विरक्तिमुक्तावलिः Virakti Muktavalih

(यस्येच्छासमकाल एव जगतः सृष्टिस्थितिश्चाप्ययोयः सच्चित्सुखदेहवांश्च रमते लक्ष्म्या स्वयं लीलया ।यश्चान्ते स्मृतमात्र एव हि भवागाधाम्बुधेरुद्धरत्युद्गीतो निगमागमैरवतु मां श्रीमान् स नारायणः ॥ १॥

(yasyecchāsamakāla eva jagataḥ sṛṣṭisthitiścāpyayoyaḥ saccitsukhadehavāṃśca ramate lakṣmyā svayaṃ līlayā |yaścānte smṛtamātra eva hi bhavāgādhāmbudheruddharatyudgīto nigamāgamairavatu māṃ śrīmān sa nārāyaṇaḥ || 1||

यस्यापाङ्गनिरीक्षणामृतधुनीपूरेण संवर्धितामञ्चित्ते कवितालता नवरसाधारैः फलैः शोभते ।रङ्गाचार्यमहं गुरुं स्वपितरं नत्वा तमम्बां सतीमार्यां तां च सरस्वतीं भवपरिक्लेशान् निजान् वर्णये ॥ २॥

yasyāpāṅganirīkṣaṇāmṛtadhunīpūreṇa saṃvardhitāmañcitte kavitālatā navarasādhāraiḥ phalaiḥ śobhate |raṅgācāryamahaṃ guruṃ svapitaraṃ natvā tamambāṃ satīmāryāṃ tāṃ ca sarasvatīṃ bhavaparikleśān nijān varṇaye || 2||

देवं गुरुं च युगपन्नत्वा श्रीवासुदेवपदवाच्यम् ।ग्रथये विरक्तिमुक्तावलिं मुदे सास्तु सुमनसां रुचिरा ॥ ३॥

devaṃ guruṃ ca yugapannatvā śrīvāsudevapadavācyam |grathaye viraktimuktāvaliṃ mude sāstu sumanasāṃ rucirā || 3||

नत्वा शिरसा कौलगिरवुनाथाचार्यदेशिकपदाब्जम् ।स्वकृतं हि निवेदयतः प्रायश्चित्तं ममास्तु हरिपदयोः ॥ ४॥)

natvā śirasā kaulagiravunāthācāryadeśikapadābjam |svakṛtaṃ hi nivedayataḥ prāyaścittaṃ mamāstu haripadayoḥ || 4||)

अज्ञानोग्रनिदाघतप्तहृदयः पातुं सुविद्यापयस्तृष्णालमना भ्रमन् दिशि दिशि श्रान्तो भृशं संश्रितः ।गेहारण्यमथ स्ववृक्षगहनं तत्रापि चिन्तादवाक्रान्तोऽहं चकितो मृगो घनमिव ध्यायामि कृष्णं हृदि ॥ १॥

ajñānogranidāghataptahṛdayaḥ pātuṃ suvidyāpayastṛṣṇālamanā bhraman diśi diśi śrānto bhṛśaṃ saṃśritaḥ |gehāraṇyamatha svavṛkṣagahanaṃ tatrāpi cintādavākrānto'haṃ cakito mṛgo ghanamiva dhyāyāmi kṛṣṇaṃ hṛdi || 1||

क्षुत्तृड्जम्बुकमूषकावृततलो मध्ये च कामादिभिर्व्याप्तो बभ्रुबिडालकोरगमुखैर्वातादिरोगात्मकैः ।श्येनोलूकमुखैः श्रितोच्चविटपस्तत्कोटराधिष्ठितःक्लिश्यत्स्रस्तगरुत्कपोतवदहं खिद्ये हरे पाहि माम् ॥ २॥

kṣuttṛḍjambukamūṣakāvṛtatalo madhye ca kāmādibhirvyāpto babhrubiḍālakoragamukhairvātādirogātmakaiḥ |śyenolūkamukhaiḥ śritoccaviṭapastatkoṭarādhiṣṭhitaḥkliśyatsrastagarutkapotavadahaṃ khidye hare pāhi mām || 2||

नानावर्णगरुन्मनोहरतनुः संवर्धितः पञ्जरेसञ्जल्पन् कलमुद्भ्रमन् सुमधुरं खादन् पिबन् स्वं वयः ।नीत्वा विस्मृतसद्विजाश्रितगतिः स्वार्थैकलुब्धैर्जनैस्त्यक्तो निर्दयमन्धवृद्धशुकवत् खिद्ये हरे पाहि माम् ॥ ३॥

nānāvarṇagarunmanoharatanuḥ saṃvardhitaḥ pañjaresañjalpan kalamudbhraman sumadhuraṃ khādan piban svaṃ vayaḥ |nītvā vismṛtasadvijāśritagatiḥ svārthaikalubdhairjanaistyakto nirdayamandhavṛddhaśukavat khidye hare pāhi mām || 3||

मोहादण्डमयान् स्वनीडपतितान् संवर्ध्य कृच्छ्रार्जितैर्नानाखाद्यचयैश्चिरोद्गतगरुत्स्वङ्गैर्मनोहारिभिः ।कूजद्भिः कलपञ्चमस्वरमथोड्डीय प्रयातैः पिकैर्नीडे वञ्चितजीर्णकाकवदहं खिद्ये हरे पाहि माम् ॥ ४॥

mohādaṇḍamayān svanīḍapatitān saṃvardhya kṛcchrārjitairnānākhādyacayaiścirodgatagarutsvaṅgairmanohāribhiḥ |kūjadbhiḥ kalapañcamasvaramathoḍḍīya prayātaiḥ pikairnīḍe vañcitajīrṇakākavadahaṃ khidye hare pāhi mām || 4||

आनीयोषसि नित्यशः सुकलमं दत्त्वा मुखे पोषिताया प्रेयस्यथ च पक्षपुटके संवर्धिताः शाबकाः ।यत्प्रीतिर्मनसो मुदे ह्यजनि तद्बालाबलावञ्चितोनीडे सम्भ्रमदन्धवृद्धशुकवत् खिद्ये हरे पाहि माम् ॥ ५॥

ānīyoṣasi nityaśaḥ sukalamaṃ dattvā mukhe poṣitāyā preyasyatha ca pakṣapuṭake saṃvardhitāḥ śābakāḥ |yatprītirmanaso mude hyajani tadbālābalāvañcitonīḍe sambhramadandhavṛddhaśukavat khidye hare pāhi mām || 5||

धृत्वाण्डं स्वमुखेऽक्षतं तत इतो नीत्वा मनोज्ञस्थलेन्यस्थानीय च दूरतः सुमधुरं संवर्घ्य दत्त्वा ततः ।उन्नम्य स्वशिरो निपात्य च मुहुर्भ्राम्यन् वियुक्तश्च तैःसञ्चाराक्षमपीनजृम्भवदहं खिद्ये हरे पाहि माम् ॥ ६॥

dhṛtvāṇḍaṃ svamukhe'kṣataṃ tata ito nītvā manojñasthalenyasthānīya ca dūrataḥ sumadhuraṃ saṃvarghya dattvā tataḥ |unnamya svaśiro nipātya ca muhurbhrāmyan viyuktaśca taiḥsañcārākṣamapīnajṛmbhavadahaṃ khidye hare pāhi mām || 6||

सङ्गृह्याम्बु हि बिन्दुशो विरुवतः संवर्घ्य भेकान् बकानन्येषां कलमान् जडाशयतया सन्तर्प्य वैदेशिकान् ।ग्रीष्मे क्षीणजलश्च तैर्विरहितो हा गाधकासारवत्शोच्यां दीनदशां गतोऽस्म्यव कृपासारेण कृष्णाम्बुद ॥ ७॥

saṅgṛhyāmbu hi binduśo viruvataḥ saṃvarghya bhekān bakānanyeṣāṃ kalamān jaḍāśayatayā santarpya vaideśikān |grīṣme kṣīṇajalaśca tairvirahito hā gādhakāsāravatśocyāṃ dīnadaśāṃ gato'smyava kṛpāsāreṇa kṛṣṇāmbuda || 7||

त्वां विस्मृत्य मदान्धधीर्ममतयैवावर्धयं यान् गतास्त्यक्त्वा ते कलमा इवाशु सवशा वात्सल्यनक्रार्दितम् ।अन्ते कोऽपि न कस्यचित् सुहृदिति ज्ञातं भवन्तं विनायाचे नाथ गजेन्द्रमोचन हरे श्रीकृष्ण मामुद्धर ॥ ८॥

tvāṃ vismṛtya madāndhadhīrmamatayaivāvardhayaṃ yān gatāstyaktvā te kalamā ivāśu savaśā vātsalyanakrārditam |ante ko'pi na kasyacit suhṛditi jñātaṃ bhavantaṃ vināyāce nātha gajendramocana hare śrīkṛṣṇa māmuddhara || 8||

आच्छिद्यान्यकरस्थमन्नमुदरे धृत्वा शिशुं तन्मुखेदत्त्वा सम्परिवर्घ्य सन्मुखगतान् वित्रास्य विद्राव्य च ।उत्प्लुत्याथ गतेऽर्भके ममतया कूजन् क्षुधापीडितोवाताकूणितजीर्णकीशवदहं खिद्ये हरे पाहि माम् ॥ ९॥

ācchidyānyakarasthamannamudare dhṛtvā śiśuṃ tanmukhedattvā samparivarghya sanmukhagatān vitrāsya vidrāvya ca |utplutyātha gate'rbhake mamatayā kūjan kṣudhāpīḍitovātākūṇitajīrṇakīśavadahaṃ khidye hare pāhi mām || 9||

धैर्यादेकचरोऽखिलान् वनचरान् वित्रासयन् गर्जितैर्दैवाद् विश्लथसक्थिजानुरपरिस्पन्दः शयानः क्षितौ ।सप्राणोऽतिनिकृष्टजम्बुकवृकाद्याघ्रातमूर्धोदरस्ताम्यन् व्याघ्र इवाधितप्तहृदयः खिद्ये हरे पाहि माम् ॥ १०॥

dhairyādekacaro'khilān vanacarān vitrāsayan garjitairdaivād viślathasakthijānuraparispandaḥ śayānaḥ kṣitau |saprāṇo'tinikṛṣṭajambukavṛkādyāghrātamūrdhodarastāmyan vyāghra ivādhitaptahṛdayaḥ khidye hare pāhi mām || 10||

