वायुस्तुतिः विभीषणहनुमत्संवादरूपा Vibhishanahanumatsamvadarupavayustutih

कस्मादस्मद्वनस्याङ्घ्रिपचयमुदयत्पुच्छवानच्छिनस्त्वंरक्षो वृक्षोग्रहस्तः सुबहु किमवधीः किम्बलस्त्वं बताद्य ।सिन्धुं चान्धूकरोषि प्रविशसि पृतनां निर्भयो द्विड्भटानांचिन्तासन्तापकारी दशवदनपुरश्रीहरः को हरे त्वम् ॥ १॥

kasmādasmadvanasyāṅghripacayamudayatpucchavānacchinastvaṃrakṣo vṛkṣograhastaḥ subahu kimavadhīḥ kimbalastvaṃ batādya |sindhuṃ cāndhūkaroṣi praviśasi pṛtanāṃ nirbhayo dviḍbhaṭānāṃcintāsantāpakārī daśavadanapuraśrīharaḥ ko hare tvam || 1||

वायोरायोधनाग्रेसरसुभटशिरश्चित्ररत्नोपमस्यप्रायो नायोध्यमस्य प्रियतमसुकुमारोऽहमारोहयोग्यः ।श्रीशाक्लेशाङ्कधाम्नः कमलजवसतेश्चाहुरार्या हनूमानित्याख्यां नात्ययोऽस्मत्कुलजमुन्निषु वो रंहसा वांऽहसा वा ॥ २॥

vāyorāyodhanāgresarasubhaṭaśiraścitraratnopamasyaprāyo nāyodhyamasya priyatamasukumāro'hamārohayogyaḥ |śrīśākleśāṅkadhāmnaḥ kamalajavasateścāhurāryā hanūmānityākhyāṃ nātyayo'smatkulajamunniṣu vo raṃhasā vāṃ'hasā vā || 2||

पारावारान्तरोद्यद्द्युमणिगणसमा भाति यद्धामसीमाधीरो नारायणोऽयं रघुकुलमनघं कर्तुमुर्व्यां विहर्तुम् ।भूमा भूमावुदेत्याखिलकविविनुतो रामनामास्ति धीमान्सोऽयं श्रीमारुतस्य प्रियतमतनयं दासवृत्याऽनुशास्ति ॥ ३॥

pārāvārāntarodyaddyumaṇigaṇasamā bhāti yaddhāmasīmādhīro nārāyaṇo'yaṃ raghukulamanaghaṃ kartumurvyāṃ vihartum |bhūmā bhūmāvudetyākhilakavivinuto rāmanāmāsti dhīmānso'yaṃ śrīmārutasya priyatamatanayaṃ dāsavṛtyā'nuśāsti || 3||

रामारामां दिदृक्षोः करचरणचलद्बाललीलोरुघातैःजातक्ष्माजातपातो न तु कृतिरियमल्पातिदर्पस्य मेऽलम् ।वेगादागच्छतो मे जवभवपवनस्योदयोऽप्येनमासीद्धन्ताहं तादृशो नासुरज मम बलं राघवोऽमोघवीर्यः ॥ ४॥

rāmārāmāṃ didṛkṣoḥ karacaraṇacaladbālalīlorughātaiḥjātakṣmājātapāto na tu kṛtiriyamalpātidarpasya me'lam |vegādāgacchato me javabhavapavanasyodayo'pyenamāsīddhantāhaṃ tādṛśo nāsuraja mama balaṃ rāghavo'moghavīryaḥ || 4||

रामाख्यामानितस्य प्रथितहरधनुर्भङ्गदोत्तुङ्गबाहोःश्रुत्यन्तात्यन्तगीतागणितगुणगणस्येष्टसर्वेष्टदातुः ।सोऽहं मोहान्धकारक्षपणदिनमणेर्दानवानीकिनीनांमृत्योर्भृत्योऽस्मि तेन प्रहित इह खलानीतसीतार्तिशान्त्यै ॥ ५॥

rāmākhyāmānitasya prathitaharadhanurbhaṅgadottuṅgabāhoḥśrutyantātyantagītāgaṇitaguṇagaṇasyeṣṭasarveṣṭadātuḥ |so'haṃ mohāndhakārakṣapaṇadinamaṇerdānavānīkinīnāṃmṛtyorbhṛtyo'smi tena prahita iha khalānītasītārtiśāntyai || 5||

