आचार्यप्रशस्ति Acharyaprashasti

(विविध ग्रन्थों से सङ्कलित)नमाम्यभोगिपरिवारसम्पदं निरस्तभूतिमनुमार्धविग्रहम् ।अनुग्रमुन्मृदितकाललाञ्छनं विनाविनायकमपूर्वशङ्करम् ॥ १॥

(vividha granthoṃ se saṅkalita)namāmyabhogiparivārasampadaṃ nirastabhūtimanumārdhavigraham |anugramunmṛditakālalāñchanaṃ vināvināyakamapūrvaśaṅkaram || 1||

आशैलादुदयात्तथास्तगिरितो भास्वद्यशोरश्मिभिःव्याप्तं विश्वमनन्धकारमभवद्यस्य स्म शिष्यैरिदम् ।आराज्ज्ञानगभस्तिभिः प्रतिहतश्चन्द्रायते भास्करःतस्मै शङ्करभानवे तनुमनोवाग्भिर्नमः स्यात्सदा ॥ २॥

āśailādudayāttathāstagirito bhāsvadyaśoraśmibhiḥvyāptaṃ viśvamanandhakāramabhavadyasya sma śiṣyairidam |ārājjñānagabhastibhiḥ pratihataścandrāyate bhāskaraḥtasmai śaṅkarabhānave tanumanovāgbhirnamaḥ syātsadā || 2||

येषां धीसूर्यदीप्त्या प्रतिहतिमगमन्नाशमेकान्ततो मेध्वान्तं स्वान्तस्य हेतोर्जननमरणसन्तानदोलाधिरूढेः ।येषां पादौ प्रपन्नाः श्रुतिशमविनयैर्भूषिताः शिष्यसङ्घाःसद्यो मुक्ताः स्थितास्तान् यतिवरमहितान् यावदायुर्नमामि ॥ ३॥

yeṣāṃ dhīsūryadīptyā pratihatimagamannāśamekāntato medhvāntaṃ svāntasya hetorjananamaraṇasantānadolādhirūḍheḥ |yeṣāṃ pādau prapannāḥ śrutiśamavinayairbhūṣitāḥ śiṣyasaṅghāḥsadyo muktāḥ sthitāstān yativaramahitān yāvadāyurnamāmi || 3||

उद्धृत्य वेदपयसः कमलामिवान्धेःआलिङ्गिताखिलजगत्प्रभवैकमूर्तिम् ।विद्यामशेषजगतां सुखदामदाद्यःशङ्करं विमलभाष्यकृतं नमामि ॥ ४॥

uddhṛtya vedapayasaḥ kamalāmivāndheḥāliṅgitākhilajagatprabhavaikamūrtim |vidyāmaśeṣajagatāṃ sukhadāmadādyaḥśaṅkaraṃ vimalabhāṣyakṛtaṃ namāmi || 4||

यद्भाष्याम्बुजजातजातमधुरप्रेयोमधुप्रार्थनासार्थव्यग्रधियः समग्रमरुतः स्वर्गेऽपि निर्वेदिनः ।यस्मिन् मुक्तिपथः पथीनमुनिभिः सम्प्रार्थितः सम्बभौतस्मै भाष्यकृते नमोऽस्तु भगवत्पादाभिदां बिभ्रते ॥ ५॥

yadbhāṣyāmbujajātajātamadhurapreyomadhuprārthanāsārthavyagradhiyaḥ samagramarutaḥ svarge'pi nirvedinaḥ |yasmin muktipathaḥ pathīnamunibhiḥ samprārthitaḥ sambabhautasmai bhāṣyakṛte namo'stu bhagavatpādābhidāṃ bibhrate || 5||

वक्तारमासाद्य यमेव नित्या सरस्वती स्वार्थसमन्वितासीद् ।निरस्तदुस्तर्ककलङ्कपङ्का नमामि तं शङ्करमचिन्ताधिम् ॥ ६॥

vaktāramāsādya yameva nityā sarasvatī svārthasamanvitāsīd |nirastadustarkakalaṅkapaṅkā namāmi taṃ śaṅkaramacintādhim || 6||

भगवत्पादपादाब्जपांसवः परन्तु सन्ततम् ।अपारासारसंसारसागरोत्तारसेतवः ॥ ७॥

bhagavatpādapādābjapāṃsavaḥ parantu santatam |apārāsārasaṃsārasāgarottārasetavaḥ || 7||

वेदान्ताम्भोगभीरा नयमकरकुला ब्रह्मविद्याव्जषण्डापाषण्डोत्तुङ्गवृक्षप्रमथननिपुणा मानवीचीतरङ्गा ।यस्यास्योत्था सरस्वत्यखिलभवभयध्वंसिनी शङ्करस्यगङ्गा शम्भोः कपर्दादिव निखिलगुरोर्नौमि तत्पादपद्मम् ॥ ८॥

vedāntāmbhogabhīrā nayamakarakulā brahmavidyāvjaṣaṇḍāpāṣaṇḍottuṅgavṛkṣapramathananipuṇā mānavīcītaraṅgā |yasyāsyotthā sarasvatyakhilabhavabhayadhvaṃsinī śaṅkarasyagaṅgā śambhoḥ kapardādiva nikhilagurornaumi tatpādapadmam || 8||