त्वद्भक्तिं प्रविमुच्य मुक्तिरमणीप्राप्त्यग्र्यदूतीं हरेमोहात् संसृतितज्जकाममुखदुष्पुत्रानुरक्तश्चिरात् ।सम्प्राप्तां कफवातपित्तजननीमाश्लिष्य साध्वीं जरांसुप्तः श्रान्ततयोत्स्वपाम्यव हरे मामित्यलं तन्न किम् ॥ ११॥

tvadbhaktiṃ pravimucya muktiramaṇīprāptyagryadūtīṃ haremohāt saṃsṛtitajjakāmamukhaduṣputrānuraktaścirāt |samprāptāṃ kaphavātapittajananīmāśliṣya sādhvīṃ jarāṃsuptaḥ śrāntatayotsvapāmyava hare māmityalaṃ tanna kim || 11||

पुन्नाम्नो नरकात् परत्र भयदात् त्रातेति पुत्राभिधाये हिंसन्ति सदेह ते स्युरपि तच्छब्दाभिधेयाः कथम् ।इत्येतन्न विचार्य दुष्कृतशतं कृत्वापि ते वर्धिताःप्लुष्टं तद्वृजिनाग्निनाव करुणापीयूषलेपैर्हरे ॥ १२॥

punnāmno narakāt paratra bhayadāt trāteti putrābhidhāye hiṃsanti sadeha te syurapi tacchabdābhidheyāḥ katham |ityetanna vicārya duṣkṛtaśataṃ kṛtvāpi te vardhitāḥpluṣṭaṃ tadvṛjināgnināva karuṇāpīyūṣalepairhare || 12||

भ्रान्त्वा योनिशतं भवत्पदकथालेशावशाकर्णनाल्लब्ध्वेमं मनुजोद्भवं च विभवं याचे हरे नाभवम् ।तत् पृच्छामि भवन्तमेव हि भवं श्रान्तस्तरेयं कथंत्वत्कारुण्यलवं विना गजपरित्राणापदानाव माम् ॥ १३॥

bhrāntvā yoniśataṃ bhavatpadakathāleśāvaśākarṇanāllabdhvemaṃ manujodbhavaṃ ca vibhavaṃ yāce hare nābhavam |tat pṛcchāmi bhavantameva hi bhavaṃ śrāntastareyaṃ kathaṃtvatkāruṇyalavaṃ vinā gajaparitrāṇāpadānāva mām || 13||

विस्रम्भात् तमजामिलं गजपतिं वेश्यां च तां पिङ्गलांश्रुत्वा त्रीन् भवतोद्धृतान् समभवं स्वच्छन्दचारी सदा ।त्यक्तोऽहं तनयैर्गजैरिव भवन्नाम्नाह्वयाम्यन्वहंनिर्विण्णोऽस्म्यधनागमात् तदव मां निर्दोष नारायण ॥ १४॥

visrambhāt tamajāmilaṃ gajapatiṃ veśyāṃ ca tāṃ piṅgalāṃśrutvā trīn bhavatoddhṛtān samabhavaṃ svacchandacārī sadā |tyakto'haṃ tanayairgajairiva bhavannāmnāhvayāmyanvahaṃnirviṇṇo'smyadhanāgamāt tadava māṃ nirdoṣa nārāyaṇa || 14||

किं वक्ष्ये तनयाः सदोज्झितनयाः कान्ता कृतान्ताश्रयाचित्तं वित्तरतं मतिस्त्वघवती श्वासाश्च कासावृताः ।कायश्चामयवान् स्वधर्मचरणे दक्षो न चाक्षैः परंभीतोऽहं भवतो भवन्तमभयं याचे हरे पाहि माम् ॥ १५॥

kiṃ vakṣye tanayāḥ sadojjhitanayāḥ kāntā kṛtāntāśrayācittaṃ vittarataṃ matistvaghavatī śvāsāśca kāsāvṛtāḥ |kāyaścāmayavān svadharmacaraṇe dakṣo na cākṣaiḥ paraṃbhīto'haṃ bhavato bhavantamabhayaṃ yāce hare pāhi mām || 15||

लब्धैर्हि त्वदनुग्रहेण वसनालङ्कारवित्तादिभिर्भार्यापुत्रसुतास्नुषातदनुगान् सन्तर्पयित्वा ततः ।हा त्वद्विस्मृतिदोषतश्च सकलैस्तैरुज्झितो धिक्कृतःखिद्ये संयमिनीगताघिवदहं श्रीकृष्ण मां पालय ॥ १६॥

labdhairhi tvadanugraheṇa vasanālaṅkāravittādibhirbhāryāputrasutāsnuṣātadanugān santarpayitvā tataḥ |hā tvadvismṛtidoṣataśca sakalaistairujjhito dhikkṛtaḥkhidye saṃyaminīgatāghivadahaṃ śrīkṛṣṇa māṃ pālaya || 16||

षष्ठाष्टव्ययदुःस्थितेषु खचरेष्वेको गुरुः कर्कटेऽत्युञ्चो रक्षति मेषजं खलु तथा पुत्रेषु मां माधवः ।अन्यो दुर्ग्रहमन्दवन्ननु मिलन्नैनं यथा दूषयेत्संरक्ष्याथ तथा मदिष्टद हरे तं श्रेयसा योजय ॥ १७॥

ṣaṣṭhāṣṭavyayaduḥsthiteṣu khacareṣveko guruḥ karkaṭe'tyuñco rakṣati meṣajaṃ khalu tathā putreṣu māṃ mādhavaḥ |anyo durgrahamandavannanu milannainaṃ yathā dūṣayetsaṃrakṣyātha tathā madiṣṭada hare taṃ śreyasā yojaya || 17||

भूत्वा ब्रह्मविदात्मजो वृजिनधीर्वृत्तिं च वैश्यां श्रितस्तद्दूरार्जितवित्तमाश्वपहृतं पुत्राभिधैस्तस्करैः ।तेनैवागतिकोऽस्मि केवलमिहामुत्रापि दौर्भाग्यवान्नाथ त्वां शरणं व्रजामि कृपया श्रीकृष्ण मामुद्धर ॥ १८॥

bhūtvā brahmavidātmajo vṛjinadhīrvṛttiṃ ca vaiśyāṃ śritastaddūrārjitavittamāśvapahṛtaṃ putrābhidhaistaskaraiḥ |tenaivāgatiko'smi kevalamihāmutrāpi daurbhāgyavānnātha tvāṃ śaraṇaṃ vrajāmi kṛpayā śrīkṛṣṇa māmuddhara || 18||

त्यक्त्वा त्वद्भजनं द्विजोत्तमसुतो भूत्वापि राजाश्रयंकृत्वा यद्धनमार्जितं तदखिलं भक्ताभिमानाद्धरे ।मन्ये तद्वृजिनं धनाश्रयमतः पुत्रैस्त्वया हारितंत्वं वित्तापगमे प्रसीदसि किल श्रीकृष्ण पाह्याशु माम् ॥ १९॥

tyaktvā tvadbhajanaṃ dvijottamasuto bhūtvāpi rājāśrayaṃkṛtvā yaddhanamārjitaṃ tadakhilaṃ bhaktābhimānāddhare |manye tadvṛjinaṃ dhanāśrayamataḥ putraistvayā hāritaṃtvaṃ vittāpagame prasīdasi kila śrīkṛṣṇa pāhyāśu mām || 19||

सत्यं दारसुतादयो मम कथं वा स्युर्यदादौ भवद्दासोऽहं न ममास्म्यथोज्झितभवद्दास्येन (ये) रक्षिताः ।तेऽभिज्ञा हि न नोऽयमित्यथ गता भ्रष्टस्ततोऽतोऽप्यहंस्वामिन् दासजनार्तिनाशन हरे श्रीकृष्ण मां पालय ॥ २०॥

satyaṃ dārasutādayo mama kathaṃ vā syuryadādau bhavaddāso'haṃ na mamāsmyathojjhitabhavaddāsyena (ye) rakṣitāḥ |te'bhijñā hi na no'yamityatha gatā bhraṣṭastato'to'pyahaṃsvāmin dāsajanārtināśana hare śrīkṛṣṇa māṃ pālaya || 20||

भार्या प्राग् विलयं गताथ तनयैर्यत् प्राप्तभार्याधनैस्त्यक्तोऽहं धनलोभतस्तदभवं पुत्रैषणावर्जितः ।निःस्वत्वान्न च बान्धवा न सुहृदो नान्यञ्च सांसारिकंनिर्यत्नेन मुमुक्षुधर्मसहितं द्राक् कृष्ण मामुद्धर ॥ २१॥

bhāryā prāg vilayaṃ gatātha tanayairyat prāptabhāryādhanaistyakto'haṃ dhanalobhatastadabhavaṃ putraiṣaṇāvarjitaḥ |niḥsvatvānna ca bāndhavā na suhṛdo nānyañca sāṃsārikaṃniryatnena mumukṣudharmasahitaṃ drāk kṛṣṇa māmuddhara || 21||

भार्या सा तु मृता प्रयातु सुगतिं पुत्राश्च ये निर्गताःस्वच्छन्देन कलत्रवित्तसहिता नन्दन्तु दीर्घायुषः ।किं मे बन्धुजनैः सुहृद्धिरथवा कालानु गैस्तैर्हरेत्वद्भक्तिः श्रितभुक्तिमुक्तिसुखदा सैकास्तु मे शाश्वती ॥ २२॥

bhāryā sā tu mṛtā prayātu sugatiṃ putrāśca ye nirgatāḥsvacchandena kalatravittasahitā nandantu dīrghāyuṣaḥ |kiṃ me bandhujanaiḥ suhṛddhirathavā kālānu gaistairharetvadbhaktiḥ śritabhuktimuktisukhadā saikāstu me śāśvatī || 22||

