ह्यभावो नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ६३॥

adharmo'yamevāyamevātra dharmo bhavedityayaṃ moha evākhilānām |yadajñānināṃ pratyavāyapradaṃ syātkvacinna hyabhāvo namaste'stu tasmai || 63||

अधर्मं च हृत्स्थं विहाय प्रशान्ता भजन्त्यत्र नूनं स्वरूपं यदीयम् ।स्वरूपं विचार्या मृतेरा सुषुप्तेर्नमस्तेऽस्तु तस्मै विमुक्तिप्रदाय ॥ ६४॥

adharmaṃ ca hṛtsthaṃ vihāya praśāntā bhajantyatra nūnaṃ svarūpaṃ yadīyam |svarūpaṃ vicāryā mṛterā suṣupternamaste'stu tasmai vimuktipradāya || 64||

न वै बद्धता मुक्तता वा कदाचित्क्वचिन्नित्यमुक्तस्य किं चात्मनोऽतः ।बहिश्चेतसोऽन्तश्च गत्यागती ते नमश्चित्तविक्षेपहर्त्रेऽस्तु तस्मै ॥ ६५॥

na vai baddhatā muktatā vā kadācitkvacinnityamuktasya kiṃ cātmano'taḥ |bahiścetaso'ntaśca gatyāgatī te namaścittavikṣepahartre'stu tasmai || 65||

यथा क्षीणचित्तस्तथैवात्मनिष्ठः पुमान्नित्यमुक्तो भवेदद्वितीयः ।यथा चेतसोऽक्षीणता यत्प्रसादात्तथा त्वत्प्रसादाय तस्मै नमस्ते ॥ ६६॥

yathā kṣīṇacittastathaivātmaniṣṭhaḥ pumānnityamukto bhavedadvitīyaḥ |yathā cetaso'kṣīṇatā yatprasādāttathā tvatprasādāya tasmai namaste || 66||

प्रसन्ने त्वयि प्राणिनां किन्न लभ्यं परस्त्वत्प्रसादान्न लाभोऽस्ति कश्चित् ।बुधोऽतोऽनिशं यत्प्रसादाभिकाङ्क्षी नमस्ते प्रपन्नप्रसन्नाय तस्मै ॥ ६७॥

prasanne tvayi prāṇināṃ kinna labhyaṃ parastvatprasādānna lābho'sti kaścit |budho'to'niśaṃ yatprasādābhikāṅkṣī namaste prapannaprasannāya tasmai || 67||

पृथिव्यादियुक्ताऽपरब्रह्मनिष्ठा न मुख्या भवन्त्यत्र जन्मास्ति तेषाम् ।निरस्ताखिलोपाधिनिष्ठो हि मुख्यो न यस्येह जन्मास्ति तस्मै नमस्ते ॥ ६८॥

pṛthivyādiyuktā'parabrahmaniṣṭhā na mukhyā bhavantyatra janmāsti teṣām |nirastākhilopādhiniṣṭho hi mukhyo na yasyeha janmāsti tasmai namaste || 68||

न मुख्यं सुषुप्तेरधिष्ठानतोऽन्यत्सुषुप्तेरधिष्ठानमात्रं हि मुख्यम् ।यदज्ञानतो दृप्तबालाकिरेतन्नृपाद्वेद चैवं नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ६९॥

na mukhyaṃ suṣupteradhiṣṭhānato'nyatsuṣupteradhiṣṭhānamātraṃ hi mukhyam |yadajñānato dṛptabālākiretannṛpādveda caivaṃ namaste'stu tasmai || 69||

विरिञ्चादिलोकादिहावृत्तिरस्ति क्वचिच्चात्मलोकादनावृत्तिरस्मात् ।ध्रुवो ह्यात्मलोकोऽध्रुवानात्मलोकात्परो योऽस्ति चैको नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ७०॥

viriñcādilokādihāvṛttirasti kvaciccātmalokādanāvṛttirasmāt |dhruvo hyātmaloko'dhruvānātmalokātparo yo'sti caiko namaste'stu tasmai || 70||

