वीरराघवस्तोत्रम् Viraraghava Stotram

\।\।\।\ंइत्यं यतिनृपतिरुदारो मामपायात् स पायात् ॥ ३॥

\|\|\|\ṃityaṃ yatinṛpatirudāro māmapāyāt sa pāyāt || 3||

(रुधिरोद्गारिण्यधिसृतिविमनोयोगेन निजसुखं प्राप्ताः ।चैत्रे सितसप्तम्यां गोविन्दार्या हरेः पदं याताः ॥ )जयति गलदविद्या न्यासविद्या सुहृद्याविधुतनमदवद्या मुक्तिसम्पन्निषद्या ।यदनघसुवचोभिः ख्यापिता ख्यातभूमाश्रुतिमकुटगुरुर्मे मानसे सोऽस्तु नित्यम् ॥ ४॥

(rudhirodgāriṇyadhisṛtivimanoyogena nijasukhaṃ prāptāḥ |caitre sitasaptamyāṃ govindāryā hareḥ padaṃ yātāḥ || )jayati galadavidyā nyāsavidyā suhṛdyāvidhutanamadavadyā muktisampanniṣadyā |yadanaghasuvacobhiḥ khyāpitā khyātabhūmāśrutimakuṭagururme mānase so'stu nityam || 4||

सोऽयं श्रीवण्छठारिर्जयति यतिपतिः सर्वविज्ञानसीमाश्रीमान् रामानुजार्योऽपर इति विबुधैः साधु सन्तर्क्यमाणः ।नाथः श्रीवैष्णवानां प्रगुणगुणभृतां प्राप्तसिंहासनानांयस्य प्रेषोपदेशं नरहरिरकरोत् स्वस्य संराधनार्थम् ॥ ५॥

so'yaṃ śrīvaṇchaṭhārirjayati yatipatiḥ sarvavijñānasīmāśrīmān rāmānujāryo'para iti vibudhaiḥ sādhu santarkyamāṇaḥ |nāthaḥ śrīvaiṣṇavānāṃ praguṇaguṇabhṛtāṃ prāptasiṃhāsanānāṃyasya preṣopadeśaṃ naraharirakarot svasya saṃrādhanārtham || 5||

दुस्तर्काध्वगतागतश्रमलसद्दुर्वादिगर्वापहस्वैरोदार गभीरसारमधुरव्याहारधारान्वितः ।मूर्तिः श्रीनृहरेः परेति जगति ख्यातो दिशेदञ्जसाश्रीमाञ्छ्रीनिधिसंयमीन्द्रगुरुराट्छ्रेयांसि भूयांसि नः ॥ ६॥

dustarkādhvagatāgataśramalasaddurvādigarvāpahasvairodāra gabhīrasāramadhuravyāhāradhārānvitaḥ |mūrtiḥ śrīnṛhareḥ pareti jagati khyāto diśedañjasāśrīmāñchrīnidhisaṃyamīndragururāṭchreyāṃsi bhūyāṃsi naḥ || 6||

दान्तं शान्तमनन्तचिन्तनपरिश्रान्तं महान्तं शुभस्वान्तं कान्तगुणं तमन्तकभयध्वान्तं हरन्तं नृणाम् ।सन्तं सन्तमसं ततं तनुभृतां निन्दन्तमन्तः स्थितंभान्तं रङ्गधुरीणसंयमिथराधौरेयमीडीमहि ॥ ७॥

dāntaṃ śāntamanantacintanapariśrāntaṃ mahāntaṃ śubhasvāntaṃ kāntaguṇaṃ tamantakabhayadhvāntaṃ harantaṃ nṛṇām |santaṃ santamasaṃ tataṃ tanubhṛtāṃ nindantamantaḥ sthitaṃbhāntaṃ raṅgadhurīṇasaṃyamitharādhaureyamīḍīmahi || 7||

श्रीमान् वीररचूद्वहश्रुतिशिरोयोगीश्वरोऽहोबिलाभिख्यश्रीनृहरेः पदे सुमहितोऽसौ सप्तविंशोऽधुना ।तर्कव्याकृतितन्त्रशिक्षितमतिस्त्रय्यन्तपारीणधीर्वीक्षारण्यधुरीणवीररघुराट्स्तोत्रं विधत्ते कृती ॥ ८॥

śrīmān vīraracūdvahaśrutiśiroyogīśvaro'hobilābhikhyaśrīnṛhareḥ pade sumahito'sau saptaviṃśo'dhunā |tarkavyākṛtitantraśikṣitamatistrayyantapārīṇadhīrvīkṣāraṇyadhurīṇavīraraghurāṭstotraṃ vidhatte kṛtī || 8||

श्रीमन् वीररघूद्वहाद्य भवतः स्तुत्यां प्रवर्तामहेत्वन्माहात्म्यमवेक्ष्य मन्दमतयो लज्जामहे साम्प्रतम् ।स्तोतुं त्वां प्रभवन्ति नो पटुधियः प्राञ्चो विरिञ्चादयोलज्जां निह्नुमहेतरां तत इह त्वस्मत्प्रयत्नः फली ॥ ९॥

