गायत्री संहिता Gayatri Samhita

आदि शक्तिरिति विष्णोस्तामहं प्रणमामि हि ।सर्गः स्थितिर्विनाशश्च जायन्ते जगतोऽनया ॥ १॥

ādi śaktiriti viṣṇostāmahaṃ praṇamāmi hi |sargaḥ sthitirvināśaśca jāyante jagato'nayā || 1||

नाभिपद्मभुवा विष्णोर्ब्रह्मणा निर्मितं जगत् ।स्थावरं जङ्गमं शक्त्या गायत्र्या एव वै ध्रुवम् ॥ २॥

nābhipadmabhuvā viṣṇorbrahmaṇā nirmitaṃ jagat |sthāvaraṃ jaṅgamaṃ śaktyā gāyatryā eva vai dhruvam || 2||

चन्द्रशेखर केशेभ्यो निर्गता हि सुरापगा ।भगीरथं ततारैव परिवारसमं यथा ॥ ३॥

candraśekhara keśebhyo nirgatā hi surāpagā |bhagīrathaṃ tatāraiva parivārasamaṃ yathā || 3||

जगद्धात्री समुद्भूय या हृन्मानसरोवरे ।गायत्री सकुलं पारं तथा नयति साधकम् ॥ ४॥

jagaddhātrī samudbhūya yā hṛnmānasarovare |gāyatrī sakulaṃ pāraṃ tathā nayati sādhakam || 4||

सास्ति गङ्गैव ज्ञानाख्यसुनीरेण समाकुला ।ज्ञान गङ्गा तु तां भक्त्या वारंवारं नमाम्यहम् ॥ ५॥

sāsti gaṅgaiva jñānākhyasunīreṇa samākulā |jñāna gaṅgā tu tāṃ bhaktyā vāraṃvāraṃ namāmyaham || 5||

ऋषयो वेदशास्त्राणि सर्वे चैव महर्षयः ।श्रद्धया हृदि गायत्रीं धारयन्ति स्तुवन्ति च ॥ ६॥

ṛṣayo vedaśāstrāṇi sarve caiva maharṣayaḥ |śraddhayā hṛdi gāyatrīṃ dhārayanti stuvanti ca || 6||

ह्रीं श्रीं क्लीं चेति रूपैस्तु त्रिभिर्वा लोकपालिनी ।भासते सततं लोके गायत्री त्रिगुणात्मिका ॥ ७॥

hrīṃ śrīṃ klīṃ ceti rūpaistu tribhirvā lokapālinī |bhāsate satataṃ loke gāyatrī triguṇātmikā || 7||

गायत्र्यैव मता माता वेदानां शास्त्रसम्पदाम् ।चत्वारोऽपि समुत्पन्ना वेदास्तस्या असंशयम् ॥ ८॥

gāyatryaiva matā mātā vedānāṃ śāstrasampadām |catvāro'pi samutpannā vedāstasyā asaṃśayam || 8||

परमात्मनस्तु या लोके ब्रह्म शक्तिर्विराजते ।सूक्ष्मा च सात्त्विकी चैव गायत्रीत्यभिधीयते ॥ ९॥

paramātmanastu yā loke brahma śaktirvirājate |sūkṣmā ca sāttvikī caiva gāyatrītyabhidhīyate || 9||

प्रभावादेव गायत्र्या भूतानामभिजायते ।अन्तःकरणेषु देवानां तत्त्वानां हि समुद्भवः ॥ १०॥

prabhāvādeva gāyatryā bhūtānāmabhijāyate |antaḥkaraṇeṣu devānāṃ tattvānāṃ hi samudbhavaḥ || 10||

गायत्र्युपासनाकरणादात्मशक्तिर्विवर्धते ।प्राप्यते क्रमशोऽजस्य सामीप्यं परमात्मनः ॥ ११॥

gāyatryupāsanākaraṇādātmaśaktirvivardhate |prāpyate kramaśo'jasya sāmīpyaṃ paramātmanaḥ || 11||

शौचं शान्तिर्विवेकश्चैतल्लाभ त्रयमात्मिकम् ।पश्चादवाप्यते नूनं सुस्थिरं तदुपासकम् ॥ १२॥

śaucaṃ śāntirvivekaścaitallābha trayamātmikam |paścādavāpyate nūnaṃ susthiraṃ tadupāsakam || 12||