यद्देहे कलितादरौ हि पितरौ पुत्रास्तु वित्तादराभार्या च द्वितयादरा न तदहं तेषां न चैते मम ।दासोऽहं भवतो भवानथ मम स्वामीति लब्धा स्मृतिस्तेभ्यो दैववशाद् वियुक्तमधुना श्रीकृष्ण मामुद्धर ॥ २३॥

yaddehe kalitādarau hi pitarau putrāstu vittādarābhāryā ca dvitayādarā na tadahaṃ teṣāṃ na caite mama |dāso'haṃ bhavato bhavānatha mama svāmīti labdhā smṛtistebhyo daivavaśād viyuktamadhunā śrīkṛṣṇa māmuddhara || 23||

उक्षेवाद्मि हि कुक्षिपोषणपरो विक्षोभ्य विक्षोभ्य सद्भक्ष्यान् माक्षिकशर्कराघृतयुतान् क्षीराप्लुतान् मङ्क्ष्वहम् ।नाद्राक्षं ह्यधिमोक्षदं तव पदं साक्षी भवानक्षयोभिक्षे क्षीणवयास्तथाक्षिविकलो मां रक्ष पक्षीशग ॥ २४॥

ukṣevādmi hi kukṣipoṣaṇaparo vikṣobhya vikṣobhya sadbhakṣyān mākṣikaśarkarāghṛtayutān kṣīrāplutān maṅkṣvaham |nādrākṣaṃ hyadhimokṣadaṃ tava padaṃ sākṣī bhavānakṣayobhikṣe kṣīṇavayāstathākṣivikalo māṃ rakṣa pakṣīśaga || 24||

वाल्यं क्रीडनकौतुकेन विषयव्यासङ्गतो यौवनंयातं वार्धकमप्यनेकविधया दुश्चिन्तया नीयते ।कार्यं त्वद्भजनं कदेति समुपक्रान्ते विचारेऽन्तरारोगा व्याकुलयन्ति हन्त भवरुग्वैद्याव नारायण ॥ २५॥

vālyaṃ krīḍanakautukena viṣayavyāsaṅgato yauvanaṃyātaṃ vārdhakamapyanekavidhayā duścintayā nīyate |kāryaṃ tvadbhajanaṃ kadeti samupakrānte vicāre'ntarārogā vyākulayanti hanta bhavarugvaidyāva nārāyaṇa || 25||

ह्यो यातं ह्यथ यातु चाद्य किमतो यच्छ्वः प्रभृत्यन्वहंकार्यो धर्म इति ब्रुवन् ननु जराजीर्णोऽवशोऽन्धोऽभवम् ।साधिः साधितवान् न धर्ममथ सत्कर्मापि शर्मास्पदंजीर्णानाथपिशाचवन्नरहरे कोशामि मामुद्धर ॥ २६॥

hyo yātaṃ hyatha yātu cādya kimato yacchvaḥ prabhṛtyanvahaṃkāryo dharma iti bruvan nanu jarājīrṇo'vaśo'ndho'bhavam |sādhiḥ sādhitavān na dharmamatha satkarmāpi śarmāspadaṃjīrṇānāthapiśācavannarahare kośāmi māmuddhara || 26||

जातोऽस्म्यस्फुटवाक् स्खलद्गतिरतिक्षुत्तृट्परीतोऽवशःपाल्योऽन्यैरथ शीघ्रमोदशुगहं भीतोऽभितो बालवत् ।वृद्धत्वं हि नृणामदेहविगमं प्रायेण जन्मान्तरंभक्तं पापिनमुद्धरस्यथ परे जन्मन्यव श्रीश माम् ॥ २७॥

jāto'smyasphuṭavāk skhaladgatiratikṣuttṛṭparīto'vaśaḥpālyo'nyairatha śīghramodaśugahaṃ bhīto'bhito bālavat |vṛddhatvaṃ hi nṛṇāmadehavigamaṃ prāyeṇa janmāntaraṃbhaktaṃ pāpinamuddharasyatha pare janmanyava śrīśa mām || 27||

देहो जीर्णगृहोपमो न वशगं चित्तं क्वपत्यप्रभंसामर्षा कुटिला स्नुषेव च मतिः कुस्त्रीव दुष्टा च वाक् ।दुःसाधानि तथेन्द्रियाणि शठदुर्मित्रोपमानान्यतःपाल्यः कृच्छ्रगतो रमेश भवता दास्यानुबन्धेन हि ॥ २८॥

deho jīrṇagṛhopamo na vaśagaṃ cittaṃ kvapatyaprabhaṃsāmarṣā kuṭilā snuṣeva ca matiḥ kustrīva duṣṭā ca vāk |duḥsādhāni tathendriyāṇi śaṭhadurmitropamānānyataḥpālyaḥ kṛcchragato rameśa bhavatā dāsyānubandhena hi || 28||

तैः सम्यक्कृतमित्यवैमि तनयैर्यैरस्म्यहं प्रोज्झितश्चास्माभिर्गलितैषणैर्हि यदनुष्ठेयं पुरानुष्ठितम् ।स्वश्रेयः प्रविहाय सत्पुरुषताशाप्तोपकर्तृत्वतःसिद्धं नः सुसमीहितं हि कृपया मामुद्धर श्रीहरे ॥ २९॥

taiḥ samyakkṛtamityavaimi tanayairyairasmyahaṃ projjhitaścāsmābhirgalitaiṣaṇairhi yadanuṣṭheyaṃ purānuṣṭhitam |svaśreyaḥ pravihāya satpuruṣatāśāptopakartṛtvataḥsiddhaṃ naḥ susamīhitaṃ hi kṛpayā māmuddhara śrīhare || 29||

वृद्धोऽन्धः सरुगद्मरः परवशः क्षुत्तृट्परीतोऽबलःशोच्योऽहं न च शोचितास्ति हि मृतिः क्लृप्ता कदा वैतु सा ।स्त्रीपुत्रैः स्ववशीकृतेन न मया स्वाराधितस्त्वं हरेत्यक्तस्तैरघुना त्वदेकशरणं मां पाहि नारायण ॥ ३०॥

vṛddho'ndhaḥ sarugadmaraḥ paravaśaḥ kṣuttṛṭparīto'balaḥśocyo'haṃ na ca śocitāsti hi mṛtiḥ klṛptā kadā vaitu sā |strīputraiḥ svavaśīkṛtena na mayā svārādhitastvaṃ haretyaktastairaghunā tvadekaśaraṇaṃ māṃ pāhi nārāyaṇa || 30||

दत्तो यो भवता रमेश कृपया कैवल्य संसाधनेकायः कल्पतमस्त्वनेन रमणीपुत्रादयश्चार्जिताः ।यातास्तेऽप्यनयार्जिता यदुभयभ्रष्टोऽस्मि तन्निष्कृतिंदेहान्तामिह कारयाशु कृपया कालात्मक श्रीहरे ॥ ३१॥

datto yo bhavatā rameśa kṛpayā kaivalya saṃsādhanekāyaḥ kalpatamastvanena ramaṇīputrādayaścārjitāḥ |yātāste'pyanayārjitā yadubhayabhraṣṭo'smi tanniṣkṛtiṃdehāntāmiha kārayāśu kṛpayā kālātmaka śrīhare || 31||

देशा वङ्गकलिङ्गकेरलमहाराष्ट्राङ्गचोलादयोभ्रान्ताः पुत्रकलत्ररक्षणकृते कार्यार्थमेवात्मनः ।गन्तुः संयमिनीं न धर्ममयसत्पाथेयमल्पं च मेयाचे नागतपूर्व इत्यव कृपालेशेन लक्ष्मीपते ॥ ३२॥

deśā vaṅgakaliṅgakeralamahārāṣṭrāṅgacolādayobhrāntāḥ putrakalatrarakṣaṇakṛte kāryārthamevātmanaḥ |gantuḥ saṃyaminīṃ na dharmamayasatpātheyamalpaṃ ca meyāce nāgatapūrva ityava kṛpāleśena lakṣmīpate || 32||

दृष्टाश्च प्रभवः स्तुताश्च वसु चोपात्तं समाराधिताःस्त्रीपुत्रानुचरास्तदा न च भवान् सन्तर्पितो हृद्गतः ।तस्मात् संयमिनीपतिः प्रकुपितो दूतैः स मां क्लेशयेत्तेभ्यो मोचय साहचर्यजनितम्प्रेम्णा जगन्नायक ॥ ३३॥

dṛṣṭāśca prabhavaḥ stutāśca vasu copāttaṃ samārādhitāḥstrīputrānucarāstadā na ca bhavān santarpito hṛdgataḥ |tasmāt saṃyaminīpatiḥ prakupito dūtaiḥ sa māṃ kleśayettebhyo mocaya sāhacaryajanitampremṇā jagannāyaka || 33||

यत्प्रातः क्षुधयाथ भोजनपरिश्रान्त्या ततः स्त्रीसुताद्यालापेन च निद्रयाथ निशि चाक्रान्तं मदीयं मनः ।न त्वां स्मर्तुमपीहतेऽहमधुना जीर्णो मुमूर्षुः स्थितादूताः संयमिनीपतेश्च निकटे तेभ्यो हरे रक्ष माम् ॥ ३४॥

yatprātaḥ kṣudhayātha bhojanapariśrāntyā tataḥ strīsutādyālāpena ca nidrayātha niśi cākrāntaṃ madīyaṃ manaḥ |na tvāṃ smartumapīhate'hamadhunā jīrṇo mumūrṣuḥ sthitādūtāḥ saṃyaminīpateśca nikaṭe tebhyo hare rakṣa mām || 34||

यज्जिह्वा रसलालसाथ नयने ज्योतिर्विहीने श्रुतिर्दुर्वार्तैकरतिः सुगन्धवशगश्वासा च नासा सदा ।कायोऽपायनिकाय इत्यपगतं बाह्येन्द्रियोपासनंविज्ञाप्यं स्वमनोगतं किमिति तद्भृत्यार्तिहन् पाहि माम् ॥ ३५॥

yajjihvā rasalālasātha nayane jyotirvihīne śrutirdurvārtaikaratiḥ sugandhavaśagaśvāsā ca nāsā sadā |kāyo'pāyanikāya ityapagataṃ bāhyendriyopāsanaṃvijñāpyaṃ svamanogataṃ kimiti tadbhṛtyārtihan pāhi mām || 35||

