यतिराजस्तोत्रम् २ Yatiraja Stotram 2

धनं यस्य सद्ब्रह्म विद्यानिदानंबुधानन्दरूपं स्वरूपं दधानम् ।परप्रापकाङ्घ्रिद्वयीसन्निधानंविधानं विभूतिद्वयेशाभिधानम् ।भजे भाष्यकारं भजे लक्ष्मणार्यंभजे सालसद्ग्रामरामानुजार्यम् ॥ १॥

dhanaṃ yasya sadbrahma vidyānidānaṃbudhānandarūpaṃ svarūpaṃ dadhānam |paraprāpakāṅghridvayīsannidhānaṃvidhānaṃ vibhūtidvayeśābhidhānam |bhaje bhāṣyakāraṃ bhaje lakṣmaṇāryaṃbhaje sālasadgrāmarāmānujāryam || 1||

नमोनित्यदिव्यप्रबन्धादिकृद्भ्योनमः पञ्चरात्रादिविद्भ्यो मुनिभ्यः ।नमोमद्गुरुभ्यो नमस्तद्गुरुभ्योनमः पञ्चसंस्कारविद्यागुरुभ्यः ॥ भजे भाष्य०॥ २॥

namonityadivyaprabandhādikṛdbhyonamaḥ pañcarātrādividbhyo munibhyaḥ |namomadgurubhyo namastadgurubhyonamaḥ pañcasaṃskāravidyāgurubhyaḥ || bhaje bhāṣya0|| 2||

नमो वेङ्कटाधीशसत्पादरेणुस्तवैः पद्यविद्यासहस्रप्रयोक्त्रे ।मुमुक्षूञ्जनान्नित्यकल्पान्विधात्रेमहाहोबलाचार्यवर्याय पित्रे ॥ भजे भाष्य०॥ ३॥

namo veṅkaṭādhīśasatpādareṇustavaiḥ padyavidyāsahasraprayoktre |mumukṣūñjanānnityakalpānvidhātremahāhobalācāryavaryāya pitre || bhaje bhāṣya0|| 3||

अहिर्बुध्न्यैत्यादि यस्मिन्प्रमाणंकलौ कश्चिदित्यादिशुद्धं पुराणम् ।मृषा घोषवादादि येनाधरीणंधुरीणं गुरूणां पुमांसं पुराणम् ॥ भजे भाष्य०॥ ४॥

ahirbudhnyaityādi yasminpramāṇaṃkalau kaścidityādiśuddhaṃ purāṇam |mṛṣā ghoṣavādādi yenādharīṇaṃdhurīṇaṃ gurūṇāṃ pumāṃsaṃ purāṇam || bhaje bhāṣya0|| 4||

यतीशाश्रितानां कनिष्ठो भवेयंसदा पञ्चमोपायनिष्ठो भवेयम् ।गुरोरङ्घ्रिरूपो भवेयं भवेयंहरेरन्तरङ्गो भवेयं भवेयम् ॥ भजे भाष्य०॥ ५॥

yatīśāśritānāṃ kaniṣṭho bhaveyaṃsadā pañcamopāyaniṣṭho bhaveyam |guroraṅghrirūpo bhaveyaṃ bhaveyaṃharerantaraṅgo bhaveyaṃ bhaveyam || bhaje bhāṣya0|| 5||

अनन्तोहि भूत्वा महाभाष्यकारःप्रबुद्धं चकार त्रयीशब्दजालम् ।पुनस्सोऽयमागत्य मद्भाष्यकारःप्रबुद्धं चकार श्रुतेरर्थमूलम् ॥ भजे भाष्य०॥ ६॥

anantohi bhūtvā mahābhāṣyakāraḥprabuddhaṃ cakāra trayīśabdajālam |punasso'yamāgatya madbhāṣyakāraḥprabuddhaṃ cakāra śruterarthamūlam || bhaje bhāṣya0|| 6||

मृषावादिदुर्वादपङ्के निमग्नंगुणाभावहेयस्वरूपादिभग्नम् ।परं ब्रह्म यस्य प्रभावेण लग्नंबभौ दृष्टकल्याणलक्ष्मीवलग्नम् ॥ भजे भाष्य०॥ ७॥

mṛṣāvādidurvādapaṅke nimagnaṃguṇābhāvaheyasvarūpādibhagnam |paraṃ brahma yasya prabhāveṇa lagnaṃbabhau dṛṣṭakalyāṇalakṣmīvalagnam || bhaje bhāṣya0|| 7||

