वायुस्तुतिः अथवा खिलवायुस्तुतिः अथवा हरिवायुस्तितिः Vayu Stuti, Praising Hari (trivikrama Pandita)

॥ श्रीहरिवायुस्तुतिः ॥॥ अथ श्रीनखस्तुतिः ॥पान्त्वस्मान् पुरुहूतवैरि बलवन्मातङ्ग माद्यद्घटाकुम्भोच्चाद्रि विपाटनाधिकपटु प्रत्येक वज्रायिताः ।श्रीमत्कण्ठीरवास्य प्रतत सुनखरा दारितारातिदूरप्रद्।ह्ध्वस्तध्वान्त शान्त प्रवितत मनसा भावितानाकिवृन्दैः ॥ १॥ भाविता भूरिभागैः

|| śrīharivāyustutiḥ |||| atha śrīnakhastutiḥ ||pāntvasmān puruhūtavairi balavanmātaṅga mādyadghaṭākumbhoccādri vipāṭanādhikapaṭu pratyeka vajrāyitāḥ |śrīmatkaṇṭhīravāsya pratata sunakharā dāritārātidūraprad|hdhvastadhvānta śānta pravitata manasā bhāvitānākivṛndaiḥ || 1|| bhāvitā bhūribhāgaiḥ

लक्ष्मीकान्त समन्ततोऽपिकलयन् नैवेशितुस्ते समंपश्याम्युत्तम वस्तु दूरतरतोपास्तं रसोयोऽष्टमः ।यद्रोशोत्कर दक्ष नेत्र कुटिल प्रान्तोत्थिताग्नि स्फुरत्खद्योतोपम विस्फुलिङ्गभसिता ब्रह्मेशशक्रोत्कराः ॥ २॥इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिताश्रीनृसिंहनखस्तुतिः सम्पूर्णा ।॥ अथ श्रीहरिवायुस्तुतिः ॥श्रीमद्।ह्विष्ण्वङ्घ्रि निष्ठा अतिगुणगुरुतम श्रीमदानन्दतीर्थत्रैलोक्याचार्य पादोज्ज्वल जलजलसत् पांसवोऽस्मान्पुनन्तु ।वाचांयत्रप्रणेत्रीत्रिभुवनमहिता शारदा शारदेन्दुःज्योत्स्नाभद्रस्मित श्रीधवळितककुभाप्रेमभारम्बभार ॥ १॥उत्कण्ठाकुण्ठकोलाहलजवविदिताजस्रसेवानुवृद्धप्राज्ञात्मज्ञान धूतान्धतमससुमनो मौलिरत्नावळीनाम् ।भक्त्युद्रेकावगाढ प्रघटनसघटात्कार सङ्घृष्यमाणप्रान्तप्राग्र्याङ्घ्रि पीठोत्थित कनकरजः पिञ्जरारञ्जिताशाः ॥ २॥जन्माधिव्याध्युपाधिप्रतिहतिविरहप्रापकाणां गुणानाम्अग्र्याणां अर्पकाणां चिरमुदितचिदानन्द सन्दोहदानाम् ।एतेषामेशदोष प्रमुषितमनसां द्वेषिणां दूषकाणाम्दैत्यानामार्थिमन्धे तमसि विदधतां संस्तवेनास्मि शक्तः ॥ ३॥अस्याविष्कर्तुकामं कलिमलकलुषेऽस्मिन्जनेज्ञानमार्गम्वन्द्यं चन्द्रेन्द्ररुद्र द्युमणिफणिवयोः नायकद्यैरिहाद्य ।मध्वाख्यं मन्त्रसिद्धं किमुतकृतवतो मारुतस्यावतारम्पातारं पारमेष्ट्यं पदमपविपदः प्राप्तुरापन्न पुंसाम् ॥ ४॥उद्यद्विद्युत्प्रचण्डां निजरुचि निकरव्याप्त लोकावकाशोबिभ्रद्भीमो भुजेयोऽभ्युदित दिनकराभाङ्गदाढ्।ह्य प्रकाण्डे ।वीर्योद्धार्यां गदाग्र्यामयमिह सुमतिंवायुदेवोविदध्यात्अध्यात्मज्ञाननेता यतिवरमहितो भूमिभूषामर्णिमे ॥ ५॥संसारोत्तापनित्योपशमद सदय स्नेहहासाम्बुपूरप्रोद्यद्विद्यावनद्य द्युतिमणिकिरण श्रेणिसम्पूरिताशः ।श्रीवत्साङ्काधि वासोचित तरसरलश्रीमदानन्दतीर्थक्षीराम्भोधिर्विभिन्द्याद्भवदनभिमतम्भूरिमेभूति हेतुः ॥ ६॥मूर्धन्येषोऽन्जलिर्मे दृढतरमिहते बध्यते बन्धपाशक्षेत्रेधात्रे सुखानां भजति भुवि भविष्यद्विधात्रे द्युभर्त्रे ।अत्यन्तं सन्ततं त्वं प्रदिश पदयुगे हन्त सन्ताप भाजाम्अस्माकं भक्तिमेकां भगवत उतते माधवस्याथ वायोः ॥ ७॥साभ्रोष्णाभीशु शुभ्रप्रभमभयनभो भूरिभूभृद्विभूतिःभ्राजिष्णुर्भूरृभूणां भवनमपि विभोऽभेदिबभ्रेबभूवे ।येनभ्रोविभ्रमस्ते भ्रमयतुसुभृशं बभ्रुवद्दुर्भृताशान्भ्रान्तिर्भेदाव भासस्त्वितिभयमभि भोर्भूक्ष्यतोमायिभिक्षून् ॥ ८॥येऽमुम्भावम्भजन्ते सुरमुखसुजनाराधितं ते तृतीयम्भासन्ते भासुरैस्ते सहचरचलितैश्चामरैश्चारुवेशाः ।वैकुण्ठे कण्ठलग्न स्थिरशुचि विलसत्कान्ति तारुण्यलीलालावण्या पूर्णकान्ता कुचभरसुलभाश्लेषसम्मोदसान्द्राः ॥ ९॥आनन्दान्मन्दमन्दा ददति हि मरुतः कुन्दमन्दारनन्द्यावर्ताऽमोदान् दधानां मृदुपद मुदितोद्गीतकैः सुन्दरीणाम् ।वृन्दैरावन्द्य मुक्तेन्द्वहिमगु मदनाहीन्द्र देवेन्द्रसेव्येमौकुन्दे मन्दरेऽस्मिन्नविरतमुदयन्मोदिनां देव देव ॥ १०॥उत्तप्तात्युत्कटत्विट् प्रकटकटकट ध्वानसङ्घट्टनोद्यद्विद्युद्व्यूढस्फुलिङ्ग प्रकर विकिरणोत्क्वाथिते बाधिताङ्गान् ।