śrīman vīraraghūdvahādya bhavataḥ stutyāṃ pravartāmahetvanmāhātmyamavekṣya mandamatayo lajjāmahe sāmpratam |stotuṃ tvāṃ prabhavanti no paṭudhiyaḥ prāñco viriñcādayolajjāṃ nihnumahetarāṃ tata iha tvasmatprayatnaḥ phalī || 9||

वाल्मीकिर्भगवान् वरेण महता सार्वज्ञ्यमध्यञ्चितःस्तुत्यां तेऽधिकृतो भवद्गुणनुतौ कार्येन नेष्टे स्म सः ।क्वाहं मन्दमतिः क्व ते गुणगणा वेधोमुखैर्दुःशकामातुं वीररचूद्रहाद्य भवतः स्तुत्यां यते साहसात् ॥ १०॥

vālmīkirbhagavān vareṇa mahatā sārvajñyamadhyañcitaḥstutyāṃ te'dhikṛto bhavadguṇanutau kāryena neṣṭe sma saḥ |kvāhaṃ mandamatiḥ kva te guṇagaṇā vedhomukhairduḥśakāmātuṃ vīraracūdrahādya bhavataḥ stutyāṃ yate sāhasāt || 10||

त्वद्भक्तिः सुदृढा सुमन्दधिषणं मां प्रेरयत्यञ्जसात्वत्स्तुत्यां किल वीरराघव ततः किं दुष्करं मेऽधुना ।सुग्रीवः सुचिरं विनष्टनगरः शोचन् दवीयाञ्श्रियस्त्वामञ्चन् परिधूय वालिनमसौ साम्राज्यमासेदिवान् ॥ ११॥

tvadbhaktiḥ sudṛḍhā sumandadhiṣaṇaṃ māṃ prerayatyañjasātvatstutyāṃ kila vīrarāghava tataḥ kiṃ duṣkaraṃ me'dhunā |sugrīvaḥ suciraṃ vinaṣṭanagaraḥ śocan davīyāñśriyastvāmañcan paridhūya vālinamasau sāmrājyamāsedivān || 11||

मत्स्तुत्या विषयीकृतोऽप्यगुणया त्वं राजसे ज्योतिषांज्योतिर्वीररघूद्वह श्रुतिशिरःसिद्धान्तसिद्धालय ।धन्योऽहं त्वधुना भवत्स्तुतिकृतेः सन्तापभूम्ना शुनालीढा किं न विराजते सुरसरित् तापात् स मुक्तो न किम् ॥ १२॥

matstutyā viṣayīkṛto'pyaguṇayā tvaṃ rājase jyotiṣāṃjyotirvīraraghūdvaha śrutiśiraḥsiddhāntasiddhālaya |dhanyo'haṃ tvadhunā bhavatstutikṛteḥ santāpabhūmnā śunālīḍhā kiṃ na virājate surasarit tāpāt sa mukto na kim || 12||

तरुणतुलसीमालं मालम्बनीयनिजोरसंरिपुजन ततीकालं कालङ्घनीयनिजाज्ञकम् ।धरणितनयालोलं लोलम्ब डिम्भसमच्छविंविमलविलसच्छ्रीलं श्रीलं भजेमहि राघवम् ॥ १३॥

taruṇatulasīmālaṃ mālambanīyanijorasaṃripujana tatīkālaṃ kālaṅghanīyanijājñakam |dharaṇitanayālolaṃ lolamba ḍimbhasamacchaviṃvimalavilasacchrīlaṃ śrīlaṃ bhajemahi rāghavam || 13||

निजपदनमत्सोमं सोमं मुखेन पराकृतंसततविलसद्भूमं भूमण्डनं रवुपुङ्गवम् ।मुनिजनदृशोऽभीमं भीमं दशास्यदृशां भृशंविहितविनमत्कामं कामं सदेहमिवाश्रये ॥ १४॥

nijapadanamatsomaṃ somaṃ mukhena parākṛtaṃsatatavilasadbhūmaṃ bhūmaṇḍanaṃ ravupuṅgavam |munijanadṛśo'bhīmaṃ bhīmaṃ daśāsyadṛśāṃ bhṛśaṃvihitavinamatkāmaṃ kāmaṃ sadehamivāśraye || 14||

निरुपमतनुश्रीकं श्रीकञ्जभूप्रमुखाञ्चितंनिजधृतिलसद्भूकं भूकण्टकव्रजसूदनम् ।विधुतदिविषद्भीकं भीकन्दलद्रिपुसैन्यकंस्मर रुचिरभासाकं साकं श्रिया रघुपुङ्गवम् ॥ १५॥

nirupamatanuśrīkaṃ śrīkañjabhūpramukhāñcitaṃnijadhṛtilasadbhūkaṃ bhūkaṇṭakavrajasūdanam |vidhutadiviṣadbhīkaṃ bhīkandaladripusainyakaṃsmara rucirabhāsākaṃ sākaṃ śriyā raghupuṅgavam || 15||