परं वेद सन्मात्त्रमुद्दालकेन स्वपित्रोपदिष्टो यदा श्वेतकेतुः ।यमात्मानमात्मस्थमव्यक्तमेकं नमस्तेऽनिशं सत्स्वरूपाय तस्मै ॥ ७१॥

paraṃ veda sanmāttramuddālakena svapitropadiṣṭo yadā śvetaketuḥ |yamātmānamātmasthamavyaktamekaṃ namaste'niśaṃ satsvarūpāya tasmai || 71||

भृगुर्वेद पित्रोपदिष्टोऽन्तरेव प्रकृष्टः परब्रह्मरूपात्मलोकम् ।अनन्ताऽद्वयानन्दविज्ञानसत्यं यमेकं विशुद्धाय तस्मै नमस्ते ॥ ७२॥

bhṛgurveda pitropadiṣṭo'ntareva prakṛṣṭaḥ parabrahmarūpātmalokam |anantā'dvayānandavijñānasatyaṃ yamekaṃ viśuddhāya tasmai namaste || 72||

विहायैव कोशात्परं पञ्च वेद स्वरूपं यदानन्दकोशस्य पुच्छम् ।मुमुक्षुः सुषुप्तेरधिष्ठानमेकं सदात्मस्वरूपाय तस्मै नमस्ते ॥ ७३॥

vihāyaiva kośātparaṃ pañca veda svarūpaṃ yadānandakośasya puccham |mumukṣuḥ suṣupteradhiṣṭhānamekaṃ sadātmasvarūpāya tasmai namaste || 73||

अनन्तानि शास्त्राण्यधीत्यापि विद्वान्न दुःखेतरो नारदोऽनात्मवित्त्वात् ।ऋषिर्मानसाद्वेद यं शोकहत्यै नमस्ते सुखौघाय तस्मै विभूम्ने ॥ ७४॥

anantāni śāstrāṇyadhītyāpi vidvānna duḥkhetaro nārado'nātmavittvāt |ṛṣirmānasādveda yaṃ śokahatyai namaste sukhaughāya tasmai vibhūmne || 74||

ऋषेर्याज्ञवल्क्याद्विदेहो महात्मा यदेवाभयं ब्रह्म सम्यग्विदित्वा ।स्वमेवाभयं तद्ध्यभूद्वेदवेद्यं समस्ताभयाप्याय तस्मै नमस्ते ॥ ७५॥

ṛṣeryājñavalkyādvideho mahātmā yadevābhayaṃ brahma samyagviditvā |svamevābhayaṃ taddhyabhūdvedavedyaṃ samastābhayāpyāya tasmai namaste || 75||

विदित्वात्र भूमानमेनश्छिदेऽस्ति प्रवाच्यं किमु प्राणवित्पापनाशे ।अतः प्राणविद्यामनादृत्य विद्वानुपास्ते यमीशं नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ७६॥

viditvātra bhūmānamenaśchide'sti pravācyaṃ kimu prāṇavitpāpanāśe |ataḥ prāṇavidyāmanādṛtya vidvānupāste yamīśaṃ namaste'stu tasmai || 76||

अजस्रान्नदानं परित्यज्य जानश्रुतिर्ह्यैक्यमभ्यागमद्धंसवाक्यात् ।स वै प्राणवित्प्राण उत्कर्षवांस्तत्परोऽस्माद्य आत्मा नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ७७॥

ajasrānnadānaṃ parityajya jānaśrutirhyaikyamabhyāgamaddhaṃsavākyāt |sa vai prāṇavitprāṇa utkarṣavāṃstatparo'smādya ātmā namaste'stu tasmai || 77||

रवीन्द्वग्नितेजो जगद्भासकश्चेन्न तस्यापि चित्सन्निधानेन तत्स्यात् ।न यत्सन्निधानं विना किञ्चिदस्ति क्वचिद्वस्तु तस्मै नमो ज्यातिषे च ॥ ७८॥

ravīndvagnitejo jagadbhāsakaścenna tasyāpi citsannidhānena tatsyāt |na yatsannidhānaṃ vinā kiñcidasti kvacidvastu tasmai namo jyātiṣe ca || 78||