सदैकान्तिभिर्दादशोद्यत्सहस्रैश्चतुस्सप्ततिस्वीयसिंहासनस्थैः ।तथाविष्णुभक्तैरनन्तैरुपेतंमहारङ्गराजाङ्गरक्षाविनीतम् ॥ भजे भाष्य०॥ ८॥

sadaikāntibhirdādaśodyatsahasraiścatussaptatisvīyasiṃhāsanasthaiḥ |tathāviṣṇubhaktairanantairupetaṃmahāraṅgarājāṅgarakṣāvinītam || bhaje bhāṣya0|| 8||

न यागो न योगो न वा तन्त्रमन्त्रौन हि ज्ञानदाने न भक्तिप्रपत्ती ।तथाप्यात्मलब्धौ न सन्देहगन्धोबलम्मे महद्भाष्यकारानुबन्धः ॥ भजे भाष्य०॥ ९॥

na yāgo na yogo na vā tantramantrauna hi jñānadāne na bhaktiprapattī |tathāpyātmalabdhau na sandehagandhobalamme mahadbhāṣyakārānubandhaḥ || bhaje bhāṣya0|| 9||

कृतं वा तपो न्यद्बलंवागुरूणांश्रियःश्रीपतेः किन्नु साक्षादपेक्षा ।घृणाभाष्यकारस्य निष्कारणा वाममैषा मुखेघोषते कापि भाषा ॥ भजे भाष्य०॥ १०॥

kṛtaṃ vā tapo nyadbalaṃvāgurūṇāṃśriyaḥśrīpateḥ kinnu sākṣādapekṣā |ghṛṇābhāṣyakārasya niṣkāraṇā vāmamaiṣā mukheghoṣate kāpi bhāṣā || bhaje bhāṣya0|| 10||

परव्यूहलीलान्तरार्चाविशेषैरशेषैर्हरिर्व्यासमन्वादिवेषैः ।समुद्धर्तुमेतन्भवाब्धेरशक्तस्ततोभूद्यतिः शेषभावानुषक्तः ॥ भजे भाष्य०॥ ११॥

paravyūhalīlāntarārcāviśeṣairaśeṣairharirvyāsamanvādiveṣaiḥ |samuddhartumetanbhavābdheraśaktastatobhūdyatiḥ śeṣabhāvānuṣaktaḥ || bhaje bhāṣya0|| 11||

भवाब्धौ निमग्नान्त्समुद्धर्तुकामःपरोलक्ष्मणार्याद्गुरुर्नेति नेति ।सनिस्साणभेरीमहाकाहलीभिर्भटैर्घुष्यतां घुष्यतां दिक्तटेषु ॥ भजे भाष्य०॥ १२ ॥

bhavābdhau nimagnāntsamuddhartukāmaḥparolakṣmaṇāryādgururneti neti |sanissāṇabherīmahākāhalībhirbhaṭairghuṣyatāṃ ghuṣyatāṃ diktaṭeṣu || bhaje bhāṣya0|| 12 ||

सती ब्रह्मविद्या सुतः शैलदीपोगुरुः पारिजातः श्रितं भाग्यरत्नम् ।ततः कालमेघे स्वयं भोगिराजेप्रसन्ने तदस्मिन्नलभ्यं कुतो नः ॥ भजे भाष्य०॥ १३॥

satī brahmavidyā sutaḥ śailadīpoguruḥ pārijātaḥ śritaṃ bhāgyaratnam |tataḥ kālameghe svayaṃ bhogirājeprasanne tadasminnalabhyaṃ kuto naḥ || bhaje bhāṣya0|| 13||

तृणीकृत्यवैरिञ्जिरुद्रप्रतिष्ठांयदीयाङ्घ्रिपाथोजकैङ्कर्यनिष्ठाम् ।इहामुत्र च प्राभवाः प्रक्रमन्तेतदन्यं गुरुं मूढभावा भजन्ते ॥ भजे भाष्य०॥ १४॥

tṛṇīkṛtyavairiñjirudrapratiṣṭhāṃyadīyāṅghripāthojakaiṅkaryaniṣṭhām |ihāmutra ca prābhavāḥ prakramantetadanyaṃ guruṃ mūḍhabhāvā bhajante || bhaje bhāṣya0|| 14||