नतजनमहोदारं दारं विपद्विततेः सतांविनतदिविषद्वारं वारं प्रशस्तमहांहसाम् ।रणभुवि महाधीरं धीरम्यमार्तजनावनंरघुपतिममुं स्मारंस्मारं वसेयमहं सदा ॥ १६॥

natajanamahodāraṃ dāraṃ vipadvitateḥ satāṃvinatadiviṣadvāraṃ vāraṃ praśastamahāṃhasām |raṇabhuvi mahādhīraṃ dhīramyamārtajanāvanaṃraghupatimamuṃ smāraṃsmāraṃ vaseyamahaṃ sadā || 16||

निजपद भवद्गङ्गा गङ्गात्मजप्रमुखेडिताकृतदुरितक्रुद्भङ्गाभङ्गात्मशक्तिरकुण्ठिता ।धरणितनयासङ्गासङ्गा रघूद्वहदेवताजयति हसितानङ्गानङ्गान्तकद्रुहिणाञ्चिता ॥ १७॥

nijapada bhavadgaṅgā gaṅgātmajapramukheḍitākṛtaduritakrudbhaṅgābhaṅgātmaśaktirakuṇṭhitā |dharaṇitanayāsaṅgāsaṅgā raghūdvahadevatājayati hasitānaṅgānaṅgāntakadruhiṇāñcitā || 17||

निरुपधिदयासारं सारङ्गमुख्यवरप्रदंपरिधुतमहीभारं भारम्यकं खुपुङ्गवम् ।नतजनमनोऽदूरं दूरं कुदृष्टिमतां मृडेप्रकटितमहातारं तारं श्रये भववारिधेः ॥ १८॥

nirupadhidayāsāraṃ sāraṅgamukhyavarapradaṃparidhutamahībhāraṃ bhāramyakaṃ khupuṅgavam |natajanamano'dūraṃ dūraṃ kudṛṣṭimatāṃ mṛḍeprakaṭitamahātāraṃ tāraṃ śraye bhavavāridheḥ || 18||

वीक्षारण्यपतिर्विराजतितरां साक्षाच्छ्रियः श्रीः सदाधीक्षान्त्यादिगुणोज्ज्वलैः सुमहितैः साक्षात्कृतो योगिभिः ।द्राक्षासारसदृक्षनैजफणितिर्दाक्षायणीशादिभिःस्वेक्षाकाङ्क्षिभिरञ्चितः प्रणमतां काङ्क्षाधिकार्थप्रदः ॥ १९॥

vīkṣāraṇyapatirvirājatitarāṃ sākṣācchriyaḥ śrīḥ sadādhīkṣāntyādiguṇojjvalaiḥ sumahitaiḥ sākṣātkṛto yogibhiḥ |drākṣāsārasadṛkṣanaijaphaṇitirdākṣāyaṇīśādibhiḥsvekṣākāṅkṣibhirañcitaḥ praṇamatāṃ kāṅkṣādhikārthapradaḥ || 19||

श्रीमान् वीररघूद्वहः श्रुतिशिरःसीमा पुमानेधतेकामाहङ्कृतिधिक्कृतिक्षमवपुर्भूमाभिरामाननः ।कामासक्तनृणां सुदुर्ग्रहगतिर्वैमानिकेन्द्राञ्चितःश्यामात्मा नवनीरदप्रकरवद्धामाभिभूतारुणः ॥ २०॥

śrīmān vīraraghūdvahaḥ śrutiśiraḥsīmā pumānedhatekāmāhaṅkṛtidhikkṛtikṣamavapurbhūmābhirāmānanaḥ |kāmāsaktanṛṇāṃ sudurgrahagatirvaimānikendrāñcitaḥśyāmātmā navanīradaprakaravaddhāmābhibhūtāruṇaḥ || 20||

पायाद् वीररघूद्वहोऽखिलगुरुः कायाधवाद्यैः सदामायासंवृतिदूरकैरभिनुतो मायाविनामग्रणीः ।छायानाथविलोचनोऽखिलसुधीगेयानुभावः स्वयंहेयातीतगुणोज्ज्वलो विनमतामायासहारी हरिः ॥ २१॥

pāyād vīraraghūdvaho'khilaguruḥ kāyādhavādyaiḥ sadāmāyāsaṃvṛtidūrakairabhinuto māyāvināmagraṇīḥ |chāyānāthavilocano'khilasudhīgeyānubhāvaḥ svayaṃheyātītaguṇojjvalo vinamatāmāyāsahārī hariḥ || 21||