परं ज्योतिषां ज्योतिरात्माऽऽख्यमेतद्रवीन्द्वादिबुद्ध्यादिविद्योतकं यत् ।विदित्वैव नूनं नरो ब्राह्मणः स्यादमर्त्यश्च तस्मै नमः स्वात्मने ते ॥ ७९॥

paraṃ jyotiṣāṃ jyotirātmā''khyametadravīndvādibuddhyādividyotakaṃ yat |viditvaiva nūnaṃ naro brāhmaṇaḥ syādamartyaśca tasmai namaḥ svātmane te || 79||

यथाश्वत्थवृक्षे स्वदेहे च तुल्यं स्वमेवाब्रवीद्वासुदेवोऽर्जुनाय ॥तथा यस्य साम्यं विजानाति विद्वान्नमस्ते समस्तात्मरूपाय तस्मै ॥ ८०॥

yathāśvatthavṛkṣe svadehe ca tulyaṃ svamevābravīdvāsudevo'rjunāya ||tathā yasya sāmyaṃ vijānāti vidvānnamaste samastātmarūpāya tasmai || 80||

द्विजे पुल्कसे हस्तिनि स्वे शरीरे समः सात्त्विके राजसे तामसे च ।य आत्मा गुणैस्तैरसंस्पृष्ट ईशो नमस्ते सदा निष्कळङ्काय तस्मै ॥ ८१॥

dvije pulkase hastini sve śarīre samaḥ sāttvike rājase tāmase ca |ya ātmā guṇaistairasaṃspṛṣṭa īśo namaste sadā niṣkaḷaṅkāya tasmai || 81||

यमाश्चर्यवद्वक्ति कश्चिच्छृणोति प्रशान्तस्तु जानाति न ह्यप्रशान्तः ।विदित्वाऽपि साक्षात्करोत्यत्र नान्यश्चिदस्मीति दीक्ष्याय तस्मे नमस्ते ॥ ८२॥

yamāścaryavadvakti kaścicchṛṇoti praśāntastu jānāti na hyapraśāntaḥ |viditvā'pi sākṣātkarotyatra nānyaścidasmīti dīkṣyāya tasme namaste || 82||

पती देवदैत्यौघयोः पद्मजाद्यं चतुर्वारमाकर्णयन्तौ तथाऽपि ।न जानाति कश्चित्तयोर्वेद चान्यो ह्यतो दुर्वितर्क्याय तस्मे नमस्ते ॥ ८३॥

patī devadaityaughayoḥ padmajādyaṃ caturvāramākarṇayantau tathā'pi |na jānāti kaścittayorveda cānyo hyato durvitarkyāya tasme namaste || 83||

शरीरेन्द्रियप्राणविज्ञानशून्येष्विहैकैकमात्मेति दृप्ता वदन्ति ।तथा बुद्धिसम्यग्विचारासमर्था यदज्ञानमोहा हि तस्मै नमस्ते ॥ ८४॥

śarīrendriyaprāṇavijñānaśūnyeṣvihaikaikamātmeti dṛptā vadanti |tathā buddhisamyagvicārāsamarthā yadajñānamohā hi tasmai namaste || 84||

अनेकत्वकर्तृत्वभोक्तृत्वधर्मः स आत्मा विभुश्चिद्गुणश्चेति केचित् ।न कर्तैव भोक्ता क्वचिच्चेति चान्ये यदज्ञा वदन्तीह तस्मै नमस्ते ॥ ८५॥

anekatvakartṛtvabhoktṛtvadharmaḥ sa ātmā vibhuścidguṇaśceti kecit |na kartaiva bhoktā kvacicceti cānye yadajñā vadantīha tasmai namaste || 85||