कार्येषु साहसः स्थैर्यं कर्मनिष्ठा तथैव च ।एते लाभाश्च वै तस्माज्जायन्ते मानसास्त्रयः ॥ १३॥

kāryeṣu sāhasaḥ sthairyaṃ karmaniṣṭhā tathaiva ca |ete lābhāśca vai tasmājjāyante mānasāstrayaḥ || 13||

पुष्कलं धनसंसिद्धिः सहयोगश्च सर्वतः ।स्वास्थ्यं वा त्रय एते स्युस्तस्माल्लाभाश्च लौकिकाः ॥ १४॥

puṣkalaṃ dhanasaṃsiddhiḥ sahayogaśca sarvataḥ |svāsthyaṃ vā traya ete syustasmāllābhāśca laukikāḥ || 14||

काठिन्यं विविधं घोरं ह्यापदां संहतिस्तथा ।शीघ्रं विनाशतां यान्ति विविधा विघ्नराशयः ॥ १५॥

kāṭhinyaṃ vividhaṃ ghoraṃ hyāpadāṃ saṃhatistathā |śīghraṃ vināśatāṃ yānti vividhā vighnarāśayaḥ || 15||

विनाशादुक्त शत्रूणामन्तः शक्तिर्विवर्धते ।संकटानामनायासं पारं याति तया नरः ॥ १६॥

vināśādukta śatrūṇāmantaḥ śaktirvivardhate |saṃkaṭānāmanāyāsaṃ pāraṃ yāti tayā naraḥ || 16||

गायत्र्युपासकस्वान्ते सत्कामा उद्भवन्ति हि ।तत्पूर्तयेऽभिजायन्ते सहजं साधनान्यपि ॥ १७॥

gāyatryupāsakasvānte satkāmā udbhavanti hi |tatpūrtaye'bhijāyante sahajaṃ sādhanānyapi || 17||

त्रुटयः सर्वथा दोषा विघ्ना यान्ति यदान्तताम् ।मानवो निर्भयं याति पूर्णोन्नति पथं तदा ॥ १८॥

truṭayaḥ sarvathā doṣā vighnā yānti yadāntatām |mānavo nirbhayaṃ yāti pūrṇonnati pathaṃ tadā || 18||

बाह्यंचाभ्यन्तरं त्वस्य नित्यं सन्मार्गगामिनः ।उन्नतेरुभयं द्वारं यात्युन्मुक्तकपाटताम् ॥ १९॥

bāhyaṃcābhyantaraṃ tvasya nityaṃ sanmārgagāminaḥ |unnaterubhayaṃ dvāraṃ yātyunmuktakapāṭatām || 19||

अतः स्वस्थेन चित्तेन श्रद्धया निष्ठया तथा ।कर्तव्याविरतं काले गायत्र्याः समुपासना ॥ २०॥

ataḥ svasthena cittena śraddhayā niṣṭhayā tathā |kartavyāvirataṃ kāle gāyatryāḥ samupāsanā || 20||

दयालुः शक्ति सम्पन्ना माता बुद्धिमती यथा ।कल्याणं कुरुते ह्येव प्रेम्णा बालस्य चात्मनः ॥ २१॥

dayāluḥ śakti sampannā mātā buddhimatī yathā |kalyāṇaṃ kurute hyeva premṇā bālasya cātmanaḥ || 21||

तथैव माता लोकानां गायत्री भक्तवत्सला ।विदधाति हितं नित्यं भक्तानां ध्रुवमात्मनः ॥ २२॥

tathaiva mātā lokānāṃ gāyatrī bhaktavatsalā |vidadhāti hitaṃ nityaṃ bhaktānāṃ dhruvamātmanaḥ || 22||

कुर्वन्नपि त्रुटीर्लोके बालको मातरं प्रति ।यथा भवति कश्चिन्न तस्या अप्रीतिभाजनः ॥ २३॥

kurvannapi truṭīrloke bālako mātaraṃ prati |yathā bhavati kaścinna tasyā aprītibhājanaḥ || 23||

कुर्वन्नपि त्रुटीर्भक्तः क्वचित् गायत्र्युपासने ।न तथा फलमाप्नोति विपरीतं कदाचन ॥ २४॥

kurvannapi truṭīrbhaktaḥ kvacit gāyatryupāsane |na tathā phalamāpnoti viparītaṃ kadācana || 24||