नाराचप्रवरप्रधूतदिविषद्वाराभियातिव्रजःसारात्यद्भुतशक्तिदुग्धजलधिः स्मेराब्जतुल्याननः ।धोरात्मा सनकादिभिर्मुनिजनैराराध्यमानः स संसाराम्भोनिधिमज्जनप्रणतसन्ताराङ्घ्रिको दीव्यति ॥ २२॥

nārācapravarapradhūtadiviṣadvārābhiyātivrajaḥsārātyadbhutaśaktidugdhajaladhiḥ smerābjatulyānanaḥ |dhorātmā sanakādibhirmunijanairārādhyamānaḥ sa saṃsārāmbhonidhimajjanapraṇatasantārāṅghriko dīvyati || 22||

दीनानाथदुरन्तशोकशमनो नानाविकारोज्झितोमानातीतनिजप्रभावलसितोऽहीनाल्पतल्पोज्ज्वलः ।ध्यानारूढमहर्षिसञ्चयमनः सूनाश्रयो भूसुताधीनात्मा रघुपुङ्गवो विजयते दानार्द्रहस्ताम्बुजः ॥ २३॥

dīnānāthadurantaśokaśamano nānāvikārojjhitomānātītanijaprabhāvalasito'hīnālpatalpojjvalaḥ |dhyānārūḍhamaharṣisañcayamanaḥ sūnāśrayo bhūsutādhīnātmā raghupuṅgavo vijayate dānārdrahastāmbujaḥ || 23||

हुङ्कारेण विधृतनिर्जरगणोऽहङ्कारपाथोनिधिःकङ्कालोपममुष्टिको निजधनुष्टङ्कारवाचालितः ।पङ्काविष्टमना मनाग् विनिहतो लङ्काधिनाथो यतोऽहं कामप्रतिमं श्रये रघुपतिं तं कामितार्थप्रदम् ॥ २४॥

huṅkāreṇa vidhṛtanirjaragaṇo'haṅkārapāthonidhiḥkaṅkālopamamuṣṭiko nijadhanuṣṭaṅkāravācālitaḥ |paṅkāviṣṭamanā manāg vinihato laṅkādhinātho yato'haṃ kāmapratimaṃ śraye raghupatiṃ taṃ kāmitārthapradam || 24||

नेतुं पातकमण्डलं भुवि लयं सेतुं वितेनेऽम्बुधौभेत्तुं राक्षससञ्चयं वनचरं केतुं व्यधाद् यः स्वयम् ।पातुं सर्वजनान् नरत्वमवहन्मातुं त्रिलोकीं बलिंजेतुं वामनतां च तं रघुपतिं ध्यातुं यतध्वं जनाः ॥ २५॥

netuṃ pātakamaṇḍalaṃ bhuvi layaṃ setuṃ vitene'mbudhaubhettuṃ rākṣasasañcayaṃ vanacaraṃ ketuṃ vyadhād yaḥ svayam |pātuṃ sarvajanān naratvamavahanmātuṃ trilokīṃ baliṃjetuṃ vāmanatāṃ ca taṃ raghupatiṃ dhyātuṃ yatadhvaṃ janāḥ || 25||

ध्यातं योगिजनैर्विधूत कलुषैः शीतं दयास्रोतसाक्रीतं भ \।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\।\।श्रीलालितं संश्रये ॥ ३२॥

dhyātaṃ yogijanairvidhūta kaluṣaiḥ śītaṃ dayāsrotasākrītaṃ bha \|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\|\|śrīlālitaṃ saṃśraye || 32||

आहुः श्रीरघुपुङ्गव श्रुतिशिरःसिद्धान्तबद्धादराःप्राज्ञास्त्वां शरणागतप्रियतमं त्वागः कृपाकारणम् ।प्राणेभ्योऽपि गरीयसीं जनकजां व्याकोपयन् वायसोव्याजं कञ्चिदुपेत्य तावकदयागुम्फेन विस्रम्भितः ॥ ३३॥

āhuḥ śrīraghupuṅgava śrutiśiraḥsiddhāntabaddhādarāḥprājñāstvāṃ śaraṇāgatapriyatamaṃ tvāgaḥ kṛpākāraṇam |prāṇebhyo'pi garīyasīṃ janakajāṃ vyākopayan vāyasovyājaṃ kañcidupetya tāvakadayāgumphena visrambhitaḥ || 33||

अब्धिं वानरपुङ्गवं च शरणं यातस्त्वमद्धा रघुक्ष्माभृद्वर्य महर्षिसङ्घमहितां श्रीन्यासविद्यामिमाम् ।लोकानुग्रहकारणेन जगति प्रख्यापयन् मादृशांमन्दानां विधुनोषि संशयमहो किं ब्रूमहे त्वां विभो ॥ ३४॥

abdhiṃ vānarapuṅgavaṃ ca śaraṇaṃ yātastvamaddhā raghukṣmābhṛdvarya maharṣisaṅghamahitāṃ śrīnyāsavidyāmimām |lokānugrahakāraṇena jagati prakhyāpayan mādṛśāṃmandānāṃ vidhunoṣi saṃśayamaho kiṃ brūmahe tvāṃ vibho || 34||