अनेकात्मना प्रेरकोऽन्यो न हीशोऽस्त्विति प्राहुरेके न चास्तीति चान्ये ।विवादास्पदं नैव माया विना यन्नमस्तेऽस्तु तस्मै विवादात्पराय ॥ ८६॥

anekātmanā prerako'nyo na hīśo'stviti prāhureke na cāstīti cānye |vivādāspadaṃ naiva māyā vinā yannamaste'stu tasmai vivādātparāya || 86||

विवादो निवर्तेत यस्य प्रसादात्स्वरूपप्रकाशे जगद्भावनस्य ।निवृत्ते विवादे पुनर्नैव लोके भ्रमन्त्यद्वितीयाय तस्मै नमस्ते ॥ ८७॥

vivādo nivarteta yasya prasādātsvarūpaprakāśe jagadbhāvanasya |nivṛtte vivāde punarnaiva loke bhramantyadvitīyāya tasmai namaste || 87||

विभुं चित्तनिष्ठं यदङ्गुष्टमात्रं पुराणं पुमांसं वदन्त्यत्र वेदाः ।जनानां हृदङ्गुष्ठमात्रं यतोऽस्मादनङ्गुष्ठमात्राय तस्मे नमस्ते ॥ ८८॥

vibhuṃ cittaniṣṭhaṃ yadaṅguṣṭamātraṃ purāṇaṃ pumāṃsaṃ vadantyatra vedāḥ |janānāṃ hṛdaṅguṣṭhamātraṃ yato'smādanaṅguṣṭhamātrāya tasme namaste || 88||

भ्रुवोर्मध्यमेवाविमुक्तं मुनीनां महाक्षेत्रमित्यत्र बुद्धेः श्रुतञ्च ।न वा वारणासीपुरं गन्तुमिच्छेत्स्वरूपे स्थितो यस्य तस्मै नमस्ते ॥ ८९॥

bhruvormadhyamevāvimuktaṃ munīnāṃ mahākṣetramityatra buddheḥ śrutañca |na vā vāraṇāsīpuraṃ gantumicchetsvarūpe sthito yasya tasmai namaste || 89||

शरीरे यथाऽहंमतिः सर्वजन्तोस्तथा मुक्तिबुद्धिश्च काशीमृतेर्वा ।स्वरूपप्रकाशं विना यस्य मुक्तिर्न वै सम्भवेत्कापि तस्मै नमस्ते ॥ ९०॥

śarīre yathā'haṃmatiḥ sarvajantostathā muktibuddhiśca kāśīmṛtervā |svarūpaprakāśaṃ vinā yasya muktirna vai sambhavetkāpi tasmai namaste || 90||

स्वरूपप्रकाशैकहेतुर्हि यस्य प्रकृष्टागमान्तार्थसम्यग्विचारः ॥अतो यत्प्रकाशाय वेदान्तनिष्ठोऽनिशं स्याद्विवेकी नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ९१॥

svarūpaprakāśaikaheturhi yasya prakṛṣṭāgamāntārthasamyagvicāraḥ ||ato yatprakāśāya vedāntaniṣṭho'niśaṃ syādvivekī namaste'stu tasmai || 91||

वदन्तश्च रुद्रादयोऽप्यात्मतत्त्वं न जानन्त्यतः केऽपि वेदान्तनिष्ठाः ।ततस्तानिहोत्सृज्य वेदान्तनिष्ठो भवेद्यत्प्रबोधाय तस्मै नमस्ते ॥ ९२॥

vadantaśca rudrādayo'pyātmatattvaṃ na jānantyataḥ ke'pi vedāntaniṣṭhāḥ |tatastānihotsṛjya vedāntaniṣṭho bhavedyatprabodhāya tasmai namaste || 92||

सुरेन्द्रो विदित्वैव यस्य स्वरूपं समस्तादघाद्वृत्रहत्यादिरूपात् ।विमुक्तो हि वेदान्तनिष्ठो मुदाऽऽस्ते निरस्याभिमानं नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ९३॥

surendro viditvaiva yasya svarūpaṃ samastādaghādvṛtrahatyādirūpāt |vimukto hi vedāntaniṣṭho mudā''ste nirasyābhimānaṃ namaste'stu tasmai || 93||