उद्गाढम्पात्यमाना तमसि तत इतः किङ्करैः पङ्किलेतेपङ्क्तिर्ग्राव्णां गरिम्णां ग्लपयति हि भवद्वेषिणो विद्वदाद्य ॥ ११॥अस्मिन्नस्मद्गुरूणां हरिचरण चिरध्यान सन्मङ्गलानाम्युष्माकं पार्ष्वभूमिं धृतरणरणिकः स्वर्गिसेव्यांप्रपन्नः ।यस्तूदास्ते स आस्तेऽधिभवमसुलभ क्लेश निर्मूकमस्तप्रायानन्दं कथं चिन्नवसति सततं पञ्चकष्टेऽतिकष्टे ॥ १२॥क्षुत् क्षामान् रूक्षरक्षो रदखरनखर क्षुण्णविक्षोभिताक्षान्आमग्नानान्धकूपे क्षुरमुखमुखरैः पक्षिभिर्विक्षताङ्गान् ।पूयासृन्मूत्र विष्ठा क्रिमिकुलकलिलेतत्क्षणक्षिप्त शक्त्याद्यस्त्रव्रातार्दितान् स्त्वद्विष उपजिहते वज्रकल्पा जलूकाः ॥ १३॥मातर्मेमातरिश्वन् पितरतुलगुरो भ्रातरिष्टाप्तबन्धोस्वामिन्सर्वान्तरात्मन्नजरजरयितः जन्ममृत्यामयानाम् ।गोविन्दे देहिभक्तिं भवतिच भगवन्नूर्जितां निर्निमित्ताम्निर्व्याजां निश्चलां सद्गुणगण बृहतीं शाश्वतीमाशुदेव ॥ १४॥विष्णोरत्त्युत्तमत्वादखिलगुणगणैस्तत्र भक्तिङ्गरिष्ठाम्संश्लिष्टे श्रीधराभ्याममुमथ परिवारात्मना सेवकेषु ।यः सन्धत्ते विरिञ्चि श्वसन विहगपानन्त रुद्रेन्द्र पूर्वेष्वाध्यायंस्तारतम्यं स्फुटमवति सदा वायुरस्मद्गुरुस्तम् ॥ १५॥तत्त्वज्ञान् मुक्तिभाजः सुखयिसि हि गुरो योग्यतातारतम्यात्आधत्से मिश्रबुद्धिं स्त्रिदिवनिरयभूगोचरान्नित्यबद्धान् ।तामिस्रान्धादिकाख्ये तमसिसुबहुलं दुःखयस्यन्यथाज्ञान्विष्णोराज्ञाभिरित्थं शृति शतमितिहासादि चाकर्णयामः ॥ १६॥वन्देऽहं तं हनूमानिति महितमहापौरुषो बाहुशालिख्यातस्तेऽग्र्योऽवतारः सहित इह बहुब्रह्मचर्यादि धर्मैः ।सस्नेहानां सहस्वानहरहरहितं निर्दहन् देहभाजाम्अंहोमोहापहो यः स्पृहयति महतीं भक्तिमद्यापि रामे ॥ १७॥प्राक्पञ्चाशत्सहस्रैर्व्यवहितमहितं योजनैः पर्वतं त्वम्यावत्सञ्जीवनाद्यौषध निधिमधिकप्राणलङ्कामनैषिः ।अद्राक्षीदुत्पतन्तं तत उत गिरिमुत्पाटयन्तं गृहीत्वायान्तं खे राघवाङ्घ्रौ प्रणतमपि तदैकक्षणे त्वांहिलोकः ॥ १८॥क्षिप्तः पश्चात्सत्सलीलं शतमतुलमते योजनानां सउच्चस्तावद्विस्तार वंश्च्यापि उपललवैव व्यग्रबुद्ध्या त्वयातः ।स्वस्वस्थानस्थिताति स्थिरशकल शिलाजाल संश्लेष नष्टछेदाङ्कः प्रागिवाभूत् कपिवरवपुषस्ते नमः कौशलाय ॥ १९॥दृष्ट्वा दृष्टाधिपोरः स्फुटितकनक सद्वर्म घृष्टास्थिकूटम्निष्पिष्टं हाटकाद्रि प्रकट तट तटाकाति शङ्को जनोऽभूत् ।येनाजौ रावणारिप्रियनटनपटुर्मुष्टिरिष्टं प्रदेष्टुम्किंनेष्टे मे स तेऽष्टापदकट कतटित्कोटि भामृष्ट काष्ठः ॥ २०॥देव्यादेश प्रणीति दृहिण हरवरावद्य रक्षो विघाताऽद्यासेवोद्यद्दयार्द्रः सहभुजमकरोद्रामनामा मुकुन्दः ।दुष्प्रापे पारमेष्ठ्।ह्ये करतलमतुलं मूर्धिविन्यस्य धन्यम्तन्वन्भूयः प्रभूत प्रणय विकसिताब्जेक्षणस्त्वेक्षमाणः ॥ २१॥जघ्नेनिघ्नेनविघ्नो बहुलबलबकध्वंस नाद्येनशोचत्विप्रानुक्रोश पाशैरसु विधृति सुखस्यैकचक्राजनानाम् ।तस्मैतेदेव कुर्मः कुरुकुलपतये कर्मणाचप्रणामान्किर्मीरं दुर्मतीनां प्रथमं अथ च यो नर्मणा निर्ममाथ ॥ २२॥निर्मृद्नन्नत्य यत्नं विजरवर जरासन्ध कायास्थिसन्धीन्युद्धे त्वं स्वध्वरे वापशुमिवदमयन् विष्णु पक्षद्विडीशम् ।यावत्प्रत्यक्ष भूतं निखिलमखभुजं तर्पयामासिथासौतावत्यायोजि तृप्त्याकिमुवद भघवन् राजसूयाश्वमेधे ॥ २३॥क्ष्वेलाक्षीणाट्टहासहं तवरणमरिहन्नुद्गदोद्दामबाहोःबह्वक्षौहिण्य नीकक्षपण सुनिपुणं यस्य सर्वोत्तमस्य ।शुष्रूशार्थं चकर्थ स्वयमयमथ संवक्तुमानन्दतीर्थश्रीमन्नामन्समर्थस्त्वमपि हि युवयोः पादपद्मं प्रपद्ये ॥ २४॥दृह्यन्तींहृदृहं मां दृतमनिल बलाद्रावयन्तीमविद्यानिद्रांविद्राव्य सद्यो रचनपटुमथापाद्यविद्यासमुद्र ।वाग्देवी सा सुविद्या द्रविणद विदिता द्रौपदी रुद्रपत्न्यात्उद्रिक्ताद्रागभद्रा द्रहयतु दयिता पूर्वभीमाज्ञयाते ॥ २५॥याभ्यां शुश्रूषुरासीः कुरुकुल जनने क्षत्रविप्रोदिताभ्याम्ब्रह्मभ्यां बृंहिताभ्यां चितसुख वपुषा कृष्णनामास्पदाभ्याम् ।