पुत्रं प्रेरयति प्रसह्य च शुभोदर्के हि कृत्ये पितामाता पालयति स्वयं शठमतिं मूर्खं च दुष्टं तथा ।सृष्टोऽहं भवता द्विजोत्तमकुले जाने न सद्वाप्यसद्धर्मे प्रेरय पालयेह पितरौ श्रीश त्वमेकोऽसि यत् ॥ ३६॥

putraṃ prerayati prasahya ca śubhodarke hi kṛtye pitāmātā pālayati svayaṃ śaṭhamatiṃ mūrkhaṃ ca duṣṭaṃ tathā |sṛṣṭo'haṃ bhavatā dvijottamakule jāne na sadvāpyasaddharme preraya pālayeha pitarau śrīśa tvameko'si yat || 36||

यत् पश्यंश्च कुटुम्बिनोऽथ धनिकान् शश्वन्मृतान् कीटवत्त्वां नाराधयमङ्गनासुतगृहद्रव्य दिलोभान्वितः ।शृण्वन् नारकियातनामथ निजं खिद्ये स्मरन् दुष्कृतंतन्मां केशव पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ३७॥

yat paśyaṃśca kuṭumbino'tha dhanikān śaśvanmṛtān kīṭavattvāṃ nārādhayamaṅganāsutagṛhadravya dilobhānvitaḥ |śṛṇvan nārakiyātanāmatha nijaṃ khidye smaran duṣkṛtaṃtanmāṃ keśava pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 37||

वृद्धा यत्पितरौ मृतौ हि वनितापथ्यात् प्रमादात् सुतोमन्त्रानस्त्विति चावशिष्टजनसंरक्षाविधौ व्यापृतः ।पश्चात् तैश्च निराकृतोऽहमधुनानन्याश्रयस्त्वां भजेमां नारायण पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ३८॥

vṛddhā yatpitarau mṛtau hi vanitāpathyāt pramādāt sutomantrānastviti cāvaśiṣṭajanasaṃrakṣāvidhau vyāpṛtaḥ |paścāt taiśca nirākṛto'hamadhunānanyāśrayastvāṃ bhajemāṃ nārāyaṇa pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 38||

पश्यन्नेव पितॄद्रुहः कुतनयान् नागप्रतिष्ठादिकंपुत्रप्राप्तिसमीहया ह्यकरवं त्यक्तोऽथ जातैः सुतैः ।तस्येदं किल कर्मणः फलमिति श्रान्तो भवन्तं भजेतन्मां माधव पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ३९॥

paśyanneva pitṝdruhaḥ kutanayān nāgapratiṣṭhādikaṃputraprāptisamīhayā hyakaravaṃ tyakto'tha jātaiḥ sutaiḥ |tasyedaṃ kila karmaṇaḥ phalamiti śrānto bhavantaṃ bhajetanmāṃ mādhava pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 39||

वृद्धौ यत् पितराविति प्रियतमा नावाप्तपुत्रेत्यथोबालास्ते तनया इति स्वभवने स्थित्वा चिरान्निर्गतः ।मामेषानुगता जरा स्मृतिहरा विस्मारितस्त्वं तथागोविन्दोत्तम पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ४०॥

vṛddhau yat pitarāviti priyatamā nāvāptaputretyathobālāste tanayā iti svabhavane sthitvā cirānnirgataḥ |māmeṣānugatā jarā smṛtiharā vismāritastvaṃ tathāgovindottama pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 40||

यत् कृत्यं गृहिणः कृतं हि तनयानुत्पाद्य संस्कृत्य तत्सद्वृत्तेः परिकल्पनं च न भवानाराधितस्त्वन्तरा ।सत्यं साप्तपदीनमाहुरिति तत् संस्मारये प्रेरकंविष्णो सर्वग पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ४१॥

yat kṛtyaṃ gṛhiṇaḥ kṛtaṃ hi tanayānutpādya saṃskṛtya tatsadvṛtteḥ parikalpanaṃ ca na bhavānārādhitastvantarā |satyaṃ sāptapadīnamāhuriti tat saṃsmāraye prerakaṃviṣṇo sarvaga pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 41||

यत् पित्रोः किल जीवतोर्हि वचनं कार्यं सुतैर्नादृतंतत् तैस्ते त्वथ रक्षिता न च भवानाराधितो यन्मया ।क्षन्तव्यं भवतोऽभयं करुणया याचेऽनुतप्तोऽधुनातत् त्वं मधुसूदनाव जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ४२॥

yat pitroḥ kila jīvatorhi vacanaṃ kāryaṃ sutairnādṛtaṃtat taiste tvatha rakṣitā na ca bhavānārādhito yanmayā |kṣantavyaṃ bhavato'bhayaṃ karuṇayā yāce'nutapto'dhunātat tvaṃ madhusūdanāva jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 42||

त्यक्तास्ते न मया शठा अपि सुता नीतिं त्विमां शृण्वतायत् संवर्ध्य विषद्रुमोऽपि न पुनः छेत्तुं स्वयं साम्प्रतम् ।यातास्ते प्रविमुच्य मां सुफलितं दैवेन तत् त्वां भजेपाहि त्वं जहि वा त्रिविक्रम हरे त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ४३॥

tyaktāste na mayā śaṭhā api sutā nītiṃ tvimāṃ śṛṇvatāyat saṃvardhya viṣadrumo'pi na punaḥ chettuṃ svayaṃ sāmpratam |yātāste pravimucya māṃ suphalitaṃ daivena tat tvāṃ bhajepāhi tvaṃ jahi vā trivikrama hare tvatto na me'nyā gatiḥ || 43||

कः खेदो ननु निर्गता इति सुता यद् देहलग्नान्यहोस्वैरं कानिचिदिन्द्रियाणि हि गतान्यन्यानि यास्यन्ति हि ।कालोऽत्र प्रभुरित्यवाप्तचिदहं कालात्मकं त्वां भजेत्वं मां वामन पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ४४॥

kaḥ khedo nanu nirgatā iti sutā yad dehalagnānyahosvairaṃ kānicidindriyāṇi hi gatānyanyāni yāsyanti hi |kālo'tra prabhurityavāptacidahaṃ kālātmakaṃ tvāṃ bhajetvaṃ māṃ vāmana pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 44||

यातौ तौ पितरौ मम प्रियतरौ जातोऽस्मि याभ्यामहंते पान्था इव निर्गताश्च तनयाः किं तैः स्थितैर्वा गतैः ।प्रागूर्ध्वं जननान्मृतेरिव भवांस्त्रातेत्यहं त्वां भजेतन्मां श्रीधर पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ४५॥

yātau tau pitarau mama priyatarau jāto'smi yābhyāmahaṃte pānthā iva nirgatāśca tanayāḥ kiṃ taiḥ sthitairvā gataiḥ |prāgūrdhvaṃ jananānmṛteriva bhavāṃstrātetyahaṃ tvāṃ bhajetanmāṃ śrīdhara pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 45||

बाल्यात् स्त्रीसुतमोहतः कुमतितो लोभाद् भवान् नार्चितोवृद्धत्वादथ रुक्श्रमान्मृतिभयाद् भार्यासतानादरात् ।त्वत्सेवानिरतोऽर्चितुं स्वकरणैः क्षीणो न शक्नोम्यहंपाहि त्वं जहि वा ममास्ति न हृषीकेश त्वदन्या गतिः ॥ ४६॥

bālyāt strīsutamohataḥ kumatito lobhād bhavān nārcitovṛddhatvādatha rukśramānmṛtibhayād bhāryāsatānādarāt |tvatsevānirato'rcituṃ svakaraṇaiḥ kṣīṇo na śaknomyahaṃpāhi tvaṃ jahi vā mamāsti na hṛṣīkeśa tvadanyā gatiḥ || 46||

स्वाद्वन्नं न निवेदितं न च हुतं सन्तर्पिता न द्विजाःस्वादु स्वाद्विति चाशितं स्ववनितापुत्रैः सदा यौवने ।जीर्णोऽहं त्वधुना स्मरामि तदपि त्वां भोजनाभ्यन्तरेपाहि त्वं जहि वा ह्यनन्यगतिकं श्रीपद्मनाभ प्रभो ॥ ४७॥

svādvannaṃ na niveditaṃ na ca hutaṃ santarpitā na dvijāḥsvādu svādviti cāśitaṃ svavanitāputraiḥ sadā yauvane |jīrṇo'haṃ tvadhunā smarāmi tadapi tvāṃ bhojanābhyantarepāhi tvaṃ jahi vā hyananyagatikaṃ śrīpadmanābha prabho || 47||

चातुर्मास्यमविघ्नतो न रचितं न द्वादशी साधितानैवाकारि च विष्णुपञ्चकमपि श्रीकान्ततुष्ट्यै व्रतम् ।भीतोऽहं ह्यधुना यमाद् भयहरं सर्वात्मना त्वां भजेतद्दामोदर पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ४८॥

cāturmāsyamavighnato na racitaṃ na dvādaśī sādhitānaivākāri ca viṣṇupañcakamapi śrīkāntatuṣṭyai vratam |bhīto'haṃ hyadhunā yamād bhayaharaṃ sarvātmanā tvāṃ bhajetaddāmodara pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 48||

क्रीडाभिर्विषयोत्सवैश्च गमितं तद् यौवनान्तं वयःश्रान्तोऽहं ह्यधुना करोमि सुकरं बाह्येन्द्रियोपासनम् ।चित्तं चालयतीन्द्रियाणि चपलं तत् तुभ्यमावेदयेमां सङ्कर्षण पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ४९॥

krīḍābhirviṣayotsavaiśca gamitaṃ tad yauvanāntaṃ vayaḥśrānto'haṃ hyadhunā karomi sukaraṃ bāhyendriyopāsanam |cittaṃ cālayatīndriyāṇi capalaṃ tat tubhyamāvedayemāṃ saṅkarṣaṇa pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 49||

यत् कर्तुं किल निश्चिनोमि न च तच्छक्नोमि संसाधितुंयत् स्वप्नेऽपि न चिन्तितं तदवशात् सम्पत्स्यते पुष्कलम् ।इत्थं कृच्छ्रगतोऽपि सद्गुरुकृपावष्टम्भतस्त्वां भजेपाहि त्वं जहि वा ह्यनन्यगतिकं श्रीवासुदेव प्रभो ॥ ५०॥

yat kartuṃ kila niścinomi na ca tacchaknomi saṃsādhituṃyat svapne'pi na cintitaṃ tadavaśāt sampatsyate puṣkalam |itthaṃ kṛcchragato'pi sadgurukṛpāvaṣṭambhatastvāṃ bhajepāhi tvaṃ jahi vā hyananyagatikaṃ śrīvāsudeva prabho || 50||