यदीयं स्वरूपं विचार्यैव तिष्ठन्सदा वन्दनीयोऽमरैरिन्द्रमुख्यैः ।विशुद्धो ह्ययं देववन्द्यत्वतो वै नमस्तेऽस्तु तस्मै विशुद्धिप्रदाय ॥ ९४॥

yadīyaṃ svarūpaṃ vicāryaiva tiṣṭhansadā vandanīyo'marairindramukhyaiḥ |viśuddho hyayaṃ devavandyatvato vai namaste'stu tasmai viśuddhipradāya || 94||

स्वयं शुद्ध एवान्यशुद्धिं ददाति क्वचिन्न ह्यशुद्धोऽन्यशुद्धिप्रदः स्यात् ।स्मृतः शुद्धिदः सर्वजन्तोर्य आत्मा विशुद्धः पवित्राय तस्मै नमस्ते ॥ ९५॥

svayaṃ śuddha evānyaśuddhiṃ dadāti kvacinna hyaśuddho'nyaśuddhipradaḥ syāt |smṛtaḥ śuddhidaḥ sarvajantorya ātmā viśuddhaḥ pavitrāya tasmai namaste || 95||

सकृत्संस्मृतश्चेत्समस्तं च पापं दहत्यग्निवद्यस्त्विहात्यन्तदीप्तः ।चिदेवाहमित्येव बुद्धौ प्रवेशस्वदीप्तिर्नमस्तेऽस्तु तस्मै महिम्ने ॥ ९६॥

sakṛtsaṃsmṛtaścetsamastaṃ ca pāpaṃ dahatyagnivadyastvihātyantadīptaḥ |cidevāhamityeva buddhau praveśasvadīptirnamaste'stu tasmai mahimne || 96||

न हि स्नानदानादिना पापनाशे तु तत्संस्कृतिः क्वापि नश्येत्कदापि ।विना यत्स्मृतिं स्मृत्युपायं च मुक्त्वा स्मरत्पापहन्त्रे नमस्तेऽस्तु तस्मै ॥ ९७॥

na hi snānadānādinā pāpanāśe tu tatsaṃskṛtiḥ kvāpi naśyetkadāpi |vinā yatsmṛtiṃ smṛtyupāyaṃ ca muktvā smaratpāpahantre namaste'stu tasmai || 97||

अनात्मन्यहन्ताभिमानं निरस्य स्वरूपप्रकाशस्ततः सर्वपापम् ।न संस्कृत्यनात्माश्रयं स्याद्विनष्टं स्मृतेर्यत्प्रकाशे तु तस्मै नमस्ते ॥ ९८॥

anātmanyahantābhimānaṃ nirasya svarūpaprakāśastataḥ sarvapāpam |na saṃskṛtyanātmāśrayaṃ syādvinaṣṭaṃ smṛteryatprakāśe tu tasmai namaste || 98||

अनाकर्ण्य वेदान्तभाष्यं समग्रं न कस्यपि यत्स्मृत्युपायोऽस्ति कश्चित् ।अतस्तच्चिकीर्षा स्वतो यस्य जाता नमस्ते दयाळुस्वरूपाय तस्मै ॥ ९९॥

anākarṇya vedāntabhāṣyaṃ samagraṃ na kasyapi yatsmṛtyupāyo'sti kaścit |atastaccikīrṣā svato yasya jātā namaste dayāḷusvarūpāya tasmai || 99||

समस्तागमान्तानिह व्याचिकीर्षुः स्वयं शङ्कराचार्यरूपावतीर्णः ।कृतव्याससूत्रादिभाष्यो य आत्मस्वरूपैक्यधीदाय तस्मै नमस्ते ॥ १००॥

samastāgamāntāniha vyācikīrṣuḥ svayaṃ śaṅkarācāryarūpāvatīrṇaḥ |kṛtavyāsasūtrādibhāṣyo ya ātmasvarūpaikyadhīdāya tasmai namaste || 100||