मीमांसया कपटतो भुजगाम्बयेवस्वाधीनतामुपनिषद्विनतेव नीता ।येनोद्धृताऽमृतफलेन गरुत्मतेवतस्मै नमो भगवतेऽद्भुतशङ्कराय ॥ ९॥

mīmāṃsayā kapaṭato bhujagāmbayevasvādhīnatāmupaniṣadvinateva nītā |yenoddhṛtā'mṛtaphalena garutmatevatasmai namo bhagavate'dbhutaśaṅkarāya || 9||

स्तुवन्मोहतमस्तोमभानुभावमुपेयुषःस्तुमस्तान् भगवत्पादान् भवरोगभिषग्वरान् ॥ १०॥

stuvanmohatamastomabhānubhāvamupeyuṣaḥstumastān bhagavatpādān bhavarogabhiṣagvarān || 10||

महामोहपङ्के विरिञ्चाचरान्तंप्रजाहस्तिनं मग्नमालोक्य भाष्यैः ।जलैः क्षालयित्वाऽऽत्मविद्यादिवंयो नयत्येकलं शङ्करं तं नमामि ॥ ११॥

mahāmohapaṅke viriñcācarāntaṃprajāhastinaṃ magnamālokya bhāṣyaiḥ |jalaiḥ kṣālayitvā''tmavidyādivaṃyo nayatyekalaṃ śaṅkaraṃ taṃ namāmi || 11||

सूत्रप्रग्रहवेदवाजिनि महन्मीमांसकस्यन्दनेतिष्ठन् भाष्यपिनाकमुज्ज्वलगुणं कृत्त्वात्मधीसायकम् ।आकृष्य प्रदहन्नशेषविपदां मूलं पुराणां त्रयंभूयान्नोऽभिनवः पुरारिरशुभस्योच्छित्तये शङ्करः ॥ १२॥

sūtrapragrahavedavājini mahanmīmāṃsakasyandanetiṣṭhan bhāṣyapinākamujjvalaguṇaṃ kṛttvātmadhīsāyakam |ākṛṣya pradahannaśeṣavipadāṃ mūlaṃ purāṇāṃ trayaṃbhūyānno'bhinavaḥ purāriraśubhasyocchittaye śaṅkaraḥ || 12||

हरलीलावताराय शङ्कराय वरौजसे ।कैवल्यकलनाकल्पतरवे गुरवे नमः ॥ १३॥

haralīlāvatārāya śaṅkarāya varaujase |kaivalyakalanākalpatarave gurave namaḥ || 13||

वेदान्तार्थं गभीरं ह्यतिसुगमतया बोधयामीति विष्णुःव्यासात्माऽसूत्रयत्तद् दुरधिगममभूद् वादिदुर्बुद्धिभेदात् ।भिन्दन दुर्बुद्धिभेदं य इह करुणयाऽभाषयद् भाष्यमेतत्तं वन्दे सर्ववन्धं त्रिजगति भगवत् पादसंशं महेशम् ॥ १४॥

vedāntārthaṃ gabhīraṃ hyatisugamatayā bodhayāmīti viṣṇuḥvyāsātmā'sūtrayattad duradhigamamabhūd vādidurbuddhibhedāt |bhindana durbuddhibhedaṃ ya iha karuṇayā'bhāṣayad bhāṣyametattaṃ vande sarvavandhaṃ trijagati bhagavat pādasaṃśaṃ maheśam || 14||

यद्भाष्योक्तेर्लवपरिजुषश्छात्रवर्गा महान्तोनिर्भिन्दन्ति प्रबलमतयो वादिशैलं समस्तम् ।यैर्वेदाब्धेरमृतमिव सद्भाष्यमात्मप्रकाशंतत्पादाब्जं स्फुरतु हृदये ह्युद्धृतं सर्वदा मे ॥ १५॥

yadbhāṣyokterlavaparijuṣaśchātravargā mahāntonirbhindanti prabalamatayo vādiśailaṃ samastam |yairvedābdheramṛtamiva sadbhāṣyamātmaprakāśaṃtatpādābjaṃ sphuratu hṛdaye hyuddhṛtaṃ sarvadā me || 15||

संसारसर्पपरिदष्टविनष्टजन्तुसञ्जीवनाय परया कृपयोपपन्नः ।ब्रह्मावबोधपरमौषधमुद्वहन् यःतं शङ्करं परतरं भिषजां भजामि ॥ १६॥

saṃsārasarpaparidaṣṭavinaṣṭajantusañjīvanāya parayā kṛpayopapannaḥ |brahmāvabodhaparamauṣadhamudvahan yaḥtaṃ śaṅkaraṃ parataraṃ bhiṣajāṃ bhajāmi || 16||