निर्भेदाभ्यां विशेषाद्विवचन विशयाभ्यामुभाभ्याममूभ्याम्तुभ्यं च क्षेमदेभ्यः सरिसिजविलसल्लोचनेभ्यो नमोऽस्तु ॥ २६॥गच्छन् सौगन्धिकार्थं पथि स हनुमतः पुच्छमच्छस्यभीमः प्रोद्धर्तुं नाशकत्स त्वमुमुरुवपुषा भीषयामास चेति ।पूर्णज्ञानौजसोस्ते गुरुतमवपुषोः श्रीमदानन्दतीर्थक्रीडामात्रं तदेतत् प्रमदद सुधियां मोहक द्वेषभाजाम् ॥ २७॥बह्वीः कोटीरटीकः कुटलकटुमतीनुत्कटाटोप कोपान्द्राक्चत्वं सत्वरत्वाच्चरणद गदया पोथयामासिथारीन् ।उन्मथ्या तत्थ्य मिथ्यात्व वचन वचनान् उत्पथस्थांस्तथाऽयान्प्रायच्छः स्वप्रियायै प्रियतम कुसुमं प्राण तस्मै नमस्ते ॥ २८॥देहादुत्क्रामितानामधिपति रसतामक्रमाद्वक्रबुद्धिःक्रुद्धः क्रोधैकवश्यः क्रिमिरिव मणिमान् दुष्कृती निष्क्रियार्थम् ।चक्रे भूचक्रमेत्य क्रकचमिव सतां चेतसः कष्टशास्त्रंदुस्तर्कं चक्रपाणेर्गुणगण विरहं जीवतां चाधिकृत्य ॥ २९॥तद्दुत्प्रेक्षानुसारात्कतिपय कुनरैरादृतोऽन्यैर्विसृष्टोब्रह्माहं निर्गुणोऽहं वितथमिदमिति ह्येषपाशण्डवादः ।तद्युक्त्याभास जाल प्रसर विषतरूद्दाहदक्षप्रमाणज्वालामालाधरोऽग्निः पवन विजयते तेऽवतारस्तृतीयः ॥ ३०॥आक्रोशन्तोनिराशा भयभर विवशस्वाशयाच्छिन्नदर्पावाशन्तो देशनाशस्विति बत कुधियां नाशमाशादशाऽशु ।धावन्तोऽश्लीलशीला वितथ शपथ शापा शिवाः शान्त शौर्याःत्वद्व्याख्या सिंहनादे सपदि ददृशिरे मायि गोमायवस्ते ॥ ३१॥त्रिष्वप्येवावतारेष्वरिभिरपघृणं हिंसितोनिर्विकारःसर्वज्ञः सर्वशक्तिः सकलगुणगणापूर्ण रूपप्रगल्भः ।स्वच्छः स्वच्छन्द मृत्युः सुखयसि सुजनं देवकिं चित्रमत्रत्राता यस्य त्रिधामा जगदुतवशगं किङ्कराः शङ्कराद्याः ॥ ३२॥उद्यन्मन्दस्मित श्रीर्मृदु मधुमधुरालाप पीयूषधारापूरासेकोपशान्ता सुखसुजन मनोलोचना पीयमानं ।सन्द्रक्ष्येसुन्दरं सन्दुहदिह महदानन्दं आनन्दतीर्थश्रीमद्वक्तेन्द्रु बिम्बं दुरतनुदुदितं नित्यदाहं कदानु ॥ ३३॥प्राचीनाचीर्ण पुण्योच्चय चतुरतराचारतश्चारुचित्तान्अत्युच्चां रोचयन्तीं शृतिचित वचनांश्राव कांश्चोद्यचुञ्चून् ।व्याख्यामुत्खात दुःखां चिरमुचित महाचार्य चिन्तारतांस्तेचित्रां सच्छास्त्रकर्ताश्चरण परिचरां छ्रावयास्मांश्चकिञ्चित् ॥ ३४॥पीठेरत्नोकपक्लृप्ते रुचिररुचिमणि ज्योतिषा सन्निषण्णम्ब्रह्माणं भाविनं त्वां ज्वलति निजपदे वैदिकाद्या हि विद्याः ।सेवन्ते मूर्तिमत्यः सुचरितचरितं भाति गन्धर्व गीतंप्रत्येकं देवसंसत्स्वपि तव भघवन्नर्तितद्द्योवधूषु ॥ ३५॥सानुक्रोषैरजस्रं जनिमृति निरयाद्यूर्मिमालाविलेऽस्मिन्संसाराब्धौनिमग्नांशरणमशरणानिच्छतो वीक्ष्यजन्तून् ।युष्माभिः प्र्राथितः सन् जलनिधिशयनः सत्यवत्यां महर्षेःव्यक्तश्चिन्मात्र मूर्तिनखलु भगवतः प्राकृतो जातु देहः ॥ ३६॥अस्तव्यस्तं समस्तशृति गतमधमैः रत्नपूगं यथान्धैःअर्थं लोकोपकृत्यैः गुणगणनिलयः सूत्रयामास कृत्स्नम् ।योऽसौ व्यासाभिधानस्तमहमहरहः भक्तितस्त्वत्प्रसादात्सद्यो विद्योपलब्ध्यै गुरुतममगुरुं देवदेवं नमामि ॥ ३७॥आज्ञामन्यैरधार्यां शिरसि परिसरद्रश्मि कोटीरकोटौकृष्णस्याक्लिष्ट कर्मादधदनु सराणादर्थितो देवसङ्घैः ।भूमावागत्य भूमन्नसुकरमकरोर्ब्रह्मसूत्रस्य भाष्यम्दुर्भाष्यं व्यास्यदस्योर्मणिमत उदितं वेदसद्युक्तिभिस्त्वम् ॥ ३८॥भूत्वाक्षेत्रे विशुद्धे द्विजगणनिलये रौप्यपीठाभिधानेतत्रापि ब्रह्मजातिस्त्रिभुवन विशदे मध्यगेहाख्य गेहे ।पारिव्राज्याधि राजः पुनरपि बदरीं प्राप्य कृष्णं च नत्वाकृत्वा भाष्याणि सम्यक् व्यतनुत च भवान् भरतार्थप्रकाशम् ॥ ३९॥वन्दे तं त्वां सुपूर्ण प्रमतिमनुदिना सेवितं देववृन्दैःवन्दे वन्दारुमीशे श्रिय उत नियतं श्रीमदानन्दतीर्थम् ।वन्दे मन्दाकिनी सत्सरिदमल जलासेक साधिक्य सङ्गम्वन्देऽहं देव भक्त्या भव भय दहनं सज्जनान्मोदयन्तम् ॥ ४०॥सुब्रह्मण्याख्य सूरेः सुत इति सुभृशं केशवानन्दतीर्थश्रीमत्पादाब्ज भक्तः स्तुतिमकृत हरेर्वायुदेवस्य चास्य ।त्वत्पादार्चादरेण ग्रथित पदल सन्मालया त्वेतयायेसंराध्यामूनमन्ति प्रततमतिगुणा मुक्तिमेते व्रजन्ति ॥ ४१॥इति श्रीत्रिविक्रमपण्डिताचार्य विरचितंश्रीहरिवायुस्तुतिः सम्पूर्णम् ।॥ अथ श्री नखस्तुतिः ॥पान्त्वस्मान् पुरुहूतवैरि बलवन्मातङ्ग माद्यद्घटाकुम्भोच्चाद्रि विपाटनाधिकपटु प्रत्येक वज्रायिताः ।श्रीमत्कण्ठीरवास्य प्रतत सुनखरा दारितारातिदूरप्रद्।ह्ध्वस्तध्वान्त शान्त प्रवितत मनसा भावितानाकिवृन्दैः ॥ १॥लक्ष्मीकान्त समन्ततोऽपिकलयन् नैवेशितुस्ते समम्पश्याम्युत्तम वस्तु दूरतरतोपास्तं रसोयोऽष्टमः ।यद्रोशोत्कर दक्ष नेत्र कुटिलः प्रान्तोत्थिताग्नि स्फुरत्खद्योतोपम विस्फुलिङ्गभसिता ब्रह्मेशशक्रोत्कराः ॥ २॥

lakṣmīkānta samantato'pikalayan naiveśituste samaṃpaśyāmyuttama vastu dūrataratopāstaṃ rasoyo'ṣṭamaḥ |yadrośotkara dakṣa netra kuṭila prāntotthitāgni sphuratkhadyotopama visphuliṅgabhasitā brahmeśaśakrotkarāḥ || 2||iti śrīmadānandatīrthabhagavatpādācāryaviracitāśrīnṛsiṃhanakhastutiḥ sampūrṇā ||| atha śrīharivāyustutiḥ ||śrīmad|hviṣṇvaṅghri niṣṭhā atiguṇagurutama śrīmadānandatīrthatrailokyācārya pādojjvala jalajalasat pāṃsavo'smānpunantu |vācāṃyatrapraṇetrītribhuvanamahitā śāradā śāradenduḥjyotsnābhadrasmita śrīdhavaḷitakakubhāpremabhārambabhāra || 1||utkaṇṭhākuṇṭhakolāhalajavaviditājasrasevānuvṛddhaprājñātmajñāna dhūtāndhatamasasumano mauliratnāvaḷīnām |bhaktyudrekāvagāḍha praghaṭanasaghaṭātkāra saṅghṛṣyamāṇaprāntaprāgryāṅghri pīṭhotthita kanakarajaḥ piñjarārañjitāśāḥ || 2||janmādhivyādhyupādhipratihativirahaprāpakāṇāṃ guṇānāmagryāṇāṃ arpakāṇāṃ ciramuditacidānanda sandohadānām |eteṣāmeśadoṣa pramuṣitamanasāṃ dveṣiṇāṃ dūṣakāṇāmdaityānāmārthimandhe tamasi vidadhatāṃ saṃstavenāsmi śaktaḥ || 3||asyāviṣkartukāmaṃ kalimalakaluṣe'sminjanejñānamārgamvandyaṃ candrendrarudra dyumaṇiphaṇivayoḥ nāyakadyairihādya |madhvākhyaṃ mantrasiddhaṃ kimutakṛtavato mārutasyāvatārampātāraṃ pārameṣṭyaṃ padamapavipadaḥ prāpturāpanna puṃsām || 4||udyadvidyutpracaṇḍāṃ nijaruci nikaravyāpta lokāvakāśobibhradbhīmo bhujeyo'bhyudita dinakarābhāṅgadāḍh|hya prakāṇḍe |vīryoddhāryāṃ gadāgryāmayamiha sumatiṃvāyudevovidadhyātadhyātmajñānanetā yativaramahito bhūmibhūṣāmarṇime || 5||saṃsārottāpanityopaśamada sadaya snehahāsāmbupūraprodyadvidyāvanadya dyutimaṇikiraṇa śreṇisampūritāśaḥ |śrīvatsāṅkādhi vāsocita tarasaralaśrīmadānandatīrthakṣīrāmbhodhirvibhindyādbhavadanabhimatambhūrimebhūti hetuḥ || 6||mūrdhanyeṣo'njalirme dṛḍhataramihate badhyate bandhapāśakṣetredhātre sukhānāṃ bhajati bhuvi bhaviṣyadvidhātre dyubhartre |atyantaṃ santataṃ tvaṃ pradiśa padayuge hanta santāpa bhājāmasmākaṃ bhaktimekāṃ bhagavata utate mādhavasyātha vāyoḥ || 7||sābhroṣṇābhīśu śubhraprabhamabhayanabho bhūribhūbhṛdvibhūtiḥbhrājiṣṇurbhūrṛbhūṇāṃ bhavanamapi vibho'bhedibabhrebabhūve |yenabhrovibhramaste bhramayatusubhṛśaṃ babhruvaddurbhṛtāśānbhrāntirbhedāva bhāsastvitibhayamabhi bhorbhūkṣyatomāyibhikṣūn || 8||ye'mumbhāvambhajante suramukhasujanārādhitaṃ te tṛtīyambhāsante bhāsuraiste sahacaracalitaiścāmaraiścāruveśāḥ |vaikuṇṭhe kaṇṭhalagna sthiraśuci vilasatkānti tāruṇyalīlālāvaṇyā pūrṇakāntā kucabharasulabhāśleṣasammodasāndrāḥ || 9||ānandānmandamandā dadati hi marutaḥ kundamandāranandyāvartā'modān dadhānāṃ mṛdupada muditodgītakaiḥ sundarīṇām |vṛndairāvandya muktendvahimagu madanāhīndra devendrasevyemaukunde mandare'sminnaviratamudayanmodināṃ deva deva || 10||uttaptātyutkaṭatviṭ prakaṭakaṭakaṭa dhvānasaṅghaṭṭanodyadvidyudvyūḍhasphuliṅga prakara vikiraṇotkvāthite bādhitāṅgān |udgāḍhampātyamānā tamasi tata itaḥ kiṅkaraiḥ paṅkiletepaṅktirgrāvṇāṃ garimṇāṃ glapayati hi bhavadveṣiṇo vidvadādya || 11||asminnasmadgurūṇāṃ haricaraṇa ciradhyāna sanmaṅgalānāmyuṣmākaṃ pārṣvabhūmiṃ dhṛtaraṇaraṇikaḥ svargisevyāṃprapannaḥ |yastūdāste sa āste'dhibhavamasulabha kleśa nirmūkamastaprāyānandaṃ kathaṃ cinnavasati satataṃ pañcakaṣṭe'tikaṣṭe || 12||kṣut kṣāmān rūkṣarakṣo radakharanakhara kṣuṇṇavikṣobhitākṣānāmagnānāndhakūpe kṣuramukhamukharaiḥ pakṣibhirvikṣatāṅgān |pūyāsṛnmūtra viṣṭhā krimikulakaliletatkṣaṇakṣipta śaktyādyastravrātārditān stvadviṣa upajihate vajrakalpā jalūkāḥ || 13||mātarmemātariśvan pitaratulaguro bhrātariṣṭāptabandhosvāminsarvāntarātmannajarajarayitaḥ janmamṛtyāmayānām |govinde dehibhaktiṃ bhavatica bhagavannūrjitāṃ nirnimittāmnirvyājāṃ niścalāṃ sadguṇagaṇa bṛhatīṃ śāśvatīmāśudeva || 14||viṣṇorattyuttamatvādakhilaguṇagaṇaistatra bhaktiṅgariṣṭhāmsaṃśliṣṭe śrīdharābhyāmamumatha parivārātmanā sevakeṣu |yaḥ sandhatte viriñci śvasana vihagapānanta rudrendra pūrveṣvādhyāyaṃstāratamyaṃ sphuṭamavati sadā vāyurasmadgurustam || 15||tattvajñān muktibhājaḥ sukhayisi hi guro yogyatātāratamyātādhatse miśrabuddhiṃ stridivanirayabhūgocarānnityabaddhān |tāmisrāndhādikākhye tamasisubahulaṃ duḥkhayasyanyathājñānviṣṇorājñābhiritthaṃ śṛti śatamitihāsādi cākarṇayāmaḥ || 16||vande'haṃ taṃ hanūmāniti mahitamahāpauruṣo bāhuśālikhyātaste'gryo'vatāraḥ sahita iha bahubrahmacaryādi dharmaiḥ |sasnehānāṃ sahasvānaharaharahitaṃ nirdahan dehabhājāmaṃhomohāpaho yaḥ spṛhayati mahatīṃ bhaktimadyāpi rāme || 17||prākpañcāśatsahasrairvyavahitamahitaṃ yojanaiḥ parvataṃ tvamyāvatsañjīvanādyauṣadha nidhimadhikaprāṇalaṅkāmanaiṣiḥ |adrākṣīdutpatantaṃ tata uta girimutpāṭayantaṃ gṛhītvāyāntaṃ khe rāghavāṅghrau praṇatamapi tadaikakṣaṇe tvāṃhilokaḥ || 18||kṣiptaḥ paścātsatsalīlaṃ śatamatulamate yojanānāṃ sauccastāvadvistāra vaṃścyāpi upalalavaiva vyagrabuddhyā tvayātaḥ |svasvasthānasthitāti sthiraśakala śilājāla saṃśleṣa naṣṭachedāṅkaḥ prāgivābhūt kapivaravapuṣaste namaḥ kauśalāya || 19||dṛṣṭvā dṛṣṭādhiporaḥ sphuṭitakanaka sadvarma ghṛṣṭāsthikūṭamniṣpiṣṭaṃ hāṭakādri prakaṭa taṭa taṭākāti śaṅko jano'bhūt |yenājau rāvaṇāripriyanaṭanapaṭurmuṣṭiriṣṭaṃ pradeṣṭumkiṃneṣṭe me sa te'ṣṭāpadakaṭa kataṭitkoṭi bhāmṛṣṭa kāṣṭhaḥ || 20||devyādeśa praṇīti dṛhiṇa haravarāvadya rakṣo vighātā'dyāsevodyaddayārdraḥ sahabhujamakarodrāmanāmā mukundaḥ |duṣprāpe pārameṣṭh|hye karatalamatulaṃ mūrdhivinyasya dhanyamtanvanbhūyaḥ prabhūta praṇaya vikasitābjekṣaṇastvekṣamāṇaḥ || 21||jaghnenighnenavighno bahulabalabakadhvaṃsa nādyenaśocatviprānukrośa pāśairasu vidhṛti sukhasyaikacakrājanānām |tasmaitedeva kurmaḥ kurukulapataye karmaṇācapraṇāmānkirmīraṃ durmatīnāṃ prathamaṃ atha ca yo narmaṇā nirmamātha || 22||nirmṛdnannatya yatnaṃ vijaravara jarāsandha kāyāsthisandhīnyuddhe tvaṃ svadhvare vāpaśumivadamayan viṣṇu pakṣadviḍīśam |yāvatpratyakṣa bhūtaṃ nikhilamakhabhujaṃ tarpayāmāsithāsautāvatyāyoji tṛptyākimuvada bhaghavan rājasūyāśvamedhe || 23||kṣvelākṣīṇāṭṭahāsahaṃ tavaraṇamarihannudgadoddāmabāhoḥbahvakṣauhiṇya nīkakṣapaṇa sunipuṇaṃ yasya sarvottamasya |śuṣrūśārthaṃ cakartha svayamayamatha