यतीन्द्र्ं विनिन्दत्यसद्ग्रन्थकन्थाधराविश्वमिथ्यानुसन्धानगन्धाः ।जगच्चक्षुषं प्रत्नमेकं शतान्धानपश्यन्त्यहो कर्मबन्धादिवान्धाः ॥ भजे भाष्य०॥ १५॥

yatīndrṃ vinindatyasadgranthakanthādharāviśvamithyānusandhānagandhāḥ |jagaccakṣuṣaṃ pratnamekaṃ śatāndhānapaśyantyaho karmabandhādivāndhāḥ || bhaje bhāṣya0|| 15||

न तर्केऽप्युदर्को न शब्दे च शक्तोन कस्यावतारो न तन्त्रस्वतन्त्रः ।कथं कल्पयेत्सर्वभाषासु गाथाःकिमाचार्यमाहात्म्यभीतस्सवेधाः ॥ भजे भाष्य०॥ १६॥

na tarke'pyudarko na śabde ca śaktona kasyāvatāro na tantrasvatantraḥ |kathaṃ kalpayetsarvabhāṣāsu gāthāḥkimācāryamāhātmyabhītassavedhāḥ || bhaje bhāṣya0|| 16||

अहं तूर्ध्वबाहुर्भणामि शृणुध्वंशठारातिनाथादिवाचः स्मरध्वम् ।यतीन्द्राङ्घ्रिकैङ्कर्यमात्रे यतध्वंमनुध्वं मुरध्वंसिलोके रमध्वम् ॥ भजे भाष्य०॥ १७ ॥

ahaṃ tūrdhvabāhurbhaṇāmi śṛṇudhvaṃśaṭhārātināthādivācaḥ smaradhvam |yatīndrāṅghrikaiṅkaryamātre yatadhvaṃmanudhvaṃ muradhvaṃsiloke ramadhvam || bhaje bhāṣya0|| 17 ||

सुधापुण्ड्रूरेखा विराजल्ललाटंसुधांशुप्रतीकाशकाशत्किरीटम् ।समुद्धाट्य वैकुण्ठकक्ष्याकवाटंसुपर्णादिसंसेव्यमानन्दकूटम् ॥ भजे भाष्य०॥ १८॥

sudhāpuṇḍrūrekhā virājallalāṭaṃsudhāṃśupratīkāśakāśatkirīṭam |samuddhāṭya vaikuṇṭhakakṣyākavāṭaṃsuparṇādisaṃsevyamānandakūṭam || bhaje bhāṣya0|| 18||

उषस्सान्ध्यरागारुणन्मेघरेखाकचाकर्षिकाषायखण्डोत्तरीयम् ।बृहन्नारदीयोक्तरूपं तुरीयंपरं वस्तु पश्यामि लक्ष्मीधरीयम् ॥ भजे भाष्य०॥ १९॥

uṣassāndhyarāgāruṇanmegharekhākacākarṣikāṣāyakhaṇḍottarīyam |bṛhannāradīyoktarūpaṃ turīyaṃparaṃ vastu paśyāmi lakṣmīdharīyam || bhaje bhāṣya0|| 19||

अलं देशिकैरन्यचित्तैः प्रमत्तैरलंस्थाणुकल्पैरलक्ष्मीशतल्पैः ।अपद्माक्षहारैरचक्राङ्कधारैरसद्भाष्यकारैरशेषावतारैः ॥ भजे भाष्य०॥ २०॥

alaṃ deśikairanyacittaiḥ pramattairalaṃsthāṇukalpairalakṣmīśatalpaiḥ |apadmākṣahārairacakrāṅkadhārairasadbhāṣyakārairaśeṣāvatāraiḥ || bhaje bhāṣya0|| 20||

प्रफुल्लाब्जनेत्रं प्रभाशोभिगात्रंप्रकृत्या पवित्रं प्रभावैर्विचित्रम् ।हरेरातपत्रं सतां जैतपत्रंसुपर्णस्यमित्रं सुमित्रासुपुत्रम् ॥ भजे भाष्य०॥ २१॥

praphullābjanetraṃ prabhāśobhigātraṃprakṛtyā pavitraṃ prabhāvairvicitram |harerātapatraṃ satāṃ jaitapatraṃsuparṇasyamitraṃ sumitrāsuputram || bhaje bhāṣya0|| 21||