अक्षराणां तु गायत्र्या गुम्फनं ह्यस्ति तद्विधम् ।भवन्ति जागृता येन सर्वा गुह्यास्तु ग्रन्थयः ॥ २५॥

akṣarāṇāṃ tu gāyatryā gumphanaṃ hyasti tadvidham |bhavanti jāgṛtā yena sarvā guhyāstu granthayaḥ || 25||

जागृता ग्रन्थयस्त्वेताः सूक्ष्माः साधकमानसे ।दिव्यशक्तिसमुद्भूतिं क्षिप्रं कुर्वन्त्यसंशयम् ॥ २६॥

jāgṛtā granthayastvetāḥ sūkṣmāḥ sādhakamānase |divyaśaktisamudbhūtiṃ kṣipraṃ kurvantyasaṃśayam || 26||

जनयन्ति कृते पुंसामेता वै दिव्यशक्तयः ।विविधान् वै परिणामान् भव्यान् मङ्गलपूरितान् ॥ २७॥

janayanti kṛte puṃsāmetā vai divyaśaktayaḥ |vividhān vai pariṇāmān bhavyān maṅgalapūritān || 27||

मन्त्रस्योच्चारणं कार्यं शुद्धमेवाप्रमादतः ।तदशक्तो जपेन्नित्यं सप्रणवास्तु व्याहृतीः ॥ २८॥

mantrasyoccāraṇaṃ kāryaṃ śuddhamevāpramādataḥ |tadaśakto japennityaṃ sapraṇavāstu vyāhṛtīḥ || 28||

ओमिति प्रणवः पूर्वं भूर्भुवः स्वस्तदुत्तरम् ।एषोक्ता लघु गायत्री विद्वद्भिर्वेदपण्डितैः ॥ २९॥

omiti praṇavaḥ pūrvaṃ bhūrbhuvaḥ svastaduttaram |eṣoktā laghu gāyatrī vidvadbhirvedapaṇḍitaiḥ || 29||

शुद्धं परिधानमाधाय शुद्धे वै वायुमण्डले ।शुद्ध देहमनोभ्यां वै कार्या गायत्र्युपासना ॥ ३०॥

śuddhaṃ paridhānamādhāya śuddhe vai vāyumaṇḍale |śuddha dehamanobhyāṃ vai kāryā gāyatryupāsanā || 30||

दीक्षामादाय गायत्र्या ब्रह्मनिष्ठाग्रजन्मना ।आरभ्यतां ततः सम्यग्विधिनोपासना सता ॥ ३१॥

dīkṣāmādāya gāyatryā brahmaniṣṭhāgrajanmanā |ārabhyatāṃ tataḥ samyagvidhinopāsanā satā || 31||

गायत्र्युपासनामुक्त्वा नित्यावश्यककर्मसु ।उक्तस्तत्र द्विजातीनां नानध्यायो विचक्षणैः ॥ ३२॥

gāyatryupāsanāmuktvā nityāvaśyakakarmasu |uktastatra dvijātīnāṃ nānadhyāyo vicakṣaṇaiḥ || 32||

आराधयन्ति गायत्रीं न नित्यं ये द्विजन्मनः ।जायन्ते हि स्वकर्मभ्यस्ते च्युता नात्र संशयः ॥ ३३॥

ārādhayanti gāyatrīṃ na nityaṃ ye dvijanmanaḥ |jāyante hi svakarmabhyaste cyutā nātra saṃśayaḥ || 33||

शूद्रास्तु जन्मना सर्वे पश्चाद्यान्ति द्विजन्मताम् ।गायत्र्यैव जनाः साकं ह्युपवीतस्य धारणात् ॥ ३४॥

śūdrāstu janmanā sarve paścādyānti dvijanmatām |gāyatryaiva janāḥ sākaṃ hyupavītasya dhāraṇāt || 34||

उच्चता पतितानां च पापिनां पापनाशनम् ।जायेते कृपयैवास्याः वेदमातुरनन्तया ॥ ३५॥

uccatā patitānāṃ ca pāpināṃ pāpanāśanam |jāyete kṛpayaivāsyāḥ vedamāturanantayā || 35||

गायत्र्या या युता सन्ध्या ब्रह्मसन्ध्या तु सा मता ।कीर्तितं सर्वतः श्रेष्ठं तस्यानुष्ठानमागमैः ॥ ३६॥

gāyatryā yā yutā sandhyā brahmasandhyā tu sā matā |kīrtitaṃ sarvataḥ śreṣṭhaṃ tasyānuṣṭhānamāgamaiḥ || 36||

आचमनं शिखाबन्धः प्राणायामोऽघमर्षणम् ।न्यासश्चोपासनायां तु पञ्च कोषा मता बुधैः ॥ ३७॥

ācamanaṃ śikhābandhaḥ prāṇāyāmo'ghamarṣaṇam |nyāsaścopāsanāyāṃ tu pañca koṣā matā budhaiḥ || 37||

ध्यानतस्तु ततः पश्चात् सावधानेन चेतसा ।जप्या सततं तुलसी मालया च मुहुर्मुहुः ॥ ३८॥

dhyānatastu tataḥ paścāt sāvadhānena cetasā |japyā satataṃ tulasī mālayā ca muhurmuhuḥ || 38||

एक वारं प्रतिदिनं न्यूनतो न्यूनसङ्ख्यकम् ।धीमान्मन्त्र शतं नूनं नित्यमष्टोत्तरं जपेत् ॥ ३९॥

eka vāraṃ pratidinaṃ nyūnato nyūnasaṅkhyakam |dhīmānmantra śataṃ nūnaṃ nityamaṣṭottaraṃ japet || 39||

ब्राह्मे मुहूर्ते प्राङ्मुखो मेरुदण्डं प्रतन्य हि ।पद्मासनं समासीनः सन्ध्यावन्दनमाचरेत् ॥ ४०॥

brāhme muhūrte prāṅmukho merudaṇḍaṃ pratanya hi |padmāsanaṃ samāsīnaḥ sandhyāvandanamācaret || 40||

दैन्यरुक् शोक चिन्तानां विरोधाक्रमणापदाम् ।कार्यं गायत्र्यनुष्ठानं भयानं वारणाय च ॥ ४१॥

dainyaruk śoka cintānāṃ virodhākramaṇāpadām |kāryaṃ gāyatryanuṣṭhānaṃ bhayānaṃ vāraṇāya ca || 41||

जायते सा स्थितिरस्मान्मनोऽभिलाषयान्विता ।यतः सर्वेऽभिजायन्ते यथा कालं हि पूर्णताम् ॥ ४२॥

jāyate sā sthitirasmānmano'bhilāṣayānvitā |yataḥ sarve'bhijāyante yathā kālaṃ hi pūrṇatām || 42||

अनुष्ठानात्तु वै तस्माद्गुप्ताध्यात्मिक-शक्तयः ।चमत्कारमया लोके प्राप्यन्तेऽनेकधा बुधैः ॥ ४३॥

anuṣṭhānāttu vai tasmādguptādhyātmika-śaktayaḥ |camatkāramayā loke prāpyante'nekadhā budhaiḥ || 43||

सपादलक्षमन्त्राणां गायत्र्या जपनं तु वै ।ध्यानेन विधिना चैव ह्यनुष्ठानं प्रचक्षते ॥ ४४ ।

sapādalakṣamantrāṇāṃ gāyatryā japanaṃ tu vai |dhyānena vidhinā caiva hyanuṣṭhānaṃ pracakṣate || 44 |

पञ्चम्यां पूर्णिमायां वा चैकादश्यां तथैव हि ।अनुष्ठानस्य कर्तव्यं आरम्भः फलप्राप्तये ॥ ४५॥

pañcamyāṃ pūrṇimāyāṃ vā caikādaśyāṃ tathaiva hi |anuṣṭhānasya kartavyaṃ ārambhaḥ phalaprāptaye || 45||

मासद्वयेऽविरामं तु चत्वारिंषट् दिनेषु वा ।पूरयेत्तदनुष्ठानं तुल्यसङ्ख्यासु वै जपन् ॥ ४६॥

māsadvaye'virāmaṃ tu catvāriṃṣaṭ dineṣu vā |pūrayettadanuṣṭhānaṃ tulyasaṅkhyāsu vai japan || 46||