श्रीमन् वीररघूद्वह श्रुतिशिरःसिद्धान्त निर्धारितंन्यासं त्वं प्रकटीकरोषि न यदि प्रायेण नो सेत्स्यति ।जन्तुर्दन्तुरधीः समन्तुरिह सङ्गन्तुं त्वदीयं पदंनो शक्नोति चतुर्मुखप्रभृतयो नालं हि तत् प्रार्थये ॥ ३५॥

śrīman vīraraghūdvaha śrutiśiraḥsiddhānta nirdhāritaṃnyāsaṃ tvaṃ prakaṭīkaroṣi na yadi prāyeṇa no setsyati |janturdanturadhīḥ samanturiha saṅgantuṃ tvadīyaṃ padaṃno śaknoti caturmukhaprabhṛtayo nālaṃ hi tat prārthaye || 35||

श्रीमन् किङ्गृहरत्नदीप भवता प्रख्यापिता धीमताशङ्काकूटमसौ धुनाति हि फले श्रीन्यासविद्या नृणाम् ।नो चेद्धैतुकदुर्वचः शतमहाकान्तारतान्तात्मनांविस्रम्भो न हि बोभवीति भगवन् तस्मान्नमस्याम्यहम् ॥ ३६॥

śrīman kiṅgṛharatnadīpa bhavatā prakhyāpitā dhīmatāśaṅkākūṭamasau dhunāti hi phale śrīnyāsavidyā nṛṇām |no ceddhaitukadurvacaḥ śatamahākāntāratāntātmanāṃvisrambho na hi bobhavīti bhagavan tasmānnamasyāmyaham || 36||

भक्तिर्मुक्तिकरी विरक्तिजननी संसारकुक्षिम्भरीत्रव्यन्तैः प्रथिता प्रपत्तिरपि सा संसिद्धिसम्पादिनी ।स्वातन्त्र्येण न मुक्तिहेतुरखिलैः शास्त्रैर्निषेधादितिप्राप्ते कोसलराज कः प्रतिवदेत् त्वत्तः समर्थः परः ॥ ३७॥

bhaktirmuktikarī viraktijananī saṃsārakukṣimbharītravyantaiḥ prathitā prapattirapi sā saṃsiddhisampādinī |svātantryeṇa na muktiheturakhilaiḥ śāstrairniṣedhāditiprāpte kosalarāja kaḥ prativadet tvattaḥ samarthaḥ paraḥ || 37||

शङ्कपङ्किलमाविरञ्चमखिलं तापत्रयोत्क्रीडितंभ्रान्तं हन्त जगत् कथं तरति तं संसारपाथोनिधिम् ।धीर श्रीरघुपुङ्गव प्रणतसंरक्षैकदीक्षोऽवनौनो जायेत भवान् यदि ध्रुवमहो मुक्तेश्च मुक्तिर्भवेत् ॥ ३८॥

śaṅkapaṅkilamāvirañcamakhilaṃ tāpatrayotkrīḍitaṃbhrāntaṃ hanta jagat kathaṃ tarati taṃ saṃsārapāthonidhim |dhīra śrīraghupuṅgava praṇatasaṃrakṣaikadīkṣo'vanauno jāyeta bhavān yadi dhruvamaho mukteśca muktirbhavet || 38||

भक्तिः प्रपत्तिरिति मुक्तिपथस्य हेतूद्वावामनन्ति रघुपुङ्गव साधु सन्तः ।आद्या पराशरमुखाधिकृतिः परा तुमादृग्जनाधिकृतिरित्यपि सङ्गिरन्ते ॥ ३९॥

bhaktiḥ prapattiriti muktipathasya hetūdvāvāmananti raghupuṅgava sādhu santaḥ |ādyā parāśaramukhādhikṛtiḥ parā tumādṛgjanādhikṛtirityapi saṅgirante || 39||

काले कलौ कलुषधीः कलितापराधःकामार्दितो नरपशुः कथमुत्सहेत ।भक्तिं महर्षिमहितां भगवंस्त्वदङ्घ्रिपङ्केरुहद्वयभरन्यसनं विनाहो ॥ ४०॥

kāle kalau kaluṣadhīḥ kalitāparādhaḥkāmārdito narapaśuḥ kathamutsaheta |bhaktiṃ maharṣimahitāṃ bhagavaṃstvadaṅghripaṅkeruhadvayabharanyasanaṃ vināho || 40||

अत्यल्पबुद्धिरमितोत्कटदुःखमग्नःस्वल्पायुरल्पशकुनश्चलचित्तवृत्तिः ।त्वत्सन्निधौ रघुपते शरणोक्तिमात्रमुक्त्वा कथं तरति संसृतिवारिराशिम् ॥ ४१॥

atyalpabuddhiramitotkaṭaduḥkhamagnaḥsvalpāyuralpaśakunaścalacittavṛttiḥ |tvatsannidhau raghupate śaraṇoktimātramuktvā kathaṃ tarati saṃsṛtivārirāśim || 41||