पर्यग्गिर्यग्र्यगण्यं रविरथतुरगस्याग्रतो वाऽग्रयायीविद्यां प्रद्योतनादध्यगमदुरुजवस्तन्मुखस्योन्मुखो यः ।रामाङ्घ्रिप्रेमशक्त्या त्रिभुवनजननस्थानसंस्थानशक्तेर्लङ्का शङ्कास्पदा किं निगमनुतचरित्रस्य तस्याऽऽशुगस्य ॥ ६॥

paryaggiryagryagaṇyaṃ ravirathaturagasyāgrato vā'grayāyīvidyāṃ pradyotanādadhyagamadurujavastanmukhasyonmukho yaḥ |rāmāṅghripremaśaktyā tribhuvanajananasthānasaṃsthānaśakterlaṅkā śaṅkāspadā kiṃ nigamanutacaritrasya tasyā''śugasya || 6||

अण्डोद्दण्डोदशोषेऽप्यतिकुशलतमः क्वेदमम्भोधिमम्भोलोकालोकाप्तमूर्तेर्जलनिधितरणं किं महन्निर्ममस्य ।विश्वस्य श्वासयन्तुर्मम किमु खलविध्वंसने संशयः स्याद्देवाश्चैवोचुरुक्थं मम पितरमतश्चासमो दास एषः ॥ ७॥

aṇḍoddaṇḍodaśoṣe'pyatikuśalatamaḥ kvedamambhodhimambholokālokāptamūrterjalanidhitaraṇaṃ kiṃ mahannirmamasya |viśvasya śvāsayanturmama kimu khalavidhvaṃsane saṃśayaḥ syāddevāścaivocurukthaṃ mama pitaramataścāsamo dāsa eṣaḥ || 7||

धर्मं सम्मानयन्तं रघुपतिरवति प्रत्यहं शत्रुभावंतस्मिन्योऽस्मिन्प्रदेशे रचयति तमिमं हन्ति तस्यानुगस्य ।नित्यं कृत्यं तदेव ह्यघकरदशकण्ठोपकण्ठस्थदैत्यानित्थं हत्वाऽऽत्मभर्तुः प्रियकृदभवमुद्दामशौर्योर्व्यवार्यः ॥ ८॥

dharmaṃ sammānayantaṃ raghupatiravati pratyahaṃ śatrubhāvaṃtasminyo'sminpradeśe racayati tamimaṃ hanti tasyānugasya |nityaṃ kṛtyaṃ tadeva hyaghakaradaśakaṇṭhopakaṇṭhasthadaityānitthaṃ hatvā''tmabhartuḥ priyakṛdabhavamuddāmaśauryorvyavāryaḥ || 8||

द्रक्ष्यस्यक्षय्यवीर्योऽप्यरिभटपटुभिस्तैरबद्धैर्हि बद्धःपुच्छस्वच्छाग्निनाऽहं कुनयतनयदत्तेन वित्तं समस्तम् ।धक्ष्याम्यध्यक्षमेषां भवनवनमपि प्राज्ञ ते धाम धीमन्त्यक्तवा त्यक्तोग्रदैत्यप्रकृतिकृतविकारस्य धर्मानुगस्य ॥ ९॥

drakṣyasyakṣayyavīryo'pyaribhaṭapaṭubhistairabaddhairhi baddhaḥpucchasvacchāgninā'haṃ kunayatanayadattena vittaṃ samastam |dhakṣyāmyadhyakṣameṣāṃ bhavanavanamapi prājña te dhāma dhīmantyaktavā tyaktogradaityaprakṛtikṛtavikārasya dharmānugasya || 9||

मुञ्च त्वं चाग्रजस्य प्रबलतमहरिद्वेषतो दोषभाजःसेनामेनां विहीनां मनसि सुमनसां नायकं दायकं ते ।भाग्यस्याग्र्यस्य नित्यं स्मर दितिजमतं धिक्कुरु न्यक्कुरुष्वस्वीयस्याऽऽयासदात्रीं धियममलधिया धारयामुं दयालुम् ॥ १०॥

muñca tvaṃ cāgrajasya prabalatamaharidveṣato doṣabhājaḥsenāmenāṃ vihīnāṃ manasi sumanasāṃ nāyakaṃ dāyakaṃ te |bhāgyasyāgryasya nityaṃ smara ditijamataṃ dhikkuru nyakkuruṣvasvīyasyā''yāsadātrīṃ dhiyamamaladhiyā dhārayāmuṃ dayālum || 10||

सेतुं यातुं कपीनामुरुतरजलघौ पुण्यहेतुं प्रहातुंपापान्यापत्कराणि प्रथितसुयशसे शर्म दातुं च गातुः ।वत्स्यत्यत्स्यत्यथापि स्वकरधृतधनुर्मुक्तशाणोग्रबाणज्वालाजालः स दैत्यव्यवनमवनकृद्राघवः श्लाघनीयः ॥ ११॥

setuṃ yātuṃ kapīnāmurutarajalaghau puṇyahetuṃ prahātuṃpāpānyāpatkarāṇi prathitasuyaśase śarma dātuṃ ca gātuḥ |vatsyatyatsyatyathāpi svakaradhṛtadhanurmuktaśāṇograbāṇajvālājālaḥ sa daityavyavanamavanakṛdrāghavaḥ ślāghanīyaḥ || 11||