एतत् कार्यमकार्यमेतदिति हि ज्ञात्वान्यथैवावशात्कुर्वे तन्मम दुर्विधेविंलसितं कस्याग्रतो रोदिमि ।हीनः स्वीयजनैर्धनैः सुकरणैस्त्वां चिन्तयाम्यन्वहंप्रद्युम्नात्मग पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ५१॥

etat kāryamakāryametaditi hi jñātvānyathaivāvaśātkurve tanmama durvidheviṃlasitaṃ kasyāgrato rodimi |hīnaḥ svīyajanairdhanaiḥ sukaraṇaistvāṃ cintayāmyanvahaṃpradyumnātmaga pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 51||

पुत्राः पित्तकफज्वरा बहुतरापथ्यस्वरूपाः स्नुषास्तद्दोषोऽजनि सन्निपातजनितः क्रोशाम्यहं रोदिमि ।मुह्यामि प्रलपाम्यतश्च भवरुग्वैद्यं भजे त्वामहंपाहि त्वं जहि वानिरुद्ध कृपया त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ५२॥

putrāḥ pittakaphajvarā bahutarāpathyasvarūpāḥ snuṣāstaddoṣo'jani sannipātajanitaḥ krośāmyahaṃ rodimi |muhyāmi pralapāmyataśca bhavarugvaidyaṃ bhaje tvāmahaṃpāhi tvaṃ jahi vāniruddha kṛpayā tvatto na me'nyā gatiḥ || 52||

न ध्यातं पदमर्चितं न तुलसीपुष्पैर्न मूर्ध्नाननंनैवाभिष्टुतमीक्षितं न न च तन्माहात्म्यमाकर्णितम् ।याते सेतुमिवोदके गतवयास्तत्कर्तुमीहेऽधुनातन्मां श्रीपुरुषोत्तमाव जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ५३॥

na dhyātaṃ padamarcitaṃ na tulasīpuṣpairna mūrdhnānanaṃnaivābhiṣṭutamīkṣitaṃ na na ca tanmāhātmyamākarṇitam |yāte setumivodake gatavayāstatkartumīhe'dhunātanmāṃ śrīpuruṣottamāva jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 53||

निद्राहारविहारलोलमनसा नीत्वा ह्यलभ्यं वयःस्वल्पायुर्जरठोऽवशेन्द्रियगणो निःस्वोऽसहायोऽधुना ।त्वत्सेवाकलितोऽद्य मोहमवनौ जातोऽपहासास्पदंदेवाधोक्षज पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ५४॥

nidrāhāravihāralolamanasā nītvā hyalabhyaṃ vayaḥsvalpāyurjaraṭho'vaśendriyagaṇo niḥsvo'sahāyo'dhunā |tvatsevākalito'dya mohamavanau jāto'pahāsāspadaṃdevādhokṣaja pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 54||

कामाद्यैरसुरैर्हि निर्दयमहं बद्धो निरुद्धोऽर्दितोरुक्सर्पैरथ दंशितो मदगजेनालोलितो मज्जितः ।क्लेशाब्धौ स्वजनार्तिनाशनमहं तत् त्वां शरण्यं भजेपाहि त्वं जहि नारसिंह कृपया त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ५५॥

kāmādyairasurairhi nirdayamahaṃ baddho niruddho'rditoruksarpairatha daṃśito madagajenālolito majjitaḥ |kleśābdhau svajanārtināśanamahaṃ tat tvāṃ śaraṇyaṃ bhajepāhi tvaṃ jahi nārasiṃha kṛpayā tvatto na me'nyā gatiḥ || 55||

कुर्वन्नेव हि विस्मरामि कृतमप्यावर्तयाम्यन्तरामोहात् तच्च समापयामि समुपक्रान्तस्य नान्तं भजे ।चिन्त्योऽन्ते हि भवान् मम स्थितिरियं जाने न किं स्यात् कदातन्मामच्युत पाहि वाथ जहि वा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ५६॥

kurvanneva hi vismarāmi kṛtamapyāvartayāmyantarāmohāt tacca samāpayāmi samupakrāntasya nāntaṃ bhaje |cintyo'nte hi bhavān mama sthitiriyaṃ jāne na kiṃ syāt kadātanmāmacyuta pāhi vātha jahi vā tvatto na me'nyā gatiḥ || 56||

कामाद्या न वशं प्रयान्त्यनुगता जामातृवद् दुर्भरानेमां त्यक्तुमथोत्सहे ननु जरां रामामिवोढां सतीम् ।सामाद्यैर्ने च जेयमेव हि मनो धिङ् मामवश्येन्द्रियंपाहि त्वं जहि वा जनार्दन परा त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ५७॥

kāmādyā na vaśaṃ prayāntyanugatā jāmātṛvad durbharānemāṃ tyaktumathotsahe nanu jarāṃ rāmāmivoḍhāṃ satīm |sāmādyairne ca jeyameva hi mano dhiṅ māmavaśyendriyaṃpāhi tvaṃ jahi vā janārdana parā tvatto na me'nyā gatiḥ || 57||

पादौ प्रस्खलतः स्थिरौ न च करौ गात्रं सकम्पं शिरोभ्राम्यद्गद्गदनिस्वनस्त्वथ गलश्चक्षुर्भ्रमत्तारकम् ।नूनं त्वत्पुरतः प्रनर्तयति मां सेयं जरा नर्तकीपाहि त्वं जहि वाप्युपेन्द्र कृपया त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ५८॥

pādau praskhalataḥ sthirau na ca karau gātraṃ sakampaṃ śirobhrāmyadgadgadanisvanastvatha galaścakṣurbhramattārakam |nūnaṃ tvatpurataḥ pranartayati māṃ seyaṃ jarā nartakīpāhi tvaṃ jahi vāpyupendra kṛpayā tvatto na me'nyā gatiḥ || 58||

यद्धर्माधिकृता मयानुसरता भूपान् कृतं पातकंयद्वा केरलवासिना गणयितुं शक्यं न तत सर्वथा ।तत् त्वं संहरसि स्मृतोऽपि सकलं तस्मादहं त्वां भजेपाहि त्वं जहि वा हरे करुणया त्वत्तो न मेऽन्या गतिः ॥ ५९॥

yaddharmādhikṛtā mayānusaratā bhūpān kṛtaṃ pātakaṃyadvā keralavāsinā gaṇayituṃ śakyaṃ na tata sarvathā |tat tvaṃ saṃharasi smṛto'pi sakalaṃ tasmādahaṃ tvāṃ bhajepāhi tvaṃ jahi vā hare karuṇayā tvatto na me'nyā gatiḥ || 59||

त्वन्नामस्मृतिरित्युवाच भगवान् व्यासः परा निष्कृतिःशक्ता सा मम पातकान् क्षपयितुं मत्वेति जातादरः ।वच्म्यार्तः स्वकृताघतप्तहृदयः श्रीकृष्ण कृष्णेत्यहंपाहि त्वं जहि वा ह्यनन्यगतिकं श्रीकृष्ण तुभ्यं नमः ॥ ६०॥

tvannāmasmṛtirityuvāca bhagavān vyāsaḥ parā niṣkṛtiḥśaktā sā mama pātakān kṣapayituṃ matveti jātādaraḥ |vacmyārtaḥ svakṛtāghataptahṛdayaḥ śrīkṛṣṇa kṛṣṇetyahaṃpāhi tvaṃ jahi vā hyananyagatikaṃ śrīkṛṣṇa tubhyaṃ namaḥ || 60||

मात्स्यं कौर्ममहो वपुर्हि विधृतं वाराहमत्युद्धतंभक्तार्थं त्वथ नारसिंहमचिरात् तद्वामनं चार्षकम् ।क्षात्रं गोपनिभं च बौद्धमथ तद्धर्तासि कल्क्यात्मकंतत् त्वां कृष्ण भवाब्धिपोतमनिशं ध्यायामि भक्तेष्टदम् ॥ ६१॥

mātsyaṃ kaurmamaho vapurhi vidhṛtaṃ vārāhamatyuddhataṃbhaktārthaṃ tvatha nārasiṃhamacirāt tadvāmanaṃ cārṣakam |kṣātraṃ gopanibhaṃ ca bauddhamatha taddhartāsi kalkyātmakaṃtat tvāṃ kṛṣṇa bhavābdhipotamaniśaṃ dhyāyāmi bhakteṣṭadam || 61||

शङ्खः पाणितलेऽथ मन्दरगिरिः पृष्ठे च भूगोलकोदंष्ट्राग्रे विधृतो हिरण्यकशिपुः शस्तो बलिर्निर्जितः ।दुर्भूपा दशकण्ठकेशिशकटाद्याः पोथिता मोहितादैत्या ग्लेच्छगणान् हनिष्यसि भजे त्वां कृष्ण सर्वोत्तमम् ॥ ६२॥

śaṅkhaḥ pāṇitale'tha mandaragiriḥ pṛṣṭhe ca bhūgolakodaṃṣṭrāgre vidhṛto hiraṇyakaśipuḥ śasto balirnirjitaḥ |durbhūpā daśakaṇṭhakeśiśakaṭādyāḥ pothitā mohitādaityā glecchagaṇān haniṣyasi bhaje tvāṃ kṛṣṇa sarvottamam || 62||

मुख्यप्राण नमोऽस्तु ते कुरु कृपां याचे निबद्धाञ्जलिर्मामुत्क्रामय रुग्णजीर्णवपुषश्चान्ते हरिं स्मारयन् ।मत्कर्मानुगुणा गतिर्हि विहिता या कापि वा यामि तांभक्तिर्मेऽस्तु हरौ गुरौ परमिका तत्राप्यनन्या स्थिरा ॥ ६३॥

mukhyaprāṇa namo'stu te kuru kṛpāṃ yāce nibaddhāñjalirmāmutkrāmaya rugṇajīrṇavapuṣaścānte hariṃ smārayan |matkarmānuguṇā gatirhi vihitā yā kāpi vā yāmi tāṃbhaktirme'stu harau gurau paramikā tatrāpyananyā sthirā || 63||