भक्तिः प्रपत्तिरपि सञ्जनयेद् विमुक्तिंस्वस्वाधिकारमनुरुध्य कृता यदि स्यात् ।स्नानं हि सप्तविधमप्यधिकारक्लृप्त्यासूते फलं रघुधुरीण समं जनानाम् ॥ ४२॥

bhaktiḥ prapattirapi sañjanayed vimuktiṃsvasvādhikāramanurudhya kṛtā yadi syāt |snānaṃ hi saptavidhamapyadhikāraklṛptyāsūte phalaṃ raghudhurīṇa samaṃ janānām || 42||

गौणेऽप्यवान्तरभिदा प्रतिपादिता श्रीरक्षादिषु श्रुतिकिरीटगुरूत्तमेन ।आतो रघूद्वह यथाधिकृति प्रसूतेगौणो विधिः फलमिति प्रवदन्ति सन्तः ॥ ४३॥

gauṇe'pyavāntarabhidā pratipāditā śrīrakṣādiṣu śrutikirīṭagurūttamena |āto raghūdvaha yathādhikṛti prasūtegauṇo vidhiḥ phalamiti pravadanti santaḥ || 43||

भक्तिः प्रपत्तिरथवा भगवंस्त्वदुक्तिस्तन्निष्ठसंश्रय इतीह विकल्प्यमानम् ।इत्येवमाह निगमान्तगुरुः किमत्रवक्तव्यमस्ति रघुपुङ्गव मादृशानाम् ॥ ४४॥

bhaktiḥ prapattirathavā bhagavaṃstvaduktistanniṣṭhasaṃśraya itīha vikalpyamānam |ityevamāha nigamāntaguruḥ kimatravaktavyamasti raghupuṅgava mādṛśānām || 44||

शरणमिति वदन्तो नाथ भट्टारकाद्यास्तव चरणसरोजाभ्यन्तिके सत्त्वनिष्ठाः ।परिमितधिषणानां मादृशानां जनानांविदधति धियमर्थ्यां मुक्तिनिष्ठनुरक्ताम् ॥ ४५॥

śaraṇamiti vadanto nātha bhaṭṭārakādyāstava caraṇasarojābhyantike sattvaniṣṭhāḥ |parimitadhiṣaṇānāṃ mādṛśānāṃ janānāṃvidadhati dhiyamarthyāṃ muktiniṣṭhanuraktām || 45||

शरणवरणविद्याङ्गोपसंहारशक्तिस्तदुपकरणभूतं त्वद्गुणाम्रेडनं च ।रघुवर रसिकानां सूक्ष्मबुद्।ह्ध्यान्वितानांप्रभवति मितधीः स्यात् किं स्वनिष्ठाधिकारी ॥ ४६॥

śaraṇavaraṇavidyāṅgopasaṃhāraśaktistadupakaraṇabhūtaṃ tvadguṇāmreḍanaṃ ca |raghuvara rasikānāṃ sūkṣmabud|hdhyānvitānāṃprabhavati mitadhīḥ syāt kiṃ svaniṣṭhādhikārī || 46||

द्वयवचनमुदारं मुक्तिघण्टापथस्यप्रघटकमिति बुद्धिं प्राप्य पूर्वेभ्य एषः ।अनुवचनपटुस्तामुक्तिनिष्ठां गरिष्ठामभिमृशति न चान्योऽकल्प्यवाक् कोसलेन्द्र ॥ ४७॥

dvayavacanamudāraṃ muktighaṇṭāpathasyapraghaṭakamiti buddhiṃ prāpya pūrvebhya eṣaḥ |anuvacanapaṭustāmuktiniṣṭhāṃ gariṣṭhāmabhimṛśati na cānyo'kalpyavāk kosalendra || 47||

रघुवर बधिरादिर्मूकभावं गतो वापरिमृशति विमुक्त्यै जन्तुराचार्यनिष्ठाम् ।अधिकृतिनियतैषाप्युक्तिराचार्यनिष्ठाजनयति फलमद्धा तुल्यमेव प्रजानाम् ॥ ४८॥

raghuvara badhirādirmūkabhāvaṃ gato vāparimṛśati vimuktyai janturācāryaniṣṭhām |adhikṛtiniyataiṣāpyuktirācāryaniṣṭhājanayati phalamaddhā tulyameva prajānām || 48||

न च जनयितुमीष्टे वैपरीत्येन क्लृप्ताकलुषमतिभिरेषा ह्यक्तिनिष्ठार्यनिष्ठा ।फलमिति निगमान्ताचार्यवर्यैरभाणिध्रुवमिह रघुवर्य क्वास्ति शङ्कावकाशः ॥ ४९॥

na ca janayitumīṣṭe vaiparītyena klṛptākaluṣamatibhireṣā hyaktiniṣṭhāryaniṣṭhā |phalamiti nigamāntācāryavaryairabhāṇidhruvamiha raghuvarya kvāsti śaṅkāvakāśaḥ || 49||