श्रीसम्बन्धमुदीक्ष्य वाचकपदेऽयान् शाङ्गिणं वैष्णवाःचन्द्रोत्तंसपदास्पदत्वकलनाच्छम्भुं च शैवा विदुः ।आनन्दाद्वयशोभमानपरमप्रेमास्पदं योगिनःतान् पादाम्बुजरेणुधूततमसो वन्दे सदा श्रीगुरुन् ॥ १७॥

śrīsambandhamudīkṣya vācakapade'yān śāṅgiṇaṃ vaiṣṇavāḥcandrottaṃsapadāspadatvakalanācchambhuṃ ca śaivā viduḥ |ānandādvayaśobhamānaparamapremāspadaṃ yoginaḥtān pādāmbujareṇudhūtatamaso vande sadā śrīgurun || 17||

वेदान्तव्रातनीरं शतपथकथितन्यायरत्नप्रपूरंपारावारं सुतारं निगममुखषडङ्गात्मसद्ग्राहघोरम् ।कारं कारं सुगाहं श्रुतमतमथितैर्ब्रह्मविद्यामृतं यःप्रादादादाय तस्मादशरणशरणं शङ्करं तं नमामः ॥ १८॥

vedāntavrātanīraṃ śatapathakathitanyāyaratnaprapūraṃpārāvāraṃ sutāraṃ nigamamukhaṣaḍaṅgātmasadgrāhaghoram |kāraṃ kāraṃ sugāhaṃ śrutamatamathitairbrahmavidyāmṛtaṃ yaḥprādādādāya tasmādaśaraṇaśaraṇaṃ śaṅkaraṃ taṃ namāmaḥ || 18||

ये वेदान्तसुधोदधिं सुमनसां निःश्रेयसाय स्वयंनिर्मथ्योदहरद् निरूपणगुणावृत्तेन चेतोमथा ।अद्वैतामृतमासुरानुशयिनामास्वादनीयेतरत्तानास्माकगुरोरुपैमि भगवत्पादादिमान् देशिकान् ॥ १९॥

ye vedāntasudhodadhiṃ sumanasāṃ niḥśreyasāya svayaṃnirmathyodaharad nirūpaṇaguṇāvṛttena cetomathā |advaitāmṛtamāsurānuśayināmāsvādanīyetarattānāsmākagurorupaimi bhagavatpādādimān deśikān || 19||

श्रीमच्छङ्करसद्गुरोर्भगवतोऽगाधामसाधारणीवाणी नः प्रतनीयसीं मुहुरिमां गाटुं समुत्कण्ठते ।तन्मूर्तिः प्रभुरेव भक्तजनतावात्सल्यवैपुल्यभूरस्मै साधु ददातु शस्तदयया हस्तावलम्बं हरः ॥ २०॥

śrīmacchaṅkarasadgurorbhagavato'gādhāmasādhāraṇīvāṇī naḥ pratanīyasīṃ muhurimāṃ gāṭuṃ samutkaṇṭhate |tanmūrtiḥ prabhureva bhaktajanatāvātsalyavaipulyabhūrasmai sādhu dadātu śastadayayā hastāvalambaṃ haraḥ || 20||

वेदान्तार्थतदाभासनीरक्षीरविवेकिनम् ।नमामि भगवत्पादं परहंसधुरन्धरम् ॥ २१॥

vedāntārthatadābhāsanīrakṣīravivekinam |namāmi bhagavatpādaṃ parahaṃsadhurandharam || 21||

अलब्ध्वातिशयं यस्माद्वयावृत्तास्तमवादयः ।गरीयसे नमस्तस्मा अविद्याग्रन्थिभेदिने ॥ २२॥

alabdhvātiśayaṃ yasmādvayāvṛttāstamavādayaḥ |garīyase namastasmā avidyāgranthibhedine || 22||

अद्वैतार्णवपूर्णचन्द्रमभिदा पद्याटवीभास्करंविद्वत्कोटिसमर्चिताङ्घ्रियुगलं प्रद्वेषिकक्षानलम् ।हृद्याभेद्यसमस्तवेदजनितप्रोद्यद्विवेकाङ्कुरंस्विद्यद्वागमृतं परात्परगुरुं श्रीशङ्करं तं भजे ॥ २३॥

advaitārṇavapūrṇacandramabhidā padyāṭavībhāskaraṃvidvatkoṭisamarcitāṅghriyugalaṃ pradveṣikakṣānalam |hṛdyābhedyasamastavedajanitaprodyadvivekāṅkuraṃsvidyadvāgamṛtaṃ parātparaguruṃ śrīśaṅkaraṃ taṃ bhaje || 23||

इति आचार्यप्रशस्ति समाप्ता ।

iti ācāryapraśasti samāptā |