मातर्यद्विधृतं हि मासनवकं कुक्षौ ततो वर्धितंवासार्थं मम तद्गतेन हि मया क्लेशाश्च ये वर्णिताः ।स्वप्रारब्धसमार्जिता हि त इमे तस्मात् त्वया क्षम्यतांशुष्यज्जीर्णकलेवरं हि तदिदं त्यक्तानुमन्यस्व तत् ॥ ६४॥

mātaryadvidhṛtaṃ hi māsanavakaṃ kukṣau tato vardhitaṃvāsārthaṃ mama tadgatena hi mayā kleśāśca ye varṇitāḥ |svaprārabdhasamārjitā hi ta ime tasmāt tvayā kṣamyatāṃśuṣyajjīrṇakalevaraṃ hi tadidaṃ tyaktānumanyasva tat || 64||

आगर्भं भृशमम्बया च भवता यत्पालितं लालितंयस्मिन् संवसता मया ह्यधिगतं सौख्यं परं सद्यशः ।प्राप्तं दुःखमथापि यत् तदपि मत्प्रारब्धशेषात्मकंत्यक्ष्ये जीर्णकलेवरं तदधुना तातानुमोदस्त्र तत् ॥ ६५॥

āgarbhaṃ bhṛśamambayā ca bhavatā yatpālitaṃ lālitaṃyasmin saṃvasatā mayā hyadhigataṃ saukhyaṃ paraṃ sadyaśaḥ |prāptaṃ duḥkhamathāpi yat tadapi matprārabdhaśeṣātmakaṃtyakṣye jīrṇakalevaraṃ tadadhunā tātānumodastra tat || 65||

ये ज्ञानामृतसेकपूतहृदयस्वाराधितश्रीधरापादस्वङ्गविलोकनोद्भवपरानन्दैकतृप्ताः स्वयम् ।शिष्यानुग्रहकारिणः स्वगुरवश्चानेन ये सेवितास्त्यक्ता जीर्णकलेवरं हि तदिदं मां तेऽनुगृह्णन्त्वलम् ॥ ६६॥

ye jñānāmṛtasekapūtahṛdayasvārādhitaśrīdharāpādasvaṅgavilokanodbhavaparānandaikatṛptāḥ svayam |śiṣyānugrahakāriṇaḥ svaguravaścānena ye sevitāstyaktā jīrṇakalevaraṃ hi tadidaṃ māṃ te'nugṛhṇantvalam || 66||

मोहाद् दुर्विषयेषु सक्तमनिशं सर्वैः सहैवेन्द्रियैःस्नेहात् त्वामनुमन्यता हि बहुशो नीतं मयायुः क्षयम् ।स्वल्पं शिष्टमतोऽत्र वा मम कृते त्यक्त्वा निजं चापलंसाङ्गं सायुधमिन्दिरायुतहरिं चेतः सकृत् संस्मर ॥ ६७॥

mohād durviṣayeṣu saktamaniśaṃ sarvaiḥ sahaivendriyaiḥsnehāt tvāmanumanyatā hi bahuśo nītaṃ mayāyuḥ kṣayam |svalpaṃ śiṣṭamato'tra vā mama kṛte tyaktvā nijaṃ cāpalaṃsāṅgaṃ sāyudhamindirāyutahariṃ cetaḥ sakṛt saṃsmara || 67||

वैकुण्ठे वरदिव्यरत्नजटिलप्रासादवप्रोज्ज्वलेश्वेतद्वीपवरे हरिप्रियतमावासे च दुग्धाम्बुधौ ।योगिध्येयमचिन्त्यशक्तिविभवं चानादिमध्यात्ययंसाङ्गं सायुधमिन्दिरायुतहरिं चेतः सकृत् संस्मर ॥ ६८॥

vaikuṇṭhe varadivyaratnajaṭilaprāsādavaprojjvaleśvetadvīpavare haripriyatamāvāse ca dugdhāmbudhau |yogidhyeyamacintyaśaktivibhavaṃ cānādimadhyātyayaṃsāṅgaṃ sāyudhamindirāyutahariṃ cetaḥ sakṛt saṃsmara || 68||

नृत्यद्दिव्यवराप्सरोभिरथ सातोद्यैस्तथा किन्नरैर्ब्रह्याद्यैः समुपास्यमानमुचितस्वस्वाधिकारार्हणैः ।स्वासीनं नवभक्तिरत्नविलसन्मुक्त्युच्चसिंहासनेसाङ्गं सायुधमिन्दिरायुतहरिं चेतः सकृत् संस्मर ॥ ६९॥

nṛtyaddivyavarāpsarobhiratha sātodyaistathā kinnarairbrahyādyaiḥ samupāsyamānamucitasvasvādhikārārhaṇaiḥ |svāsīnaṃ navabhaktiratnavilasanmuktyuccasiṃhāsanesāṅgaṃ sāyudhamindirāyutahariṃ cetaḥ sakṛt saṃsmara || 69||

मेघश्यामलमुच्चलत्क्षणरुचिद्युत्याभहेमाम्बरंश्रीमत्कौस्तुभकङ्कणादिवरसद्भूषागणालङ्कृतम् ।भास्वद्रत्नकिरीटकुण्डललसत्स्मेराननं सुन्दरंसाङ्गं सायुधमिन्दिरायुतहरिं चेतः सकृत् संस्मर ॥ ७०॥

meghaśyāmalamuccalatkṣaṇarucidyutyābhahemāmbaraṃśrīmatkaustubhakaṅkaṇādivarasadbhūṣāgaṇālaṅkṛtam |bhāsvadratnakirīṭakuṇḍalalasatsmerānanaṃ sundaraṃsāṅgaṃ sāyudhamindirāyutahariṃ cetaḥ sakṛt saṃsmara || 70||

प्रोद्यच्चन्द्रशताभहीरमणिसुस्तम्भोच्चसन्मण्टपेक्षीराम्भोनिधिमध्यसम्भृतमहामुक्तावितानोज्ज्वले ।उत्कीर्णोज्ज्वलचन्द्रकान्तमयसद्भद्रासनेऽधिष्ठितंसाङ्गं सायुधमिन्दिरायुतहरिं चेतः सकृत् संस्मर ॥ ७१॥

prodyaccandraśatābhahīramaṇisustambhoccasanmaṇṭapekṣīrāmbhonidhimadhyasambhṛtamahāmuktāvitānojjvale |utkīrṇojjvalacandrakāntamayasadbhadrāsane'dhiṣṭhitaṃsāṅgaṃ sāyudhamindirāyutahariṃ cetaḥ sakṛt saṃsmara || 71||

भृग्वाद्यैरभिवन्दितं मुनिवरैर्ब्रह्मादिभिः सेवितंगीर्वाणैः सनकादिसिद्धनिवः संस्तूयमानं मुदा ।गायन्नारदतुम्बुरुप्रभृतिभिः ख्यातापदानं सदासाङ्गं सायुधमिन्दिरायुतहरिं चेतः सकृत् संस्मर ॥ ७२॥

bhṛgvādyairabhivanditaṃ munivarairbrahmādibhiḥ sevitaṃgīrvāṇaiḥ sanakādisiddhanivaḥ saṃstūyamānaṃ mudā |gāyannāradatumburuprabhṛtibhiḥ khyātāpadānaṃ sadāsāṅgaṃ sāyudhamindirāyutahariṃ cetaḥ sakṛt saṃsmara || 72||

विभ्राजद्वरशेषमञ्चगमिलादुर्गाकरान्दोलितंसन्मन्त्रोपनिषद्व्यपाश्रयमसङ्ख्येयावताराभिधम् ।विष्वक्सेनमहागताभिनवसन्मुक्तैर्मुहुर्वन्दितंसाङ्गं सायुधमिन्दिरायुतहरिं चेतः सकृत् संस्मर ॥ ७३॥

vibhrājadvaraśeṣamañcagamilādurgākarāndolitaṃsanmantropaniṣadvyapāśrayamasaṅkhyeyāvatārābhidham |viṣvaksenamahāgatābhinavasanmuktairmuhurvanditaṃsāṅgaṃ sāyudhamindirāyutahariṃ cetaḥ sakṛt saṃsmara || 73||

तैर्बद्धाञ्जलिभिः स्वमूर्ध्नि सहितैः भूतादिकालैस्त्रिभिःस्वाज्ञाभ्रूवलनावलोकनपरैश्चोपास्यमानं सदा ।मुक्तानेकचतुर्मुखैः स्तुतिपरैर्वेदेश्चतुर्भिर्वृतंसाङ्गं सायुधमिन्दिरायुतहरिं चेतः सकृत् संस्मर ॥ ७४॥

tairbaddhāñjalibhiḥ svamūrdhni sahitaiḥ bhūtādikālaistribhiḥsvājñābhrūvalanāvalokanaparaiścopāsyamānaṃ sadā |muktānekacaturmukhaiḥ stutiparairvedeścaturbhirvṛtaṃsāṅgaṃ sāyudhamindirāyutahariṃ cetaḥ sakṛt saṃsmara || 74||

चूडारत्नपरम्परोज्ज्वलफणासाहस्रसन्मण्टपेस्वास्तीर्णामलशेषभोगशयने विध्यास्यदत्तेक्षणम् ।लक्ष्मीकोमलपाणिलालितपदाम्भोजं शयानं मुदासञ्चिन्त्योपरतिं भजान्तसमये मच्चित्त नारायणम् ॥ ७५॥

cūḍāratnaparamparojjvalaphaṇāsāhasrasanmaṇṭapesvāstīrṇāmalaśeṣabhogaśayane vidhyāsyadattekṣaṇam |lakṣmīkomalapāṇilālitapadāmbhojaṃ śayānaṃ mudāsañcintyoparatiṃ bhajāntasamaye maccitta nārāyaṇam || 75||

आराध्यौ पितरौ प्रिया त्वथ समाधेयानुनेयाः सुताःपूज्याश्चातिथयो यथाविधि समभ्यर्च्या निजा देवताः ।द्रष्टव्याः प्रभवो धनार्जनकृतेऽभ्यस्याः कलाः स्वास्थ्यतश्चाह्नः कृत्यमिदं ततः सुगृहिणां दुखात्मिका संसृतिः ॥ ७६॥