चतुर्भिः प्रशान्तैः स्वशिष्यैर्युतः सन् भुवं पर्यटन्नात्मनिष्ठाऽखिलात्मा ।स्वभाष्यप्रचारं सदा कारमन्यो विभात्यद्वितीयाय तस्मै नमस्ते ॥ १०१॥

caturbhiḥ praśāntaiḥ svaśiṣyairyutaḥ san bhuvaṃ paryaṭannātmaniṣṭhā'khilātmā |svabhāṣyapracāraṃ sadā kāramanyo vibhātyadvitīyāya tasmai namaste || 101||

विराट्सूत्रमायेशतुर्यस्वरूपैः क्रमात्तोटकाचार्यनामादिसंज्ञैः ।चतुर्व्यूहवेषैः स्वशिष्यैर्युतायाद्वयायात्मने ते नमो निर्गुणाय ॥ १०२॥

virāṭsūtramāyeśaturyasvarūpaiḥ kramāttoṭakācāryanāmādisaṃjñaiḥ |caturvyūhaveṣaiḥ svaśiṣyairyutāyādvayāyātmane te namo nirguṇāya || 102||

अजं कर्मठं विश्वरूपं विदित्वा तुरीयाश्रमं चाथ तस्मै प्रदाय ।व्यधादृश्यशृङ्गाश्रमे शारदार्चापरं तत्त्वरक्षाय तस्मै नमस्ते ॥ १०३॥

ajaṃ karmaṭhaṃ viśvarūpaṃ viditvā turīyāśramaṃ cātha tasmai pradāya |vyadhādṛśyaśṛṅgāśrame śāradārcāparaṃ tattvarakṣāya tasmai namaste || 103||

य आचार्यभाष्याण्यधीत्यैव भक्त्या लभन्ते निजानन्दमात्मस्वरूपम् ॥गुरुस्तैरयं वन्द्य आत्माऽऽत्मविद्भिस्ततः सर्ववन्द्याय तस्मै नमस्ते ॥ १०४॥

ya ācāryabhāṣyāṇyadhītyaiva bhaktyā labhante nijānandamātmasvarūpam ||gurustairayaṃ vandya ātmā''tmavidbhistataḥ sarvavandyāya tasmai namaste || 104||

नमः शङ्कराचार्य तुभ्यं पुरस्तान्नमः पृष्ठतः पार्श्वतश्चाध ऊर्ध्वम् ।नमः सर्वतः सर्वरूपाय तस्मै विशुद्धात्मने ब्रह्मणे ते नमस्ते ॥ १०५॥

namaḥ śaṅkarācārya tubhyaṃ purastānnamaḥ pṛṣṭhataḥ pārśvataścādha ūrdhvam |namaḥ sarvataḥ sarvarūpāya tasmai viśuddhātmane brahmaṇe te namaste || 105||

अहं देहबुद्ध्या तवैवास्मि दासो ह्यहं जीवबुद्ध्याऽस्मि तेंऽशैकदेशः ।त्वमेवास्म्यहं त्वात्मबुद्ध्या तथापि प्रसीदान्वहं देहबुद्ध्या नमस्ते ॥ १०६॥

ahaṃ dehabuddhyā tavaivāsmi dāso hyahaṃ jīvabuddhyā'smi teṃ'śaikadeśaḥ |tvamevāsmyahaṃ tvātmabuddhyā tathāpi prasīdānvahaṃ dehabuddhyā namaste || 106||

स भाष्यार्थ आशु स्फुरत्वन्तकाले चिदाभासचैतन्यदृक्त्वत्प्रसादात् ।गतिर्नान्यथा मे समस्तापराधं क्षमस्वाखिलात्मन्नमस्तेऽस्तु नित्यम् ॥ १०७॥

sa bhāṣyārtha āśu sphuratvantakāle cidābhāsacaitanyadṛktvatprasādāt |gatirnānyathā me samastāparādhaṃ kṣamasvākhilātmannamaste'stu nityam || 107||