saṃvaktumānandatīrthaśrīmannāmansamarthastvamapi hi yuvayoḥ pādapadmaṃ prapadye || 24||dṛhyantīṃhṛdṛhaṃ māṃ dṛtamanila balādrāvayantīmavidyānidrāṃvidrāvya sadyo racanapaṭumathāpādyavidyāsamudra |vāgdevī sā suvidyā draviṇada viditā draupadī rudrapatnyātudriktādrāgabhadrā drahayatu dayitā pūrvabhīmājñayāte || 25||yābhyāṃ śuśrūṣurāsīḥ kurukula janane kṣatraviproditābhyāmbrahmabhyāṃ bṛṃhitābhyāṃ citasukha vapuṣā kṛṣṇanāmāspadābhyām |nirbhedābhyāṃ viśeṣādvivacana viśayābhyāmubhābhyāmamūbhyāmtubhyaṃ ca kṣemadebhyaḥ sarisijavilasallocanebhyo namo'stu || 26||gacchan saugandhikārthaṃ pathi sa hanumataḥ pucchamacchasyabhīmaḥ proddhartuṃ nāśakatsa tvamumuruvapuṣā bhīṣayāmāsa ceti |pūrṇajñānaujasoste gurutamavapuṣoḥ śrīmadānandatīrthakrīḍāmātraṃ tadetat pramadada sudhiyāṃ mohaka dveṣabhājām || 27||bahvīḥ koṭīraṭīkaḥ kuṭalakaṭumatīnutkaṭāṭopa kopāndrākcatvaṃ satvaratvāccaraṇada gadayā pothayāmāsithārīn |unmathyā tatthya mithyātva vacana vacanān utpathasthāṃstathā'yānprāyacchaḥ svapriyāyai priyatama kusumaṃ prāṇa tasmai namaste || 28||dehādutkrāmitānāmadhipati rasatāmakramādvakrabuddhiḥkruddhaḥ krodhaikavaśyaḥ krimiriva maṇimān duṣkṛtī niṣkriyārtham |cakre bhūcakrametya krakacamiva satāṃ cetasaḥ kaṣṭaśāstraṃdustarkaṃ cakrapāṇerguṇagaṇa virahaṃ jīvatāṃ cādhikṛtya || 29||taddutprekṣānusārātkatipaya kunarairādṛto'nyairvisṛṣṭobrahmāhaṃ nirguṇo'haṃ vitathamidamiti hyeṣapāśaṇḍavādaḥ |tadyuktyābhāsa jāla prasara viṣatarūddāhadakṣapramāṇajvālāmālādharo'gniḥ pavana vijayate te'vatārastṛtīyaḥ || 30||ākrośantonirāśā bhayabhara vivaśasvāśayācchinnadarpāvāśanto deśanāśasviti bata kudhiyāṃ nāśamāśādaśā'śu |dhāvanto'ślīlaśīlā vitatha śapatha śāpā śivāḥ śānta śauryāḥtvadvyākhyā siṃhanāde sapadi dadṛśire māyi gomāyavaste || 31||triṣvapyevāvatāreṣvaribhirapaghṛṇaṃ hiṃsitonirvikāraḥsarvajñaḥ sarvaśaktiḥ sakalaguṇagaṇāpūrṇa rūpapragalbhaḥ |svacchaḥ svacchanda mṛtyuḥ sukhayasi sujanaṃ devakiṃ citramatratrātā yasya tridhāmā jagadutavaśagaṃ kiṅkarāḥ śaṅkarādyāḥ || 32||udyanmandasmita śrīrmṛdu madhumadhurālāpa pīyūṣadhārāpūrāsekopaśāntā sukhasujana manolocanā pīyamānaṃ |sandrakṣyesundaraṃ sanduhadiha mahadānandaṃ ānandatīrthaśrīmadvaktendru bimbaṃ duratanududitaṃ nityadāhaṃ kadānu || 33||prācīnācīrṇa puṇyoccaya caturatarācārataścārucittānatyuccāṃ rocayantīṃ śṛticita vacanāṃśrāva kāṃścodyacuñcūn |vyākhyāmutkhāta duḥkhāṃ ciramucita mahācārya cintāratāṃstecitrāṃ sacchāstrakartāścaraṇa paricarāṃ chrāvayāsmāṃścakiñcit || 34||pīṭheratnokapaklṛpte rucirarucimaṇi jyotiṣā sanniṣaṇṇambrahmāṇaṃ bhāvinaṃ tvāṃ jvalati nijapade vaidikādyā hi vidyāḥ |sevante mūrtimatyaḥ sucaritacaritaṃ bhāti gandharva gītaṃpratyekaṃ devasaṃsatsvapi tava bhaghavannartitaddyovadhūṣu || 35||sānukroṣairajasraṃ janimṛti nirayādyūrmimālāvile'sminsaṃsārābdhaunimagnāṃśaraṇamaśaraṇānicchato vīkṣyajantūn |yuṣmābhiḥ prrāthitaḥ san jalanidhiśayanaḥ satyavatyāṃ maharṣeḥvyaktaścinmātra mūrtinakhalu bhagavataḥ prākṛto jātu dehaḥ || 36||astavyastaṃ samastaśṛti gatamadhamaiḥ ratnapūgaṃ yathāndhaiḥarthaṃ lokopakṛtyaiḥ guṇagaṇanilayaḥ sūtrayāmāsa kṛtsnam |yo'sau vyāsābhidhānastamahamaharahaḥ bhaktitastvatprasādātsadyo vidyopalabdhyai gurutamamaguruṃ devadevaṃ namāmi || 37||ājñāmanyairadhāryāṃ śirasi parisaradraśmi koṭīrakoṭaukṛṣṇasyākliṣṭa