ārādhyau pitarau priyā tvatha samādheyānuneyāḥ sutāḥpūjyāścātithayo yathāvidhi samabhyarcyā nijā devatāḥ |draṣṭavyāḥ prabhavo dhanārjanakṛte'bhyasyāḥ kalāḥ svāsthyataścāhnaḥ kṛtyamidaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ dukhātmikā saṃsṛtiḥ || 76||

यद्गर्भे त्वथ शैशवे ह्यविदिताः क्लेशाश्च तिष्ठन्तु तेव्याध्याधिप्रभवाश्च कीटपशुजाः क्षुत्तृट्प्रवासारिजाः ।एवं तान् सकलानलोलमनसा शश्वच्च निध्यायतांकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ७७॥

yadgarbhe tvatha śaiśave hyaviditāḥ kleśāśca tiṣṭhantu tevyādhyādhiprabhavāśca kīṭapaśujāḥ kṣuttṛṭpravāsārijāḥ |evaṃ tān sakalānalolamanasā śaśvacca nidhyāyatāṃkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 77||

यद्बाल्ये पितृनिघ्नता गुरुकुले वासस्ततोऽस्तु द्वयंकैङ्कर्यं धनिनामथामृति ततो हा स्त्रीसुताधीनता ।स्वेच्छाहारविहारसौख्यविधुरं तत्पारतन्त्र्यं विदुःकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ७८॥

yadbālye pitṛnighnatā gurukule vāsastato'stu dvayaṃkaiṅkaryaṃ dhanināmathāmṛti tato hā strīsutādhīnatā |svecchāhāravihārasaukhyavidhuraṃ tatpāratantryaṃ viduḥkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 78||

पित्रोश्चेन्निरतो हिते प्रियतमा कुप्यत्युदास्ते सुतस्तत्पथ्ये पितरौ न शर्म लभतः साध्यो न सर्वादरः ।सन्त्याज्याः स्वसहोदरा अपि समाराध्याः प्रियाबान्धवाःकिं वात्रात्ममुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ७९॥

pitroścennirato hite priyatamā kupyatyudāste sutastatpathye pitarau na śarma labhataḥ sādhyo na sarvādaraḥ |santyājyāḥ svasahodarā api samārādhyāḥ priyābāndhavāḥkiṃ vātrātmamukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 79||

साध्वी चेद्वनिता सुतो न स च चेन्मूढोऽथवा दुर्जनःसत्पुत्रो यदि दुर्निवाररुगतिश्रान्तो दृढाङ्गोऽथ चेत् ।भर्तुश्चाप्यहिता स्नुषा यदि हिता तद्वंशजक्लेशदाकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ८०॥

sādhvī cedvanitā suto na sa ca cenmūḍho'thavā durjanaḥsatputro yadi durnivārarugatiśrānto dṛḍhāṅgo'tha cet |bhartuścāpyahitā snuṣā yadi hitā tadvaṃśajakleśadākiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 80||

जाता पुष्पवती प्रियाथ वपुषि व्याप्ता च रुग् दुःसहासम्भूतस्तनयो मृता प्रियतमाथोढापरा कन्यका ।सम्प्राप्ता प्रलयान्तसन्ततिमहाचिन्ताविलासा जराकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ८१॥

jātā puṣpavatī priyātha vapuṣi vyāptā ca rug duḥsahāsambhūtastanayo mṛtā priyatamāthoḍhāparā kanyakā |samprāptā pralayāntasantatimahācintāvilāsā jarākiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 81||

स्मृत्युक्तानुगुणस्वधर्मचरणे भ्रान्तं तमाचक्षतेतस्मात् तद्विपरीतकार्य करणे दुर्वृत्तमित्येव तम् ।तन्मिश्राचरणे तु हन्त मनुजो भ्रष्टस्ततोऽतो भवेत्किं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ८२॥

smṛtyuktānuguṇasvadharmacaraṇe bhrāntaṃ tamācakṣatetasmāt tadviparītakārya karaṇe durvṛttamityeva tam |tanmiśrācaraṇe tu hanta manujo bhraṣṭastato'to bhavetkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 82||

क्लिश्यत्येव हि निर्धनोऽथ धनिकस्तद्रक्षितुं चान्वहंचोरेभ्यो निशि निद्रिते निजजने जाग्रत् स्वयं खिद्यते ।धर्म नैव च कारयत्यथ गृहे मुष्णन्ति भार्यासुताःकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ८३॥

kliśyatyeva hi nirdhano'tha dhanikastadrakṣituṃ cānvahaṃcorebhyo niśi nidrite nijajane jāgrat svayaṃ khidyate |dharma naiva ca kārayatyatha gṛhe muṣṇanti bhāryāsutāḥkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 83||

दत्तं यद्धनिकैर्धनं किल पितस्तत् त्वं कुटुम्बीति तेतच्चास्माकमघात् प्रतिग्रहकृताच्छुध्येर्धनानीहया ।कस्मात् ताम्यसि भुङ्क्ष्व शेष्व च सुखं शंसन्ति वेत्थं सुताःकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ८४॥

dattaṃ yaddhanikairdhanaṃ kila pitastat tvaṃ kuṭumbīti tetaccāsmākamaghāt pratigrahakṛtācchudhyerdhanānīhayā |kasmāt tāmyasi bhuṅkṣva śeṣva ca sukhaṃ śaṃsanti vetthaṃ sutāḥkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 84||

बह्वादाय धनं गृहिण्यथ गृहं प्राप्ते तमावृण्वतेद्राग् भार्यातनयादयः सकुतुकाश्चालोलयित्वार्जितम् ।एतन्मेऽस्तु ममैतदर्हमिति तद् धृत्वाथ नेक्षन्ति तंकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ८५॥

bahvādāya dhanaṃ gṛhiṇyatha gṛhaṃ prāpte tamāvṛṇvatedrāg bhāryātanayādayaḥ sakutukāścālolayitvārjitam |etanme'stu mamaitadarhamiti tad dhṛtvātha nekṣanti taṃkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 85||

हित्वास्मान् वद धर्म इत्यथ वृथा कोऽयं हि वित्तव्ययःप्रातःस्नानजपानतिस्तुतिभिरेवालं हि धर्मोऽर्जितः ।वृद्धत्वे तव कोऽवितेति कुपिता निन्दन्ति भार्यासुताःकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणो दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ८६॥

hitvāsmān vada dharma ityatha vṛthā ko'yaṃ hi vittavyayaḥprātaḥsnānajapānatistutibhirevālaṃ hi dharmo'rjitaḥ |vṛddhatve tava ko'viteti kupitā nindanti bhāryāsutāḥkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇo duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 86||

भार्या नाद्रियते न जल्पति सुतो निन्दत्यभीतिः स्नुषापौत्राश्चापहसन्त्यथोक्तसमये भृत्या न चोपासते ।वृद्धस्ताभ्यति घस्मरान् निजगृहे दृष्ट्वा स्नुषाबान्धवान्किं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ८७॥

bhāryā nādriyate na jalpati suto nindatyabhītiḥ snuṣāpautrāścāpahasantyathoktasamaye bhṛtyā na copāsate |vṛddhastābhyati ghasmarān nijagṛhe dṛṣṭvā snuṣābāndhavānkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 87||

सर्वस्वं सुतसात्कृतं हि भवता क्लिश्यन्ति मे कन्यकाःखिद्येऽहं कृपणाप्सरा इव मुदा दीव्यन्ति गेहे स्नुषाः ।इत्थं व्याकुलयत्यलं कुबनिता निर्विद्यमानं पतिंकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ८८॥

sarvasvaṃ sutasātkṛtaṃ hi bhavatā kliśyanti me kanyakāḥkhidye'haṃ kṛpaṇāpsarā iva mudā dīvyanti gehe snuṣāḥ |itthaṃ vyākulayatyalaṃ kubanitā nirvidyamānaṃ patiṃkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 88||

धर्मोऽधर्म इति ह्यवाप्तमचिराद् दारिद्र्यमव्याहतंपश्येमां प्रतिवेशिनीं सुवसनां सद्भूषणालङ्कृताम् ।धर्मो ह्येष कुरु प्रतिग्रहमिति व्यालोलयन्त्यां स्त्रियांकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ८९॥

dharmo'dharma iti hyavāptamacirād dāridryamavyāhataṃpaśyemāṃ prativeśinīṃ suvasanāṃ sadbhūṣaṇālaṅkṛtām |dharmo hyeṣa kuru pratigrahamiti vyālolayantyāṃ striyāṃkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 89||

यातं बाल्यमशेषलाल्यमथ तन्नष्टं क्षणाद् यौवनंवृद्धत्वं समुपागतं त्वथ लयः सम्भावितोऽस्य क्रमात् ।कालाधीन वपुष्मतोऽन्यगृहवत् कोऽयं ममत्वभ्रमःकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ९०॥

yātaṃ bālyamaśeṣalālyamatha tannaṣṭaṃ kṣaṇād yauvanaṃvṛddhatvaṃ samupāgataṃ tvatha layaḥ sambhāvito'sya kramāt |kālādhīna vapuṣmato'nyagṛhavat ko'yaṃ mamatvabhramaḥkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 90||

सम्प्राप्नोति यथालयान् हि विचरंश्यारो हि राजाज्ञयादेही देहशतं स्वकर्मजनितं तद्वद्धरेराज्ञया ।दुःखव्याधिजरा विपत्तिमरणोद्भूतं हि निध्यायतःकिं वात्रात्मसुखं ततः सुगृहिणां दुःखात्मिका संसृतिः ॥ ९१॥

samprāpnoti yathālayān hi vicaraṃśyāro hi rājājñayādehī dehaśataṃ svakarmajanitaṃ tadvaddharerājñayā |duḥkhavyādhijarā vipattimaraṇodbhūtaṃ hi nidhyāyataḥkiṃ vātrātmasukhaṃ tataḥ sugṛhiṇāṃ duḥkhātmikā saṃsṛtiḥ || 91||