तस्याः प्रतिमां सुसंस्थाप्य प्रेम्णा शोभनआसने ।गायत्र्यास्तत्र कर्तव्या सत्प्रतिष्ठा विधानतः ॥ ४७तद्विधाय ततो दीपधूपनैवेद्यचन्दनैः ।नमस्कृत्याक्षतेनापि तस्याः पूजनमाचरेत् ॥ ४८॥

tasyāḥ pratimāṃ susaṃsthāpya premṇā śobhanaāsane |gāyatryāstatra kartavyā satpratiṣṭhā vidhānataḥ || 47tadvidhāya tato dīpadhūpanaivedyacandanaiḥ |namaskṛtyākṣatenāpi tasyāḥ pūjanamācaret || 48||

पूजनानन्तरं विज्ञः भक्त्या तज्जपमारभेत् ।जपकाले तु मनः कार्यं श्रद्धान्वितमचञ्चलम् ॥ ४९॥

pūjanānantaraṃ vijñaḥ bhaktyā tajjapamārabhet |japakāle tu manaḥ kāryaṃ śraddhānvitamacañcalam || 49||

कार्यतो यदि चोत्तिष्ठेन्मध्य एव ततः पुनः ।करप्रक्षालनं कृत्वा शुद्धैरङ्गैरुपाविशेत् ॥ ५०॥

kāryato yadi cottiṣṭhenmadhya eva tataḥ punaḥ |karaprakṣālanaṃ kṛtvā śuddhairaṅgairupāviśet || 50||

आद्यशक्तिर्वेदमाता गायत्री तु मदन्तरे ।शक्तिकल्लोलसन्दोहान् ज्ञानज्योतिश्च सन्ततम् ॥ ५१॥

ādyaśaktirvedamātā gāyatrī tu madantare |śaktikallolasandohān jñānajyotiśca santatam || 51||

उत्तरोत्तरमाकीर्य प्रेरयन्ति विराजते ।इत्येवाविरतं ध्यायन् ध्यानमग्नस्तु तां जपेत् ॥ ५२॥

uttarottaramākīrya prerayanti virājate |ityevāvirataṃ dhyāyan dhyānamagnastu tāṃ japet || 52||

चतुर्विंशतिलक्षाणां सततं तदुपासकः ।गायत्रीणामनुष्ठानाद्गायत्र्याः सिद्धिमाप्नुते ॥ ५३साधनायै तु गायत्र्या निश्छलेन हि चेतसा ।वरणीयः सदाचार्यः साधकेन सुभाजनः ॥ ५४॥

caturviṃśatilakṣāṇāṃ satataṃ tadupāsakaḥ |gāyatrīṇāmanuṣṭhānādgāyatryāḥ siddhimāpnute || 53sādhanāyai tu gāyatryā niśchalena hi cetasā |varaṇīyaḥ sadācāryaḥ sādhakena subhājanaḥ || 54||

लघ्वनुष्ठानतो वापि महानुष्ठानतोऽथवा ।सिद्धिं विन्दति वै नूनं साधकः सानुपातिकाम् ॥ ५५॥

laghvanuṣṭhānato vāpi mahānuṣṭhānato'thavā |siddhiṃ vindati vai nūnaṃ sādhakaḥ sānupātikām || 55||

एक एव तु संसिद्धः गायत्री मन्त्र आदिशत् ।समस्तलोकमन्त्राणां कार्यसिद्धेस्तु पूरकः ॥ ५६॥

eka eva tu saṃsiddhaḥ gāyatrī mantra ādiśat |samastalokamantrāṇāṃ kāryasiddhestu pūrakaḥ || 56||

अनुष्ठानावसाने तु अग्निहोत्रो विधीयताम् ।यथाशक्ति ततो दानं ब्रह्मभोजस्ततः खलु ॥ ५७॥

anuṣṭhānāvasāne tu agnihotro vidhīyatām |yathāśakti tato dānaṃ brahmabhojastataḥ khalu || 57||

महामन्त्रस्य चाप्यस्य स्थाने स्थाने पदे पदे ।गूढानन्तोपदेशानां रहस्यं तत्र वर्तते ॥ ५८॥

mahāmantrasya cāpyasya sthāne sthāne pade pade |gūḍhānantopadeśānāṃ rahasyaṃ tatra vartate || 58||

यो दधाति नरश्चैतानुपदेशांस्तु मानसे ।जायते ह्युभयं तस्य लोकमानन्दसङ्कुलम् ॥ ५९॥

yo dadhāti naraścaitānupadeśāṃstu mānase |jāyate hyubhayaṃ tasya lokamānandasaṅkulam || 59||