तव चरणसरोजाभ्यन्तिके कोसलेन्दोशरणमिति वदन्तस्तावदुन्मीलयन्ति ।निरवधिकरुणाब्धिं निस्तुलानन्दकन्दंश्रयति यदि मुकुन्दं त्वां फलं किं न विन्देत् ॥ ५०॥

tava caraṇasarojābhyantike kosalendośaraṇamiti vadantastāvadunmīlayanti |niravadhikaruṇābdhiṃ nistulānandakandaṃśrayati yadi mukundaṃ tvāṃ phalaṃ kiṃ na vindet || 50||

निगममकुटविद्यादेशिकेन्द्रेण सम्यक्प्रकटितमिदमद्धा संशये नास्तिकानाम् ।कुकथक कुहनोक्त्या मोहितानां जनानांभवति रघुकुलेन्दो भेषजं त्वच्चरित्रम् ॥ ५१॥

nigamamakuṭavidyādeśikendreṇa samyakprakaṭitamidamaddhā saṃśaye nāstikānām |kukathaka kuhanoktyā mohitānāṃ janānāṃbhavati raghukulendo bheṣajaṃ tvaccaritram || 51||

मन्ये वीररघूद्वहावतरणं भावत्कमुर्व्यां नृणांसंसाराम्बुधिमग्नमानसजुषां दुर्वादतान्तात्मनाम् ।मुक्त्यर्थं शरणागतिं घटयितु केचित् समाचक्षतेपङ्क्तिग्रीवमुखप्रभञ्जनकृते युक्तं न मन्ये हि तत् ॥ ५२॥

manye vīraraghūdvahāvataraṇaṃ bhāvatkamurvyāṃ nṛṇāṃsaṃsārāmbudhimagnamānasajuṣāṃ durvādatāntātmanām |muktyarthaṃ śaraṇāgatiṃ ghaṭayitu kecit samācakṣatepaṅktigrīvamukhaprabhañjanakṛte yuktaṃ na manye hi tat || 52||

मायामोहितबुद्धयो विधिशिवेन्द्राद्याः स्वयं देवतादातुं न प्रभवन्ति मुक्तिमनघां दीनाः किमन्ये पुनः ।त्वत्पादाम्बुज चञ्चरीकचरितास्त्वन्नामपाठोद्यताःश्रीमद्वीररघूद्वह प्रजनयन्त्यद्धा विमुक्तिं नृणाम् ॥ ५३॥

māyāmohitabuddhayo vidhiśivendrādyāḥ svayaṃ devatādātuṃ na prabhavanti muktimanaghāṃ dīnāḥ kimanye punaḥ |tvatpādāmbuja cañcarīkacaritāstvannāmapāṭhodyatāḥśrīmadvīraraghūdvaha prajanayantyaddhā vimuktiṃ nṛṇām || 53||

द्वैतं केचिदुदीरयन्ति हि विशिष्टाद्वैतमाहुः परेशुद्धाद्वैतमुदाहरन्ति कतिचित् तत्त्वं ततो दुर्ग्रहम् ।वीक्षारण्यपते कृतेऽखिलपते न्यासे तवाङ्घ्र्यम्बुजेतत्त्वार्थः सुगमः प्रणश्यति नृणामन्तर्दुरन्तं तमः ॥ ५४॥

dvaitaṃ kecidudīrayanti hi viśiṣṭādvaitamāhuḥ pareśuddhādvaitamudāharanti katicit tattvaṃ tato durgraham |vīkṣāraṇyapate kṛte'khilapate nyāse tavāṅghryambujetattvārthaḥ sugamaḥ praṇaśyati nṛṇāmantardurantaṃ tamaḥ || 54||

ज्ञाज्ञावित्यसकौ श्रुतिर्विजयते जीवेशयोर्भेदिकासर्वं खल्विदमित्यपि श्रुतिरसौ जागर्त्यभेदग्रहे ।श्रीमत्किं गृहनाथ निस्तुलमिति श्रीलक्ष्मणार्यो मुनिस्त्वन्न्यस्तात्मभरो विरोधमनयोर्धूत्वा बभाषेऽद्भुतम् ॥ ५५॥

jñājñāvityasakau śrutirvijayate jīveśayorbhedikāsarvaṃ khalvidamityapi śrutirasau jāgartyabhedagrahe |śrīmatkiṃ gṛhanātha nistulamiti śrīlakṣmaṇāryo munistvannyastātmabharo virodhamanayordhūtvā babhāṣe'dbhutam || 55||