भ्राम्यत्येव मनोऽर्पितं त्वयि मुहुर्न स्थैर्यमालम्बतेवैराग्यं न दृढीभवत्यवगते क्लेशेऽपि सांसारिके ।त्वां ध्यायामि कथं स्मरामि च कथं लीलामघध्नीं तवत्वद्भक्तिं सुदृढां विरक्तिसहितां देह्याशु नारायण ॥ १२॥

bhrāmyatyeva mano'rpitaṃ tvayi muhurna sthairyamālambatevairāgyaṃ na dṛḍhībhavatyavagate kleśe'pi sāṃsārike |tvāṃ dhyāyāmi kathaṃ smarāmi ca kathaṃ līlāmaghadhnīṃ tavatvadbhaktiṃ sudṛḍhāṃ viraktisahitāṃ dehyāśu nārāyaṇa || 12||

नष्टांस्तान् पितृमातृसोदरसुताभार्यादिकान् संस्मरन्नैराश्यं निजजीवितेऽपि कलयन् प्रारब्धनिघ्नोऽन्वहंश्रान्तस्त्वां भृशमानमन् हि शिरसा याचे प्रपन्नार्तिहंस्त्वद्भक्तिं सुदृढां विरक्तिसहितां देह्याशु नारायण ॥ ९३॥

naṣṭāṃstān pitṛmātṛsodarasutābhāryādikān saṃsmarannairāśyaṃ nijajīvite'pi kalayan prārabdhanighno'nvahaṃśrāntastvāṃ bhṛśamānaman hi śirasā yāce prapannārtihaṃstvadbhaktiṃ sudṛḍhāṃ viraktisahitāṃ dehyāśu nārāyaṇa || 93||

स्वामिन् श्रीपरवासुदेवगुरुणा यत् त्वत्सनाम्ना भवन्माहात्म्यं कथितं हि तत्रभवता तत्रेदमत्यद्भुतम् ।अस्यन्तर्बहिरित्यचिन्त्यमहिमंस्तद्वन्निदिध्यासतस्तत् प्रत्यायय चित्सुखाङ्गविलसच्छश्वन्ममान्तर्बहिः ॥ ९४॥

svāmin śrīparavāsudevaguruṇā yat tvatsanāmnā bhavanmāhātmyaṃ kathitaṃ hi tatrabhavatā tatredamatyadbhutam |asyantarbahirityacintyamahimaṃstadvannididhyāsatastat pratyāyaya citsukhāṅgavilasacchaśvanmamāntarbahiḥ || 94||

निर्वक्तुं न हि शक्नुवन्ति निगमास्त्वां त्वं न दृग्गोचरोऽस्यण्वन्तर्जगतो बहिश्च भगवन् जाने विभुं त्वां ततः ।ध्येयस्त्वं हि कथं यतोऽस्यनुपमस्तस्मात् त्वमेव स्वयंमच्चित्ताअद्भुतरूपशक्तिमहिमन् नारायणाविर्भव ॥ ९५॥

nirvaktuṃ na hi śaknuvanti nigamāstvāṃ tvaṃ na dṛggocaro'syaṇvantarjagato bahiśca bhagavan jāne vibhuṃ tvāṃ tataḥ |dhyeyastvaṃ hi kathaṃ yato'syanupamastasmāt tvameva svayaṃmaccittāadbhutarūpaśaktimahiman nārāyaṇāvirbhava || 95||

संसृष्टे हृदयस्थले मम परं श्वासानिलैः सन्ततंत्वद्भक्त्या वरुणेन नित्यममृतासारेण चाप्लाविते ।अम्लानस्फुटपुण्डरीकविलसत्सत्कर्णिकायां सदाप्रोद्यत्कोटिरविप्रकाश विलसन्मां पाहि नारायण ॥ ९६॥

saṃsṛṣṭe hṛdayasthale mama paraṃ śvāsānilaiḥ santataṃtvadbhaktyā varuṇena nityamamṛtāsāreṇa cāplāvite |amlānasphuṭapuṇḍarīkavilasatsatkarṇikāyāṃ sadāprodyatkoṭiraviprakāśa vilasanmāṃ pāhi nārāyaṇa || 96||

चाञ्चल्यान्मनसो न भक्तिरचलाशक्त्या न कर्मादरस्तत्पर्याप्तसहायवित्तविरहान्न स्त्रोक्तधर्मोद्यमः ।आत्मत्राणकृते प्रसीद भगवन् याचेऽन्तकाले ममश्रीनारायण निःसरन्तु मुखतस्त्वन्नामवर्णाः क्रमात् ॥ ९७॥

cāñcalyānmanaso na bhaktiracalāśaktyā na karmādarastatparyāptasahāyavittavirahānna stroktadharmodyamaḥ |ātmatrāṇakṛte prasīda bhagavan yāce'ntakāle mamaśrīnārāyaṇa niḥsarantu mukhatastvannāmavarṇāḥ kramāt || 97||

यज्ञाद्याः सकलाः क्रियाश्च कृतिनां सप्रत्यवायाः सदाज्ञानं ते बहुजन्मसाध्यमथ च ध्यानं मनस्थैर्यजम् ।सौलभ्याद् द्रुतसिद्धितोऽपि च कलौ याचेऽन्तकाले ममश्रीनारायण निःसरन्तु मुखतस्त्वन्नामवर्णाः कमात् ॥ ९८॥

yajñādyāḥ sakalāḥ kriyāśca kṛtināṃ sapratyavāyāḥ sadājñānaṃ te bahujanmasādhyamatha ca dhyānaṃ manasthairyajam |saulabhyād drutasiddhito'pi ca kalau yāce'ntakāle mamaśrīnārāyaṇa niḥsarantu mukhatastvannāmavarṇāḥ kamāt || 98||

आराध्यात्मगुरून् चिरं गुरुकुले स्थित्वात्तविद्यैः परंप्राप्यं यत् तदजामिलेन सहसा त्वन्नामसङ्कीर्तनात् ।प्राप्यं कर्तुमलं न चाहमितरद् याचेऽन्तकाले ममश्रीनारायण निःसरन्तु मुखतस्त्वन्नामवर्णाः क्रमात् ॥ ९९॥

ārādhyātmagurūn ciraṃ gurukule sthitvāttavidyaiḥ paraṃprāpyaṃ yat tadajāmilena sahasā tvannāmasaṅkīrtanāt |prāpyaṃ kartumalaṃ na cāhamitarad yāce'ntakāle mamaśrīnārāyaṇa niḥsarantu mukhatastvannāmavarṇāḥ kramāt || 99||

प्राग्जन्मस्वथ चेह जन्मनि मया ये चापराधाः कृताःक्षन्तव्या भवता हि तेऽहमभवं त्वद्भक्तवंशे यतः ।त्वद्भक्ता गुरवश्च मे ह्युभयथानुग्राह्य भक्ते मयिश्रीनारायण भक्तवत्सल कृपासिन्धो प्रसीदाधुना ॥ १००॥

prāgjanmasvatha ceha janmani mayā ye cāparādhāḥ kṛtāḥkṣantavyā bhavatā hi te'hamabhavaṃ tvadbhaktavaṃśe yataḥ |tvadbhaktā guravaśca me hyubhayathānugrāhya bhakte mayiśrīnārāyaṇa bhaktavatsala kṛpāsindho prasīdādhunā || 100||

ब्रह्माद्यान् विबुधानृषीन् भृगुमुखान् पूज्यान् पितॄन् मद्गुरून्मान्यान् बन्धुजनान् द्विजानपि तथा स्तौम्यन्वहं नौमि च ।कृत्वानुग्रहमत्र ये सकरुणा मां श्रेयसायोजयन्नन्तेऽमुत्र च तेऽर्थयन्त्वथ हरिं निःश्रेयसायापि मे ॥ १०१॥

brahmādyān vibudhānṛṣīn bhṛgumukhān pūjyān pitṝn madgurūnmānyān bandhujanān dvijānapi tathā staumyanvahaṃ naumi ca |kṛtvānugrahamatra ye sakaruṇā māṃ śreyasāyojayannante'mutra ca te'rthayantvatha hariṃ niḥśreyasāyāpi me || 101||

रङ्गाचार्यतनूभवेषु गणने यो जन्मतो मध्यमःसा प्रासूत सरस्वती यमुटके गोविन्दनामा च यः ।श्रीमत्कौलगिवासुदेवचरणा यस्मिन् कृतानुग्रहास्तेनेयं रचिनार्पिता हरिपदे वैराग्यमुक्तावलिः ॥ १०२॥

raṅgācāryatanūbhaveṣu gaṇane yo janmato madhyamaḥsā prāsūta sarasvatī yamuṭake govindanāmā ca yaḥ |śrīmatkaulagivāsudevacaraṇā yasmin kṛtānugrahāsteneyaṃ racinārpitā haripade vairāgyamuktāvaliḥ || 102||

न सुवर्णग्रथितेयं न महार्हपदार्थसुचिरनिर्वर्ण्या ।तदपि च मुक्तावलिरिति हरिपदभागिति भवेत् सुजनमान्या ॥ १०३॥

na suvarṇagrathiteyaṃ na mahārhapadārthasuciranirvarṇyā |tadapi ca muktāvaliriti haripadabhāgiti bhavet sujanamānyā || 103||

चोले तञ्जपुरस्थेन सेयं मुक्तावलिः शुभा ।ग्रथिता दुन्दुभौ ग्रीष्मे कलिमाने गतेधवे (४९६३) ॥ १०४॥

cole tañjapurasthena seyaṃ muktāvaliḥ śubhā |grathitā dundubhau grīṣme kalimāne gatedhave (4963) || 104||

इति श्रीउटकेरङ्गाचार्यसुतगोविन्दाचार्यविरचिता विरक्तिमुक्तावलिः सम्पूर्णा ।रुधिरोद्गारिण्यधिसृतिविमनोयोगेन निजसुखं प्राप्ताः ।चैत्रे सितसप्तम्यां गोविन्दार्या हरेः पदं याताः ॥स्तोत्रसमुच्चयः २ (७४)मेन्तिओन्स् हिस् ग़ुरु’स् नमे अस् (ख़ौजगि)१९३३)।

iti śrīuṭakeraṅgācāryasutagovindācāryaviracitā viraktimuktāvaliḥ sampūrṇā |rudhirodgāriṇyadhisṛtivimanoyogena nijasukhaṃ prāptāḥ |caitre sitasaptamyāṃ govindāryā hareḥ padaṃ yātāḥ ||stotrasamuccayaḥ 2 (74)mentions his ग़uru’s name as (ख़aujagi)1933)|