समग्रामपि सामग्रीमनुष्ठानस्य पूजिताम् ।स्थाने पवित्र एवैतां कुत्रचिद्धि विसर्जयेत् ॥ ६०॥

samagrāmapi sāmagrīmanuṣṭhānasya pūjitām |sthāne pavitra evaitāṃ kutraciddhi visarjayet || 60||

सत्पात्रो यदि वाचार्यो न चेत्संस्थापयेत्तदा ।नारिकेलं शुचिं वृत्वाचार्यभावेन चासने ॥ ६१॥

satpātro yadi vācāryo na cetsaṃsthāpayettadā |nārikelaṃ śuciṃ vṛtvācāryabhāvena cāsane || 61||

प्रायश्चित्तं मतं श्रेष्ठं त्रुटीनां पापकर्मणाम् ।तपश्चर्यैव गायत्र्याः नातोऽन्यद्दृश्यते क्वचित् ॥ ६२॥

prāyaścittaṃ mataṃ śreṣṭhaṃ truṭīnāṃ pāpakarmaṇām |tapaścaryaiva gāyatryāḥ nāto'nyaddṛśyate kvacit || 62||

सेव्याः स्वात्मसमुद्ध्यर्थं पदार्थाः सात्त्विकाः सदा ।राजसाश्च प्रयोक्तव्याः मनोवाञ्छितपूर्तये ॥ ६३॥

sevyāḥ svātmasamuddhyarthaṃ padārthāḥ sāttvikāḥ sadā |rājasāśca prayoktavyāḥ manovāñchitapūrtaye || 63||

प्रादुर्भावस्तु भावानां तामसानां विजायते ।तमोगुणानामर्थानां सेवनादिति निश्चयः ॥ ६४॥

prādurbhāvastu bhāvānāṃ tāmasānāṃ vijāyate |tamoguṇānāmarthānāṃ sevanāditi niścayaḥ || 64||

मालासनसमिध्यज्ञसामग्र्यर्चनसङ्ग्रहः ।गुणत्रयानुसारं हि सर्वे वै ददते फलम् ॥ ६५॥

mālāsanasamidhyajñasāmagryarcanasaṅgrahaḥ |guṇatrayānusāraṃ hi sarve vai dadate phalam || 65||

प्रादुर्भवन्ति वै सूक्ष्माश्चतुर्विंशति शक्तयः ।अक्षरेभ्यस्तु गायत्र्या मानवानां हि मानसे ॥ ६६॥

prādurbhavanti vai sūkṣmāścaturviṃśati śaktayaḥ |akṣarebhyastu gāyatryā mānavānāṃ hi mānase || 66||

मुहूर्ता योगदोषा वा येऽप्यमङ्गलकारिणः ।भस्मतां यान्ति ते सर्वे गायत्र्यास्तीव्रतेजसा ॥ ६७॥

muhūrtā yogadoṣā vā ye'pyamaṅgalakāriṇaḥ |bhasmatāṃ yānti te sarve gāyatryāstīvratejasā || 67||

एतस्मात्तु जपान्नूनं ध्यानमग्नेन चेतसा ।जायते क्रमशश्चैव षट् चक्राणां तु जागृतिः ॥ ६८॥

etasmāttu japānnūnaṃ dhyānamagnena cetasā |jāyate kramaśaścaiva ṣaṭ cakrāṇāṃ tu jāgṛtiḥ || 68||

षट् चक्राणि यदैतानि जागृतानि भवन्ति हि ।षट् सिद्धयोऽभिजायन्ते चक्रैरेतैर्नरस्य वै ॥ ६९॥

ṣaṭ cakrāṇi yadaitāni jāgṛtāni bhavanti hi |ṣaṭ siddhayo'bhijāyante cakrairetairnarasya vai || 69||

अग्निहोत्रं तु गायत्री मन्त्रेण विधिवत् कृतम् ।सर्वेष्ववसरेष्वेव शुभमेव मतं बुधैः ॥ ७०॥

agnihotraṃ tu gāyatrī mantreṇa vidhivat kṛtam |sarveṣvavasareṣveva śubhameva mataṃ budhaiḥ || 70||