मायाकल्पितमेव हन्त जगदित्याहुः परे तद् वयंनो युक्तं किल मन्महे रघुपते त्वच्छेषभावोज्ज्वलाः ।शेषित्वं तव शेषवस्तुविरहे दुःसाधमापद्यतेशेषपह्नवकारिणां किमु भवेच्छेषप्रसिद्धिः क्वचित् ॥ ५६॥

māyākalpitameva hanta jagadityāhuḥ pare tad vayaṃno yuktaṃ kila manmahe raghupate tvaccheṣabhāvojjvalāḥ |śeṣitvaṃ tava śeṣavastuvirahe duḥsādhamāpadyateśeṣapahnavakāriṇāṃ kimu bhaveccheṣaprasiddhiḥ kvacit || 56||

त्वद्दास्यं निरुपाधिकं भुवि नृणां ब्रह्मादिभिः प्रार्थितंमुक्तैश्वर्यनिशावसानसमयासक्तिं विधत्तेऽञ्जसा ।मिथ्यावादिमते विमुक्तिरसकौ भूयात् तपस्विन्यहोशेषाख्यां फणिपुङ्गवो न सहते बिभ्रन्मृषाकल्पनाम् ॥ ५७॥

tvaddāsyaṃ nirupādhikaṃ bhuvi nṛṇāṃ brahmādibhiḥ prārthitaṃmuktaiśvaryaniśāvasānasamayāsaktiṃ vidhatte'ñjasā |mithyāvādimate vimuktirasakau bhūyāt tapasvinyahośeṣākhyāṃ phaṇipuṅgavo na sahate bibhranmṛṣākalpanām || 57||

श्रीमन् वण्शठवैरिसंयमिधराधौरेयमुख्यैर्यतिक्षोणीशैरनघैः समर्चितपदाम्भोजो भृशं राजसि ।वीक्षारण्यपदे हरे नरहरेरास्थानलक्ष्मीं स्थिरांपुष्णासि प्रणमद्भयप्रशमनप्रागल्भ्यविभ्राजितः ॥ ५८॥

śrīman vaṇśaṭhavairisaṃyamidharādhaureyamukhyairyatikṣoṇīśairanaghaiḥ samarcitapadāmbhojo bhṛśaṃ rājasi |vīkṣāraṇyapade hare naraharerāsthānalakṣmīṃ sthirāṃpuṣṇāsi praṇamadbhayapraśamanaprāgalbhyavibhrājitaḥ || 58||

संसारसागरसमज्जनमानसोऽहंसन्तारितः करुणया कथमप्यरीश ।संयोजितोऽस्मि रघुपुङ्गव योगिमुख्येष्वाहोबिलेषु निगमान्तनिरूढधीषु ॥ ५९॥

saṃsārasāgarasamajjanamānaso'haṃsantāritaḥ karuṇayā kathamapyarīśa |saṃyojito'smi raghupuṅgava yogimukhyeṣvāhobileṣu nigamāntanirūḍhadhīṣu || 59||

वयं समकरिष्महि स्फुटतरं रघुक्ष्मापतेकरिक्षितिपतिस्तवे नियतदेवसम्प्रीणनम् ।त्रयीशिखरदेशिकप्रभृतिभिर्विनिर्धारितंतदेतदिति हैतुकप्रशिथिलप्रलापो वृथा ॥ ६०॥

vayaṃ samakariṣmahi sphuṭataraṃ raghukṣmāpatekarikṣitipatistave niyatadevasamprīṇanam |trayīśikharadeśikaprabhṛtibhirvinirdhāritaṃtadetaditi haitukapraśithilapralāpo vṛthā || 60||

श्रीमन् हृत्तापनाशिन्यभिधकमलिनीनीरकल्लोलमालालोलत्पाथोजजालप्रसृतमधुझरीशीकरामोदयुक्ते ।रोधस्याजीव्यसि त्वं प्रदिशसि सकलं वाञ्छितं किङ्गृहेशत्वत्तोऽप्येषाब्जिनी सन्दिशति किल फलानीप्सितान्यञ्जसाहो ॥ ६१॥

śrīman hṛttāpanāśinyabhidhakamalinīnīrakallolamālālolatpāthojajālaprasṛtamadhujharīśīkarāmodayukte |rodhasyājīvyasi tvaṃ pradiśasi sakalaṃ vāñchitaṃ kiṅgṛheśatvatto'pyeṣābjinī sandiśati kila phalānīpsitānyañjasāho || 61||

मूको जल्पाकति त्वच्चरणनलिनसंसेवनात् कोसलेन्दोकाणोऽप्यक्ष्णाभिपश्यत्यखिलमपि जगत्यञ्ज \।\।\।\। ॥ ६२॥

mūko jalpākati tvaccaraṇanalinasaṃsevanāt kosalendokāṇo'pyakṣṇābhipaśyatyakhilamapi jagatyañja \|\|\|\| || 62||

इति वीरराघववेदान्तदेशिककृतं वीरराघवस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।स्तोत्रसमुच्चयः २ (७५)

iti vīrarāghavavedāntadeśikakṛtaṃ vīrarāghavastotraṃ sampūrṇam |stotrasamuccayaḥ 2 (75)