भेत्ता मत्तासुरेन्द्रप्रतिभयशिरसां कुम्भकर्णोग्रकर्णच्छेत्ता हर्ता च तस्य प्रियतमधरणीभारहारी स हारी ।सीतामेतां समेत्य स्वचरणशरणान्देवभूदेवपूर्वान्पृथ्वीं चेत्थं प्रतोष्य प्रविशति च निजां शत्र्वयोध्यामयोध्याम् ॥ १२॥

bhettā mattāsurendrapratibhayaśirasāṃ kumbhakarṇograkarṇacchettā hartā ca tasya priyatamadharaṇībhārahārī sa hārī |sītāmetāṃ sametya svacaraṇaśaraṇāndevabhūdevapūrvānpṛthvīṃ cetthaṃ pratoṣya praviśati ca nijāṃ śatrvayodhyāmayodhyām || 12||

तृष्णा कृष्णावतारेऽप्यघशमनतदङ्घ्यब्जसेवोत्सवे स्याद्भीमो भूत्वा तदाऽहं बकमदहरणो हन्मि किर्मीरदैत्यम् ।सत्वोद्रिक्तं जरायाः सुतमथ गदयोन्मुद्य सद्धैर्यवीर्यःशौर्योन्मत्तं च दुर्योधनमनु सबलं नाशयाम्याशयाऽन्धम् ॥ १३॥

tṛṣṇā kṛṣṇāvatāre'pyaghaśamanatadaṅghyabjasevotsave syādbhīmo bhūtvā tadā'haṃ bakamadaharaṇo hanmi kirmīradaityam |satvodriktaṃ jarāyāḥ sutamatha gadayonmudya saddhairyavīryaḥśauryonmattaṃ ca duryodhanamanu sabalaṃ nāśayāmyāśayā'ndham || 13||

ईशादेशेन सोऽहं पुनरपि धरणीं प्राप्य दुश्शास्त्रशस्त्रंमध्वाख्योऽद्धा प्रदूष्य प्रगुणमथ करिष्यामि सूत्रस्य भाष्यम् ।कृत्वा कृत्वाऽवतारान्सुरनिकरगुरुर्मुख्यवायुर्निजायुः ।सार्थीकर्तुं मुकुन्दं परैचरति सदाऽरीन्हरन्व्याहरंश्च ॥ १४॥

īśādeśena so'haṃ punarapi dharaṇīṃ prāpya duśśāstraśastraṃmadhvākhyo'ddhā pradūṣya praguṇamatha kariṣyāmi sūtrasya bhāṣyam |kṛtvā kṛtvā'vatārānsuranikaragururmukhyavāyurnijāyuḥ |sārthīkartuṃ mukundaṃ paraicarati sadā'rīnharanvyāharaṃśca || 14||

विद्यां विद्यापतेर्यः पठै हनुमतः सोऽपि विद्यां समृद्धामभ्येत्यभ्युन्नतिं च प्रतिदिनमुरुभक्तिं स्वयोग्यं च भाग्यम् ।विद्वन्मध्ये प्रसिद्धिं बुधनुतकवितां वादिराजर्षिराजःसद्यो यद्योगिवर्यो व्यतनुत तदियं सर्वकार्याणि कुर्यात् ॥ १५॥

vidyāṃ vidyāpateryaḥ paṭhai hanumataḥ so'pi vidyāṃ samṛddhāmabhyetyabhyunnatiṃ ca pratidinamurubhaktiṃ svayogyaṃ ca bhāgyam |vidvanmadhye prasiddhiṃ budhanutakavitāṃ vādirājarṣirājaḥsadyo yadyogivaryo vyatanuta tadiyaṃ sarvakāryāṇi kuryāt || 15||

इति श्रीमद्वादिराजपूज्यचरणविरचिता विभीषणहनुमत्संवादरूपावायुस्तुतिः सम्पूर्णा ।भारतीरमणमुख्यप्राणान्तर्गत श्रीकृष्णार्पणमस्तु ।

iti śrīmadvādirājapūjyacaraṇaviracitā vibhīṣaṇahanumatsaṃvādarūpāvāyustutiḥ sampūrṇā |bhāratīramaṇamukhyaprāṇāntargata śrīkṛṣṇārpaṇamastu |