नमो भाष्यवृन्दाय भाष्योपदेष्ट्रे नमो भाष्यकृद्भ्यो नमो भाष्यविद्भ्यः ।नमो भाष्यवृन्दार्थभूताय भूम्ने विशुद्धात्मने ब्रह्मणेऽस्मै परस्मै ॥ १०८॥

namo bhāṣyavṛndāya bhāṣyopadeṣṭre namo bhāṣyakṛdbhyo namo bhāṣyavidbhyaḥ |namo bhāṣyavṛndārthabhūtāya bhūmne viśuddhātmane brahmaṇe'smai parasmai || 108||

शतोर्ध्वाष्टकश्लोकमेतद्भुजङ्गप्रयातं पठेद्योऽत्र भक्त्या त्वदीयम् ।चिदाभासचिद्रूपमेकं पदाब्जं स्मरन्स्वस्वरूपेण नूनं रमेत ॥ १०९॥

śatordhvāṣṭakaślokametadbhujaṅgaprayātaṃ paṭhedyo'tra bhaktyā tvadīyam |cidābhāsacidrūpamekaṃ padābjaṃ smaransvasvarūpeṇa nūnaṃ rameta || 109||

भुजङ्गप्रयातार्थमत्यन्तभक्त्या सकृद्वा स्मरेत्प्रत्यहं श्रीगुरोर्यः ।निरस्तान्धकारः स आनन्दरूपं व्रजत्यच्युतं त्वां त्वदीयप्रसादात् ॥ ११०॥

bhujaṅgaprayātārthamatyantabhaktyā sakṛdvā smaretpratyahaṃ śrīguroryaḥ |nirastāndhakāraḥ sa ānandarūpaṃ vrajatyacyutaṃ tvāṃ tvadīyaprasādāt || 110||

अहं ब्रह्म भूत्वापि नेति भ्रमोऽभूत्तदीयस्वरूपावबोधाप्तुरा मे ।गुरो त्वत्प्रसादाद्विमुक्तोऽहमस्मि चिताभासचिद्रूप आत्मा विशुद्धः ॥ १११॥

ahaṃ brahma bhūtvāpi neti bhramo'bhūttadīyasvarūpāvabodhāpturā me |guro tvatprasādādvimukto'hamasmi citābhāsacidrūpa ātmā viśuddhaḥ || 111||

अतो बुद्धिमांस्त्वत्प्रसादाय नित्यं भुजङ्गप्रयातं पठेद्वा तदर्थम् ।स्मरेद्वा गुरो ते प्रणम्यैव भूयश्चिदाभासचिद्रूपमेकं परं तत् ॥ ११२॥

ato buddhimāṃstvatprasādāya nityaṃ bhujaṅgaprayātaṃ paṭhedvā tadartham |smaredvā guro te praṇamyaiva bhūyaścidābhāsacidrūpamekaṃ paraṃ tat || 112||

मुनीन्द्रैः पुराणैरनुध्येयमीशं विरिञ्चादिभिः सर्वदेवैश्च वन्द्यम् ।कथं त्वामहं स्तोतुमिच्छन्भवन्तं क्व वा साधये नेह किं किं महेशे ॥ ११३॥

munīndraiḥ purāṇairanudhyeyamīśaṃ viriñcādibhiḥ sarvadevaiśca vandyam |kathaṃ tvāmahaṃ stotumicchanbhavantaṃ kva vā sādhaye neha kiṃ kiṃ maheśe || 113||

कृपा ते कृपाळो विमुग्धं विशुद्धं करोतीह मूकं च वाचालमीशम् ।अतस्त्वत्कृपावैभवेनैवमेतत्कृतं मे चिकीर्षाखिलात्मन्नमस्ते ॥ ११४॥

kṛpā te kṛpāḷo vimugdhaṃ viśuddhaṃ karotīha mūkaṃ ca vācālamīśam |atastvatkṛpāvaibhavenaivametatkṛtaṃ me cikīrṣākhilātmannamaste || 114||

इति श्रीगुरुभुजङ्गस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti śrīgurubhujaṅgastotraṃ sampūrṇam |