अहो शाङ्कराः किङ्करत्वं प्रयाताःवरे भास्करास्तस्कराकारभाजः ।ततो यादवाः पादवारिप्रपूतास्तथैवागतास्सौगता भाट्टसाङ्ख्याः ॥ भजे भाष्य०॥ २२॥

aho śāṅkarāḥ kiṅkaratvaṃ prayātāḥvare bhāskarāstaskarākārabhājaḥ |tato yādavāḥ pādavāriprapūtāstathaivāgatāssaugatā bhāṭṭasāṅkhyāḥ || bhaje bhāṣya0|| 22||

शठः कापिलः कोऽपि लक्ष्यो न मोक्षेविनष्टस्वरोऽभूत्स माहेश्वरोऽपि ।कणादः प्रमाणप्रणादोऽपि शान्तःप्रमाणं ब्रुवाणश्च गाणापतेयः ॥ भजे भाष्य०॥ २३॥

śaṭhaḥ kāpilaḥ ko'pi lakṣyo na mokṣevinaṣṭasvaro'bhūtsa māheśvaro'pi |kaṇādaḥ pramāṇapraṇādo'pi śāntaḥpramāṇaṃ bruvāṇaśca gāṇāpateyaḥ || bhaje bhāṣya0|| 23||

स्वयम्ब्रह्मसूत्रायभावेऽपि बुद्ध्याकथं ब्रह्मसूत्रादिभाष्यं विदध्यात् ।कथं तस्य शिष्या बभूवुर्मनुष्याःकुतो नास्ति रोषः कलेरेष दोषः ॥ भजे भाष्य०॥ २४॥

svayambrahmasūtrāyabhāve'pi buddhyākathaṃ brahmasūtrādibhāṣyaṃ vidadhyāt |kathaṃ tasya śiṣyā babhūvurmanuṣyāḥkuto nāsti roṣaḥ kalereṣa doṣaḥ || bhaje bhāṣya0|| 24||

पुरादर्शितं चोलभृत्कीटकण्ठंसमारुह्य सह्याचलेन्द्रोपकण्ठम् ।अकुण्ठप्रभावोऽत्र वैकुण्ठकल्पःसकण्ठीरवं प्राप्य सोल्लुण्ठमास्ते ॥ भजे भाष्य०॥ २५॥

purādarśitaṃ colabhṛtkīṭakaṇṭhaṃsamāruhya sahyācalendropakaṇṭham |akuṇṭhaprabhāvo'tra vaikuṇṭhakalpaḥsakaṇṭhīravaṃ prāpya solluṇṭhamāste || bhaje bhāṣya0|| 25||

नमः पुण्यकौण्डिन्यगोत्रोद्भवेभ्योनमस्सालसद्ग्रामसद्वंशजेभ्यः ।नमो वैष्णवेभ्यो महद्भ्योऽर्भकेभ्योनमः शेषभावादचिद्भ्यश्च चिद्भ्यः ।भजे भाष्यकारं भजे लक्ष्मणार्यंभजे सालसद्ग्रामरामानुजार्यम् ॥ २६॥

namaḥ puṇyakauṇḍinyagotrodbhavebhyonamassālasadgrāmasadvaṃśajebhyaḥ |namo vaiṣṇavebhyo mahadbhyo'rbhakebhyonamaḥ śeṣabhāvādacidbhyaśca cidbhyaḥ |bhaje bhāṣyakāraṃ bhaje lakṣmaṇāryaṃbhaje sālasadgrāmarāmānujāryam || 26||

इति श्रीसालग्रामस्थलाचार्यपुरुषनरपतिराजसंस्थानगुरूद्दण्डवेदान्तरङ्गार्यविरचितं यतिराजस्तोत्रद्वयं सम्पूर्णम् ॥ २॥

iti śrīsālagrāmasthalācāryapuruṣanarapatirājasaṃsthānagurūddaṇḍavedāntaraṅgāryaviracitaṃ yatirājastotradvayaṃ sampūrṇam || 2||