यदावस्थासु स्याल्लोके विपन्नासु तदा तु सः ।मौनं मानसिकं चैव गायत्रीजपमाचरेत् ॥ ७१॥

yadāvasthāsu syālloke vipannāsu tadā tu saḥ |maunaṃ mānasikaṃ caiva gāyatrījapamācaret || 71||

तदनुष्ठानकाले तु स्वशक्तिं नियमेज्जनः ।निम्नकर्मसु ताः धीमान् न व्ययेद्धि कदाचन ॥ ७२नैवानावश्यकं कार्यमात्मोद्धारस्थितेन च ।आत्मशक्तेस्तु प्राप्तायाः यत्र तत्र प्रदर्शनम् ॥ ७३॥

tadanuṣṭhānakāle tu svaśaktiṃ niyamejjanaḥ |nimnakarmasu tāḥ dhīmān na vyayeddhi kadācana || 72naivānāvaśyakaṃ kāryamātmoddhārasthitena ca |ātmaśaktestu prāptāyāḥ yatra tatra pradarśanam || 73||

आहारे व्यवहारे च मस्तिष्केऽपि तथैव हि ।सात्त्विकेन सदा भाव्यं साधकेन मनीषिणा ॥ ७४॥

āhāre vyavahāre ca mastiṣke'pi tathaiva hi |sāttvikena sadā bhāvyaṃ sādhakena manīṣiṇā || 74||

कर्तव्यधर्मतः कर्म विपरीतं तु यद्भवेत् ।तत्साधकस्तु प्रज्ञावानाचरेन्न कदाचन ॥ ७५॥

kartavyadharmataḥ karma viparītaṃ tu yadbhavet |tatsādhakastu prajñāvānācarenna kadācana || 75||

पृष्ठतोऽस्याः साधनाया राजतेऽतितरं सदा ।मनस्विसाधकानां हि बहूनां साधनाबलम् ॥ ७६॥

pṛṣṭhato'syāḥ sādhanāyā rājate'titaraṃ sadā |manasvisādhakānāṃ hi bahūnāṃ sādhanābalam || 76||

अल्पीयस्या जगत्येवं साधनायास्तु साधकः ।भगवत्याश्च गायत्र्याः कृपां प्राप्नोत्यसंशयम् ॥ ७७॥

alpīyasyā jagatyevaṃ sādhanāyāstu sādhakaḥ |bhagavatyāśca gāyatryāḥ kṛpāṃ prāpnotyasaṃśayam || 77||

प्राणायामे जपन् लोकः गायत्रीं ध्रुवमाप्नुते ।निग्रहं मनसश्चैव इन्द्रियाणां हि सम्पदाम् ॥ ७८॥

prāṇāyāme japan lokaḥ gāyatrīṃ dhruvamāpnute |nigrahaṃ manasaścaiva indriyāṇāṃ hi sampadām || 78||

मन्त्रं विभज्य भागेषु चतुर्षु सुबुधस्तदा ।रेचकं कुम्भकं बाह्यं पूरकं कुम्भकं चरेत् ॥ ७९॥

mantraṃ vibhajya bhāgeṣu caturṣu subudhastadā |recakaṃ kumbhakaṃ bāhyaṃ pūrakaṃ kumbhakaṃ caret || 79||

यथा पूर्वस्थितञ्चैव न द्रव्यं कार्यसाधकम् ।महासाधनतोऽप्यस्मान्नाज्ञो लाभं तथाप्नुते ॥ ८०॥

yathā pūrvasthitañcaiva na dravyaṃ kāryasādhakam |mahāsādhanato'pyasmānnājño lābhaṃ tathāpnute || 80||

साधकः कुरुते यस्तु मन्त्रशक्तेरपव्ययः ।तं विनाशयति सैव समूलं नात्र संशयः ॥ ८१॥

sādhakaḥ kurute yastu mantraśakterapavyayaḥ |taṃ vināśayati saiva samūlaṃ nātra saṃśayaḥ || 81||

सततं साधनाभिर्यो याति साधकतां नरः ।स्वप्नावस्थासु जायन्ते तस्य दिव्यानुभूतयः ॥ ८२॥

satataṃ sādhanābhiryo yāti sādhakatāṃ naraḥ |svapnāvasthāsu jāyante tasya divyānubhūtayaḥ || 82||