karmādadhadanu sarāṇādarthito devasaṅghaiḥ |bhūmāvāgatya bhūmannasukaramakarorbrahmasūtrasya bhāṣyamdurbhāṣyaṃ vyāsyadasyormaṇimata uditaṃ vedasadyuktibhistvam || 38||bhūtvākṣetre viśuddhe dvijagaṇanilaye raupyapīṭhābhidhānetatrāpi brahmajātistribhuvana viśade madhyagehākhya gehe |pārivrājyādhi rājaḥ punarapi badarīṃ prāpya kṛṣṇaṃ ca natvākṛtvā bhāṣyāṇi samyak vyatanuta ca bhavān bharatārthaprakāśam || 39||vande taṃ tvāṃ supūrṇa pramatimanudinā sevitaṃ devavṛndaiḥvande vandārumīśe śriya uta niyataṃ śrīmadānandatīrtham |vande mandākinī satsaridamala jalāseka sādhikya saṅgamvande'haṃ deva bhaktyā bhava bhaya dahanaṃ sajjanānmodayantam || 40||subrahmaṇyākhya sūreḥ suta iti subhṛśaṃ keśavānandatīrthaśrīmatpādābja bhaktaḥ stutimakṛta harervāyudevasya cāsya |tvatpādārcādareṇa grathita padala sanmālayā tvetayāyesaṃrādhyāmūnamanti pratatamatiguṇā muktimete vrajanti || 41||iti śrītrivikramapaṇḍitācārya viracitaṃśrīharivāyustutiḥ sampūrṇam ||| atha śrī nakhastutiḥ ||pāntvasmān puruhūtavairi balavanmātaṅga mādyadghaṭākumbhoccādri vipāṭanādhikapaṭu pratyeka vajrāyitāḥ |śrīmatkaṇṭhīravāsya pratata sunakharā dāritārātidūraprad|hdhvastadhvānta śānta pravitata manasā bhāvitānākivṛndaiḥ || 1||lakṣmīkānta samantato'pikalayan naiveśituste samampaśyāmyuttama vastu dūrataratopāstaṃ rasoyo'ṣṭamaḥ |yadrośotkara dakṣa netra kuṭilaḥ prāntotthitāgni sphuratkhadyotopama visphuliṅgabhasitā brahmeśaśakrotkarāḥ || 2||

इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितंश्रीनृसिंहनखस्तुतिः सम्पूर्णम् ।

iti śrīmadānandatīrthabhagavatpādācāryaviracitaṃśrīnṛsiṃhanakhastutiḥ sampūrṇam |

॥ भारतीरमणमुख्यप्राणान्तर्गत श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

|| bhāratīramaṇamukhyaprāṇāntargata śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||

वायुर्भीमो भीमनादो महूजाः सर्वेशां च प्राणिनां प्राणभूतः ।अनावृत्तिर्देहिनां देहपाते तस्माद्वायुर्देवदेवो विशिष्टः ॥ ॥ज्ञाने विरागे हरिभक्तिभावे धृतिस्थितिप्राणबलेषि योगे ।बुद्धौ च नान्यो हनुमत्समानः पुमान् कदाचित् क्वचकश्च नैव ॥ ॥वातेन कुन्त्यां बलवान् स जातः शूरस्तपस्वी द्विषतां निहन्ता ।सत्ये च धर्मे च रतः सदैव पराक्रमे शत्रुभिरप्रधृष्यः ॥ ॥यो विप्रलम्भविपरीतमतिप्रभूतान् वादान्निरस्त कृतवान्भुवि तत्त्ववादम् ।सर्वेश्वरो हरिरिति प्रतिपादयन्तमानन्दतीर्थ मुनिवर्यमहं नमामि ॥ ॥यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलम् ।बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः ।मध्वो यत्तु तृतीयमेतदमुना ग्रन्थः कृतः केशवे ॥ ॥महाव्याकरणाम्भोधि मन्थमानसमन्दरम् ।कवयन्तं रामकीर्त्या हनूमन्तमुपास्महे ॥ ॥ब्रह्मान्ता गुरवः साक्षादिष्टं दैवं श्रियः पतिः ।आचार्याः श्रीमदाचार्याः सन्तु मे जन्म जन्मनि ॥ ॥प्रथमो हनुमान्नामा द्वितीयो भीम एव च ।पूर्णप्रज्ञ तृतीयस्तु भगवत्कार्यसाधकः ॥ ॥मुख्यप्राणाय भीमाय नमो यस्य भुजान्तरम् ।नाना वीरसुवर्णानां निकषाश्मायितं बभौ ॥ ॥स्वान्तस्थानन्तशैयाय पूर्णज्ञानरसार्णसे ।उत्तुङ्गवाक्तरङ्गाय मध्वदुग्धाब्धये नमः ॥ ॥येनाहं इह दुर्मार्गात् उद्धृत्यादि निवेशितः ।सम्यक् श्रीवैष्णवे मार्गे पूर्णप्रज्ञं नमामि तम् ॥ ॥हनूमानञ्जनासूनुः वायुपुत्रो महाबलः ।रामेष्टः फल्गुणसखः पिङ्गाक्षोऽमितविक्रमः ॥ ॥उदधिक्रमणश्चैव सीतासन्देशहारकः ।लक्ष्मणप्राणदाता च दशग्रीवस्य दर्पहा ॥ ॥मारुतिः पाण्डवो भीमो गदापाणिर्वृकोदरः ।कौन्तेयः कृष्णदूतश्च भीमसेनो महाबलः ॥ ॥जरासन्धान्तको वीरो दुःशासन विनाशनः ।पूर्णप्रज्ञो ज्ञानदाता मध्वो ध्वस्त दुरागमः ॥ ॥तत्त्वज्ञो वैष्णवाचार्यो व्यासशिष्यो यतीश्वरः ॥ ॥शुभतीर्थाभिधानश्च जितामित्रो जितेन्द्रियः ।श्रीमदानन्द सन्नाम्नामेव द्वादशकं जपेत् ।लभते वैष्णवीं भक्तिं गुरुभक्ति समन्वितम् ॥ ॥मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेन्द्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठम् ।वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शिरसा नमामि ॥ ॥बुद्धिर्बलं यशो धैर्यं निर्भयत्त्वं अरोगता ।अजाड्।ह्यं वाक्पटुत्त्वं च हनूमत्स्मरणद्भवेत् ॥ ॥न माधवसमो देवो न च मध्व समो गुरुः ।न तद्वाक्यसमं शास्त्रं न च तस्य समः पुमान् ॥ ॥भीमसेन समो नास्ति सेनयोरुभयोरपि ।पाण्डित्येच पटुत्वे च शूरत्वे च बलेपि च ॥ ॥आचार्यः पवनोऽस्माकं आचार्याणी च भारती ।देवो नारायणः श्रीशः देवी मङ्गळ देवता ॥ ॥

vāyurbhīmo bhīmanādo mahūjāḥ sarveśāṃ ca prāṇināṃ prāṇabhūtaḥ |anāvṛttirdehināṃ dehapāte tasmādvāyurdevadevo viśiṣṭaḥ || ||jñāne virāge haribhaktibhāve dhṛtisthitiprāṇabaleṣi yoge |buddhau ca nānyo hanumatsamānaḥ pumān kadācit kvacakaśca naiva || ||vātena kuntyāṃ balavān sa jātaḥ śūrastapasvī dviṣatāṃ nihantā |satye ca dharme ca rataḥ sadaiva parākrame śatrubhirapradhṛṣyaḥ || ||yo vipralambhaviparītamatiprabhūtān vādānnirasta kṛtavānbhuvi tattvavādam |sarveśvaro haririti pratipādayantamānandatīrtha munivaryamahaṃ namāmi || ||yasya trīṇyuditāni vedavacane rūpāṇi divyānyalam |baṭ taddarśanamitthameva nihitaṃ devasya bhargo mahat |vāyo rāmavaconayaṃ prathamakaṃ pṛkṣo dvitīyaṃ vapuḥ |madhvo yattu tṛtīyametadamunā granthaḥ kṛtaḥ keśave || ||mahāvyākaraṇāmbhodhi manthamānasamandaram |kavayantaṃ rāmakīrtyā hanūmantamupāsmahe || ||brahmāntā guravaḥ sākṣādiṣṭaṃ daivaṃ śriyaḥ patiḥ |ācāryāḥ śrīmadācāryāḥ santu me janma janmani || ||prathamo hanumānnāmā dvitīyo bhīma eva ca |pūrṇaprajña tṛtīyastu bhagavatkāryasādhakaḥ || ||mukhyaprāṇāya bhīmāya namo yasya bhujāntaram |nānā vīrasuvarṇānāṃ nikaṣāśmāyitaṃ babhau || ||svāntasthānantaśaiyāya pūrṇajñānarasārṇase |uttuṅgavāktaraṅgāya madhvadugdhābdhaye namaḥ || ||yenāhaṃ iha durmārgāt uddhṛtyādi niveśitaḥ |samyak śrīvaiṣṇave mārge pūrṇaprajñaṃ namāmi tam || ||hanūmānañjanāsūnuḥ vāyuputro mahābalaḥ |rāmeṣṭaḥ phalguṇasakhaḥ piṅgākṣo'mitavikramaḥ || ||udadhikramaṇaścaiva sītāsandeśahārakaḥ |lakṣmaṇaprāṇadātā ca daśagrīvasya darpahā || ||mārutiḥ pāṇḍavo bhīmo gadāpāṇirvṛkodaraḥ |kaunteyaḥ kṛṣṇadūtaśca bhīmaseno mahābalaḥ || ||jarāsandhāntako vīro duḥśāsana vināśanaḥ |pūrṇaprajño jñānadātā madhvo dhvasta durāgamaḥ || ||tattvajño vaiṣṇavācāryo vyāsaśiṣyo yatīśvaraḥ || ||śubhatīrthābhidhānaśca jitāmitro jitendriyaḥ |śrīmadānanda sannāmnāmeva dvādaśakaṃ japet |labhate vaiṣṇavīṃ bhaktiṃ gurubhakti samanvitam || ||manojavaṃ mārutatulyavegaṃ jitendriyaṃ buddhimatāṃ variṣṭham |vātātmajaṃ vānarayūthamukhyaṃ śrīrāmadūtaṃ śirasā namāmi || ||buddhirbalaṃ yaśo dhairyaṃ nirbhayattvaṃ arogatā |ajāḍ|hyaṃ vākpaṭuttvaṃ ca hanūmatsmaraṇadbhavet || ||na mādhavasamo devo na ca madhva samo guruḥ |na tadvākyasamaṃ śāstraṃ na ca tasya samaḥ pumān || ||bhīmasena samo nāsti senayorubhayorapi |pāṇḍityeca paṭutve ca śūratve ca balepi ca || ||ācāryaḥ pavano'smākaṃ ācāryāṇī ca bhāratī |devo nārāyaṇaḥ śrīśaḥ devī maṅgaḷa devatā || ||

इति त्रिविक्रमपण्डिताचार्यविरचिता वायुस्तुतिः समाप्ता ।

iti trivikramapaṇḍitācāryaviracitā vāyustutiḥ samāptā |