सफलः साधको लोके प्राप्नुतेऽनुभवान् नवान् ।विचित्रान् विविधाँश्चैव साधनासिद्ध्यनन्तरम् ॥ ८३॥

saphalaḥ sādhako loke prāpnute'nubhavān navān |vicitrān vividhām̐ścaiva sādhanāsiddhyanantaram || 83||

भिन्नाभिर्विधिभिर्बुद्ध्या भिन्नासु कार्यपङ्क्तिषु ।गायत्र्याः सिद्धमन्त्रस्य प्रयोगः क्रियते बुधैः ॥ ८४॥

bhinnābhirvidhibhirbuddhyā bhinnāsu kāryapaṅktiṣu |gāyatryāḥ siddhamantrasya prayogaḥ kriyate budhaiḥ || 84||

चतुर्विंशतिवर्णैर्या गायत्री गुम्फिता श्रुतौ ।रहस्यमुक्तं तत्रापि दिव्यैः रहस्यवादिभिः ॥ ८५॥

caturviṃśativarṇairyā gāyatrī gumphitā śrutau |rahasyamuktaṃ tatrāpi divyaiḥ rahasyavādibhiḥ || 85||

रहस्यमुपवीतस्य गुह्याद्गुह्यतरं हि यत् ।अन्तर्हितं तु तत्सर्वं गायत्र्यां विश्वमातरि ॥ ८६॥

rahasyamupavītasya guhyādguhyataraṃ hi yat |antarhitaṃ tu tatsarvaṃ gāyatryāṃ viśvamātari || 86||

अयमेव गुरोर्मन्त्रः यः सर्वोपरि राजते ।बिन्दौ सिन्धुरिवास्मिंस्तु ज्ञानविज्ञानमाश्रितम् ॥ ८७॥

ayameva gurormantraḥ yaḥ sarvopari rājate |bindau sindhurivāsmiṃstu jñānavijñānamāśritam || 87||

आभ्यन्तरे तु गायत्र्या अनेके योगसञ्चयाः ।अन्तर्हिता विराजन्ते कश्चिदत्र न संशयः ॥ ८८॥

ābhyantare tu gāyatryā aneke yogasañcayāḥ |antarhitā virājante kaścidatra na saṃśayaḥ || 88||

धारयन् हृदि गायत्रीं साधको धौतकिल्बिषः ।शक्तीरनुभवत्य्ग्राः स्वस्मिन्नेव ह्यलौकिकाः ॥ ८९॥

dhārayan hṛdi gāyatrīṃ sādhako dhautakilbiṣaḥ |śaktīranubhavatygrāḥ svasminneva hyalaukikāḥ || 89||

एतादृश्यस्तु वार्ता भासन्तेऽल्पप्रयासतः ।यास्तु साधारणो लोको ज्ञातुमर्हति नैव हि ॥ ९०॥

etādṛśyastu vārtā bhāsante'lpaprayāsataḥ |yāstu sādhāraṇo loko jñātumarhati naiva hi || 90||

एतादृश्यस्तु जायन्ते तन्मनस्यनुभूतयः ।यादृश्यो न हि दृश्यन्ते मानवेषु कदाचन ॥ ९१॥

etādṛśyastu jāyante tanmanasyanubhūtayaḥ |yādṛśyo na hi dṛśyante mānaveṣu kadācana || 91||

प्रसादं ब्रह्मज्ञानस्य येऽन्येभ्यो वितरन्त्यपि ।आसादयन्ति ते नूनं मानवाः पुण्यमक्षयम् ॥ ९२॥

prasādaṃ brahmajñānasya ye'nyebhyo vitarantyapi |āsādayanti te nūnaṃ mānavāḥ puṇyamakṣayam || 92||

गायत्री संहिता ह्येषा परमानन्ददायिनी ।सर्वेषामेव कष्टानां वारणायास्त्यलं भुवि ॥ ९३॥

gāyatrī saṃhitā hyeṣā paramānandadāyinī |sarveṣāmeva kaṣṭānāṃ vāraṇāyāstyalaṃ bhuvi || 93||

श्रद्धया ये पठन्त्येनां चिन्तयन्ति च चेतसा ।आचरन्त्यानुकूल्येन भवबाधां तरन्ति ते ॥ ९४॥

śraddhayā ye paṭhantyenāṃ cintayanti ca cetasā |ācarantyānukūlyena bhavabādhāṃ taranti te || 94||